장음표시 사용
371쪽
IMsTIT. IMPER. Quando partes contrabemea facta nθυatione cenissentur a priori obligatione recessisse' f sed cum .mmissa veterum dubitatione , qui hoc ex ορς' animo novandi , 8t sic ex coniectiaris , sere colligebant , constituit justinianus Imperai tor , tunc solum novationem prioris obli-L ult. de gationis fieri, si hoc ipsum a partibus con-HOυ. itrahentibus expressum fuerit, quod nimirum hane posteriorem stipulationem novandi ani mo interponant ', alioqui non eme novati nem , sed poetius pristinae obligationis confirmationem.
.ae Obligationes dissensu minus dis bisuntur l
g.fin. h. t. Eae obligatisnes , quae non sensu contra mtur , contraria uni que partis mos male infij. de R. I. selvuntur: quia naturale est, ut unumquodque eo modo dissolvatur , quo colliga tum est . Et hoc quidem re integra adhuc , id est, quamdiu neque pretium datum , aut res tradita est. Alioqui contractum k ab Lina Padire per traditionem impletum, nudus consenosus non ditaturi necesse est , rem traditam reddi, & pretium restitui. Dixi , utriusque partis voluntate ρ quia unius PBrtis pacto , discedi ab emptione de locatione non Potest , quamvis mandato & λcietati renunciare unus possit , dum,integra adhuc res est . Quia in his contractibus , utpote πω euitis , quamdiu nullius coeperit interbine , laeus est poenitentiae. Mi in aliis contracti. hus mox post utriusque consensum editum , alterutrius interest: Ideoque contractus implendus est, nec potest ab eo distesti invita
372쪽
An etiam id obtinet in Elis eisilibtis
3 . negotiis Plane , atque eo pertinet Regula Iuris somnia quae iure contrahuntur , contraris iure pererant . Contrario , inquam , iure , quod et que magnas vires habeat s sic leges contrariis legibus postea latis tolluntur. Et te stamenta infirmantur , non ex eo solo , quod testator noluerit ea valere, sed alio paribus solemnibus condiso testamento , aut incisis
tabulis. Hinc Codicilli, qui & ipsi quidam
iuris habent, vim testamenti solemniter fa-Hi non evacuant, neque pactum , licet iuris sit, stipulationem tollit , quamvis proin Pter naturalem aequitatem , quae pacto inaest, variat exceptionem . Igitur eadem iuris solamiutas adhibenda in actu tollendo : quae in eo ineundo requirit -
373쪽
Cum sit expositum superiori libro de obligationibus ., quae oriuntur ex contractu de quasi ex contractu , sequitur, ut de obulationibus, ex delicto & quasi ex Lelicto escendentibus, dispiciamus AObligationes ex delictis unde nascuntur Text. o. in princ.
in in I. pen. f. de satu lib. OΜWφs unius generis sunt , 3e ex renascuntur , id est , ex maleficio , ex furto, rapina, damno, iniuria. Itaque rei nomine intellige hie s ctum . Sic itamen hae obligationes sunt ex re, sive maleficio, ut nihilominus accedere iis
possit aliquid; veluti iniuria est facti , sed accedunt verba, vox, litterae a similiter in aliis delictis sua instrumenta , ut arma, &id genus alia. Quid es Delictum, ei' quot uplex tDelictum est factum illicitum, seu offenso contra ius illata. Estque vel Publicum , quod ad laesionem Reipublicae vel communis vitilitatis, directo tendit, & publice legibus indicatur; vel Privaςum , quo privatorum
374쪽
aliquis laeditur , quodque privata actione persequitur is ad quem ea res Pertinet . Nam ex eo oritur obligatio , & civilis , quam lex indulsit ; & naturalis, quam suasit aequitas, quae neminem vult lardi . Ex delictis publieis agitur tantum eriminaliter . ex privatis ordinarie civiliter , extra ordinem vero interdum etiam criminaliter agi Potest. suando Teisur Q. ΓνίΓter; qu-do crMinaliter
civiliter dieitur agi , quando is , qui laesus est , agit ad privatum suum commodum , & petit rem sibi restitui , pue-namve pecuniariam sibi, ut parti laesae , ainplicari . Criminalster vero, quando poena, sive cor Pora lis, sive etiam peeuniaria , ut Reipublicae debita, petitur inserti fiseo. suor sunt pr aurum delisorum
Hie quatuor praeeipua proponuntur ι &committuntur ejusmodi delicta , vel in rem, per fraudulentam contrectationem , animo lucri faetendi, & ponitur Furtum e vel per vim apertam, & est Rapina s vel alias luericausa , & vendicatur damnum Lege Aquilia svel in personae contemptum , & ponitur Im
gratia , vel ipsius rei a vel etiam usureius, possessioni re . Dieitux contrectatio ; quia furtum
non admittitur sola eogitatione , sed conir Q. ctatio-
375쪽
ctatione, atque amotione rei mobilis: Neque enim placuit , furtum fieri rei immobilis, eum loco moveri nequeat. Additur fraudulosa; quia non quaevis contrectatio maleficium ponit, sed ea tantum , quae fit animo privandi dominum re sua: sine quo, seu astectu sura di, non committitur surtum. IuotvIex stDuplex: aliud Manifestum , aliud Nee ma- . nifestum. Manifestum est, quando fur cum resurtiva deprehenditur, antequam eo loci rem pertulerit, quo destinaverat. Nam deprehensio est nota furis manifesti, S ex ea resultat obligatio furti manifesti, a lege inducta, propter standalum. 2 eo manifestum, in quo fur non est deprehensus, sed tamen eum furem esse, & surtum commisisse, nefari non potest. Iuia de furio concepto, oblato O prob Hio , non exhibito iurii s e
Olim quidem & illa divisio Furti in usu fuit i
dc Conceptum furtum dicebatur, quando res furtiva praesentibus testibus apud aliquem quaesi. ta & inventa esset: Oblatum quando quis alteri rem furtivam obtulerat, ut apud eum conciperetur, si utique ea mente data esset a Prehi-hirum, quando quis rem furtivam quaerere testibus praesentibus volentem prohibuisser: 2 onexhia rum, quandoemiis furtivam rem, apud se quaesitam & inventam , non exhibuisset. Sed haec non tam furti genera sunt, quam species actionuni risurio cohaerentium , quae in desuetudinem abierunt, propter sublatam veterem investigandi rei furtivae consuetudinem, atque lieentiam , nisi eam coneesserie Magistratus, ita postulante causa.
376쪽
Furtum quando , O quarum rerum
tereipiendi rem alienam amovet, sed genero autem sit. liter eum alienam rem invito domino contrectat. Is autem contrectare dicitur, qui animo fraudoloso rem de loco in locum movet, aue eius possessione abutitur. Nam fit furtum non m
rantvm ipsius rei, sed & usus ejus, po fe .. es , '
ns e et veluti a commodatario , qui re sibi 'u'' ' commodata utitur aliter, & in alium vim , quam cuius gratia eam aeeeperit, ut si quis equum, gestandi causa sibi commodatum, to gius aliquo duxerit; item a creditore, qui utitur re pignori data et a depositario, qui re deposita utitur, invito domino. Postremo, debitor sertum facie possessionis, si rem, guam creditori pignoris caula dedit, subtraxerit. Quid, si quis putet domino ἱnviso se contrectarerem , O domino volente ia fiat 3 , . Non potest tune videri commissum furtum, ruplaeuis . cum fraus, quae in eo desideratur, non posist poni, nisi & animus ponatur , sine quo Liaue nulla fraus potest intelligi . Igitur qui re scommodata , vel deposita utitur , furti non tenetur , si existimet, se non invito domino sid facere , quia abest aflectus furandi , sine quo diximus furtum non committi . Sed & si eredat invito domino se rem tenere ἱ quam tamen habeat ipso volente non Obligatur furtia quia non potest videri facta f.sed οβ iniuria, aut fraus domino volenti. Quis enim, codat h. 4nquit Ulpianus, voluntatem donain thabens, r. 47. F. I. sui diei potest 3 Uolenti namque numquam fdolus infertur. Unde illa regula iuris, 23 Gmο νidetur fraudare eos qui Munt O eonsem
377쪽
Dunt. Nec obstat opinio ejus, qui rem alἰenam eontrectat e plus enim, valet , inod in veritate est , quam quod in opinione.
Totestne issiur domini voluntate furtum φῶ s. unde νL Potest , nimirum hoe casu r Nam si Ti-ἰ- l. 26. eius , v. g. servum sollicitaverit , & suaserie C. de fur- malitiose, ut quasdam res domino suo furtive
Us- auferret ,& dominus studio permiserit fieri earum contrectationem, quo suasorem & auctorem deprehenderet, furtum committitur, licet id domitio seiente , ac volente fiat; qui non eo animo eonsensit in furtum, ut dominus re sua privaretur, sed ut sollicitator, ae per- . - suasor, qui servum eorrupit, actione non tami I '. tum furti, sed & servi corrupti teneatur: id-j '' que cotalium fraudulentum corruptoris ,
i 37 P b, - quod ad perniciem servi introduei non debet. Hine observa illam Iuri regulam, quod numinquam actiones poenales, de eadem re concurre τυ , alia aliam consumat.
votestne furtum eo is hominis liber; pDistinguet Uel liberi nostri sunt in potestate, qui velut in dominio nostro habentur, quorum ut vindieatio quaedam est, ita & sur-- tum fieri dieitur i Vel sunt sui iuris homines, quorum non furtum cum libera persona nullula sit in dbminio, & per eonseqtiens neque ut aliena, aut alterius iuri subjecta, diei possit subjectum furti J sed plagium fieri dieitur. Quoe rea poterit Pater filio subrepto agere furti, in duplum, vel quadruplum quod ejus interest, eum ipsum eorpus liberum non recipiat aestimationem: iuater vero non furti, sed ' plagii actionem habet, quia liberos in pote- qate non babet. -
378쪽
LIB. IV. ΤΙΤ. I. 36sPotestne furti teneri , qui ipse furtum
non fecit o Potest, nimirum is, cujus ope & consilio g. entιν- surtum factum est . In quo numero est , qui dum.
nummos exeussit, ut alius eos raperet , qui'
stalas fenestris supposuit, ut alius furtum faceret : nam si hoe ipsum dolo malo fecerit: furti actio est: si per imprudentiam , & non data opera , aut furti faciendi eausa, in factum actio datur ; non furti, quoniam furtum sine astectu furandi non committitur.
Quid, si stam opem abisque consilia, aut consilium absque ope quis praestireri:
Distinguendum hie est. Aut enim opem tulit g. certe. ei, quem scivit esse furem, ad furtum faciendum ; & dubium non est, quin teneatur una cum l. 36. ς. a. furet quia Sopem & consilium dedisse intel- l. a s.f. . ligitur: aut nescivit furem esse, & tunc non ς α tenetur. Qui vero solii in eonsilium dedit, a, que hortatus est ad furtum faciendum, non te
netve furti, nasi furtum feeutum sit ex eo co '
silio. Hue pertinet regula, quod in consilio I. 47.I. 4e
doloso in consultorem doli actio detur. R. I. suis diastur dare consilium , O quis ferre opem lconsit um dare videtur is, qui persuadet & l. po. g. g. impellit, atque instruidconsilio ad furtum fa- f. q. t. eiendum. Opem fert, qui ministerium, atque adjutorium ad subripiendast res praebet. Unde L 33. I.
patet, aliud esse fictum ejus, qui ope: aliud eius, qui consilio furtum fecit. Namque ab eo, qui opem tulit, condici potest, quia ex furto aliquid ad eum pervenit: ab eo, qui nihil praeter consilium dedit, non potest con dici, qu ia nihil ad eum pervenit.
379쪽
domino, mn subripiat pFurtum uterque facit, & res in furtivam causam cedit, adeo ut ea usu rapi non possit, 'nisi vitium purgetur, & res. in domini potestatem revertatur : sed furit actio non nascitur, quia nec ex alia ulla causa potest inter patrem & filium, inter dominum & servum, actio nasci . Nana actio quaelibet duas desi- is λ derat Personas I in hac vero causa patris αε , σὰ & domini & servi, una fingitur per iana . in eum , qui cum talibus ope &consilio ad surtum coneurrit , actio furti , est, quia cessat potestatis ratio, re quia furtum feeit.
Quid, si coniux coniugi furtum Deiat l
t. I 3. Licet vere surtum sit , tamen surti actio no ID N . datur, quia haec famosa est, sed rerum amo-σmρ' tarum . imo neque ista , constante matrimo' nio, datur, eum societas vitae, ac communicatio divini & humani iuris sit inrer coni
ges , sed condictio At finito matrimonio myr Plex xes divortii caula ablatas , actio datut rerum amotarum . Datur & surti , si post divortium easdem res alter conjugum contrectet, quia jam cessat eausa privilegii. Furia autem actia αἱ compeιst' s. furi; Competit ei, cujus interest , rem salvam AI. h. t. esse, licet dominus non M. Imo neque domi no aliter competit, quam si ejus intersit, rem non perire. ita ereditor desurrepto sibi pigno- l. ix. s. r. re e periri furti actione potest, licet dominus f. ..d. non pignoris i & alias idoneum habeat de- l. r. f. de bitorem, cum ei eonsultius sit pignori in eum- E. V. bere, quam in personam agere: Plus enim
380쪽
cautionis in re est, quam in persona. Deinde quia creditor tenetur debitori actione pignoratilia , si eius culpa pignus pereat. Differt igitur Actio furti a Condictione fur- ι. I. π. detiva; nam haec datur soli domino, illa ei, cu- cond. fur. ius interest; ut creditor fulloni, sive conducto-1i, bonae fidei possessori, & commodatario. Cur non etiam praedoni, seu malae fidei l. 13 . . I. Pol sessori, eum eius periculo res sit Quia f. de R.I. nullus ex improbitate sua consequitur actio, nem , neque ex μο delicto meliarem suam eo ditionem facere potest. Deelara amplias hae exempla ; O in primis, eur fulloni , ae sareinatori cominpetit actio furti
Quia lieet domini non sint vestimentorum, ε. frenιν quae polienda, vel sarcienda, mercede certa fullo. acceperint, eorum tamen interest, ne ea a furibus auferantur, non dominorum; qui res suas, sive aestimationem vestimentorum, actione lo-eati, a fullone, aut sarcinatore persequi potuerunt, dummodo de culpa pateat, &Blven- d. I. Ir,do exi stant, id est; si domino rei Mimationem solvere possint; Nana, si non fuerit, solvendo, sive in toto, sive in parte, quia hoe eam domini interella ineipit, qui suum a fulis lone , aut sarcinatore eonsequi non potest ,
ipsi domino datur furti actio. Idemne jur;s est ἰn bona fidei emptore Z Ilute omnimodo eompetit furti actio, quem- F. sed Oadmodum & ereditori, id est, sive solve ado boni sid.
merit, sive non 3 nempe re empta & traditas l. I . pr.ei subrepta. Nam re necdum tradita, vendi f. eod. tor manet dominus , eique haec actio competit, quain tamen cedere emptori debet, uti & praestare, quicquid ex hae causa consecutus suerit.