Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

131쪽

aliarumque lingula membranosa supra bronchiorum diuisionem donatarum ; media est inter sibilum et

quadrupedum vocem, et ab eo clangosa vox siue clangor appellatur; tertia denique hominis est atque quadrupedum et vocis nomen speciatim retinet. Iam quo pacto sub unoquoque genere comprehensae voce sibi propria gaudeant forma investigatur. Vociferationes, quas dicit, magiS aut minus va riatae in speciebus, maiori aut minori instinctu praeditis, constituunt brutorum loquelam. Forma harum vociferationum nihil aliud est, quam alicuius partis in ore ad aliam appulsus, quo vocis sonus modisc tur, alteratur, interciditur. Inde varia est vociseratio, cum in pennatis, tum quadrupedibus, altera

est cita et quasi monosyllaba, qualis est passerum et

pipientium omnium; continuata est altera, quae fit vel absque nouo appulsu, ut in tauro, Oue etc. et satis apte diceretur vox fusa , vel in non nullis multo ties iteratur idem appulsus, ut in cane latrante, equo hinniente, quae vox intercisa appellanda, alia animantia eundem appulsum bis tantum repetunt, ut anser , unde vox geminata, alia duas syllabas distin He articulant, ut lacerta Tockaye, Unde vox articulata, quaedam denique vociferationes ad nullam ex

supra dictis reserri possimi, ut asinorum ruditus

hanc vocem anomalam nominat. Alio modo sic

possunt distingui vociferationes animantium atque internosci. Sunt, quae rudiore instinctu donata vo cem habeant minus distinctam et variatam V. C. OUUS, ues, lepores. sunt porro alia, quasi sagaciora,

pluribus animae commotionibuS Obnoxia, quae vocem distinctiorem edere ae pro vario effectu variare norint. Sed hae varietates omnes intra admodum

angustos limites positae sunt, si spectes varios et in

Dupliciter ea vox considerari potest : I) in eop. statu, quem habet cum reliqnis animantibuS com Tom. VLI L. Pars L. I munem,

132쪽

munem, deinde quatenus homo, ratione ornatus, illa voce utitur ad significandas cogitationes sibi proprias. Quum omnes homines cuiuslibet gentis similes sonos emittant ab idiomate proprio non pendentes ad declarandas appetitiones animi commotionesque, efficitur, ut hominibus, quam cum reliquis animalibus

communem habeant, vox competat. Itaque naturalis est haec lingua, quae ob neruorum et cordis et laryngis conseruionem subsequitur, ut in laetante et ridente cachinnus, in moerente et lachrymante se-tus etc., quae dicta sunt, mirifice confirmant interiectiones atque exclamationes, quae apud uniuersos homines, ne summos quidem exceptos, simillimae

sunt, et voce et tono. Haec de voce naturali. Sequitur loquela, cuius organa vel remota et quasi materiam constituentia, vel proxima sunt; quae donuo vel essicientia nempe lingua, maxillae cum dentibus assixis et labra, vel naturam tantum patibilem habent,

utpote duo aeris e pulm0nibuS erumpentiS meatus, oris cauitas et lacunar narium. His loquelae elementa non admodum multa, litterae nimirum formantur, quae sunt vel vocales, vel consonantes. Voc

lis est sonus humanus siue vox simplex sola oris apertura modificata absque ullo linguae aut labiorum ad aliam partem appulsu. Vocalium bene sonantium et distinctarum paruus est numerus, sic in lingua

franco- gallica tantum duodecim numerantur, de quarum indole et pronunciatione Auctor exponit. Ex solis vocalibus oratio constare noni potest. Loquela Potius murmur quoddam foret, nisi estrum sonus interciperetur. Haec interceptio momentanea, per appulsum a parte ad partem facta, constituit consonantis naturam. At dicet aliquis hanc partem loquelae elementariam non esse naturalem, sed facili

negotio, cum experientia duce, tum ratione euinci

potest, quod etiam ea, qua solet cura Auitor secit. Tum doctissime expenduntur consonantes, ut P teant

133쪽

'sci sis I3i pateant earum natura et discrimina. At qui possunt

tam paucae litterae tot ac tam varias voces in variis linguis formaret non mirabitur profecto, qui combinationis leges nouerit. Sic Auctor monosyllabas tantum ex litteris ad summum computans inuenit 98sro dictiones diuersas ex ia vocalium et t6 consonantium ordinatione compositas, sic numerum

trisyllabarum possibilium supponendo syllabas ab

et ProfesL Gotting. Historia Materiae Medicae ad nouissima tempora producta. In usum academicum. Lugd. Batav. et Lipsiae, apud

Eliam Lugac. MDCCLVIII. 8. alph. I pl. F.

ibellus hie multo studio conscriptus in duas par

stra tes diuiditur, quarum prior notiones generales, quibus actiones remediorum definiuntur, tradit insimulque catalogum remediorum, quae in certis morbis singulares et constantes essectus praestant et specifica audiunt, exhibet. Posterior ipsas materies, viribus medicamentosis praeditas, continet atque primo ea corpora, quae ex regno vegetabili, dein quae ex animali, tandem, quae ex minerali desumuntur, exponit. Ita autem ordo tractationis in

his obseruatur, ut cuiuslibet regni usitata primo loco eonsiderentur, postea minus usitata, denique obsoleta apponantur, quorum singula secundum ordinem ab phabeticum in quavis classe reperies. De quolibet ς0rpore, siue usitatum, minus usitatum aut obsele

134쪽

vim sit, descriptionem, notas characteristicas et vires Noster indicat, hasque ultimas experientia tum auctorum , fide dignissimorum, tum sis apte confirmat, minime autem secundum partes constitutivas definire audet. Hisce enim extractis actiones medicamentorum, eorumque virtutes diuersas minime inniti, imo ne generales quidem e. g. purganteS diu- reticas etc. vires inde derivari posse, autumat. Praeterea remedia tantum simplicia, minime autem composita hic commemorantur, quippe quae in pharma' cia potius, quam hoc loco recensenda Nostro viden

tur.

p. I. De priori parte, summa medicamentorum genera comprehendente. sequentia annotare liceat. Quicquid morbos vel arcet vel debellat, medicamentum dicitur, quod, abSque praeparatione notabili et per se si adhibetur, simplex audit. Agunt medicamenta vel in solida vel in fluida, vel in utraque simul.

Quae in solida agunt, vel texturam mutant vel motus eorum alterant. Ad illa relaxantia, indurantia et inflammantia pertinent, ad haec vero tonica et sedantia referuntur. Quae in fluida agunt, vel qualitatem vitiatam corrigunt vel educendo eandem minuunt. Illa sunt alterantia, haec euacuantia. Summa haec genera in diuersas iterum diuiduntur species varieque appellantur, prout nimirum eorum essectus, applicandi modus atque actionis gradus esse P solet. Actio medicamentorum a diuersa particularum constituentium indole dependens impexsecte a priori cognoscitur, certusque harum partium esse-fius determinari vix potest. Chemia tamen et sensus, gustus in primis et olfactus, partes istas detegendo , interdum actiones indicant. Ita partes salinae acidae, alcatinae et mediae, dein spirituosae, sulphureae, Oleosae, resinosae, sebaceae, saponaceae, gummosae, mucilaginosae, terrestres et gelatinosae Chemia eruuntur, quarum virtutes et actiones, sinin

135쪽

gulis proprias eadem haec ars manifestat. Verum hac via incedere ubique non possumus, siquidem

medicamentorum quorundam partes constitutivae non semper, aut saltem imperfecte, imo dubie, eruuntur. Interdum sapore medicamentorum facultates p. Io. deteguntur. Ita amara, dulcia, acida, acria, austera, salsa, viscosa, sicca, aquosa, pinguia cognoscuntur, quorum singulis peculiaris virtus inest. Sed et haec explorandi methodus saepe fallax eis, multoque minus virtus medicamentorum odore cognoscitur. Dantur quidem, qui huius Ope virtutes, e. g. odore fragrante nemorum saccidorum erectionem

etc. indicari putent, sed patitur haec res omnino exceptionem, siquidem uni saepe fragrans est, quod

in altero nauseosum et conuellens deprehenditur. Optimam itaque certissim imamque, virtutes medi P. I .camentorum cognoscendi, viam experientia praebet, ita tamen, ut medicamenti notae bonitatis, dosis, praeparandi modus, morbi status, diaetae regimen, pars affecta, tempestatum ratio et, quod maximum, ipsius aegrotantis idiosyncratia sedulo attendantur. De modo agendi medicamentorum speciali se- p. ILquentia notamus. Primo medicamenta, quae in solidas partes agunt, consideranda veniunt. Relaxantia dicuntur, quae fibras ob liquidorum defectum coalitas et rigidiores factas aut ab influente crescen- teque humore nimis intentas penetrant, longitudinem earum augent et ad flexilitatem et dilatationem disponunt. Anodyna pro varia doloris caussa varie agunt. Ita namque externe relaxantia, emollientia, pungentium rerum extractio, partium laceratarum adductio, ustio, induratio et abscissio; interne vero resoluentia, attenuantia, laxantia et diaphore lida aut stimulantia aut acre corrigentia, diluentia et inuoluentia, aut carminatiua et lubricantia, aut anthelm intica et aluum soluenti anodynam vim prae stare saepe solent. Hypnotica et narcotica, caussam

Ι 3 doloris

136쪽

doloris minime tollendo stuporem inducunt aut sensum partis obtundunt. Tonica vel contractionis caustas augent, ut irritatio solidorum, humorum condensatio ete. vel id, quod contractioni resistit, remouent, ut ligaturae, compressiones etc. quo etiam modo adstringentia traumatica, sarcotica, styptica, repellentia agunt. Stimulantia ob particulas, summe subtiles, acres, maiori vi solidorum contractio.

nem augent, atque calorem motuSque depressos excitant. His potentiora sunt attrahentia, quae fibras ita irritant, ut ab eorum applicatione externa sanguis et humores ad cutim alliciantur, haecque in vesicam interdum attollitur. Maiori adhuc imo su irima acrimonia agunt catheretica. escharotica ste caustica, quae vel in nudam tantum carnem vel in hanc et cuticulam simul, vel et in hane, cutim et subiectas carnes

agunt.

26. Ad medicamenta, quae in fluida agunt, reseruntur absorbentia, quae, si mere terrea in primis tantum viis acidum corrigunt, sin vero salino alcalia ipsam sanguinis massam penetrant eiusque lentorem corrigunt, atque etiam, interdum particulas salino sulphureas in se recipiendo, refrigerant, solida humida exsiccant bilisque putredinem augent. BeLOam dica vel materiem, humoribus et sanguini in primis

corruptionem inducentem, e corpore eliminant ut vomitoria, attrahentia et diaphoretica, vel eandem, ut diluentia et demulcentia, immutant. Resoluentia ob tenuem, aerem et saponaceam materiem crasses humores penetrant, incidunt et cohaesionem minuunt. Quorsurn etiam reseruntur diluentia, quae pituitosos humores penetrant et sales soluunt, hinc-que resoluunt, itidemque detergentia, quae lentos glutinososue humores adhaerenteS expurgant. Incrassantia vel particulis viscidis humores compactiores reddunt, vel partes, specifice leuiores auserunt

vel tenuiores exturbant. Calefacientia vel stimulando

137쪽

do vel resoluendo agunta Refrigerantia partium solidarum et suidarum tritum imminuunt, idque vel diluendo et attenuando vel solidorum vim contractilem destruendo vel acria expellendo fieri solet. Ad medicamenta, quae fluidorum qualitatem vi p. 3rtiatam eliminant, pertinent evacuantia et primo qui dem ventrem delicientia, quae vel humores viscidos resoluunt vel fibras intestinales irritant. Pari sereratione vomitoria agunt, ita tamen ut, validiorem ventriculi constri monem excitando, subuersionem inducant. Diaphoretica interdum vel stimulant, vel resoluunt, vel diluunt, vel calefaciunt, vel relaxant, vel detergunt, hisque modis actionem exercent. Diu- retica vel diluendo, vel resoluendo, vel spasmos, dum acrem materiem absorbent aut demulcent, tollendo, vel et emolliendo agunt. Saliuantium, mercurii nimirum actio, declarari vix potest. Apophlegmatinani, saliuam et pituitam ex ore ducentes, vel oscula glandularum saliualium Obstruunt, v l vasa saliualia stimulant, sicque pari ratione et errhi ha agunt. Emmenagoga calida sere sunt et vel robofando, vel resoluendo uterumque expurgando, vel relaxando vim e ercent. Anthelminthica vel pituitam, sedem vermium eiiciunt, Vel qualitate, vermibus venenata, vel alia, nobis minus cognita, ut mercurim, Vesemes pellunt. Carminatiua, quae flatus extu

bant vel resoluendo, vel roborando, vel spasmos tollendo, vel emolliendo operantur. Lithontriplica vel ipsam calculorum materiem distatuunt, vel gluten destruunt.

Atque haec sunt, quae ex hae parte excerpere potuimus. De posteriori nihil est, quod addamus.

Singulorum enim mentionem facere, rerum copia

earumque breuis expositio non permittit. De reliquo librum hunc, singulari cura elaboratum usu non carere, reSque in eo notatas multis insignibusquo auctorum testimoniis confirmatas hincque artis medi-

138쪽

eae tyronibus limo et aliis commendandum librum esse, iudicamus. XII.

i. e.

Transactiones philosophicae, quae laborum, ab eruditis in variis orbis terrarum partibus nouissime susceptorum, quandam exhibent notitiam. VOL XLIX Pars l et Il. In parte prima hae occurrunt obseruationes: p. I. I Disiectatio de pressonibus ponderum in metiat.

nis m0tis, Auctore Cl. CHRISTIANO HE E, Pros. Hasiniensi. p. q. 2 Cl. T H o M. S I M P S O N, S. R. S. inues alio regre ae uniuersalis ad refluenda superimetrica problema

ta omnium ordinum.

p I6. 3 Pars e Piso se Cl. 1 o. H v x H A M, M. D. ad Cl. W. WAT SON, S. R. S. qua de fulminis tactu, Himuthi obseruat9, agitur. P. I S. vi Commemoratio morbi alicuius oeularii, Auctore ED VARDO SPRY, Chirurgo. Femina quaedam querebatur de vehementi dextri oculi dolore ac aliqua visus hebetudine. Initio oculus alterum magni'tudine Lecta d. 9. Ian. 17Ss

139쪽

tu dine non superabas, sed funicae corneae pelluciditas minuebatur et pupilla valde dilatabatur; nec

etiam vasa sanguifera tunicae adnatae et scieroticae turgebant, nec solito magis rubebant. Sed poli: aliquas venae selliones et usum vesicatoriorum dolor increbescebat, Pupillae dilatatio et corneae tunicae Opacitas augebatur, et, adnata ac seserotica multum inflammatis, omnis oculus prominebat. Tandem euersio superioris palpebrae cum magno dolore sequebatur. In eis io tunicae adnatae et arteriae temporalis, quidem breue leuamen adferebat, sed nimia magnitudo oculi medentes iubebat hunc morbum inter carcinomata numerare. Igitur omnis OculuS exscindebatur et medela voto respondebat. S) Cl. H E N R. s A K E R I. S. R. S. Additamentum pati relationem de morbida cute, quam num. ψa . philus.

Trans nos. exhibet. Memoratur c. l. puer Ι anno Tum, cuiuS Omne corpuS, capite et palmis manuum

pedumque exceptis, peculiaribus tuberculis obsitum erat. Hunc elapsis 2 annis adhuc vivum cum filio S ann OS nato, eodem cutis morbo laborante, vidit Cl. R A Κ E R v S. Putat haec tubercula dici posse innumeram fuscarum cylindraeearum verrucarum progeniem. Decidere ea videbat in multis locis et iis noua pallidioris coloris succedere, quod vir quotannis omni auctumno aut hyeme euenire dicebat. Eo tempore leuem morbum sentit, a quo famen venae sectione sibi cauere solet. Variolae et bis excitata salinatio vanam liberationis spem fecerunt. Nam etsi his durantibus tubercula evanescerent cutisque alba et mollis redderetur, attamen postea pristinas sedes

occupabant. Ceterum vir per omnem vitam recte

valuit. Ex sex liberis, pari hispida cute vestitis, superest unicus memoratus puer. Huic et reliquis post Ι s nonam

140쪽

nonam a natiuitate septimanam haec cutis nascebatur, quae tamen etiam Variolarum tempore non ob

seruata fuit. Uerosimile igitur est, hunc virum peculiare hominum genus hispida cute donatum propa g re p0sse. p. a . 6) Epitome trium epistoserum Is AACI I A MI.

torum, quae incendium V usii IJS obseruatum enar

raui.

P. a 8. 7 Relatio de Marico haemorrhagias pos a mictiones It flente. Auctore Cl. G v I L. W A T S O N. Intelligitur L INNAEI boletus acausis puluinatur laeuis,poris tenui semis et a RossART in hoc casu eum agaricum optimum censet, qui in annosa et ramis suis orbata quercu crescit. P. So. 8 Cl. PETR. ASCANII, M. D. epistola ad Cl. PET. OOLLINSON de m0nte Tabery in Suecia ex minera ferri composio ' Existimat Auctor hunc montem olim arena sepultum magnis motibus subterr neis aeri expositum fuisse, cum ipsi incredibile videatur eum nudum, qualem nune videmus, in moram ferri mineram commutari potuisse.

p. 3 . 9ὶ Relatio de peciatari catusa mortis puellae fere

ostennis scripta a Cl. RICHAR DOGvY, Chirurgo. Haec puella nullum leuamen ex medicamentis contra hydropem, quo laborare credebatur, propinatis sentiebat, sed emaciata vitam finiebat. Aperto cadauere nulla aqua, sed Ouata, fusea, solida, cellulis fluida mellea quasi materia repletis distincta et i libras ac zk uncias ponderans substantia, quae omne prope

' Lecta d. 6 Febr. I7Sy. ' Lecta eodem die.