Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

281쪽

quo itaque totius operis notitiam quilibet habeat, non inutile modo, sed et necessarium omnino erit, pinea ex priori tomo, qui an . II T. editus fuit, tabulasque quinquaginta, steri incisa S, continet, repetere, et contenta huius nunc indicati paulo prolixius receim

sere.

Plantas in Sibina, a montibus Ursensibus ad oce num orientalem usque' sponte nascentes, interspersis passim illis, quas GERsRRus ad Tanaim et Wolgam fluuios et in Ucra inia inuenit, quas tamen siccas ad minimum suis oeulis vidit Cl. GMEL IN us, haecce sibi rica confines flora. Non vero in ea modo nouas

dubiasque recensuit, sed et eas, quae diu iamiam innotuerunt, ilia, ut hisce saltem est addiderit, quae historiae earum illustrandae, aut generico vel specifico characteri perficiendo inseruire possunt, illaS vero accurati VS et quoad omnes partes plenius descripserit. Descriptiones plurimas ipse Cl. Auctor secit, adiutus aliquando stellerianis, et si in non nulli S STELLER Edescriptio a sua forte recederet, disserentiam sollicite annotauit. Praeterea debet sciri, plurimarum, Sibbriae indigenarum, plantarum descriptiones Nostium Olim eum AMMANO communicasse, ipsumque eas suo

libro , de Ruthenicis stirpibus inscripto , inse ruisse,

has itaque denuo nunc exhibere noluit Auctor, nisu sorte emendatione indigerent. MESSER SCHMIDII descriptiones nullae hic exstant. Generum nomin pleraque, quae I IN NAEVS adsumsit, atqlae non nubia , quae H ALLE Rus ab eodem diuersa proposuit, Cl. Auctor retinuit, plantas autem cum nullo cognito genere conciliandas, ut noua genera exhibuit, in qu rum explicatione nihil omisit, quod ad partes earundem essentiales pertineti Generibus hisee species sub iunxit, nominibus ad modum recentiorum botante

NVM atque HALLERVM sequutus, rarissimo, nisi amfinis, nunc modo inuenta, planta, vel alia neeessitas

282쪽

id exigere videretur, noua fecit, in nouis vero, Vel nunc tandem detectis, vel ab hisce viris non recensitis, plantis noua etiam imposuit nomina, et eiuS mOdi quidem, ut ipso nomine eam ab adfinibus distin

gueret. Praeter haec vero veterum etiam, et in primi S BA VHINORVM, atqUe TOVRNE FORTII, syno'nyma adduxit, iconeSqUe ex D O D O N A E O , PLVENE TIN, MORI SONO, LOESEOo atque aliis citauit.

Bolanicorum quoque, qui in Rustia vixere, ut MΕSSER SCHMIDII, BUX BAUM II, AMMANI, synony'ma ubique addidit, quibus non nunquam GERBERI,

ME IN EI MANNI, atque STELLERI ex Tanacensi,

Wolgensi, Isticensi et Ircutensi floris subiecit. Iin ipsis speciebus definiendis Uiros, in re herbaria clarissimos, fere ubique consuluit, inter quos in primi S

nat, quorum prolixam in se voluntatem maxime laudat , gratusque depraedicat. Varietates a speciebus sollicite separauit, nullam que omisit, quae unquam ab eodem visa fuit, quarum etiam amplaS ut plurimum dedit descriptiones. Natalia loea , incolarum nomina, usumque domesticum adnotauit, et quae de eiusmodi rebus aut ex propria obseruatione didicit, aut ex aliorum relatione accepit, florae huic inseruit. Ιm, gineS plantarum, non nullis exceptis, ad viuum factae

sunt, et Optime naturalem earundem magnitudinem,

partiumque singularum figuram, situm, numerum et s. p. reserunt. In disponendis plantis Cl. v ANROYEN methodum, in prodromo horti Lugduno BMinui evulgatam, sequutus est noster Auctor, primuS-que florae tonius quinque classes, Palmar scilicet, Litia, Gramina, Am ntaceas et mmbellis ras continet, secundus vero Compositas, Aggregatas, et Trico cassisit. De harum trium clinium, generumque in iisdem contentorum difficili admodum ac intricata constitutione, in praemisia praefatione varia annorauit Cl. Auctor. De quibus, cum omnino ad accuratiorem

283쪽

plantarum distributionem spectent, non nulla indica

Monet primo, stirpes, flore composito insignitas,

avA ILLANT 1 o in tres classies distributas fuisse, C na-rocephalarum nempe, Corymbiferarum, et Ochora- crurum, exempliS autem probat, hasce omnes in

LE Rus secit, cum limites sint incerti, plantaeque i inueniantur, quae aliquo charactere ad hane, alio ad aliam classem sint reserendae. In generibus huius classis plura etiam desiderat Auctor. Ita recte admodum LuDwIGIvM fecisse scribit, quod hieracium et hieracioidem v AIL L. coniunxerit, creditque hieracioidem ad crepidis genus haud bene a LINNAEO fuiste relatam, cum prioris corona, seminibus imposita, simplices pilos, posterioris vero ramosos habeat Ex eius itaque sententia crepidis genus plane est reii

ciendum, et ad foretoneram amandandum. Dens leonis et taraxaconoides v AILL omnino debet separari, ita vero, Ut posterior etiam ad scorgoneram referatur. Sic etiam hi ochoeris et achyrophorus propter calicis pappique diuersam saciem singula sibi sunt

relinquenda. Ex non nulliS praeter ea generibus quaedam eliminandae videntur species, cuius rei inserius non nulla adducturi sumus exempla. Serratulae LINNA EI genus vagis modo limitibus inniti, Cl. Auctor assirmat; bifidum namque s figma in non nullis etiam cardui speciebus deprehenditur, hinc etiam plurimas serratulae species ad hocce genus refert, carduum V ro a cisio distinguit et staehelinam L INNAE 1 cum cim sis coniungit, quoniam paleas thalami genericum characterem haud praebere, credit. Habent enim plurimae cirsii species inermia corpuscula , de quibus dubium, an pilis an paleis accenseri debeant. Flosculos

stat, ostenditque Cl. Auctor se in omnibus speciebus, S s uncia

284쪽

Unica excepta, ubi semininos et neutros simul vidit, neutros eos inuenisse; hinc etiam eas plantas Omnes ad centauream refert, quarum marginales flosculi aut neutri sunt, aut feminini, aut utrique simul. Recte etiam illos flores ut neutros considerat, in quibus necantherae, nee styli vestigium adparet, licet ouarii rudimentum staminum que flamenta adsint. Itbaponticum H ALLERI a crano eiusdem non differre asseris,

quia illius calix squamas ostendit et rhapontici et cy ni. Ab ut bii genus in duo commode diuidi, hiemiam

vero et hue iovem LvDWIGII coniungi posse, neque

fotidaginis et fenecionis ut et verbos ae atque si Ic b chiar LINNAEI genera admodum diuersia esie, dicit uti et chrysocomam, couyzam, baccharirim, et crigerum ut indefinita, considerat hinc, uti LVDWIS I v s fecit, tria posteriora combinanda, ipsamque Chrysocomam addendam esse existimat. De Tullitagine, pota itide atque cacatis eam fouet opinionem, quod forte ex naturae lege unum genus constituant, attamen huius definitio, a recentioribus exhibita, non sufficit, addique debet: folia omnia esse radicalia, caulesque squamosos. Hoece etiam exemplo commotus CL Auctor, ex sola florum fructuumque Monsider fione definitionem generum non semper peti posse,

fatetur. Tacite vero etiam asserit, nUnc commemo-

Tatum genus plane omitti debere, cum ex structura florum filuctuumque quaedam species ad solidaginem, aliae ad chrysocomam, aliae denique ad conJZRm sint referendae. In specifico euphorbiae charactere praeter soliorum figuram, numerum radiorum Umbellae uniuersalis et particularium in primis aestimat

L IN NAEVs, cum quo tamen non sentit G ME LINUS,

sed potius, ut H A L L E R v s fecit, Umbellarum parti, lium soliola, fructusque superficiena ut specificas notaS adsumit. His, atque eius modi pluribus, indicatis, speciatim adhuc monuit Cl. Auctor, huncce tOmum non nullas quoque continere plantas, 'u'

285쪽

LERCH Vs circa Astraehaniam et in Persia legit. Quam ob causam etiam plures, hic datae leoneS, ad exsiccata S plantas exaratae fuerunt. Ultimo tandem loco erroreS quosdam, in primo tomo commissos, pro suo animi candore, indicauit. Plantae, in secundo huius libri tomo recensitae, species sistunt 2O . nempe Compositarum i 76, Aggrcgatarum I7, et Tri occa-Vum II. Harum non nullas indicabimus, simulque et de nouis et de vulgaribus ea notabimuS, quae in primis attentionem merentur. OmneS enim, quae vel nouae sunt, vel delineatae, vel nouo specifico nomine infignitae habentur, recensere, taediosum sorte esset lectoribus, neque utile. Morzonera caule simplici uniforo, foliis ex lineari p. a. lanceolatis, quae solete eadem est, ae sco onera caule subnudo unis oro, foliis neruosis planiS ONN. Fl. Suec. 6 7. in Sibi ria primum inter vulneraria locum habet. Praeter hanc recenset sesrzoneram caute ram'sio, fotiit linearibus acuminatir carinatis calicibur sicutis, aliam que caute ramoso foliis amplexi caulibur serrulatis. Haec vulgaris est et ossicinalis, illa lusitanica gramineo folio, dubitat tamen GMELINUS,

num certe diuersae sint species. Lai frica salicis solio P. II. A M M A N I dicitur fonchus foliis lanceolatis fossilibus plerumque denticulatis, fori ut corymbosis , calicibus glabris. Calice enim quodam modo squamoso ad lactu-ς m quidem proxime accedit, verum s sipitibus coronae pilorum atque seminibus interpositis caret, ideoque ea ad sonchum omnino debet referri. Vulgaristaraxaei plures recenset varietates, aliamque si non nouam, raram tamen, adducit speciem, nomine uoutodou calice toto erecto glabro, fotiir longe ellipti- p IS. cis denticulatis. Hieracioides, endi uiae solio, a I. I Ν-N A S D ut crepidis species proposita, appellatur trontodon calice toto ere io, inferioribus Aquamii siccis, fo his amyllaxi caulibus. Cum hoc enim genere semine

scabro et stipite pappoque simplici conuenit. Alias erepidis

286쪽

p. 26. erepidis species ad hieracium retulit. Ita eam, quae in H. Vpsal. p. 239. inter species tertia est, nominauit Hieracium cavis ramoseo, foliis firmis, in imis petiolatis , reliquis ex ouato lanceolatis semi amplexicautibus. omnibus sinuosis , petiolorum in lar dentatis. Inter capitatas, curatius descriptas delineatasque, plu- p. 4I. reS inueniuntur cardui atque cirsii species. Carduus

caule crispo I. st AvMINI a CL Auffore carduus caule alato spinose, foliis Ainatis decurrentihus , margino in i , foribus sparsis, et ille, quem inter enici spe

cies in H. sal. n. a. recensuit L INNAgus, Cardura

foliis ex cordato lanceolatis, margine serratis et spinosis , squamis calici membranaceis, laceris, spinostra, p. G. capitulis nutantibus. De serratula soliis laciniatis, capitibus magnis lanuginosis AMMAN1, monet CL A Elor, male eandem a LINNAvo ad vulgarem serrutularn in H. I sal. relatam fuisse; dissert enim non modo specie, sed potius genere, ideoque eam Carduum inermem, foliis glabris pinnatis, lacinia extrο-ma marima, capitulis squalidis dixiti Aliquas etiam serratulae carduique species L INNAEI ad cirsium rinduxit Cl. GMEL 1N, asseritque dissicillimum de hisce speciebus esse iudicium, cum et capitula et solia saepissime ludant; hoe tamen non obstante plures recen set, describit, atque delineatas sistit cirsit speetes. p. 67. Ciuii scilicet inermis foliis ex ouato lane latis denti-eviatis, infra lanugine candidis, a C BAUI IN Oearduus mollis lapathi solio dicti, leonem dedit HALLE Rus in stirp. Helveti multum vero illa a Gme-P- 7 liniana recedit. Inter nouas species notari debet Cir- sum inerme, foliis Icabris Iunceolatis, inferioribus ex nuato dentatis, squamis superioribus calicum subrotundis membranaceis. Hae incolae in lite venerea, ossiumque doloribus sub sorma decocti, ut specifico, utuntur, et in summo luis gradu aliquam mercurii sublimati partem, cum pinguedine coctam , Una cUm decocto deglutiunt. Accepit vero G MEL IN us Ulti

287쪽

mam hahcce medicinam mortem saepissime aegris adferre. Cirsum cynoglossae solio polyanthemon D1L- Ρ-76. LENII H. Elth. nova icone exhibetur, diciturque inerme foliis lanceolatis aenticulatis, infra lanuginosis, Aquamis calicum siuperioribus hirsutis inus. Ex huius etiam plantae contemplatione didicit Cl. Auctor, cirsia inermia huic generi adscribi debere, et cum paleae charallerem genericum haud essiciant, carduoS atque cirsa corona seminum simplici et ramosa distingui posse existimat. Licet vero plures, ut indicauimus, se

ratulae species ad cirsum reduXerit G MEL INVS, tamen serratulae speciem, quae noueboracensiS a DI

L E N i o in H. Eltham. appellatur, ut genuinam etiam nomine serratulae foliis lanceolatis oblongis dentatis p. 8

commemorat, eiusdemque generis characteristicam, et carduum cirsiumque ab eodem secernentein, notam in thalamo nudo ponit. Centaurium maius Orientale P. glasti solio eo MMEL 1 Ni Centaurea calicibus membranaceis foliis integerrimis decurrentibus nominatur. Nunc vero modo detecta est species calicibus membranaceis, squamis sera terminatis, foliis ouatis, inferioribus saepe basi pinnat dis. Huius flores singui re quid habendi Corollae enim omneS hermaphroditae sunt, omniumque limbus in quinque angustas lacinias, sere aequales, seclus, marginalium vero limbus obliquus est, ideoque et propter calicis structuram centauriis accensitit plantam Cl. Auctor. On- p. 89. taurea squamis ouatis , foliis pinnatis, foliolis decurrentibus lineuribus ferratis et integris in carbunculis si nundis maxime laudatur. Folia ante caulis protrusonem abscissa, exsiccata et in puluerem comminuta cum cereuisae iace commiscent incolae, ita ut pulticulam sistant, hanc calidam carbunculo imponunt, eiusque herbae sorentis decoctum deglutiendum simul aegri S praebent. Huius medicinae victute saepe uniusnodiis spatio carbunculum ruptum, omniaque sere

symptomata mitiora facta fuisse, vidit Cl. Auclon. Dubia

288쪽

p. IOO. Dubia adhuc planta est Ecbinops caule bubuniforo, δε-lii; dulicato piunati is fotiolis latiusculis vicinis, distin-ila vero atque noua Echinops foliis integris, num vero

Echinops caulis bubuni floro, foliis duplicato pinnati iis,

foliolis Surari bur remotis, quam etiam L INNAEVS in H. Vpsal. no. a. adduxit, a vulgari atque priori specie differat, determinare non vult Cl. Auctor. In nonnullis artemisiae speciebus, in horto florentibus, inuenit flosculos omnes petaloideos, persei fOS, antheras non coalitas, sed liberas, et pistillum in duo cornua bifida diuisum. Tanaceto itaque videntur esse propiores. Ab artemisiae, ut a recentioribus plurimis stabilitum fidit, genere, absinthium iterum separauit Auctor, et, quantum ex iis descriptionibus specierum colligere licet, artemisiae thalamum nudum, absin- P. I I. thio pilosum adscribit. Tussilaginis species plures nouae delineatae exhibentur, inter quas una est scapo unifloro, calice subverto, et alia scapo uniforo calicσclausu. Haec, quae nomine Mandriar innotuit, a priori sorte non differs, uti L I N N A E v S in Hori. Vp- sal. existimat, qua de re vero se nondum conuictum P. I 3. esse, Cl. Auitor fatetur. Amicar varietatem, qUae in Sibiria nascitur et fotis lanceolata habet, vehemem

tiUS agere , eius que insusum in minori dosi vomitum P. I S. excitare, refert. Solidago foliii inferioribus lanceolatis, ex serrato fluuatis, huyenioribus integris amplexi- cautibur L INNALI H. Clig ro. si characterem spe ites, et ad solidaginem et ad senecionem potest referri, ideoque, et cum in aliis speciebus idem saepe

deprehendifur, utrumque genia S coniunxit Cl GMEL 1 N v s. In alia etiam specie, in natali loco inuenta, calicem squamosum, et in eadem planta, in h0rto culta, eam nec squamosum, nec ligulis quidem stimctum vidit. Speciem etium Othonuae I IN NAEI H. Vpsal. no. I. ad solidaginem retulit, quia eius calix non

P. ITO, integer est, sed in plures lacinias sectus. Planta, quam solidaginem foliis palmatis appellauit, nouum sorte ge

289쪽

nus constituit. Radiales enim flosculi persecti sun tertia parte lingulati, lingula tamen non omni modeplana, sed in duos tresue tubulus scissa, stigmata horum duo cylindraceam antheram, in apice laceram,

perforant. Eius modi flosculi quatuor vel quinque

radium, totidemque discum constituunt, qui consuetam faciem ostendunt; omnium ouaria pilosa eo'TOΠa ornantur, nudoque thalamo aestiguntur. Calix communiS tubulosus est, octo vel decemfidus. Inter P 3-asteris species non nullae describuntur, quae quibuS-dam etiam notis cina chrys coma, alii Sque cum co-nyZa atque erigero conUeniunt. Non tamen nouum

genus ex illis formari debet, cum definitio, quae omnibUS competeret, vix construenda sit. optimum ergo censet Cl. Auc for, si chrysocomae definitio navite- tur, ita, Ut ei adscriberentur flosculi androgyni pl. reS, quibus interdum in radio lingulati neutri miscentur. Dubii etiam generis planta est, quam STELLE-nus helenium maritimum fruticosum appellauit. Flores eius vulgaris helenii floribus similes sunt, quorum centrales quinque distincta silamenta, totidem-qUe antheraS, non cohaerentes, et ligulati seminini

quatuor simul sterilia filamenta habent. Non itaque asteris est species, sed partim cum gerbera, partim cum parthenio conuenit. Euphorbiae foliis oblonge eL p. 23I. liptici, obtusis glabrir, ramis a ternis, supra interdum umbellatis, petalis florum lunatis varietatem foliis scabiosis, siue minutissimis pulverulentis luteis punctis in utroque latere aspersis, inuenit Cl. Auctor, solia haeci mini odorem spirant, an vero ille ab insecto quo'

dam, an a singulari vegetatione excitetur, adhuc dubium. Agmen in altero hoc tomo descriptarum plantarum

claudit Ollioris foliis obtusis L INNAEI H. V sal. 29S, Ρ ῖ37

Definitio huius generis adhuc incerta est. Conuenit Vero cum eo proxime, si non eadem est, Nitraria, a SCHOR ERO, medico rustico ita dicta. Huius enim exemplaria, a LERCHEo ad CL Auctorem missa, et

290쪽

ab eodem in loco natali descripta, docent, eam habere baccas plurimas, rubicunda S, cylindraeea S, quae

insistunt calici monophyllo quinquefido persistenti;

singulae baccae eontinent nucem duram, in mucronec natam, unico semine foetam. Corollam sCHon Est v s dicit regularem, pentapetatam, albam, an V re, dubitat G MEL INVS, hane enim LER CHEUS non

vidis. Haec speciminis loco adduxisse lassiciant. Quilibet enim ex hisce satis superque cognoscere poterit, quam sollicite operam adhibuerit Auctor, ut plantarum in primis spe eieS rite determinatas, aecla rate que descriptas, et ut librum ipsum inspicienti tebit, ut plurimum nitide delineatas proponeret.

Hinc omneS etiam, qui bolanicam colunt, eaque delectantur , optabunt sane, ut sine mora reliqui huius ditissimae florae tonii in lucem emittantur NOS sane illos anxie expei famuS, cum sibi ricae plantae, ex seminibus, a Cl. Auctore beneUole communicati S enatae, plurimos Europae hortos iamiam ornent, atque in illis feliciter vegetent.

Hoc est:

Epistolae etc. Accidere omnino posse, facile praeuidemus , ut lectores nostri, dum varia, quae recenter edito rum librorum rationem exponunt, diaria perturirant, has quoque litteras indicatas inueniant, simulque, citari earum variaS physici et medici argumenti titulos in fronte gerere, relatum legunt, scire cupiant, mim, liquid noui ad has scientias pertinentis a viro tantae