장음표시 사용
151쪽
21 Interest autem in loquendi usu inter pignUS, & arram. Nam pignus est, quod datur propter rem creditam , quae dum redditur statim pignus aufertur. Arra Vero eSt, quae primum pro re bonae fidei contram1 empla , eX parte datur , & postea completur. FSi enim arra complenda, non auferenda, unde, qui habet arram non reddet sicut pignuS , Sed desiderat plenitudinem , dicta arra a re pro qua traditur. Item inter pignus,
& fiduciam, & hypothecam hoc in
2 2 Pignus est enim, quod propter rem credi tam obligatur : cujus rei possessionem Solam ad tempUS conSequitur creditor. Caeterum dominium penes debitorem eSt.2s Fiducia est, cum reS aliqua Sumendae mutilae pecuniae gratia , Vel mancipatur, Θ vel injure ceditur. 2 Hypotheca est , CUm res commodatur sine depositione pignoris, pactione, Vel cautione Sola inte
a s Μomentum dictiam a temporis breVitate , Ut quam cito, qUam statim SalUO negotio reformetur , nec in ullam moram produci debeat, quod
repetitur : Sicut nec ullum Spatium est momenti, cujus tam breViS eSt temporis punctUS, Ut in aliquam moram nullo modo producatur. 26 InStrumentum est unde aliquid conStruimuS : ut culter, Calamus,
2 7 Instructum, quod per instrumentum efficitur: ut baculuS, codeX, tabula. 28 USus, quo in re instructa utimur : ut in baculo inniti, in codice legere , in tabula ludere, sed, & ip
fructus agrorum , quia eo utimur, USUS Vocatur. Haec sunt illa tria. 29 Ususse uehus autem vocatus,
quia Solo usu habetur ejus fructu , manente apud alium jure. 3O USucapio est adeptio dominii per Continuationem justae posseSSioni , 'in vel biennii, vel alicujus temporis 3I Μancipatio dicta est , qui/reS manu capitur. Unde oportet eum qui mancipio accipit , comprehend re idipsum, quod ei mancipio datur 3 a Cessio est propriae rei conces Sio , Sicut est illud : Cedo jure propid quitatis. Cedere enim dicimus , quJ iconcedere, id eSt, quae propria Sunx nam aliena restituimus, non cedimu Nam cedere proprie dicitur, qui corintra Veritatem alteri consentit: ut m Ci Cero , CeSSit, inquit amplissimi viri au toritati, Vel potius parVit
33 Interdi bini est, quod a ju'
dice non in perpetuum, Sed pro G sermando momento ad tempus interrim dicitur: salva propositione actio nis ejUS.
3ψ Pretium Vocatum , eo qU0 prius illud damus, ut pro ejus Vi qrem , quam appetimus, possidere dς
cibus , quo nomine res venales appiniamUS. Unde, & mercatus dicitur CCV tUS multorum hominum , qui reS Vς' dere , Vel emere Solent. 36 Integri restitutio est caus*Τvel rei reparatio. 37 PC usa redintegratur , quae VlpotestatiS expleta non est. Res redit' teglatur, quae Vi potestatis ablat31
it 6 , . RRtem arra a re. Imm o ab arrabone praeli. ι yri in jure ceditur. Quomodo juris cessio fiat.d '
152쪽
ETYMOL. LIB. IV.CAPUT XXVI. De Criminibus in lege cun criptis.
tur, ut furtum, falsitaS, &c. quae non occidunt, Sed infamant.
telam libidinis , qua noceat Sibi. Haec duo sunt genera Omnium peccatorum. Vis est Virtus poteStatiS , per quam cauSa, Sive reS, Vel aufertur, Vel
5 'in Vis privata est , Si qUiS- quam ante judicium armatis hominibus quemquam a Suo dejecerit , vel
6 Vis publica est, si quis ciVem ante populum , Vel judicem , Vel regem appellantem necaVerit, aUt tor-Serit , SiVe verberaverit, Vel VinXerit.
7 Τ' Dolus est mentis calliditas, ab eo , quod deludat: aliud enim agit, di aliud simulat. PetroniuS aliter eXiStimat dicens: Quid est judices , dolus3Nimirum ubi aliquid factum est, quod legi dolet : habetis dolum , accipite
8 Calumnia est jurgium alienae litis a calvendo, i, decipiendo dicta. 9 Falsitas appellata a fando aliud,
II 31 Ο Injuria est injustitia , hinc est apud Comicos injurius, qui audet aliquid contra ordinem juris.11 ' Seditio dicitur dissensio cibium, quod seorsum alii ad alios eunt. Nam hi maxime turbatione rerum,& tumultu gaudent.12 δὶ Sacrilegium proprie eSt Sam rarum rerum furtum : PoStea, &in idolorum cultu haesit hoc nomen.
13 '' Adulterium est illusio alieni conjugii, quod quia alter alterius
1 'φὶ Raptus, proprie est illicitus coitus, a corrUmpendo dictus, unde Virgilius : rapto potitur, id est, stupro fruitur. is Homicidii vocabulum compositum est ex homine, & caede : qui
enim caedem in hominem fecisSe Compertus erat, homicidam VetereS appellabant.16 Parricidii actio non solum in eum dabatur, qui parentem , id est, qui patrem , vel matrem interemiSSet, Sed, & in eum, qui fratrem Occiderat,& di inim parricidium quaSi paren
dabatur , qui falsum teStamentum fecerat , & ob id hominem occiderat. Accusatorem ejus poSSeSSio bonorum sequebatur. Internecivi autem significatio est, quasi hominiS quaedam eide-
bl Cap. XXVI. Flagitium. Non. Flagitium veteres vitium, quod virgini inseratur dici voluerunt.
λὶ Vis privat .Vis publica. Ex Paul. lib. Sententi tit. 26. ex quo legendum videbatur Chacoui antea populum , nunxjμήicem, vel regem appellantem , quod nobis quoquὰ vidctur , nisi ante populum Gotthicismum esse maυis. θὶ Do us est mentis calliditas. De dolo malo hac Labeo, Aquillius. Nam est, etiam dolus bonus, ut videatur de esse vox imatiιs.s in Calumnia a calvendo, id est, decipiendo. Hinc in xii. tabuli. Si calvitur pedemve struit. IJὶ Injuria est injust. Verba Servii AEn. 9. ad T. cum Turni injuria. s in Seditio. Citantur hac a Non. ex Cic. vi. de Rep. in Seditio.έ7ὶ Sacrilegium. Serυ. EF n. q. legere furari, unde, & sacrilegi, qui sacra surantur. . 3ὶ In idolor. cultu haesit. Ita interpretantur quidam illud Pauli ad Roman. 1. qui abominaris idola sacrilegium sacis. 'ὶ Adulterium est illusio. Abusio Oυent. ct Neap. Fest. Adulter, & adultera dicuntur, quia, & ille ad alteram, ae haec ad alterum se conserunt. i Ol stuprum-Lacuna est in melioribus libris in aliis , qua de Raptu dicuntur , pro interpreta. ione adhibentur. III Raptus. e Serv. AEn. 4. . I Iλὶ Internecivi. Sie in ant qui,simis quibusque libris, Festrinternecivum testamenium yropxςr quod dominus ejus ne-ς tus est. Neque alioVum lusorum scripturas , in quibus interniciei, intcrnicii. IVternici. i lcgitur , rejicimus. Ini.rni-εi ii ε iHm rocipimus eum Jacob. Cujac. Nam, is Heli. internicium morbum dixit.
153쪽
catio: nam praepoSitionem inter, ponebant antiqui pro E. Naevius: Μare interbibere. Et Plautus : Interluere mare , i, ebibere, & eluere. 18 Furtum est rei alienae clandestina contrectatio, a furVo , i, fusco Vocatum, quia in obscuro sit. Τ Fu tum autem capitale crimen apud majores fuit ante poenam quadrupli. 19 Pervasio est rei alienae manifesta praesumptio. Furtum autem earum rerum fit, quae de loco in locum transferri poSSunt , perVaSio autem,& earum, quae tranSseruntur, Sc earum quae immobiles sunt et o Inficiatio est negatio debitae rei cum a creditore depoScitur. Idem,& abjuratio , i, rei creditae abnegatio. et 1 Ambitus judicium in eum eSt, qui largitione honorem capit, & ambit , amissurus dignitatem, quam munere inVadit 22 Peculatus judicium in eos datur , qui fraudem aerario faciunt, pecuniamque publicam intervertunt: nam a pecunia peculatUs eSt dictus. Non autem sic judicatur furtum publicae rei, sicut rei privatae: nam ille sic judicatur: ut sacrilegus, quia fur est
3 Repetundarum accuSatur, qui pecunias a sociis coepit. In hoc judicio reus si ante moriatur, in bona
ejus judicium redditur. 2 Incesti judicium in viroines
sacratas, Vel propinquas Sanguine conStitutum eSt: qui enim talibus miscentur , incesti, id est, incasti habentur. 25 Μalestatis reatu tenentur ii, qui regiam majestatem laeserunt, Vel totaVerunt , vel qui rempublicam prodiderunt, vel cum hostibus con'
piari potest, commissa Sunt enim, quxerant quoquo Ordine eXpianda.
CAPUT XXVII. De Poenis in legibus constitutis.1 'Upliciter malum appellatur,
unum quod homo facit, at terum quod patitur. Quod facit, pec Catum eSt, quod patitur poena. i Marium autem tunc plenum est, cum, praeteritum est , & impendet: ut Sit dolor, & metuS. a Poena dicta quod puniat '' Est autem epithetum necessarium , dc Sino adjectione non habet plenum Sem Sum , adjicis poena carceriS, poena eXi lii , poena mortis, & impleS senSum.
non quo quis quoquo modo punitur, Sed cum ita damnatur: ut bona ejus ConSecrentur, & in publico redigan tur : nam supplicia dicebantur suppli camenta. Et Supplicium dicitur de cv jus damnatione delibatur aliquid D 'unde, & Supplicare. Ο Octo genera poenarum in gibus contineri Tullius scribit, dam num, Vincula, Verbera, talionem, is nominitam, eXilium, servitutem , GmOI tem : hiS namque poenis vindic*
βmen i quod sciam j non memini
154쪽
5 Damnum a diminutione rei tem per diminutionem dicta.
6 Vincula a vinciendo, i, arctando dicta , eo quod conStringant, atque retineant, vel quia Vi ligant. 7 Compedes dictae, quia conti nent pedeS. 8 Pedicae sunt laquei, quibuS pedes illaqueantur , dictae a pedibuS capiendiS. 9 Catenae autem quod accipiendo teneant utraque Vestigia, ne Pro grediantur. Item catenae, quod Se capiendo teneant plurimis nodiS.I o Μanicae sunt Vincula, quibus manuS capiuntur, licet, & manicae
11 'in Boja est torques damnatorum , quasi jugum in boVe: eX genere Vinculorum eSt. 12 Carcer in quo custodiuntur noxii. Et dictus carcer, quod eo homines coerceantur , includanturque quaSi arcer, ab arcendo Scilicet. Locum autem in quo servantur noXii Carcerem dicimus numero tantum Singulari : unde vero emittuntur quadrigae carceres vocamus ii numero tantum plurali. I 3 Verbera dicta, quia chim agi tantur , aerem verberant. Hinc flagra, plagae, & flagella, quia cum flatu, di strepitu in corpore Sonant. Nam plagae quasi flagae: sed plagae , S flagra primae positionis sunt: flagella au-1 Anguilla eSt, qua coci Centur in scholis pueri, quae Vulgo Scutica dicitur. 15 Fustes sunt, quibus pro criminibus juvenes feriuntur , appellati quod praefixi in fossis stent, quOS Pamlos rustici Vocant.
bus vectentur : Unde OStia, SaXaque
velluntur, ρὶ sed hi ad poenas legum
non pertinent.17 Virgae sunt summitates frondium , arborum qile dictae, quod virides sunt, Vel quod vim habeant arguendi : quae si Τ' lenis fuerit, virga est, Si certe nodoSa, Vel aculeata Sco pio rectissimo nomine: quia arcuato Vulnere in corpus infigitur.
diant : har, dc '' fidiculae, quia iis rei in equuleo torquentur , ut fides inveniatur.
et o sy' Equuleus autem dictus, quod eXtendat. 2I Tormenta Vero , quod torquendo mentem inveniant. 22 Est, & latomia supplicii genus -- ad 'φὶ Verberandum aptum inventum a Tarquinio Superbo ad poenam Sceleratorum. ISte enim prior latomiaS , tormenta, seSteS, metalla , atque eXilia ad inVenit,& ipse prior ex regibus exilium meruit.
si Nervus. In VT ee. lacuna est aliorum interpretatio ex Festi epitome umpis videri possit, sed aliquanto etiam verius Festus ipse. ut BOja. Fest. Bojae genus vinculorum , tam ligneae, quam serrae dicuntur. φὶ Numero tantum plurali. At Virgil. singulari dixit, ruuntque essust carcere currus.1ηὶ Anguilla. Plin. lib. s. cap. 13. Tenuissimum i muraenis i tergus , contra anguillis crassius , coque verberari solitos xx dit Verrius praetextatos, & ob id dicit his multam non institutam. JJ Vectes saxaque velluntur. Vehuntur mallebat A. August. sed velli, vehique saxa vectibus passim videmus. 6ὶ Sed hi ad poenas leg. n. p. Cur igitur hic commemorati An quia Mart res veElibus cruciatos sἀpe legimus f in Si lenis. Al. si lavis. hi Quia arcuato vulnere. Verba sunt Hieronymi, sive Tertulliani potius. Vid. in f lib. I a. cap. 1. 'ὶ Et fidiculae ut fides inveniatur. Vel potius a fidium similitudine. ἰοὶ Equuleus quod cxtendat. Al. extendatur. I J Latumia. Euseb. in Chron. Tarquinius superbus excogitavit Vincula, taurea, sustes latumias, carceres, compedes, ς- ςnas , exilia , metalla. Nec tamen lautumia dicenda , ut quidam urbitrantur j quia S nec lib. I. Controυινι. dicat: q cmqNam Vestrum decipiat nomen ipsum latumiae, minime lauta res cst. Hi . Πιt. Ascon. Ad verberandum aptum. Aliena hac censemus.
155쪽
z . . . Tallo est similitudo Vindictis: 2 6 Relegatus est, quem bona Sila
ut taliter quis patiatur, ut fecit. Hoc enim, & natura , & lege est institutum: ut laedentem Similis vindicta sequatur. Unde, & illud est legis: Oculum pro Oculo, dentem pro dente. Tatio autem non solum ad injuriam ref rendam , sed etiam pro beneficio reddendo ponitur. Est enim communis sermo, Sc injuriae, & beneficentiae.
quod desinat habere honeStatis nomen, iis, qui in aliquo crimine deprehenditur. Dictum autem ignominium quasi sine nomine : Sicut ignarUS Sine scientia, sicut ignobilis sine nobilitate. Hoc quoque , & infamium, quasi sine bona fama: fama autem dicta , quia fando, id est, loquendo per- Vagatur per traduces linguarum , &aurium SerpenS. FSi autem nomen,& bonarum rerum, & malarum. Nam
fama felicitatis interdum est, in ut illud est Illustris fama, quod laUS est: Sequuntur , deportatus, quem non se
2 7 Proscriptio exilii procul dam natio , quasi porro scriptio. Item proe criptus , quia palam ScriptUS. 2 8 Μetallum est ubi exules de
putantur ad eruendam venam, mar moraque Secanda in cruStiS. 9 Servitus a servando Voca
ta , apud antiquos enim , qui in bell0 3
morte SerVabantur, servi vocabantur Haec est sola malorum omnium pol
trema , quae liberis omni supplicio grὸ Vior eSt, nam ubi libertas periit, ungibi perierunt, & Omnia. so Mortium vero diversi casus, ex quibus cruX, Vel patibulum in quo homines appensi cruciantur, Vel pa tiuntur , unde, & nomina habent. 3I Patibulum enim vulgo furcadicitur, quasi ferenS caput, SUSpen
Sum enim, & Strangulatum eX eo eXa- r. ... nimat , Sed patibuli minor poena,
mae autem nomen certi locum non habet , quia plurimum mendaX eSt, adjiciens multa, vel demutanS de Veritate : quae tamdiu Vivit, quamdiu non probatur. At ubi probaVeriS, eSSe CeS-Sat , & eXinde res nominatur non
2 3 Exilium dictum quasi extra
sol um. Nam eXul dicitur, qui extra solum est. -Unde postliminium redeuntibus, hoc est de eXilio red cendis , qui Sunt ejecti injuria extra limen patriae) Dividitur autem exilium in relegatis, & deportatis.
XOS diu cruciat, unde, de in Evange lio latronibus : ut morerentur , & dς ligno ante Sabbatum deponerentur, Crula confracta Sunt, quia ligno sui pensi cito mori non poterant. 3 et In ipso 'in quoque genere no cis differt. Crudelius est enim in aq0δSpiritum torquente extingui, ignibVΤuri, frigore , & fame necari, canibu)Τ& bestiis exponi. Nam ferro mori ae JΤquoque major optavit. Gladius enim Sine majori cruciatu compendio)morte Vitam finire noVit.
156쪽
33 Culleus est parricidale Vas- nis, lustris, seculis, aetatibus dividun
culum ab occulendo , i , claudendo tur. Μomentum eSt minimum, atque dictum. Est autem uter eX corio fac' angustissimum tempuS, a motu Side- tus, in quo parricidae cum simia , & rum dictum. Est enim eXtremitas ho- gallo , '' serpente inclusi, in mare rae in brevibus intervalis , cum aliquid Praecipitantur : omnium autem iSta- sibi cedit, atque succedit. Hora Grae-rum mortium genuS animadVerSio ΠΟ- cum est nomen, & tamen Latinum minatUr. Sonat. Hora enim finiS est temporis 3 Animadversio enim est, quan- sicut, & horae Sunt fines mariS , fluviodo judex reum punit, & dicitur ani- rum, & VeStimentorum. madVertere , i, animum illuc advertere , intendere utique ad puniendum IVum , quia judeX est. Ideo autem Romani aqua & igni interdicebant quibusdam damnatis, quia aer, & aqua Lunctis patet, & omnibus data sunt: ut illi non fruerentur , quod OmnibuS
CAPUT XXVIII. De Chronicae vocabulo.
1 / Hronica Graece dicitur, quae Latine temporum SerieSappellatur , qualem apud Graecos Eusebius Caesariensis Episcopus edidit, di Hieronymus Presbyter in Latinam
linguam convertit: Xρονος enim graece, latine tempus interpretatur.
1 I Empora autem momentis,A horis, diebus, menSibus, an-
1 UIes est praesentia Solis, sive
Sol supra terras: Sicut NOX, Sol sub terris. Ut enim dieS, aut noXSit: caUSa eSt, alii Supra terram Sol, aut sub terris. Dies legitimus vigintiquatuor horarum est, USque dum dies,& nox spatia sui curSUS ab Oriente, US-
que ad alium Orientem Solem Coeli
volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est Spatium ab Oriente Sole, usque ad Occidentem. Sunt autem
diei spatia duo, Τ' interdianum , atque nocturnum , & eSt dies quidem horarum Viginti quatUOr , Spatium autem
horarum duodecim. Vocatus autem dies a parte meliore: unde , & in usu est: ut Sine commemoratione noctis,
numerum dicam HS dierum, sicut, &in Lege divina scriptum est: Factum est VeSpere , & mane dieS Unus. et Dies secundum Egyptios inchoat ab occaSu Solis: Secundum Persas , ab ortu Solis: in secundum Athe
Et serpente. JuvenaL saur. 8. Cujus suplicio non debuit una parari Simia , nec serpens unus , nec culleus unus. Ω β ἐς Cerpente, gallo , o, simia in quibusdam libris leguntur , in melioribus nulla sunt, praeterquam in uno Salman. εμνς pcrvetusto , sed ibi quoque ad finem totitis capitis rejecta : tit liquido appareat esse aliena. Hujusmodi accessionibus pessume multati sunt hi libri. xl Cap. XXVIII. Lua his xii. capitibus de Temporibus continentur, adducta huc sunt , e libro Isidori de Astris ad Sis uthum Regem, S εju dem Chronic. si Cap. XXX. Interdianum. Sic. l. o. 'ὶ Vocatus autem dies a pari. mel. e Serv. AEn. s. ad. υ. Torquet medios noX hirmida curs. Jl Secundum Atheniens. a sexta hora diei. Ex eod. Se ii loco, qui Agellium citat, Agellius ver , lib. s. cap. 1. exra rorae diem apud Athenienses ab occasu Solis dicit ine ire. Luod mat, etiam Macrob. lib. I. ct Censorin. cap. 19. st , vel Servium, υel Agellium emendari oportet. Isidorum secutus est Beda , cap..2. de R iique ramorum. Iuid ii δε pru per compendium scripta sexta lectores fecerunt cum γ Supremam Isidorus intellexit et z v l potiuβ , pro suprema sexia 6 bom legerunt Nam alio pacto quomodo hinc honeste habeamus u scio.
157쪽
14icnSe8, a sexta hora diei: Secundum rem: talis quippe extitit gentilium Stub Omanos a media nocte. Unde , tilia , qui sibi finxerunt tam ridicul0 a
tunc gallicinium est, O id est, gallo- figmenta. Tum Cantu&, 'in quorum vox diei ostendit praeconium , Τ quando , & me-Sonyctius afflatus fit.
Apud Hebraeos autem dies pri ma , Una Sabbati dicitur, quae apud nos dies dominicus est, quem gentit 3. 3 Dies dicti a diis quorum no- Soli dicaverunt. Secunda Sabbati, SP
mma Romani quibusdam SideribuS cunda feria, quem seculares diem Lin SacraVerunt. Primum enim diem a Sole appella 'erunt, qui PrincepS est omnium siderum, Sicut, & idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a Luna , quae Soli, & splendore , & magnitudine proXima est, & eXCO mutuat lumen. Tertium a Stella Martis , quae PyroiS Vocatur. Quartum a Stella Mercurii, quem quine Vocant. Tertia Sabbati, tertia feriJ,
quem illi diem Μartis vocant. Quart3 Saobati, quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. Quinta Sabbati, quinta feria est, i, quintus a die domi nico , qui apud Gentiles Iovis Voca
tur. SeXta Sabbati, sexta seria est, quo apud eosdem paganos Veneris nuncu patui. Sabbatum autem septimus a d0
dam Stilbonia dicunt. Quintum a Ste, minico die est, q Satur a Jovis, quam Phaetontem alunt. Sese no dicaVerunt, in & Saturni nomin
γ . IS i Dei, eptimum a Sizlla quod Deus in eo requievisset ab omni baturni , quae septimo Coelo locata bus operibus suis. inlius autem in XXX. anniS fertur eXplere curSum suum. Vocabulis dierum de ore Christiano ii
nomina diebuS gentileS dederunt, eo tamen Si quem forte conςn tracto tra
rio ingenium , & linguam, a Venere voluptatem, a Μarte Sanguinem, a JOVe temperantiam, a Saturno humo-
dies, homines fuisse, & propter ben si ia quaedam mortalia , quia pluri mum potuerunt , & eminuerunt i' hoc
e QRδmim , quia eum diem Saturni sς' ε
158쪽
hoc seculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores , & in diebus, S in sideribus , sed prius a nominibus hominum sidera nuncUPata , &a sideribus dies sunt appellati. 5 Asando autem feriae nuncupatae Sunt, quod in eis nobis Sit tempus dictionis, id est, in divino, Vel humano officio fari: sed ex iis festi dies limminum causa instituti sunt: feriati causa divinorum Sacrorum. 6 in Partes diei tres Sunt z mane, meridies , & Suprema.
7 Alane , lux matura , & plena: nec jam crepusculum. Et dictum
mane a mano , manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce 3 Alii mane existimant Vocari a manibus, quorum conversatio a Luna ad terram est. Alii putant ab aere: quia manuS, id eSt, raruS eSt, atque perspi-
8 Meridies dictus quasi medi dies, hoc est, medius dies, Vel quia
tunc Purior dies est. Iterum enim pinrum dicitur. In toto enim die nihil clariUS meridie, quando Sol e medio Coelo rutilat, & omnem orbem pari claritate illuStrat. 9 Suprema est poStrema pars diei, quando Sol cursum suum in Oc-C Sum vertio dicta quod Superest ad Partem ultimam diei. Io Serum vocatum a clauSiSβeris , quando jam noX Venit , ut unusquisque Somno tutior sit.
tidie non cotidie , ut Sit quot diebus.
13 Hesternum est pridie: & dictum hesternum ab eo , quod jam dies
ipse sit a nobis eXtraneus, & praetemreundo alienUS.
I Pridie autem, quaSi priori die. 13 Perendie , id eSt , per ante diem, vel in antecessum , id est,
1 NT OX 'in a nocendo dicha , eo
1 quod oculis noceat. Quae idcirco Lunae ac siderum lucem habet,
Omnes nocte operantes: & ut quibusdam animantibus , quae lucem Solis ferre non possunt ad Sufficientiam temperaretur. Noctis autem , & diei alternatio propter ViciSSitudinem dor
miendi , S vigilandi effecta est, & ut
operis diurni laborem noctis requies temperaret. Noctem autem fierit, aut, quia longo itinere lassatur Sol, 3ccum ad ultimum Coeli Spatium pervenit elanguescit , ac labefachos efflat Suos igneS: aut, quia eadem vi subterraS cogitur, qua Super terraS pertulit lumen , & Sic Umbra terrae noctem
facit. Unde, & Virgilius, ruit Ocea-
s in Partes diei. e Sem. AEn. 2. . ' in Et dictum mane a mano. e Seri. AEn. I. ad υ. Tenet ille immania saXa. Varro lib. f. mane , quod tune manat dies , Oriente : nisi potius, quod bonum antiqui dicebant manum. Vidend. item Serv. 3. manibus arae. A manibus. Macrob. lib. 1. Salum. cap. 3. Mane autem dictum , quod a locis inserioribus, id est , a manibus iucis exordium emergat. Et in M. lib. 8. in se. i'ὶ Suprema est post. Varro. Suprema summum diei, id a superrima. Hoc tempus xii. tabulae dicuut occasum esse Solis. 1ὶ Serum. Al. Sero. 6ὶ Et quotidie non cotidie. Vid. sup. lib. I. cap. 26. 7ὶ Cras, quod est postea. Deesse υidetur aliquid. Et postera fortasse legendum. i in In antecessum , id est, prius. Gloss. in anteccssum προλ ία, es, apud Senec. in antecessum solvere , hoc est, anteaquam dies debiti cedat. 'ὶ Cap. XXXI. Nox dicta. ὲ Seri. AEn. 1. ad υ. Ponto nox incubat atra. Raba , lib. Io. cap. 6. NOX dicta, quod no-ςς t aspectibus , vel negotiis humanis , sive , quod in ea fares , latroncsquc nocendi alus Occasionem nanciscantur Nisi potius a Graco νῖΙ , ut ait Varro. ioin Consolaretur homines. Al. omnes. IIJ Noctem autem fieri-lumen. Lucret. lib. s. At nox obruit ingenti caligine terras, aut ubi de longo cursu Sol exti-mR Cceli : impulit , atque suos efflavit languidus ignes: concussos itere, & labc acto. ς c multo . aut quia sub terras ςvrium convertere cogit. Vis eadem supera, quae terras pertuli o bcm-
159쪽
no nox, inVoluens umbra magna, terramque, polumque. 'in Noctis partes Septem Sunt, Vesper , crepuSculum, conticinium , intempeStum , gallicinium , matutinum, diluculum. et Vesper a Stella occidentali vocatur , quae Solem Occiduum sequitur,& tenebras Sequentes praecedit. De qua Virgilius , ante diem clauSo componet Vesper Olympo.
Crepusculum est dubia lux. Nam ii creperum dubium dicimus,
hoc est inter lucem , dc tenebraS. 3 Conticinium est, quando omnia silent. Conticescere enim Silere
6 in Intempestum est medium,& inactuosum noctis tempus, quando agi nihil potest, & omnia Sopore quieta Sunt. Nam tempUS per Se non intelligitur, nisi per actus humanΟS. Μedium autem noctis actu caret. Ergo intempesta , inactuosa quaSi Sine tempore , hoc eSt Sine actu , per quem diπ- noscitur tempUS , Unde eSt, intempeStiVe VeniSti, ergo intempesta dicitur, quia caret tempore , id est, actu.
cis praenuntios dictum. 8 Matutinum est inter absceSSum tenebrarum, & aurorae adventum : &dictum matutinum, qUod, hoc tem
9 Diluculum quasi jam incipiens
parva diei luX. Haec, & aurora, qua boletn praecedit. Io 'l Est autem aurora diei clareScentis exordium , & primus splen dor aeris, qui Graece dicitur, quam nos per derivationem auroram Voca mus , quaSi eororam. Unde est illud,
laetus Eois Eurus equis , de , Eoa q*ς
1 TTEbdomada dicta a numero 1 a septem dierum quorum re petitione , & menses, & anni, EM Secu
la Peraguntur: enim Graeci Sep tem dicunt. Hanc nos septimanam V0 camus, quaSi Septem luces. Nam ma ne lux est. Octavus autem dies, idem Primus eSt, ad quem reditur, dc a qu0 rursus Hebdomadis serieS orditur.
CAPUT XXXIII. De MensibuS.i R is Ensis nomen est Graecum
' A de Lunae nomine tractum I Una enim μίνη Graeco sermone Voca tur unde, & apud Hebraeos mens s legitimi, non ex Solis circulo , sed c Lunae curSU enumerantur, qui est dς BOVa ad novam. AEgyptii autem pri nai propter Lunae velociorem curSum & ne error computationis ejus Velo citate accideret, ex Solis cursu diem mensis adinvenerunt: quoniam tar dior Solis motus facilius poterat com prehendi.
Januarius mensis a Iano dic xuS , cui fuit a gentilibus conSecr/ tu , Vel quia limen, & janua sit δ'
160쪽
ETYMOL. LIB. V. ni. Unde , & bri sons idem Janus pin
gitur : ut introitus anni, dc exitus de
3 Februarius nuncupatur a Februo, id est, Plutone, cui eo menSe Sacrificabatur. Nam Januarium diis Superis, Februarium diis manibus Romani consecraverunt. Ergo 'in Februarius a Februo, id est, a Plutone, ΠΟΠa Febre, id est, aegritudine nomina-
Martem Romanae gentis auctorem, Vel quod eo tempore cuncta animantia d marem agantur, & ad concumbendi voluptatem. Idem apellatur , dc menSiS novorum, quia anni initium mensis est Μartius. Idem , & novum ver ab indiciis, scilicet, germinum , quia in eo , Viridantibus fructibuS novis , tranSactorum probatur
quasi Afrodis. Graeca enim αφροί η Venus dicitur. vel quia hoc mense Omnia aperiuntur in florem , quasi aperitis. 6 Majus dictus a Maja matre Mercurii, vel a majoribus natu , qui erant Principes Reipublicae. Nam hunc
mensem majoribus , SeqUentem Vero minoribus Romani conSecraVerunt.
7 Unde, & Junius dicitur. Ante QRim populus in centurias Seniorum, juniorum divisuS erat. 8 in Julius vero , & AUgUStuS de honoribus hominum Julii, & Augusti Caesarum nuncupati sunt. Nam
prius Quintilis, & Sextilis vocabantur:
uintilis, quia quintuS erat a Martio , quem Principem anni testantur esse Romani, Sextilis Similiter, quod
numero, & imbre, quia septimus eSt a Martio, & imbres habet. Sic , & October , NoVember, atque December ex numero , S imbribus acceperunt Vocabula: quem numerum decurrentem December finit, pro eo quod denarius numeruS PraecedenteS numeros claudit.
1 o Kalendas autem , Nonas, &Idus propter sestos dies Romani instituerunt , Vel propter officia Magistratum. In iis enim diebus conveniebatur in urbibus. uidam autem Kalendas a colendo appellari eXistimant. Apud veteres enim omnium men Sium principia colebantur e sicut, & apud Hebraeos. Idus autem plerique Latinorum ab edendo dictas putant, quod
ii dies apud VetereS epularum eSSent. II Nonae a nundiniS VOcatae, nundinae enim sunt publicae conVentiones , SiVe mercimonia.
De Solstitiis, Equinoctiis.1 Colstitium dictum , quasi Solis
o statio , quod tunc , Sole Stan te , crescant dies, Vel noctes. 2 AEquinotium appellatum, quod tunc dies, & nox horarum spatio aequali conSiStunt.
H Februarius a Februo. A die februato Varro, a Februa deo Instrationum Macrobius, a Februo, hoc est, purgamento Cen ερriuus. Servium I. Georg. August. I 8. contra Faust. cap. f. Secutus est Isidorus. λὶ Idem appell. mensis novor. In Sacris libris. Idem novum ver ab indiciis. Serv. Georg. I. ad T. Vere novo. Al. ab initiis. . . 'l Aprilis q. Aphrodis. Macrob. lib. t. cap. . Secundum mensem nominavit Aprilem , quasi Aprilem a spuma, qvam Graeci vocant αφὴον , unde Venus cxcditur orta. sin Vel q. h. m. omnia aperiuntur in florem. Luod Varroni placuit. 6J Julius vero, & August. Aug. 2. de Doct. Chr. cap. xi . . 33 t.1 7ὶ A numero , 8c imbre. A numero tantum Varro , Augustinus, ct Servius, a quo hAc procist ubist sumpsit Isidorus. δεήιβς omnia additamentis plena. Quamυis scio Cassiodorum ex imbribus quoque notationem so feci 1e. 3ὶ Cap. XXXIV. Spatio aequali consistunt. Ita nostri o. CC. constant. RomHni.