장음표시 사용
151쪽
aiam quinque jam dies durantem a medico cohibI- itam legimus a). Similem haemorrhagiam ex hac ipsa caussa ortam , dc jam ad viginti dc ultra ho- iras protractam sistere mihi quoque contigit puli vere fungi agarici ignari i alveolo avulsit dentig prius repleto, deinde ejusdem frustulis pl*nis de super gradatim impositis, ut dentibus alterius ma- :xillae dc premi, dc loco eontineri possent.
Cum odontalgiam dens aliquis erumpere nitensigignere cognoscatur, gingiva oleo sis, pinguibus , mucilagineis primum mollienda, deinde, sit necessitas urgeat, incidenda scalpello est, ut exitus denti comparetur. Abscessuum, fistularum, parulidum, epulidumque curatio chirurgis committatur. Si ve-iro dentes vacillent, gingivaeque de pereant, dc quasi absumantur, iid caussam inquirere oportet. Si tartarea crusta inter gingivam P dc dentem ac Treverit, ejusque carnem procul secedere cogat, i subacidis ea dis olvenda est, aut ferramento int scalpelli modum aptato auferenda. Si ligamenta, i& gingivae laxatae in caussa sint, ut dentes la libent, ac vacillent, adstringentibus, dc roboranti-lbus krmentur. Ubi vero eroden S, acri S, aut aci-ida lympha id praestat, antiscorbutica, antacida, timo dc balsamica tam intrinsecus, quam eX trini secus in subsidium vocentur.
152쪽
DE TUMORE GLANDULARUM PAROTIDUM.
MAXILLARIUM, VULGO ORECCHIONI '
, . PAROTIDUM tumores recte dividuntur in tria se γ' i' geliera. Trimum genus est eorum, qui febribus acutis, & praesertim malignis, aut pestilentibus su perveniunt. De his jam alibi 'L Jf. De Febr. s. CCCII.) a nobis actum est. Aligrum eos Cona prehendit , qui morbos chronicos, scrophulas, luem veneream, scorbutum, sciri hos ana. cancrosamque diathesin subsequuntur. Hi ad alios mori, OS, qu Θ rum curatio alibi tradenda est, aut ad morbos tantummodo chirurgicos spectant; de quibus nequaquam nostrum est verba facere. 7 3rtium vero genus est, quando parotides, & maxillares glandulanrepente intumescunt, & dolent, nec diu, nec gravibus, aut saltem non periculosis symptomatibus, si1 recte curentur, stipantur, brevique, es perfecte resolvuntur. Pueros, atque adolescentes dumtaXaz hoc genere corripi solitos nonnulli tradunt. Ac quamquam illos huic malo magis obnoxios fateamur, experientia tamen compertum est, nullam quandoque aetatem , sexumque nullum immunem ab eo esse, in primis cum epidemicum est: nam interdum epide mici, aut stationarii more Vagas vir. Quin imo velut endemicum quibusdam in regioni buS
153쪽
PAROTID. , ET MAXILLAR. ETC. rq;bus esse n) dicitur. Tu mores ejusmodi, quia vix unquam suppurationem subeunt, sed facili resolutione evanescunt, omphatici, & ferosi a pleri s
que reputantur ; quamquam interdum inflamma toriam indolem indubiis notis eaehibeant. Pecti liari nomine carent apud medicos, a quibus sarpe eorum descriptio, dc curatio praetermittitur. Id circo nonnulli eos redigunt ad anginas nothas, aquolas, aut ad bronchocelem bo. In Etruria, ocreliqua Italia vulgo vocantur ore Chioni, dottoiri,& gotarre.
ORECCHIONI E/γi eis. GOTONI Bononiensibus, γ' Flaminiae populi , GOTAZZE Genueni bus ; ORIELLONS, OURI ES Gallis. Parotis spuria LIEUI AUDII , Sy
ra . I777. Parotis benigna, ct simpleae fortasse SA UUAGESII, AI . H. r. oris. go. XVII. Parotides foro oglutine tumentes THO I. LAGHII, De Bon. scient. Θa r. in iit. atque Acad. T. V. P. I. inter oras M. p. O T. Narbonensium morbus familiars mus , cujus levior gradus GALES, gravior COUI NUDOS voca uγ . LIEUTAUD.
ain Journat. de Medec. T. VII. p. 379. , ubi ROCHARDUS endemicum hujusmodi morbum in Leleetille M'esse aflirmat, atque egregie describit. -LIE UTAUO t. c. TARGIONI DOZZETTI Prim. Rac D. d rem meae. p. I76. VOGEL DP co . r G
raud. o c. g. U M. ;ὶ g. CCCLVII. storia. De his igitur nunc referam quidquid aut alio
rum observἀt sones, aut meas me docuerunt. Plerumque hic morbus hieme , saepius vere se exserit oti in ulla alia corporis labes prarcesserit. Pueris dc Juvenibu S magiS, quam adultis infensus est , interdum nec senibus parcit, quod jam supra ani Tom. Κ mad-
154쪽
1ης CAP. XV. DE TUMORE GLANDULAR. 'in adversum est . Subitas ut plurimum caloris, frigus mutationes, & nivosas, humidasque aeris conititutiones subioquitur. Saepe post aliquam Vehementiorem Corporis eκercitationem , aut frigus susceptum adoritur; graviusque afficit fervido, dc bilioso temperamento homines. Parotides igitur intumescimi primum leviter, mox graviter, dccursu fiunt, dolore quodam tensivo molestae. CO-lorem cuti S ViX mutant, imo interdum leve in tegumentorum Cedema exhibent; quo factum eli , iit Cl. LOUISIUS opinaretur, cellularem telAm magis, quam glandulae corpus allici a . Quandoque tamen nihil indemato si integumenta praeseserunt , sed tumor durus, & tensus acriter dolet, & rubore quodam quasi ery pelato de suffunditur. Prsa ter parotides si1Dili tumore una attolluntur glandulae maxillares , & in nonnullis etiam illae , quae in collo sitae sunt; in aliis tonsillas ipsae oc
cupantur, ita ut non modo manducatio, sed e
tiam deglutitio i psa reddatur dissicilis. I umor autem magnitudine varius est; modo planior, modo eminentior, quandoque tantuS, ut totam faciem , e figiemque deformet o
Ubi mitior morbus est , febrem nec moVet , nec aegros lecto addicit . Tunc plerumque solitas naturae ope intra paucos dies paullatim decrescit, ct finitur. Quies tamen in lecto, potus calidus , ac leniter diaphoreticus , fomenta hurnida , ocmollientia, aut lintea duplicata sicca, ct calentia , aut demam invitistiones en oleo siS Zpplicitae
155쪽
1 AROTID. , ET in XILLAR. ET C. 1 4'blande, & innoYie resolutionem accelerant. I a ro ultra septem dies protrahitur. Si vero gravius affligit, vel cum febre incipit, vel feni is adeunt accedit, nunc parva, mitis, & brevis, nung ma gna , & Vehemens, quae interdum ad aliquot dies persistit, plerumque Continua remittens, dc UC spere suas accessiones renovans. Id praecipue incidit, quando malum epide mice grassatur . Interdum vis epide mica tam late diffunditur, ut ne Con Va- sescentes quidem ex aliis morbis praetereat. In constitutione epidemica anni 17 3. quam Bono niae Vidit , atque accuratissime descriptit THOMAsLAGHIUS a), febris in graviori malo non desit
tit, nisi post nonam, aut undecimam, aut deci mam quartam diem. Γunc sane sanginem mitti, etiam iterato, oportet; quemadmodum sanitas
plurimum tamen, ubi febris minus urget, 1 anguinis missione omi da, sufficiunt blanda eccopro tica, diluentia antiphlogistica, victus tenuis, re
fomenta emollientia. Interdum nec fomenta ipsa bene seruntur. Tutissima omnium , & tolerata facilia sunt cataplasmata ex pane, lacte, dc malva confecta, aut ex simplici pulpa pomorum dulcium. Vitanda vero sunt topica remedia, quaere- solventia prope dicuntur; nam aut dolorem, &
umorem e sperant, aut metastas es non innocuas gignunt. i) L. 6.
. Detum zscentibus, parotidibus, praesert im niatu riais, nempe primis jam diebus, saepe e Uenit, ut m Wω-
156쪽
1 ῖ CAp. XV. DR TUMORE GLANDULAR. las tenebat, mira sane metastasi, etiam sponte,
ad scrotum feratur. Quo casu non modo scrotum tumet, dolet, ac rubet; Verum etiam alteruter testis, quandoque uterque, phlegmone vera Corripitur, febre tunc intensiore, vehementioreque
reddita. Metastasim ejusmodi a parotidibus ad testiculos in epide micis a) clare exposuit jam HIPPOCRATES, eademque Vere anni 17 o. obserWavit
hunc anno 17 3. Cl. I AGHItis. Nec me circa illud idem tempus Faventiae medecinam facientem, tibi epide micus erat morbus, rarum hoc metastaseos genus praeterfugit. PIoc ipsum phaeno' me non Viderunt alii, in quibus non praetereundus
anno Videlicet I 782. Genuae , ubi morbus iste epide mice increbuerat, Ci. JOsEPH PRATO LONGUS, vir tam doctrinae laude, tum medendi usa prae
stantissimus; quemadmodum eκ ejus epistola sub finem mensis Maji anni ejusdem ad me data in tellexi. Scroti igitur, testiculorumve tumore superveniente, & febre inde vehementiore facta , continuo iteranda est sanguinis misso, vel primum instituenda in iis, in quibas antea o mi ssa fuerat; . fotus que emollientes adhibendi, ut non imodo do lor, dc inflammatio leniatur, sed tumor paullatim, dc blande subsideat. Solent enim tam Parotidum , quam scroti ejusmodi tumores resolutione finiri, nunquam, quod sciam , suppurati 'ne , si quidem apta ii; fiat medicina. Ex quo pa' tet, mobilem, dc sblubilem esse eurum materiem. LAGIIII vero observatio est, pueros impuberes ,& senes huic metastas non fuisse obnoxios d); mulieres Vero, quamquam hae rarius in paroti dum tumorem inciderent, eo itidem detumescen-
157쪽
te doloribus lumborum , dc pubis correptas esse , ac sii iis menstrua imminerent; quae utique aut intempestive erumpebant, aut eorum loco pruri tus, ct caloris sensus pudendum pr.eter consuetudinem invadebat. i. sit. I. b) L. c.
c) Iournat. d= med. T. VII. jam. cit. I. c.' Ia ephemeridibus medicis, qnas novissime, hoc ipso nimirum anno I 81 ., italico sermone scriptas edidit Cl. BOTONIUS, bis, vel ter eiusinoeli malum memoratur , in quo metastasis ad testiculos in viris contingebat , in sceminis vero ad inguina.
Notatu item dignum est, complures, tam Vi- Vomitione ros, quam foeminas, progrediente morbo, imo i0ςti'00 setiam jam inclinante, aut inclinato . non raro ''q ''ci Ubiis vomitibus vexari , dc aliquot dies male exlus habere; quod potissimum a LAGHIo observa ruin legimus ca), & a nobis etiam nuper confirmatum est. Quibus vomitus hujusmodi supervenit, et si lingua pulchra sit, neque os amares Cac, neque appetitus deficiat, nihilque humoris depra vati, aut alieni, sed solus potus, aut cibus Pentriculo restitans ejiciatur, Omnes tamen ab anXietate, Cc inquiete, quam post potum, aut cibum patiuntur, plerumque liberantur, &conquiescunt; quae res suspicionem injicit, ad spasticos potius ventriculi motus, quam ad cacochyliam vomitionem istam referendam esse. Revera sola parego- arca, dc i edantia stomachica, eκ terna, atque in-
te ina, dc andissimi clysteres paullatim eam abi
gunt Ial l in ad eccoproticis opus est. Vomitum autem Iis supervenisse . quibus nulla ad testiculos ne lastasis contingit, narrat L AGHI Us b); atque
158쪽
iso CAP. XV. DE TUMORE GLANDULAR. ideo conjicit , a metastasi eum pendere . Quod otii ita aliquando esset, non inficiet ; adduci tamen non possum ad credendum, semper metas ta . 1im ad ventriculum ci istam ejus esse; quod interdum eum accessisse viderim, tumore parotidum M iditiiij, JOR in ' lo eae stanto, sed etiam augmentum sumen lio. te. Alios, decedente parotidum tumore , dolor capitis invadit, hemicraniae periodicae non absimilis, isque certo evanescit, succedente scroti, aut te situm tumore so) . Quibus vero neutrum horum accidit, saepe converso ad pectus pravo humore tussis oboritur . Quamcumque demum partem morbi vis petat, febris illico increscit siti, vigiliis, anxietate, & corporis assidua jactatione comitata d . a L. c. b) ibid. c) Id. u. d) Id. ib. s. CCCLXI. Praeter hasce metastasium species prope singula
ris est ea, quam laudatus PRATOLONGUS notavit 00. Is enim tumoribus parotidum in aliquibus' nasci eam supervenistis scribit ani arcam omnino similem il-π..HV , n H nunquῆm supervenit purpurae scarlatica . tinae, summa cum spirandi dissicultate, & acuta febri. Hinc ipso suspicatur, parotidum istum tumorem 1 ebrious eruptivis, sive morbis eXanthematicis febrilibus adnumerari posse . Haec enimvero suspicio magnam probabilitatis speciem habere videtur, si animum advertamus ad morbos ante cedentes, aut una decurrentes, qui plerumqueexanthematici, sive eruptivi ' sunt; itemque adna u leas , ad vomitus, ad suspiria, ad anxietatem, ad languorem virium, ad faciles lipothymias, ad
vigili S i ad jactation es, aliaque id senus sympto
159쪽
PAROTID. , ET MAXILLAR. ET C. I S imata, quae huic morbo, quando vehementior , graviorque est, adjungitur, & eruptivorum morborum communia stant. Suspicioni robur , dc pondus addit quorumdam opinio, Vulgique communis persuasio, Contagione malum proserpere, α communicari . In quam sententiam pronuS quo
dammodo fuit L AGHItas i pse, vir certe perspica cissimus, dc simul cautissimus, qui, dum caussis ejus indagat, non longe abest, ut credat; epide micam illam constitutio 14em, cujus absolutissimam historiam conscripsit, ex Africa, ubi pesti lenS m Or-bus grassatus erat, ventorum flatu ad nos perlatam fui fle. Ut ut res se habeat, optandum quam maxime est, ut excellentium medicorum studia, o Cassione data, in Veram hujusce morbi naturam incumbant, observationibusque iteratis decernant, Utrum ad eruptivos, ut vocant, & contagiosos ipse pertineat, neC ne. M DF. cit. En ejus ipsissima verba: U unica malar-ria , che possa disi presentemente epidomica in qu sa Gi ra, e quella , che va solio is nome di edui Fia xeniini dices ii male derii orecchioni. In qualcheduno olire te parotidi si sono gonsare enormνmente te parti genitalicon febbre considerabile, e in qualcho altro ho vo uto alson are delle parotidi sopraυυenire un anas arca tu tutios mile a Pella , che qualche volta sopraυUiene alia Scar latina , con grandis a di olla di respiro , e con febbre actιta. - Crede T. S. Illustri ina, che questa malortia possis annoverars tra te febbri eruitise Anno 173 3. Bononiae epidemicam parotidum consti tutionem antecesserunt Peticularis morbus, & Uariolae, quibus interdum tumor parotidum se se adjungebat. Petica Iis , & Variolis desinentibus , tumores Parotidum soli coeperunt populariter vagari. In ea constitutione, quam anno I 782. non modo in quibus iam pagis, verum etiam hic
Mediolaui habuj mus , morbilli primum lporadici, dein ο
160쪽
is 2 CAP. XU. DA TUMORE CLANDULAR.
epidemici insurrexere. Eodem tempore hi parotidum tu moles Genuae, ut jam dictum est,& Taurini invaluerant. Nescio tamen, an ibidem morbi eruptivi concurrerint.
Constitutio epide mica horum tumorum constitutione , epidemica quam diXi anno superiore 1782. nobis cum Ge'ς in δ' nuensibus, & Taurinensibus istis e communem amet astasis ad testiculos, quemadmodum alibi, con
specta non est, sed ejus loco frequentissime VO-mitus molestus cum sensu ponderis ad epigastrium plerosque, tumoribus jam, & febre dis usssis, e-κercuit. Quae observatio omnino comprobare vi detur LACHII sententiam, in his ex metastasi vomitum, ut in suis aegrotis Bononiae viderat, na
tum g. CCCLX. fuisse. Distinguendum igitur
puto Vomitiam, qui initio morbi, aut ejus augmento incidit, ab eo, qui jam absoluto morbo 1upervenit. Illum quidem a nervorum ata Xia, Riqua irritatione, qualis in morbis eXanthematicis esse Consuevit, pendere, probabile videtur; hunc vero a metastasi. Hoc quippe posteriore affectos non paucos blanda, atque iterata catharsis restituit, illos contra magis magisque turbavit. Apud nos mense Martio posit magnam nivium copiam , frigusve repentinum morbus caput extulit. Paro ii des & maxillares glandulae enormiter tumebant, tendebantur, notabili duritie manui renitentes . Non admodum tamen, nec Vehementer dolebant. Color cutis vix mutabatur; & si quis rubor e X-trinsecus apparebat, is levissimus prosecto erat. Sed febris continua, inaequalis, plerumque Velie mens cum iis complicabatur, exceptis paucis quibusdam, qui levi is allecti sunt. Gravius afflictis