Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

301쪽

undeuieesima est, epistola dis progressu scientiarum sa

tis, multa adhuc continet, ad medicos pertinentia. Ignorantia eorum commotus Cl. Auc for viarn, qua p. I98- scientiam atque dexteritatem amplificare et corrobora

re possint, proponit, experimenta scilicet in reis, momtis supplicium meritis, faciendi. Certi enim, ex eiUS mente, tum fieri possumus, num variae operationeS, nondum huc usque tentatae suscipi qUeant, C. g. extra seio calculi ex renibus, aliaeque similes aut periculosae aut plane impossibiles creditae . Tam felicibus nobis etiam sorsan esse continget, ut admirabilem illam animae atque corpori S combinationem detegamUS, dum eam nimirum in hominis vivi cerebro inuestiga re licebiti Porro quot sunt animantium et vegetabIlium genera in venenorum clustem huc usque relata lHorum et aliorum, quorum vireS nobis incognitae sunt, nata/am atque indolem hoc modo indagare pos

merentur litterae, diario britannico insertae, Durnal britannique Irio. mois de Mars p. 78. ) et praefatio Ill. H A LL ER I secundo volumini uniuersae historiae naturalis germanice editae praemisia, aligemeine Bi- florie der Natur, ne einer Besichreibung der Naturalien hammer des Xoenus υon Franchreich , zm ter Thei

' Accusat medicos pag. 2ΟΙ. arrogantiae Cl. Auctor, qua artem iam potius esse perfectam existiment, quam eam reddere velint perfectiorem. Quae autem iniuriat In omnibus Europae cultioris prouinciis quo tidie eum in finem instituuntur et peruulgantur tela tamina, ut insignis omnino talis argumenti librorum

copia per unum modo annum prodeat. Subsistamus tantum in exemplo, ab Auctore allato de calculi renalis extractione, de qua operatione HIPPOCR AT E S,

H E I s T Ehv s , aliique plures multa iam scripserunt.

302쪽

ribus communicare pergit Cl. Auctor: Medicis saepe vertitur vitio, quod nimis sint temerarii; sed falso: nimis enim solent esse timidi. Praeter est enim me dicamenta, quibus uti selent, et quae nullas famen possident vires, alia adhibent nulla. Casui barbarisque nationibus unice reserenda sunt, qUae cognoUerunt specifica; ex sua scientia ne unum quidem inuenerunt . Multa, quae nota etiam fasta sunt, non satis ab iis vocantur in usum. In nostris terriS tram spirationi corporis conseruandae illi student, cur non tentant, quem usum praestet Aelypti 0rum mos, qui 2o6. corpora pice obuoluunt '' 8 Modus ille, quo vis centrifuga demonstratur a physicae experimentalis doctoribuS, a quoda m geometra quondam eum in finem propositus, ut sanguis in aliqua corporis parte nimia quantitate confluens derivaretur, eruditos praesentes, praesertim medicos, in risum deducebat, sed experiri eum potius debuissent ' . In morbis uniuersam prouinciam

' Litteraria nos quidem docet historia, rerum aliquot naturalium vires casu fuisse detectas; id de omnibus

vero non Valet. Ne quid de remediis, per artem chemicam paratis, dicamus, quorum multis eerta, saepe vehemens tantaque vis inest, ut medicorum ideo multi ea vix audeant adhibere. Praeter ea quoque alia multa propter similitudinem, cum aliis iam magis cognitis ope senstruin deprehensam, in usum vocata et comprobata fuerunt. Quid autem historica earum rerum iuuat cognitio, si ratio utendi iis nos fugiat.

Num exstrui potest aedificium, si codiosissima quoque adsiit materia, nullus autem architectus ' En prudentis atque doct i medici necessitast ' De more illo, quo Aegyptii putredinem a cadaueribus

arcere tentarunt, noS quidem legere meminimus: ex

perimenta vero limitia in hominibus vivis instituta nos latere lubenter confitemur. Si aptum talia in hominibus experiundi modum cum erudito of be communicare velit Cl. Auctor , magnus nobis erit Apollo.

303쪽

uinciam atque gentem assiigentibus medico licet adhibe re noua vel et periculosa remedia, dummodo magistratus inlici permiserit. Constituantur mediet, quibus singulis unius tantum morbi euratio committatur. Quod p. 2O9. ars vero medica minime eo sit perducta, ut aegris modum, quo te gerere debeant, ex causarum atque eLseeduum cognitione praescribere possint, et quod optimus medicus ille sit, qui eo studiosius obleniat

Omnia, quo minuS ratiocinatur, ex Variolarum modibo elucet, qui diuerso plane modo a diuersis quoque medicis tractatus, eundem fere bonorum malorumque eventuuin numerum gaehibet. Quid Θ quod idem accidat, si morbus naturae tantum soli fuerit relictus. Nonne clarum inde fit, quod ne contra hunc quidem morbum nec iustum regimen, neque remedium specificum inuentum, sed omnis potius curatio naturae tribuenda siti Propter argumenti similitudinem ad p. experimenta progreditur Auctor de animalibus coptem da. Recentioris quidem aeui scriptoreS, inquit, ac CuratioreS , ac a veteribus factum fuit, dederunt eorum descripti ades estque in aptiorem ordinem redegerunt: sed generales potiu3 naturae vias in iis producendis et conservandis inuestigare debenti Theribotrophea seu vivaria men'geries , in quibus multitudinem diuersi generis animantium asseruare et nUtrire solent principes, occasiorem talibus experimentis suppeditant, qualia sint v. c. eorum, quae di Uersae fiunt naturae , coii iugatio, in primiS eoriam, quae naturali quasi in si in tu sibi inuicem sunt contraria. Animalia sorsan inde noua, nouaeque eorum specieS, monstra, . aliaque anima orirentur. Monstrorum P. 26.

Unum genus es , quod ex semine diuersarum specieritim producitur; alterum vero est integrarum partium cum partibus cuiusdam indiuidui, quod alius est generis, unitarum; prius inter animalia, hoc vero inter arbores huc usque repertum fuit. Nonne hoe etiam

304쪽

etiam in animalibus feri posset J Brachia gammari,

cauda lacertae, polypique partes, sese regenerare obseruantpr. Nonne haec proprietas aliis etiam uni mantibus propria erit Z Forsan ea res in modo varias

multorum animalium partes separandi consilit. Varia dein praeter iam dicta mones Auctor. Obserua tiones microscopi eas stipendiis praemiisque iuuens ii, qui summam imperii tenent. Speculorum historiorum usus in chemicis quoque experimentis exserere sese potest, quorum ignis vel vehementissimus nimis sorsan debilis est, vel ad formanda, vel ex compositione sua

resoluenda corpora. Experimenta elec frica, cum ea,

quae hucusque falsR sunt, ad explicanda phaenomena nondum sussciant, uti et obseruationes de auroris borealibus, crebrius instituendae sunt, quales incolis regionum septentrionalium, prope ab ipso polo sitarum, inter quos se suisse olim hic quoque loci in me

moriam reuocat, commendamS cupit Cl. Auctor. Enca, quae ex hisce epistolis ad medicos pertinere videntur l Num illae vero expectationem expleuerint, quam de viro, qui tantam sibi famam comparauit, multi habuerunt, qui adulandi studio nec corrupti, neque veritarem denegare coacti sunt, penes alios esto iudi

cium. Nec huius generis experimenta intentata nec inausa manserunt. Cl. v U HAHEL enim periculum fecit cum exoptato successita, quod partes animalium, in una corporis parte abscissae, alteri iterum insertae Et cum ea coalitae, laete Creuerint. vid. Hi stoire de Paeademis νυAe des mentes annfe I 6. a Paris, Ips I. eiusdemque differtationis epitomen in Comment. nostr. Vol. I. P. II. p. 296.

305쪽

IX. Morbilli variolarum vindices delineati a Io. Go-

ossic. libr. I. L l Orn, IJSῖ. q. pl. 6LΝ0ui de variolis, a Cl. Auctore olim conditi, 'stematis ante hunc annum cum voluptate dedimus

descriptionem ', tumque in transitu paucula contra illud sit nul monuimus , quae haud aegre Cl. Auctorem tulisse laetumiar. Alii dein eique viri in arte clarissi mi varia contra nouam illius se ratentiam in litteris, et publice et priuatim ad eum datis, mouerunt dubia, quae ipsi tamen omnia tanti haud visa suere ponderis, ut metueret, ne de sua ipsi decedendum soret prouincia, quin potius ad illius defensionem promtus paratusque statim se accingeret, simul atque a graui morbo, quo eum huc usque affectum fuisie dolemus, paululum liberatus exsurrexit. Variolarum itaque euolutionem propugnaturus, propter argumenti similitudinem, morbillarum etiam delineare rationem, idque in nunc indicato commentario praestare, in se suscepit, iis vero iam misis aliique Occasioni reseruatis, quae ad id, quod in Variolis atque morbillis morbosum est, pertinent. Licet autem hune librum cleganter , Uti Aue loris reliqui, conscriptum ab omnibus medicis lectum iri confidamus, eius tamen merito, propter rei novitatem, iam mentionem sacimus, iudieiuna de veritate noui sustematis lectoribus nostris relicturi. Primum itaque caput morbissorum descriptionem continet. Summa illius haec est: quod eorum p. S.

valetudine Vmphatica cutis vascula e luantur, atquc adeo idem experiantur, quod variolarum morbo vasa sanguifera arterio D. Quamuis autem iis, toti huma- p. 6.no generi solemnibus, multa cum variolis sint communia, princep8 tamen eorum imorbus est suique generis atque' vid. Comment. nostr. Vol. l. P. II. P. aUS.

306쪽

atque iuris, aeque antiquus ac ille variolarum, a qui

p. et bub pQx t tum morbi decursum disserunt. Tussis

rauca, octili rubentes et lael mantea, et catarinuS se brilis eorum aduentum in aegris annuntiant, quorum

symptornatum ultimum post eorum eruptionem ad- p. 8. huc perseuerat. Febris etiam in his esse ibi es mitior, quam in variolis, atque abundans inuet serosi per os' atque nareS copia excerni obseruasur, indicio, quod primarum quoque Viarum, eorumque locorum, per quae aer inspiratione susceptus transit, membranae morbillis obsideantur. Licet interdum quoque sint lethiseri: ut plurimum tamen morbus inter benigniores referri meretur, ita Ut illos euolutionis morbioni es' p. 9. se, in secundo capite doceat Cl. Auctor. Cum vero Groentandenses , aliasque gentes, uti Caraitas, ineo' lasque capitis bonae spei, ante aliorum hominum ae- cellurn variolis numquam laborasse, ideoque integras

gentes his euolutionis legibus haud adstringi, idque

igitur cum uniuersali humanarum euolutionum indole pugnare, a quibusdam viris clarissimis h stemati A Np. II. e ori3 fuerit oppositum: tamentandenses, primo respondet is, homines esse degeneres et imperses os Vibi os, feminasque inter eos menstruo fluxu destitui, par tus tamen eniti, ideoque variolis, etsi humano gene' ri in se spectatae competant, aeque ac hoe fluxu, feminino sexui perinde alias solemni, sine damno carere P. I 3. poste Deinde iudicium de aliis gentibus, ob priuatas

e rum, terrae etiam et loci, circumstantias ignorae P. 1 . tas, dissiculter serri posse, monet; tandemque euolutiones humanas non este debere una S eagdem Udomnibus gentibus, nee omnibus quidem OmneS ne cessarias, Probare anni fitur. Disserunt enim, inquit, ratione di tersarum gentium, in quarum Una 1llae luxviriantur, in altera vero desiderantur; v. c. Vir n&tione

Rusus mamrnosia habet pectora; aethiops aser nigrana cutem; de seminis contra Groen nitensibus iam iam dictum fuit, iis non fluere menses: Porro diruersae sunt

307쪽

sunt respectu varii vitae generis, ex quo V. g. aliae gentes cutem emolliunt, aliae vero unguentorum usu

eam prorsus immutant. Quid Z quod euolutiones P quaedam arte possint intercipi. ui vitam semper caelibem et castam vivunt, et quibus excisa est virilibias, exempla praebent. Alia praeter has mota est obie: fio, a natura contagii desumta. Qui enim, inquit P. II

aduersarius, umquam fieri potuit, ut unius, variolis adfectae , nauiS aduentuS uniuersae genti, quae variolis huc usque caruit, has adferret, ideoque tam subito mutaret eiuS naturam, Ut nOURm acquisitam indolem

ad posteros quoque propagaret 8 Hanc vero obie-Etionem systemati suo admodum fauere existimas CL Auctor, ratione scilicet habita similitudinis, quae plantarum flores et variolas intercedit. Illi steriles, uti in palmarum specie videre licet, antherarum puluere mutantur in proliferos; variolae autem pro veris hi mani corporis floribus haberi debent. Propius dein p. I9. ad obtinendum finem suum accedit Cl. Auctor, et in capite tertio morbi torum benignorum faciem describit, et eadem, qua olim in delineanda variolarum ratione, utitur methodo, ex enarratis nimirum huius morbi

historiis phaenomena ipsi propria colligens, quae in primis sunt grauedo, tussis, Oculi lacrymantes, diar-xhoea, febris, et, qui signum dat morbi pathognomonicum, catarrhus, seu νε batici roris σπ omui UM p. 2S. forum i mphaticorum, per Schnriderianae membranae seuperficiem abunde distributorum, orificiosis, naturarlege modice et cum tranquisits Perenuitate sitissantis, s rurigo auctior atque impetuosior, ex quibus omnibus intelligi posse dieitur, ipsa lymphatica corporiS vasa, totumque eorum systema prae reliquis partibus assici

atque immutari, iisque hunc a natura datum esse mombum, ut bonus corporis status in meliorem transeat,

id, quod in primis ex eo colligere queat, quod ille leniter ut plurimum soleat decurrere. HiS igitur eo' p. 27. gnitis, morbi torum ratio in capite quarto exponitur. Tom. II. Pari II. U Ea

308쪽

Ea ex sequentibus clara esie debet. Uti in aliis morbis vascula, anatomicorum oculorum aciem subterfugientia, comparent, qualia v. o. ivmphatica sunt in cute leucophlegmatica, vel applicatis vesicantibUS remediis sauciata, conspicua: sic et subturgidulae illae morbillorum maculae lymphatica cutis esse vascula le-28. uiter inflammata censeri debent, quibus systema 'm-Ibaticum, huc usquo mancum et mutilum in euolutisne, siue in tali statu constitutum Aguificatur, quo ad aliquem porsectionis suae grasim tendit, et, fl res bc-nc cesscrit , perducitur. Nam homo nascenS, uti arteriolarum myrladibus variolarum euolutione suppeditandis , se et talibus lymphaticorum vasorum careti Cum ab aliis vero auctoribus tantum abesse Opponatur, Ut in recens naso homine talia deficiant, ut in homine adulto potius eorum longe plura absint, quae ipso variolarum et morbillorum morbo fuerint destrum: minima, primo contra hanc obiectionem monendum erit, vascula intellionum ope haud detegi, ideoque inde argumentum peti posse nullum; haec

deinde vascula, si praefentia eorum moX a partu quo'que concedatur, vel impervia esse liquidique transmittendi haud capacia, certe nec eo numero et Ordine

distributa, qualia in idultis per artificiosissimas et subtilissimas iniectiones detegi possunt; vel eorum den, que multa saltem in molliore os in substantis latere,

prout v. c. sinus eorum pituitarios, frontales et maxillares, ideoque etiamL membranaS, quarUna ope mucus secernitur, in foetibus deficere, stnatomicorUmperitissimi annotarunt. Similitudo desumta ab insumtum vasis, deserentibus dictis, di imbus lacideris in iis, quae vel nubiles nondum Lelae sinat, vel aniculae virgines lamnserunt, porro a bombyce, qui licet ad-hlae nec nympha, neque papilio sit, utramque tamen Muram in se iam habet reconditam, successu temporis euoluendam, a fructu pomi in eius germine lam delitescente, ot ab aliis similibus petita, rem illustrat Quem

309쪽

Quem ad modum vero ex aliqua parte foetum pluri- p. biIS, ac adultum, constare partibus, concedit ChAuchor, ita nimirum ut, licet edentulus, duplici tamen dentium phalange tarn tum gaudeat: sic et in viro sene locum habere ans agonistarum obiectionem, de maiore scilicet in insantibus vasorum copia prae adulto , negare iS non vult. Nec in morbillorum, uti in variolarum theoria, istis phaenomenis, quae in illis lethiseris obseruantur, deterreri se ab opinione concepta patitur, quin potius in capite quinto morbido- p. 36.

rum malas notae rationem explicet, historiis morbo rum interspersis, ex quibus patet, vel a nimis auctavi naturae, vel a sociis euolutionibus v. c. menstrui fluxus atque densitionis, vel a neglecto aegrorum regimine , praeserjan si libero aeri nimis cito se commiserint, periculum in quibusdam prouenisse. Inter p. 39

Uias ea notari meretur obseruatio, quod lymphaticae euolutionis negotium, dum male cedit, leucophlegmatiae seu lymphatico totius corporis turgori occasionem det, ex quo CL Aucior inseri, lymphae nasciis asin atque marcorem, cum tubuli eorum suum amiserunt elaterem, inde eius seri coagulum, eaque ex causa vasculorum aneurysmata et hydati des, veras hydropis uniuersalis causas, oriri. Ultimum tandem, quod libri sextum esst, caput euolutioni, cum variolo sesitim morbillosae ulteriorem vindicationem continet, qua reliquas a variis auctoribus, in primis a Ch WE R NE RO , Regiomontanensuim Professore, in peculiaribus exercitatione academiba et dissertatione epistolari, conjtra sententiam suam motas obiectiones infringere sat

git CL Auctor. Auctiores enim vitae mutus in sui de p. hac euolutione systematis comprobandi auxilium is vocaverat; id quod tamen praepostere ab eo sinum suisse, ex eo monuerunt alii, quod lenta, placida atque aequabili ratione in iuuandis corporis incremqntis natura procedere soleat. Id nune quidem ut plurimum Griis concedit, sed alias etiam esse naturae leges, exi r V a quibus

310쪽

quibus ea vel in sanissimo corporis statu ab hae aequa bilitatis via recedere videatur, ita, ut infer motuS Vitales, quales per diem, aliosque, qualeS ibinini tempore esse obseruantur, intercedat differentia. Eadem, inquit, legis ratio in plantis deprehenditur , quae nunc quasi quiesciunt, nunc, coelo satiente, nouum recipientes vigorem, folia, flores atque frue US emittunt. Diuersa et stata oestri venerei tempora in brutis animantibus idem probant. Fac vero, res ita se habeat p. 43. Quid ex hoc nouo systemate utilitatis emanat 3 Quaenam inde commoda in oeconomiam animaJem redundant Z Tale quid roganti respondet Auctor, prorsuSea non deesse, sed eorum multa corpus inde experiri. Praeter squamularum enim, totidem vascula exhalantia operculorum modo defendentium, ideoque ipso. xum etiam milum vasculorum numerrim, totUm quoque corpus, post illos morbos superatos, euidens incrementum capere; porro homines seriael iis desunctos per omne reliquum vitae spatium ab iis manere liberos atque tutos, adeo ut, id quod reliquis praestat commodis, totus corporis habitus, in primis autem p. 46. cutis, Vasorumque status augescendo ita mutentur, ut ea transitu facto e satu quodam quietis siue infantiae, quo ante variolas et morbidos inertia otiabantur, in satum vigiliae et activitatis, vigeant posthac, actiune quo libera gaudeant ad vitae sinem duratura; vascula sitie iam dum suerint praesentia, nuncque magis conspicua p. 48. fiant, siue modo nunc formentur. Incerta vero, dicunt alii, huius est evolutionis statio, reliquis aera

magis est fixa. - - Non ita. TempUS enim omne anatiuitate ad absolutam usque pubertatem ei competit. At senes quoque sunt variolosit - - Fiunt quidem tam les, tum vero natura suam deserere videtur regulam ; neque id plane nouum: POvPAR Tvs senis decrepiti vertebras vidit coalitas, nihiloque minus re- p. 49. centissimas apophyses transuersales '. Cur vero dan-