Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

241쪽

illa cum rupe fuerint iuncta corpora, praecipue, quod maxima montiS parS ex calcareo constat lapide. Be' p. 718.

lemnitae, qui hic inueniuntur, singularis serme speciei sunt , vix enim digiti longitudinem superant, basi

nouem et decem linearum, et cauitate, ad apicem continuata, instruuntur, externa autem et interna eorum superficies, concentricorum circulorum vorticibus abundat, quod commune esse dicit Auctor, pe- trificationibus, in silice sistitas, simulque argumenta proponit, quibus, eos non fortuito nasci, sed ex ani, mali regno originem repetere euincitur. Intus enim aliquando, ut in bivaluibus conchyliis, ex peripheria undique ad centrum dedullos radios obseruabat, albquando internam cauitatem alius et articulatus sere lapis replebat, aliquando intus cellulis per uniuersum distribuebantur lapidem, tandem aliquando beDmnites euctrinus apparet, qui peltastas est, succini vel co nia semitransparentis instar, acuminatus, intuS non cauus, sed numerosis lamellis plenus, qui mediae angustum comprehendunt canalem. Subsequuntur post eas fata, quste conchyliis destituuntur, quae vero tandem excipit aliud, pectunculitis, portentosa quant, tale resertUm , OmnibuS Unius eiusdemque speciei. Hi vero non ut priores in silice, sed in lapide calcareo in lapidem sunt conuersi, nullo modo a rupe diuersi; lusque exterior habitus et duae, accurate sibi respondentes, valuste, sed calcareae, supersunt. Inde constat, eius modi montium destructiones post stratorum formationem, et aliquam ipsius montis crassitiem demum contingere posse. Talem autem et hic exti-p.. I, tisse, conuincit angusta admodum vena hori Zontalis, ex dura et vitrescibili terra facta; cuius partes rotundae sunt, non nunquam politae, admodum conue nientes cum suminum sabulo, ut ea propter eiusdem esse videatur originis, certe pro peregrina et accesso ria habenda sit. In montibus quidem cina mendis haec terminatur statio, de eorum tamen stratis quaedam

placuit

242쪽

placuit addere Cl. Auctori; illa enim ratione compositionis, s stilium et vegetabilium differunt, hie potisssimum densae castanearum stluae constituuntur. Omnis regio ex duplici rupium serie et terris iisdem

p 7ῖ analogis constat. Maxime communes rupes sunt tal-cosae, talcum illud opaeum est, nec calcinatur nec vitrescit, ex tenerioribus compingitur lamelli S, pro ratione admixti quarZi plus minuisue duris, plerumque verticalibus et inclinatis, saepius plicatis. Hae lamelblae aequabiliter iunc fae et applanatae suns, eorumque imbricum loco in contegendis aedificiorum tectis usus est. Sue S tamen quarZosus, inter plana effusus, albbas efformat venas, veramque crystallum montanam

constituit. Sed nihilo secius venae fragiles sunt, et silicibus quareosis, albis et rotundatis fluuiorum, O iginem suppeditant, qui in obscuriori loco , ad se in-P. 72S. uicem dum a cantur, lucem excitant. Pluviales, si accesserint, aquae in his destructionem pariunt, et resoluunt falcum in laminas, quarλOsae vero venae eXinde cubicam reserunt figuram, vel irregularem et polyedram , decurrentes sphaericae fiunt, superius enim P. 727. angulosae ma S deprehenduntur. Allexa rupium series ex granitis conficitur, diuersae magnitudini S coloris et consistentiae, firmissimi satiscunt in aere, alii ex granis qua Osis eonstant, quibus nigra et splendentia grana intermixta sunt, alii componuntur ex grani S i pideis, vel terreis, facile conterendis. Hi rupes non strata sed informem massam sormant, cum inlcosiS vero pluribus confunduntur in lociS. Per granita S suecus lapideuS non penetrat, et raro albi crystallinique lapidis venae transeunt, quae, ut fluores, semipeslucidae, splendentes et duritiei inter spathum et qua

Tum mediae obseruantur. Recta porro procedunt, unius ubique eiusdemque erasisti ei, extremitatibus vero quadratis et resectis. InterruptioneS harum venarum mutationis, ibidem factae, euidens sunt indicium, magis manifestum illud fit, quod parallelepipi-

243쪽

dis forma in iis disperguntur corpora, fracta eandem semper quae retinent figuram. Horum granitorUm p. 29.

singularis datur species, ad oppidum, salis de saint

Pierre, ex teneris flexilibusque particulis consatorum, qUi nec colorem nee auri, quem reserunt,

splendorem in igne perdunt, micaceae autem sunt, licet aliquas genuini auri particulas et hic adesse dubiblandum non sit, quas deinde per pluuias exsolui et in

fontibus congregari testatur experientia. Ρraecipua nunc, quae de hisce stationibus adnotari debent, momenta, quantum rei dignitas permittit, concise tradidimus; non possumus autem non ex iis adhuc quaedam referre, quae in uniuersum de diuersis terrarum conditionibus monet solerti silantis sAvvAGEs. Suas vero sic proponit obseruationes, Ut explicationes et coniecturas de non nullis addat phaenomenis. Saepius iteratae itaque disquisitiones edocue- p. 73O. runt Nostrum, in graniticis eius modi et taleosis rupi-bUS, I Unquam conchylia aut petres acta, aut animalis aut vegetabilis progeniet inueniri, multo minus inquarro et crystallo montana eadem detegi. In nona statione nil animalis , numerosis 1 ma contra vegetabilium quantitas adest, et in carbonum solum superficie, quae in sabulosis iterum deficiunt montibus. Et plantae in carbonibus disserunt ab iis in topho, quae minus profunde positae sunt, ex quo clarum est, earum petrificationem recentiorem esse. Porro terrae,

conchyliis destitutae, matricem praebent mineralibus, quorum quaedam hodie adhue eruuntur. Ρlumbi et p. 73Largenti praesentiam arguunt venae pedem crassae, flans vocat Auctor, inclinatae, longae, quae etiam quar, Tum, spathum, cupri mineras et pyritem souenti Ad terrae superficiem delatae minera nigricans quidem inest, quae mine morte appellatur, sed experientia teste, certi stimum de boni metalli praesentia signum exhibent. Aerem igitur veri metalli formationi obstitisse

inde constat. Conchylia petrefacta in limosis tantum p 733 TonL IL Para II terris

244쪽

terris constituuntur, sub quo nomine et Auctor illas comprehendit, quarum basis limus est. Illa ipsa etiam conchylia in montibus, non vero in circumiecta illis terra aliquando obseruata fuerunt, quod ex casu certe fortuito repetendum non esse putat Noster, quae olim philosophorum et communi S sere erat opinio. Ex marini S enim pleraque eorum sunt, et fluviatilibus alii' haec, ut parasitica adhaerent, indubitato testi-Ρ- 73J, monio, eorum magnam esse antiquitatem. In marmoribus deinde, vel aliis, maximam partem eX COnchyliis consaatis, lapidibus venae albae decurrunt, expiaro quae ortae sunt succo lapideo et crystallisato, in mo corpora vegetabilia marina intus continentur, ut compositionem eorum primo loco factam fuisse, postmodum in interstitia succum petrosum effusum, in de concludi queat. In iis etiam montibus, qui adhorti ontem inclinantur, differentes inclinationis gradus sunt, ad Ununi tamen latus propendent, Op-p-736 positum enim praeceps est. Dantur tandem monteS, calcareis et limosis stratis tecti, nunquam haec strata radicem constituitiis. Ex quibus omnibus nunc declarare suscipit Ch Auctor, quod hi montes et strata, in quibus conchylia petrefacta et marina deteguntur, vel suerint maris sedes, vel ab uniuersali eiusdem inundatione hisce corporibus dotati. Quidquid vero contigerit, conch)dia ad has partes deducta, in limo

contenta, simul cum eo, per succum lapideum penetrata, indurata, immo cum limo arctissime combin, ta, monteS admodum longos, latosque constituere potuerunt. Ast haec omnibus phaenomenis explicandis non suffuit hypothesis, qua propter Cl. Auctorsitus mutationem .in solidis globi terrestris partibus aliam, siue generalem siue particularem assumendam cite statuit, quae per exempla etiam, a nobi S addU-cta, ab illo confirmatur. Ex quibus simul clarum fit,

eius modi casael smos recentiores esse , neque omneSpm 74O. uno eodemque tempore factos. Quodsi deinde addere

245쪽

dere liceat, maiorem vel minorem terrae partem timtumescendo eleuatam fuisse, et in cauum, inde factum, limum succumque lapideum immisi ina, montium origo, stratorum ferreorum successioneS, nunc eaedem, nunc mutatae, dignosci possunt et explicationem admittere, licet non systema quoddam condere, sed ex cognitis concludere se . velle modesse Cl. SAv-VAGES moneat. Unico adhuc confirmanS exemplo, ex formatione vallis, in monte Et crou, inter cim menios sto, obseruatae et musco obsitae desumto, hanc conformationem neque pluuiiS neque alio aquarum impetui tribui posse , sed cum montium origine conspirare. Dolemus, nos hic praecipua tantum adducere debere momenta , cum tota fractatio non lectu solum

sit dignissima, sed, quantum pro rerum cognitione fieri poterat, notabilia et veritati proxima contineat

argumenta.

II. De colica pictonum tentamen. Accedit de natura sede et origine hydatidum disquisitio.

Auctore IOANNE GRAS HUIS, M. D. Am-

. cum atrocis uni simul et pertinacissimum intelli,

git, veram indolem atque naturam, huc uSqlle nolindum satis cognitam atque claram redditam, inuestig xet Cl. Auctor, optimam, qua in perscrutandi S mo bis incedere debemus, viam ingressus est, omnia nimirum, quae huic morbo comperunt, symptomata Obseman S, eaque cum aliis morbis, qui omnium illi sunt simillimi, comparans, eaque inter se et eum Ila turali partium: quae assiguntur habitu es actione coim ferendo, causam diri huius morbi proximam eruenS. Quo iusta ratione facto, maximam inter illius a que p. Ι2.

246쪽

dysenterici assectus et tenesmi dolores intercedere con uenientiam iudieat, ae Utriti Sque eius morbi causam

proximam in desectu vel nimis facili abscessione niuei illius ponit , quem ex cryptis et glandulis expressum toti intestinorum internae superficiei, uti permultis etiam aliis corporis partibus sensilibus, illinitum esse, ex anatomicis et physiologicis obseruationibus con p. I7. perrum habemus. Similem quoque morbosi s fatus rationem in multis aliis morbis obseruari dicit, ita ut v. c. in aphthis, is aque singulari, infantibusque hue usque in pluribus fere Europae prouinciis adeo infensa, angina gangraenosa vel strangulatoria quibusdam dicta, cuius noS etiam variis in locis descriptionem dedimus , porro atque in primis in sfranguria et vesicae

tenesmo, lubricantis illius nauci insignis copia exce natur, eiusque inde desectus diris, qui in talibus mombis obseruantur, cruciatibus occasionem suppeditent. p. 22. Iis igitur, quae ex obseruationibus de morbis similibus Cl. Auictor attulerat, ad colicam pii tonicam applicatis, docet, quod, muco illo quacunque demum ex causa abraso, acutissimus omnino dolor, vel a perpetuis internorum intestinorum parietum ad se inuicem fricationibus, vel ab omnibus ingellis ibiti e secretis acribus aut duri S, ortus,interiorem illiu S canalis tunicam denuda- p. 26 tam assiciat; id quod ex natura illius tunicae villosae,cUticulae externum corporis habitum inuestienti simi, iis, prout a Cl. MONRoo' ea demonstrata fuit, .ul P. z9. terius illistrat. Reliqua dein huius morbi freuuentiora symptomata ex eadem causa proxima explicantur, prout nimirum partes assiei ae magis vel minus nudae factae, vel etiam excoriatae sunt, aut dolorum vehementia grauior aut mitior spasmodi as contractiones excitat, ideoque reliquum nemorum sys ema in comΡ- 33- sensum ubinit. Paralysis, quae saepe huic morbo sim

peruenire solet, pro critica quasi eius mutatione a multis quidem medicis habitu suit: sed dolores, ea iam

247쪽

oborta, vel adhuc dum saeuiisse, vel redintegrata serocia recruduisse, Cl. Auctor assirmat. De morbi, per p. 34. se curatu dissicilis, iam que curati visi sacile redeuntis,

euentu incertum omnino a medico ferri potest iudicium. Si sola nauci abraso morbum fecerit, curationem is non adeo dissiculter recipit: longe dissicilius autem curatur, si intima intestinorum membrana eracoriata fuerit, quippe quae restituenda erit: pessimum autem morbi statum, qui dirissima excitat mala et omnem fere curationem respuit, faciunt ulcera, intestinorum substantiam erodentia. Nec aliqua euacua- p. 36

tione critica, uti auctorum quidem plurimi tradide runt, solui morbum posse, Cl. Auctor iudicat, nisi sorsan solo praegressae causae respectu, quae tamen Obscura , vel saepe prorsus incognita sit. Quodsi etiam

v. c. aluUS sponte soluatur, aut sudor erumpat, morbi potius iam sublati eos esse effectus, existimat. Ut morbum igitur, omnibus sere medicorum studiis atque laboribus huc usque resistentem, profligaret, modumque, quo curari is posset, disceret, Omnem mouit lapidem; nuncque sequentem, Uti caUsae proximae respondentem, sic et tutissimam usuque comprobatam, methodum aduersiis istum commendat. Ad p. 4Lleniendos igitur dolores, qui medenti primus esto finis, sine eo, quod ad causam specialem respiciat, ingens diuque continuata anodynorum remediorum copia necessaria est. Dein, ut causa proxima vel ause- p. a. ratur, vel extinguatur, lubricantia, emollientia, uno verbo demulcentia dicta, tam interne adhibenda, ut oleosa, mucilaginosa, farinacea, quam externe applicanda is suadet, v. c. lotiones, in primis oleos S, in anum iniiciendas, balnea, somenta, cataplaSmata, ex lenientibus composita, et quae ad ea pertinent, Q. g. omentum recens mactati animalis, e. s. p. Tertio p. s. post ea curet medicus, ut partes affectas, quantum quidem fieri potest, instauret, earumque vitiUm eo

rigati Hic autem saepe opus, hic labori Si quis enim

248쪽

iam enarratis quoque satis fecerit indicationibus, curatio tamen nondum erit tuta. Quam disseile omnibno sit, vitiatam muci intestinatis, in glandulis tam partus , quales sunt solliculosae, secernendi, secretionem mutare, is facile infelliget, qui perpendit, quam pa'

rum ars nostra in tales particulares secretiones valeat. Stimulantibus quidem et calefacientibus motum augeri posse, constat: in mucosorum tamen humorum s cretionibus tardiore potius, quam celeriore sanguinis

circulo opus esse, ex physiologicis principiis aeque

nouimUS. Apparet ergo, omnia calefacientia, in aliis colicae generibus non nunquam proficua, huic nostrae prorsus esse aduersa. Gluten enim illud blandum, quodsi interdum quoque non prorsus deficiat, certe tamen, dum morbum facit, nimis esse solet tenue, ideoque facile abscedit. Huic igitur vitio talibus occurrendum est remediis, quae sine calefaciendissimulo roborant et adstringunt. Horum quoque usum insignis illa utilitas commendare videtur, qUam talia in aliis quoque morbis, qui similis interdum obseruantur esse naturae, praestant, suore scilicet mu- p. 49. lierum albo, stranguria, dysenteria, aphthis. Cum interim his aegris altius vehementer esse soleat constipata, quartam denique indicationem, per totum mombi decursum, ante oculos habeat medicus, ut illa nimirum libera sit atque talis maneas. Urgente quidem

dolore, purgatio haud debet institui; eo autem paulo mitiore facto, clysmata vocentur in usum; his vero ab aegro, uti interdum fieri solet, non facile admissis, lenissima dentur laxantia, optimi in primis ustis, quam p. sti do anodyna, suadente id etiam Cl. Hux HAMO, cum iis combinentur. In genere autem per se liquet, Omnia, quae ad has modo dictas indicationes pertinens, pro morbi symptomatibus aut singula, aut inter se mixta, aut sibi interposita, applicari posse atque pro p. 32. Te nata debere. Venae sectio , vesicantia et similia lo

249쪽

cum in hoc morbo tum demum habebunt, quando urget inflammationis metUS; emefica vero vel pUrgantia, quando dati veneni suspicio adest. Diaeta aegri p. s ἡ ex demulcentibus, eupeptis et facile nutrientibus sit composita. Conuulsiones et paratus es, rari tamen, si dolores cito refraenantur, morbi huius comiteS, me thodo alias ustata curentur. Ne morbi redeant, a p. medico quidem curandum esse dicitur: quam dissicut ter autem id ab eo praestari queat, is lubentisime concedet, qui causae cuiuslibet morbi proximae causam προηγουμενην tum praeca Uendam esse cognouit. Haec vero, cUm lente inque partibus remotis saepe agat, ne vix quidem umquam, raro saltem, indagari potest Interim ut colicae nostrae reditus praeuersatur, et fri-gUS, et corpori S exercitationem solito laboriosiorem, et animi motUS esseros, vitanda, aluum vero semper liberam seruandam, porro lactis asinini, aquarum medicatarum, in primis aUtem me leamentorum ΓΟ-borantium et adstringentium diuturnum usi in , CLAuctor suadet atque commendat. Huic, quem hae p. go

usque deseripsimus, simillimus morbus est quoddam ferocis cardialiae genus, in Holiandia freqUens, acolica pictonaca eiusque indole non, nisi loco, differre visus, et eodem, 'IUO haec, modo curandus atque praecauendus. Subnectit huic tractationi CL Austor pi 6 duas similium morborum historias, eleganter etiam, uti is solat, conscriptas, quarum una de colica habituali et dysenterica corticis smaroubao ope, felicis ocurata, altera vero de stranguria vel tenesmo, vesicarper viginti et ultra annos molesissimae , subitissime cur ta, agit. De illa tamen, uti et alia, quae finit hune librum, de natura scilices, sede et origine Ddalidum, disquiptione ', cum ea actis physico medicis academiae naturae curiosorum inserta legantur . ex instituti no-

250쪽

stri legibus nihil iam dicimus: alteri US vero obseru tionis, cum eam nee in illis actis, neque alibi inue-Ρ. 69- nerimus, breuem dabimus recensionem. Vir qui imquaginta annos natuS a vigesimo et sexto aetatis suae anno, a suppressione urinae post largiorem vini rubri potum subito orta satisque molesta stranguria ita vex tus fuerat, ut ischuria aliquando accederet, eum perpetuo quidem sed irrito urinam mittendi stimulo et

vehementissimis cruciatibus, donec mRgna cum vi e

creti pituitosi et interdum vitrei dic si muci copiam sequeretur lotium, quod istam pituitam saepissime sibi

intime habuit admistam, eamque refrigeratum modo deposuit; non numquam strias etiam sanguineas, imo merum sanguinem, traxit. Remedia a multis medicis aegro propinata nullius fere, lenientia tamen et inuoluentia optimi, pellentia vero et diureti ea pessimi usus fuerunt. Post varia etiam, a Cl. Auctore incassum data, in eam is incidit coniec uram, numne perpetua muci, vesicae ductuique urinario illi niti, abscessio omnium horum symptomatum causa esset, et nonne is per adstringentia retineri, ideoque hae partes ab urinae aerimonia defendi possent 8 Ent seliciterres cessit. Post usum itaque tincturae e corticibus peruulano et cinnamomo et vitrioli spiritu compositae, aseeundo iam die leuamen sensit aeger, eaque mediet, na, cui interdum tinctura succi catechu interponebatur, per anno longius spatium adhibita, ad perfectam sanitatem rediit. Strictiorem insimul diaetam, vini,

diureticorum atque stimulantium remediorum, valibdorumque corporis motuum fugam obseruare debuit,

a qua, si quando recesserit, serox istud malum redire quidem visum, illico tamen quiete, abstinentia, et modo dictae medicinae usu, breui se datum fuit. III.