Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

291쪽

famae in iis reperiundum sit 8 In eorum igitur gratiam facere non possumus, quin libri, qui nostram alias attentionem haud facile excitastet, mentionem faei, muS , Omnia, quae talis esse argumenti videri potiunt, ex iis adduiuiri, reliquis ea instituti nostri ratione iam omissis. Epistolarum nomen gerunt, licet ad ne minem datae fuerint, nee cum litteris quidquam habeant commune, nisi leuitatem stili, ordinemque, qui in libris, seueriore methodo conscriptis, alias usitatus est, neglectum; ita, ut Cl. Auctor ipse in earum prima diarii siuarum cogitatistuum nomine eas iansigniverit, quaS eodem temporis momento, quo scripsit, de variis rebus ae quaestionibus habuit. Quid igitur mi-xum, quod varia ipsi quoque tum temporis venerint in mentem, quae alio forsan tempore haud magni aestimare solet, ad seientiam scilicet physicam et medicam reserenda 8 Eadem fortassis etiam de causa eracusationis locum sibi fore rei illum opinabitur, si qua dixerit, quae in non nullos, in primis in medicos, vel

contumeliose, vel certe inconsiderate dicta sint Accedamus vero ad rem, et quae promisimus, praestemus. In epistola quarta de inse se, qu9 p rcipim L p. IO agitur. Cum animam corpori esse iunctam, atque in hoc, praesertim in sensuum eius organis, dum illa percipit obiecta externa, mutationes quasdam fieri co

stet: medicus, corporis naturam explicans, ad eas quoque respicit, et qua talis de modo etiam, quo nascuntur in nobis ideae, iudicandi fruitur potestate, reliqua merito psychologis relinquit, aut certe, si ea cogitet, medicus physi0logus esse desinit. Quod igitur interea, quae de hoc argumento protulit Cl. Auctor, ad hune modo dictum finem spectat, est fantum id, ut ab uno sensu ineipiens, reliquos dein transeundo demonstret, ipsi de rebus extra nos positiS pere: ptioni cum mutatione illa, quam obiecta in Org nis sensoriis esticiunt, nihil esse quidquam eoΠ - . Tom. II. Pars II. T mune.

292쪽

mune . Illam vero thesm, quae immedia se eam sequitur, quod ubiecto illi externo nil quid quam inesse

deprehendatur, quod cum eo, quod anima percipit, similitudinem habeat, uti et reliqua, quae haec epi

stola continet, propter eam modo caudam non tangimus , cum est physiologi limites transgrediantur, apsychologo nimirum et metaphysico exa minanda. p. 73. In undecima epistola de artr vitam reddendi longaeuam ex eo, quod hae nostra etiam aetate Peperiantur homines, qui l0ngiore prae aliis vita gaudent, licet ad primaeuorum aetatei haud ascendant, iudicat Auitor, homini inesse aliquam causam, qua illius vita diutius,

quam ut plurimum fieri solet, protrahi possit; haud

tamen esse vero simile, post tot in uniuerso terrarum orbe factas rerum, quae alimenti loco nobis inseruire

potiunt, disquisitiones adminicula ad obtinendum

eum finem in quodam nutrimento, multo autem mi p. 7ς nus in corpore minerali inuentum iri. Quod ea tamen res certo modo fieri queat, ex sequenti argumento Cl. Auctori apparet: Machina enim quidem, inquit, est corpus humanum, definita motuum quanti tale desinienda, sed, cum se ipsa restaurare valeat, certe in sui restaurationem semper nitatur, singularis ea plane est indolis, nimirum vegetans seu talis, quae euolutionum et augmenti capti X, simul ae modo inmotum acta suerit, ad determinatum maturitatis gradum tendit; quae maturitas non aetas florens, virilis, sed mors esse dicitur. Unicum itaque ad longaevit tem auxilium in eo positum esse is opin tur, ut haec vegetatio suspendatur aut retardetur; uti simile videre liceat in plantis, quarum duratio insignifer promoueri aut impediri queat, prout succonlio inii S motum refraene ' Eadem , et, nisi ' vehementer fallimur, aptiore eo-gitandi modo dicta, legi possunt in BoERHAAVII institutionibus medicis 366. et seq. eiusque in eas olim dictarum praevectionum academicarum ab Ill. HAIA Ro editarum Vol. IV,

293쪽

fraenemuS aut acceleremus. Porro earum bulbos in locis, quorum frigus horum euolutionem impedi longe diutius se conseruaxe ait, ac si terrae mandemtUr, eorumque particulae a calore aut terrae succis inmotum ducuntur; contra vero plantas siue arbores, in per hiemem quiescere solitas, in hibernacula vero tranSportatas, per breue tempus durare, si caloris ope earum vegetationem semper adiuvemuS; deinde aui, p. 8. um insectorumque oua iam esse animantia, suis tantum inclusa testis, et aliqua iam vita frui, diu profr henda, dummodo ab iis arceatur calor, hanc vitam ad maturitatem suam perducens; idem de multis valere insectis, hocque insuper in iis animaduersione dignum esse, quod, quando iam sub forma chrysalidum uiuunt, per annorum adhuc numerum viva se

uari queant, si in loco frigido reponantur. Permulta p. 8O.

quidem omnino dubia contra haec omnia a nobis facile moueri possent, cum Cl. vero Auc for ipse fatea tur, ea, quae in medium protulit, ut auxilia ad vitam hominum prorogandam haud applicanda sore, noS- met etiam ab illis abstinemus. Cum tamen insignem in suis operationibus natura Observet analogiam, eaqUecum genere humano simili ac cum reliquis animalibus

modo agere soleat, is sibi quoque persuadet, plyra

praestari posse, ac ut plurimum accidere, observentur. Duodecima, quae illam sequitur, epistola Cl. Auc - p. 8L ris cogitata de lapide philosophorum continet, praeceteris utilia dicenda, nisi is forsan multa de reliquis saltem per iocum dixisse velit. En illius argumentuml Licet haud quidem vero similest, eum ab aliquo inuentum iri, multoque propius a veritate abes evideatur, talis inmuniendi studiosum sibimet ipsum nociturum esse : si quis tamen, ut philosophUS, rem. diiudicat, apparet, quod probari nequeat, prorsus eam esse impossibilem. Vel omnis enim materies est p. 83. homogenea, nec corpora naturalist, nisi quoad figuram particularumque ipsorum situm inter se sunt di-T a uersa :

294쪽

uersa: Vel omnes materiei partieulas ud definitum gener Um aUt elementorum numqvum referri postulat, ideoque corpora pro diuersa horum inter se mixtura atque adunatione a se imucem disserunt: Vel denique ψmnes materiei partes tam variae sunt, ae ipsa naturae corpora, ideoque haec particulis constent similaribus,

ita ut V. c. a Urtim aureiS, terrum ferreis, lignum

ligneis tantum particulis cons ent: Clarum est quod

in priore casu temere dictum esse videatur, materi ei, ex qUκ corpora constructa sunt, particulis non aliam figuram aliumve litum conciliari posse, ac illinis madesse obseruantur; in altero autem, quod diei nequeat, dotes et mixtiones ingredientium elementari Um, quae ad sturum producendum nece stria sunt, inueniri prorsus non polle; in tertio tandem casu, quod longe mi-ΠuS asseuerari queat, praeter aurum ipsum, nullum in uniuersa natum reperiri posse corpus, quQd aure in Sparticulas in se habeat conditas, quae inde exires hit S possitas. Epistola decima sexta de ni ricius inscribitur, cui tamen scientiae a duobus inde annorum millibus ne sere unicum quidem accessisse augmentum, Cl. Auctor sabulatur ', cum aliae tamen stientiae a saeculo inde minori spatio sumrnum perfectionis saltigium aD secutae fuerint. Cum inter medicos tamen fuit, quos insignibus ingenii viribus conspieuos essse, ipsi fatendum sit, quaestrionem mouet: Num medicorum, aut scientiae, in quam incumbunt, culpa id acciderit Ut eam igitur dirimere queat, sequentia proponit: Sanitas corporis medici est obiectum. Corpus nunc

quidem

' Id nemo quidem dixerit, nisi qui in historia litteraria

prorsius est hostes atque per egrinus. Aledicinam enim nullo inu*ntorum augna enco pr0fecisse, ii quis asserat, negaturus etiam eis, haud inuenta x esse Indias. . Mirari satis non pol natus, qui fieri queat, ut aliquis de rebuS , quarum imperitus est , et qu ru ignorantiam nullus uinquam i pli vertere urilr vitio

atque iure potest, tam audacter iudicare possit e

295쪽

quidem pro machina tantum haberi debet, illo nimbrum respectu ad influxum, quem anima aliquandoquidem, sed raro, in corpus habere videtur, iam neglec o ': ea vero tam singularis est machina, tam que composita, atque ex tam diuersa materie diuersisque suidis conflata, ut medico tam etiam sagacissimus et laboriosissimus plurima detegere non valeat, Omnemque intelligendi spem debeat abiicere, quo modo statum eius a naturali alienum corrigere possit. Quid Z p. ii9 quod remediorum, quibus uti inr, haud maiorem habeat cognitionem ' . Rerum itaque non cognitarum

T 3 effectum

Frequentes omnino eos esse casus, in quibus ad influxum animae in corpus respiciendum est, innumera testantur phaenomena, a quam plurimis etiam auctoribus annotara, quorum praecipua suiH ea, quae animi affectus eosque in primis impetuosos sequim-tur; porro, quoe in respirationis negotio, plimbus que, liberae voluntati relictis, achionibus obseruantur; ne quid de iis dicamus, quae in morbis obueniunt, qualia sunt v. c. nausea, quin et vomitus nullo modo saepe compescendi immo lethi Dri, ab odi ratantum idea ingrata orti. Ex quibus omnibus liquet, corpus humanum minime pro sola machina tantum

haberi poste, ideoque valde esse iniustum, si quis

tamquam vitium imputare velit medicis, quod non omnia phaenomena ex principiis mere mechanicis explicare queant. Multa quidem principia, quae per

tutam atque constantem experientiam tantum eerta .

sunt, licet mechanice exponi nequeant, sunt tamen vera principia, forsan inferiora dicenda, quibusdam auctoribus physica dicta, v. c. grauitatis, adhaesionis. Num omnes in uniuerse rerum natura obseruandi effectus 'dependent a' sola corporum figura P Mathematicu3 diiudicat corpora, qua extensa. Quis vero demterin inauerit, quotliam naturae rerum insitae sint vires P Num medicamentorum cogntrio, tum per fidam, ac curatam atque constantem experientiam, tum per sensus , tum uer artem adquisita chemicam, pro nulla

haberi debet ' De principiis nostrae cognitionis inferioribus

296쪽

cssectum in machina magis adhuc incognita is expe-εtitat, qui morbum curare suscipit, cuius naturam et causam ignorat. Medicus igitur vel domismus ex theoriae suae legibus tam seliciter curabit aegrUm , ac aliquis ex istis seris barbarisque Africae gentibus horologium Grahumianum in ordinem rediget. Alia ergo ethodus, pergis Auctor, quae audit empirica, propius ad rationem acced f, licet nostris temporibus contemnatur. Eam quidem ii tantum exercent, qui aliorum de morbis atque remediis iudicandi dexteritatem a secuti non sunt: sed huius ignorantiae respectutum ipsorum, tum magis adhuc aegrorum, magna est felicitas, dummodo suam methodum bene exseqUantur '. Successus, quem in his ultimis saeculis aliae habueruntrioribus iam iam diximus. Fac etiam, aliquis alia eaque sublimiora in phylicis scientiis inueniat; num is

quoque certus est , haec esse summa P Nonne in uni- Uersa rerum causa perspici ea nequeunt, quae Vere summa sunt, certe talia nobis esse uidentur δ' Quis probus una quasn medicus experientiam negligi Mon debere negauit, in iisque casibus, ubi aliis iisque a toribus principiis nullo modo uti potest, ea tantum sola inniti noluit Z Nullus medicus in simili casu empirici rationalis nomen gerere haud dedignabiti Pr, nec , uti Auctor opinatur, iniuriis tum se oppressum iri conqueretur. Num vero semper principiis destituitur, eaque, si utendi talibus suppetat locus, negligere debet 8 uti nebulonum istorum mos est, qui in crassissima versantur ignorantia , rudes atque stupidi, quibus empiricorum nomen his nostris

temporibus competit. Ignoramus, quales empiricos Ili. Auctor intellexerit, quibus corpus suum vitamque, si quando agrotet, commendare se velle ait p. I 23. Cum interim tanta penes multos illius sit existimatio, ut omen abesse velint, quando ille sibi, forte aegrotanti, medicum, usu tantum factum sibi visum, imprecatus est: caueat ille sibi, ne rationalis medicina sui contemtum experimento Vago , quod,

cum male cessit, repeti nequit, in tam illustri eapite

297쪽

habuerunt scientiae, aliis nocuit. Dum enim geometrae ad insignia quaedam naturae phaenomena explicanda suis legibus usi fuerant, alii easdem ad physicam magis particularem in primis medicam transferre voluerunt, sed absque seliei eventu, cum huius natura tales non admittat '. Error etiam est sere unitiersalis, quod dexterrimus anatomicus optimuS etiam

medicus sit, cum H 1ΡPOCRATES atqUe SYDEN HAMiam dixerint, anatomiam pictori magiS , quam medico esse utilem ''. Impexsecta insuper machinae co

poris

sumendo, vindicer. Cian, enim alicui empirico caecus casias fauet, illi in omnibus fidem habere vello, tantum est, quantum : Si sus rostro humi literam Aimpresseris , Aspicari velle, ab illa Andromachen E MNO describi posse. cic Eao de Divin. I. I 3.' Limites cognitionis rerum physicarum hic Ioci iam describere nolumus. Interim, si unus etiam atque alter sciendi cupidinem ultra determinatos limites extendere Voluerit, num ideo ab omnibus id factuni est y Numi vero is etiam laudem meretur , qui e P eum, quem adipisci potest, cognitionis gradum assequi non Vult 8 Habet etiam omnino ars filutaris suos, uti quaevis disciplina, limites, nec culpanda propterea est. Quodsi vero latromastix noster, machinam corporis ira ab artifice, uti sutor ad pedem ligneum coria dacit, mutari non posse, eae istimat, inter sapientes medicos contradicentem habiturus est neminem. ΙHaud enim, uti faber ferrarius cum ferro, medicus cum aegroto agit, sed ipsius machinae legibus ad machinam applicatis, cum corpora curat,

utitur.

Verum est, anatomicam corporis cogntrionem solara haud efficere posse medicum;. sed medicus etiam, mulioque minus autem chirurgus, abSque ea non datur. Numque ideo , quod minimae corporis partes Omnes detegi nequeunt, tota ars negligi debet' Satius Vevo egisset, suo que Eonori melius consuluisset

Ill. Auctor, ii nec IlI PPOCRAT EM neqUe SYD EN HAMUM, sera tentiae suae testes euocare ausius fuisset.

In illo enim loco, ad quem i& respexisse uidetur, V. in

298쪽

poris humani cognitio saepius a recto framite seducere potest medentena : quam recte ducere. Accedit et hoc, quod remediorum vires haud cognoscant medi

rio exceptis, vires suas imaginationi saltem debe- p. I 24. ant' omnium vero causa princeps, cur scientia medica

in operibus , edit. Uan der L I N-D E N. Lugd Bat. 166S. Tom. I, p. 34, medicorum ille pater non de artis anatomicae cognitione eiusque usu in strictiore sensu loquitur, sed, uti sYDEN-H AM, qui eum ex HIPPoc RATE locum allegat, paulo post monet, sophistas repreheniat, qui in humanis corporibus deculandis curiositati et περιεργιφ plus debeant,

quam obseruationibus practicis. HIPPOCRATEM autem ipsum et calluisse artem anatomicam , et omnino secuisse cadauera, comprobauit lil. DE HALLER, V. ei. opuscul. anatom. Gotting. 17SI. 8. P 136.

Eum tamen, si nostris vixisset temporibus, longe maiorem anatomiae cognitionem sine dubio consecuturum fuiste , negandum non erit. Ratio tamen sui temporis, et facies, quam tum habuit ars anatomica , satis eum excusant. Ρrorsus etiam et aperte falsus quod de SYDEN HAMo asserit. Ill Auctor.

Is enim in eodem loco, qui hic citatur, se existimare dicit, quod neces omnino sit, ut medicus structuram hu-

- ι corporis probe calleat, quo rectius veras ideas et navi rurae et causarum quor-dam morborum animo concipere

ac formare queat. vid. ei. opera. Lugd. Bat. I 41. 8. in tra fatu de hydrope p. 49o Superuacaneum autem est, anatomen, qua ad artem exercendam carere nemo pessit, vindicare, cum, qui hominem nescit, hominem sanare omnino nequeat. Fuerunt ante inuetuam pyxidem nauticam, qui mari Veliebantur, cuius insulae in conspectu sunt: nemo autem ex illis oceanum nauigare ausus est; ita quoque minimam rem conficere poterit, qui anatomen nescit, in magnis autem caecutiet.. In causis iam inquirere nolumus, cur his modo tribus remediis virtutem aliquam fortasse tribuat Ill. Auctor. Quod omnia vero reliqua nullas habeant Virtutes, nemo dixerit, nisi rerum naturalium imperitissimus

299쪽

medica tam paruos huc usque secerit progrestis, in fine, quem praefixum sibi habent medici, et modo, quo ad eum peruenire solent, collocata est . Licet enim alias boni saltem euentus praemiis condecorentur, medici tamen prospera in eo sita est sortuna, ut crebro aegros adierit, multaque ipsi praescripserit remedia. In epistola deinde, quae priorem excipit, de- p. ias, cima septima de generatione animalium loquitur Cl.

Auctor, et postquam variatum Veterum, tum recentiorum auctorum de generationis negotio systemata enarrauit, ad CL a Vppo N de ortu hominum sententiam accedis, eamque miris laudibus extollit, sim tib que eius conuenientiam cum sua ipsa declarat, quam

in libro venus phys que ante aliquot annos expositis;

quae vero Omnia, cum ubivis iam cognita sint, nos non morantur. Veterum itaque Opinionem, quam P. I33.

ipsi tamen explicare non poterant, quod mas nimi-T' S ruititi simus. Ur ex tanta eorum copia unum alterum Uemodo commemoremus, quis est, quin i pecacu an hae

virtutem emeticam, laxantem aurem rhabarbaro coii-

cedat . utrique nimirum radici ratibus prae sert i in aegris salutari, quibus bilis faci Ie commouetur Τ Ut vires hellebori a veteribus adeo laudatas nunc tacea

mus.

Ei ne digna quidem sunt, quibus vir honestus recteque sibi conscius addat monitum. Pronunciare nolumus, cuius sit, qui talia de rebus grati ibu , honestisque rei publicae ciuibus, absque ulla probatione effutiat. Vel certe quam maxime iniquum est, unius alteriusiae culpam in uniuersum aliquem ordinent conferre. Malos esse medicos, veluti mali fiant philosophi vel geometrae, nemo est, qui dubitet. Unaquaeque disciplina sua habet ulcera, philosophia sophistas, iuris prudentia deblateratores, medicina seplasiarios. Quis autem, nisi parum sapiens, arten falsam esse dicet, cum artifices desipiunt, aut omnibus, uno alterove delirantibus, xationis usum abiudicare audebit 8 Num ideo autem incusandi sunt medici , quod immortalitatem largiri nequeant t

300쪽

rum atque foemina aliquid ad hunc egestum conserant , et foetus utri usque sit progenies, si pediculos, arbores obsidentes, et polypos exceperis, confirmar eamque insuper similitudine, quae inter patrem matremue atque infantem esse saepe obseruatur, prout unius vel alterius semen ad huius consormationem plus minUSue contribuerit, corroborari dicit Cl. Auctori Quem in finem etiam duplex adducit exemplum satis memoratu dignum, ex quo apparet, homines aliqu0t cum sex digitis in quavis extremitate Per continUatam generationem ita natos fuisse, Ut modo pater, mod mater eam digitorum indolem habuerint. Idem de

illustri gente Uil geriana constat. In prima sui origine id forsan casu accidere potuisse, is concedis, hanc

vero varietatem, per sus cientem generationum numerurum confirmatam, variis speciebus occasionem dare posse opinatur. Casu enim continuationem talis conmditionis accidere non facile poste is intelliget, qui perpendit, quod Cl. Auctor, exacta percontatione instituta, Berotini, quod centum millia hominum eontinet, duos modo homines inuenerit, qui sex digitos habuerunt. Ratione igitur dui fa, quilibet perspiciet, quam minime tale quid accidere debere, quod nihilop. I42. tamen minus sanum esse, experientia docet. Sub finem epistolae tandem, dum eXperimenta, a vi HS clarissimis NE EDA AM et uvin ipsorum de generatione sylle malis eaeplicandi gratiam institi ita, attingit Auctor, in summam rapitur admirationem, et generationis eaepsicationem crassioribus adhuc ac antea te- p. 187. nebris obuolui, fatetur '. Ultima denique, quae

unde- Ipsaria quoque Bussonianam generationis explicationem, licet eam magni faciat Cl. Auctor, innumeris fere et, nisi fallimur, talibus dubiis, quae vinci nequeunt , obnoxiam esse, a multis iam aliis auctoribus annotatum fuit , Ut ea nunc controuersia hic loci supersedere possinus. In primis vero ea de re legi

merenis