Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

211쪽

extinctae particula cum affuso spiritu salis effervescebat, dissoluebatur, et massa flava butyro similis subsidens inueniebatur; haec quidem in aqua dissoluta te xam primo ponderosam, post ea leuiorem praecipit,bat in spiritu nuxi, exceptis laminis quibusdam se- leniticis, dis oluebatur: idem ferme cum oleo vitrioli successit. Ex retorta tandem destillatus ille liquor in

vase recipiente leuem acidi saporem praebebat et caput mortuum in retorta relictum in aere deliquescebat.

Acidum salis itaque illam, quam acidum nitri essicit volatilitatem, producere nequit. Acetum destillatum, P- 79-

cum aqua calcis, et calce in aere extincta, remixtUm,

non crystallos , sed filamentosas concretiones exhibuit. Calx cum sale tartari calcinata et in aquam immissa non

extinguebatur, sed post aliquot dies massa in fundo

conerescens gypso similis inueniebatur. Aqua per fil-trum traiecta in margine vitri quasdam crystallos se mabat , terra vero in fundo subsidens parum crystallina, in aqua tandem solubilis, erat. Oleum tartari per deliquium aquae calcis instillatum terram albam praecipitatione ψeponebat, et liquor iterum per fil-trum traiec tus post evaporationem, crystallos in lixibuto pingui aikalino natas monstrabat. Colligitur inde , in aqua calcis acidum esse, quod terram dissolutam retinet, et cum alliati crystallos format, quae ad tartarum vitriolatum accedere videntur, sed lixiviosum saporem reserunt, et in aceto destillato debilique spiritu nitri soluuntur. Ρlura , quae ad electricitatem pertinent, illustrat p. Ioa. Cl. NOLLET, ea praecipue, quae contradicere sibi videntur, et primo quidem hoc scripto, regula S, σπquibus diiudicetur, situr corpus magis, au miuus eis Emicum' Facile hic errari potest, quum quaecunqu*electricis corporibus dignoscendis adhibeantur, etiam

non elec riciis fere omnia conueniant. D U FAY, ele

siricus factus manu chartam tenuit foliolis aurei S con Tom. II. Pars II. O spersam,

212쪽

spersam, haec ad digitum non electrici advolarunt, repulsaque fuerunt, ac si digitus esset vitrum frictione

excitatum. Neque verum est ex solo corpore, quod electricum vocari sueuit, elec ricam vim exire. Hominem pici impositum, fortiter electridum reddit CL NOLLET. Alius, nihil communicatae electricitatis habens, solo insistens, manui prioris extensae digitum suum adpropinquat, ex quo pro distantiarum diuersitate, VentUS, fremitus, ignis, exeunt; per Omnia similia illis, quae a non electrico, qui vulgo dicitur, ex elet laico eliciuntur, ut, qui phaenomena testem, non apparatum conspexerit, uter amborum pici insistat globo vicinus, diiudicare plane non possit. Ergo non in alterutro solo est vis electrica, sed in ambobus et utrique essivis ad adfluit. Res vero quaedam cum, ut notissimum est, facilius

franSmittant materiam, quam aliae; leuia corpuscula seu palea S a corpore quodam fortius, quam ab alio tr

hi , non indicat illi maturem vim ine se, si forte pMleste exponantur ipsi ope rei liberum materiae transibi in concedentis, v. g. metalli, scilicet paleste metallo impositae, materia ex hoc effluente, versus tubum vehuntur, ab huius vero estiuuiis versus metallum repelluntur. Contra ex resinosiS corporibus parum materiae exit, et hinc dissiculter ab illis tubus palests auscat, nisi forte resinosa incaluerint; tunc enim liberius materiam transmittunt. Igitur hominis duae manus aequaliter electricae, non aequaliter mouent paleas

duabus chartis impositas, quarum unam homo solo insistens manu sustinet, alter'm fila serunt, sed manus electrica, cui prior charta contigit, sortiores in ea

motus excit&t. Pi steter ea materies et figura corpusculorum, quae moueri debent, plurimum diuersit, iis producunt. Eleetricitas si id ione excitata aliis quibusdam signis se prodit, quam communicata. Globus vitreus mediocriter frictus pacticulas odoriseras ad pedis distantiam eiicit, homo eius ope electricus res dituS

213쪽

ditus non item: Raro etiam communicata electricitas eo modo, quo originaria, tubi friectione excitata, in facie hominis ipsi propioris eum sensum excitat, ac si araneae tela per illam duceretur. Contra, scintillae exanimali aut metallo electrico fortiores multo, quam ex vitro ipso eliciuntur, ut his signis illa magis electrica videantur hoc, unde habere dicuntur vim electricam. Electrica vero materieS ex corpore essiuenS, Rufert

inde quicquid in supexficiebus illorum reperit, fluida praecipue, quibus madent. Dum frictione globos excitauit Auctor, vidit in illis maculas Riscas, quas pro

impuritatibus a corpore suo Rut vestimentis vitro adhaerentibus habuit, sed collecta harum macularum materie, et carbonibus combusta, odorem cutis ustulatae sensiit, cauit deinde, ne ea ex vestibus suis accedere possit, satisque adhuc copiosam reperit, Ut e corpOre ipso accessisse certus sit, transpiratione scilicet vehementiore, a materia electrica exeunte, ad globLim delata. Scintillae etiam variant, non solum vis electricae diuersa magnitudine, sed aliis etiam circumstantiis , quas uberius exponit Auctor, quam ut sequi illum hie liceat, cum ab iis, qui electriciS occupantur, scriptum ipsum necessario legendum sit, aliis adducta sussiciant. Ii In secundo scripto Cl. NOLLvrvsis circa ta πε p. tiis ex eruit, quar fauent veI obsunt electricae vi, loqui tur, si igore, humiditate, densitate aeris, et op positis, actione luminis, flRmmae, vaporum, cor p0rum , quae electrica reddi debent, figura et magni tudine atque cum iis, quae non electrica fiunt, nexu et similibus. Et hic multa accuratius distinguit, quam factum est hue usque a physicis. Negat in experimen' to leidensi simpliciter ex suecussa inferri posse, cor'PUS , quod eum patitur, electi icum reddi, aut ela

ibi citatem per id spatium propregari, per quod suci O et cussus

214쪽

cussus propagantur, etsi non neget eo modo, quo experimentum instituitur, corpUS, quod suceUtitur, electricum reddi: sed similes succussus gradu saltim diuersi habentur eliciendo vulgari modo scintillam ex ferro magno sortissime elei trico. Humidam aeris temperiem obesse electricitati, confirmat suis et GORDON re perimenti S, notatque eos, qui alia sibi obtigisse seribunt, talem aeris statum, quo pluuiae per interualla decidunt, pro pluuioso, quo ut continue pluat oportet, accepisse. Manum vitro fricando puluinaribus praefert, sed eius cutis, si mollior sit, non satis somtes frictione in vitro vibrationes excitat, si humida est, lubricitas motus inter manum et vitrum impeditur, quae duo, ut vis electrica frictione excitetur, necesi ria sunt. Ceterum, si manus saltem sicca sit, rei, quum corpus sudore vel aqua madeat , nihilo infelicius frictio succedit. Nicotiana utentes, et sudore dissimentes, electricos reddi, metur contra BOSIUM, cui

ceteroquin id laudis tribuit, numquam fere in factis videndis eum falli et rem electricam egregie auxisse, aliaque ad negotium, in quo versatur, pertinentia e hibet rectius apud ipsum legenda. p aO7- 13 Tertium NOLLETI scriptum electricum definit, politis superficiebus aequalibus, maiorem massam,

sortius electricam fieri minore homogenea, neque semper positis massis aequalibus maiorem electricitatem ad superficiem maiorem pertinere. Deinde num figurae certae aut dimensiones, melius, quam aliae, corpori electrico reddendo conueniant, et nUm elechrici tas longo tempore continuata, aut saepiuS in eodem corpore repetita, qualitateS eius alteret, vel masssam minuat, disquirit. Sed haec omnia , longiora pluribusque cautionibus munita sunt, quam ut exce

pi hic queant.

215쪽

1s Examen fontium quorundam mineralium Galliae p. 2 9. Jeciatim Bare lanae vallis Baredge . Au ctore CL

LE MONNIER medico . In examine aquarum mi

neralium Galliae occupatus CL Auctor in hoc commentario non nisi eas aquas, quae in valle Baredgianascaturiunt, disquirit. Mons praealtus, arboribus obsitus , ex sabulo et non nullis venis marmoris albi compositus , ad radicem plures scaturigines aquae calidae emittit, quae in quatuor balnea colliguntur. In his vapor calidus sulphureus, non adeo ingratuS Ut vapor hepatis sulphuris, percipitur, in refrigerata vero aqua talis odor non Obseruatur; sapor subdulcis diutius duras, quam odor, nec adeo ingratus est; tangenti digito laevigantem saponis sensum imprimit; aqua etiam oculo vel vulnusculo instillata nullum dolorem excibias. Aqua haec pellucida aquae communi similis, tenui tamen pellicula oleos obducitur, et calor pro bal

thermometri Farenheltiani ascendit. A qua frigori ex- p.262. posita nec motum quendam, nec bullulas copiosas aeris, nec sedimentum ostendit, sed pellucida manet;

nec aer siue elassicum non nullarUm aquarum mineralium principium, nec martiales particulae in ea reperiuntur. Aqua ipsa strupum violarum non mutauit, concentrata vero simaragdinum colorem eidem i 'duxit; acida varia mineralia assusa, nullam effervescentiam excitarunt; acidum vitrioli, dilutum tamen, Odorem

sulphureum auxit. Nec oleum tartari per deliquium, nec aqua salis calcis, nec solutio sublimati corrosiui, nec spiritus salis ammoniaci pelluciditatem aquarum mutarunt, sola sacchari saturni solutio aquam non nihil turbidam reddidit et nubeculam albam in ea contraxit. Aqua calida laminae argenti sensim sensimque colorem nigrum induxit, frigida non aeque. Solutio argenti cupellati in spiritu nitri optimo, aquae calidae immissa, hanc turbidam reddidit, quae tamen, sedi-

216쪽

mento piceo deposito, quod argentum praecipitarum cum sulphuris vel pereolei parte remixtum ostendit,iferum pellucida facta fuit. Sed hoc quoque experib

mentum in aqua refrigerata non successit. Cl. Auctor porro 6O. libras aquae blando calore in vase stanneo evaporatione ad duas libras reduxit, quas in lagena collectas secum Lutetiam parisiorum apportauit. Sub ipsa evaporatione aqua calefacfa odorem sulphuris non amplius spargebat, argenti laminam nigredine non inquinabat, nec pelliculam pinguem nec sedimentum P. ullurn ostendebat. Lagena, in qua aqua asseruabatur,

in collo angus o vacuo tantam aeris copiam college' rat, ut siliber, quo obturatum erat Orificium, vix mΟ-

tum vehementi impetu exploderetur, et foetidissimum sulphuris halitum, et fortiorem, quam aqua prope scaturiginem praebet, emitteret. uousque CL Amrioris assertum valeat, aquam putrefactione dotes in scaturigine praesentes et amissas iterum recipere, definire vix possumus. Experimenta quaedam superi US

iam recensita, quae in evaporatione aquae non amplius successerant, nunc denuo in aqua hac assemata cum successu instituta suerunt. HALESIVS qUidem in aquis martialibus obseruauit, ochram praecipitatam in aquis corruptis iterum solutam fuisse, in nostra ve-m aqua nullum praecipitatum aderat iterum soluendum. Hae duae aquae librae, evaporatione ad dimidium reductae, flocculos exhibuerunt, qui colle Chimueorem retulerunt ei similem, qualis in aquaedui L' bus haeret; hic exsiccatus friginta grana aequabat, ab asperso oleo vitrioli vix mouebatur, et carbonibus in-ie Ssus leuem bituminis odorem spirabat. EVapor tione continuata, stoeculi minores, sed gramiores et eo-piosiores apparebant, qui collei fi et exsiccati as. gra- DR aequabant, asperso oleo vitrioli, vehementer effserueseebant, carbonibus iniecti non decrepitabant,

sed grauem corii adussi vaporem spargebant. Quod reliquum erat liquoris, ulterius inspillatum mellis consistentiam

217쪽

sistentiam reserebat, igne auc o ut sal tartari turgestebat, aerisque humiditatem breui attrahebat; oleum vitrioli vehementissimam in eo excitabat effervescentiam, et paulo post in masta residua tenues salis mirabilis GL Avs Ri crystalli apparebant. In omnibus residuis caldinvis vestigia martis nulla inueniebantur. Aquae hae minerales, licet copiose bibantur, ventri- p. 269 euium nunquam grauant, sed corpus blando motu transeunt, nulla vis purgans in iis aui maduertitur, sed per visty urinarias transeunt et magis adhuc perspiratione insensibili dissipantur. Gradus vero perspirationis auctae Cl. Auctor ad stateram in proprio corpore disquisiuit, et in commentario an otauit.

I in Dissertatio continens emendationes hi Vi y Vi p. 287.

eaina tu coquendis mineris obseruandas , in qMs m tbst-dus facilis traditur, mineras lapideas ducatur ble Iuu- dici ''is , quo terrear eiusdem prouinciae mirerras cum fructu tractandi. Auctore DE COVRFIURDN '. Magnam lignorum copiam in varios domes kos usus eomburendo eonsumi certum est, ita, ut incrementa nemorum in pleriSque Europae prouinciis, etiam eu tura aecedente, non tanta esse, qUam eorum decrementa, Ch Auffor ostendat. De lignomum itaque parsim0nia in Gallia quoque obseruanda fusius disserit, et potissimum in coquendis metallis ad eandem respiciendum esse monet. Ipse quidem opus meditatur, in quo de mineris, sumis et reliquo: apparatu, ad metes' largiZm pertinente, in primis de ferri officinis in du-eatu Burgundiae stabilitis, dii urus est: nunc eius

tantum partem, in consideratione ferri minerarium, proponit. Ferri minor e non in venis decurrant, sed particulae martiales per aquas adductae, argillae alii S-que terri S adhaerent, iisque mineralem hane indolem inducunt. Minerus has terreas dieit, quando crocus martis siue grana serri varia terris inspersa depreliei

218쪽

duntur; postquam vero hae ipsae in variis tractibus ducatus burgundici rariores fieri coeperunt , mineraeferri lapidosae disquisitae fuerunt, in quibus variae huius metalli particulae vel ante earum mutationem in lapidem , vel, eo iam formato, in poros et interstitia eius sese insinuant. Tales minerae lapideae nunc co- piosius effodiuntur et ad serri coctionem adhibentur,

in primis cum terreae minerae rari US nunc inueniantur. Uti vero minus conuenien S erat, primo integras mineras in furnum immittere, sic contusio paulo post aptis quibusdam machinis suscepta, ideo non probanda erat, quod lauando plures particulae martiales abripiebantur, aliaeque non metallicae relinquebantur. Suadet itaque et experimentis institutis declarat, mineras serri lapideas per aliquot annos tempestatum vicissitudinibus exponendas esse, quo fatiscant et inde quasi in mineras terrea S mufentur. Concedit etiam commixtionem variarum minerarum serri, in Germania usitatam, serri coctionem adiuuare posse, de qua tamen re, per experimenta instituta ct instituenda certior redditus, alio loco distin

3O9. 19) Obseruationes bolanico - meteorologicae ' per annum l7ψε. a G. D v HAMEL faritae, continent ventorum, frigoriS, caloris, uno verbo tempestatum per singulos sere dies annotatas vicissitudines, variumqtie inde mutatum vegetabilium crescendi, florendi, fructusque serendi modum, quem deinde, genetali illa, ruunt vicissitudinum idea descripta, ulterius exponit Cl. Auctor, ratione scilicet habita cerealium, aliorumque vegetabilium, quorum usus in primis domesticus ab que oeconomicus esse deprehenditur, simulque is docet, quaenam prae aliis insecta prouenerint, et quid apibus, seris et mansuetioribus animalibus acciderit. Lx his, quarum princeps usus in eo loco, ubi institu-

219쪽

tae fuerunt, esse intelligitur, obseruationibus gener, leS quasdam, quae communi magis usui esse poterunt, recensebimus. Notari enim meretur, 'quod omnis p. 3 8. fere sementis iam dicto anno falla fuerit talibus granis, quae iam germinauerant. Agricolae enim experientia didicerant, quod grana, germinata quidem, sed in meti S coaceruata, iterumque sicca facta, dummodo germina non insigniter longa fuerint, ea denuo noua protrudant. Oeconomicus usus inde proueniens satis conspicuuS est, cum grana talia pani coquendo haud bene apta fuissent. Tempus diu pluuiosum, p. 329. quo messis anno I 4s. facta fuerat, occasionem dederat, quod multa frumentorum genera in campi S adhuc germina emiserint, quae, si duobus aut tribus longiora essent pollicibus, nec ad sementem, ne ille ad panis coitionem, saltem ad pabulum pro animalibus idonea fuerunt; panis tamen, qui ex farina granOTUm, qΠae breuiora habuerunt germina, coctus sitit, boni fuit saporis: sed sarinae sat modicam ea praebuerunt copiam, ita, ut horrea quidem replerentur si in mentis , usus inde tamen vix ad quartam frugiferi anni partem accederet. Mense malo auenae partem cor- p. rupit aliquis morbus, qui a succorum abundantia dependere visus fuit, les avolnes bouisient). Talis enim dicitur, quando in extremitate inferiore bulbi genus, et ex hoc parua spica oritur, auena tum ulteriuS non crescente. Contra pestem boum, quae, uti in reli p. 336 quis Europae prouinciis, sic et in Gallia huc usque grassata fuit, ne ulterius serpat, unicum quoque prae' sidium in fuga contagii, ideoque omni interdicendo

commercio, Cl. Auctor ponit. Veritatem eius rei obseruationes quoque, a nostratibus sanae, confirmant. Excipit hunc commentarium alius epitomen obserit,p- 337-tionum de morbis, eodem anno Aureliae et circa eam urbem, aliamque Pluviers diectam, prae aliis obuiis visis , continens; quarum illas Cl. ARNAVLT DENOBLEVILLE, medicus regius Aureliae constitutus,

220쪽

has vero Cl. DE MvLCA ILLE , medicUS regius, eum Cl. Du HAMEL communicarunt. Ad modum eae

breues sunt, et quod ex iis adducamus, notatu dignip 339 parum continent. Mense ianuario ophthalmia inter infantes frequens fuit, contra quam ad eluendo S De los, simplex altheae dedo imam maiori cum fructu, quam alia longe celebrata collyria, medici adhibuerunt. Rebelle tamen saepe ruit istud malum, tantaque hi erymarum acrimonia, ut in plurimorum infantum p. 339. oculis ulcera et plerygia efiicerent. Mense malo se breS continuae putridae ut plurimum lethiserae multitudinem hominum aggres ae fuerunt, aegris ab initio delirantibus, et de capitis grauitate et serosis deiectu

onibus alui conquerentibus. Die nono aut undecimo

saepius accessit sanguinis per nares profluuium, nullo modo compescendum, quod die duodecimo aut decimo 'Marto aegris vitam eripuit; eorum autem, qui euaserunt, totum corpus intumuit. In quibusdam sub finem morbi eruptiones herpeti similes, magnitu' dinem thaleri aequantes, in abdominis superficie O tae , conspicuae fuerunt. Methodus contra hune mombum ea visa fuit optima, ut ab initio vomitus excisa, retur, dein sanguinis modica quantitas bis detraher p. 3 I. tur, laxantibuS tum illico aegris propinatis. Contra febres intermittentes dupli eatas tertianas, mense augusto regnantes , medicamenta refrigerantia e0piose data, taleS etiam clysteres, venae sectio, et post ea demum data laxantia citius Profuerunt, 'Uam V mi toria in principio et ante refrigerantium usum ingesta, licet morbus cum vomitu bilioso inceperit. P. 363. 22 CI MAIRANus librum suum de aurora boreali illustrat, et iis quidem, quae hoc volumine continentur, potissimum contra CL si v L E R v M in scripti S a cademiste priameae VOL II. aliter sentientem disputat. Et

M A I R A N 'IUidem causas lucis eius ab atmosphaera s lari deduxerat; EvLERus, una cum caudiS cometa

rum.