장음표시 사용
721쪽
lia arundinacea, dissolvi, proxima, quae genuina est frondibus, similitudine. Habes Palmae ex semine suo prognatae figuram, quam gerit in cunabulis: quibus triennio vel longius immorata, masculam acquirit parentis sui formam, bulbo in brevem dc ligneum caudicem, pediculis in scapos S. ligneas costas, soliis per alternas plicas di visis in frondes alatas, totaque puerili dc hactenus mutabili structura in conssistentem Palmeae arboris habitum, speciosa mutatione transeuntibus, in palmetum, quandocunέ lubet, ex ephebio proferenda, Altera Stolonum ex radice progenieS αυΤογον , in .F. a --- luxuriose statim & alatae figurae folio, nulliS infantiae re- nam
tardata gradibus, in conspectum venit, dc biennio haud longius exacto, jam humanam frondibus attingit longitudinem : Quapropter aetatis adepta veniam,in palmeti clas sem bimula recipitur. Hi Stolones non Palmis quibu cunque, sed saltem in fundo tacundiori adolescentibus, ct annoS intra quadraginta constitutis adnascuntur, singuli, bini, quini, interdum plures, damnosa parentibus, naextirpentur, luXuria. Stolonum aliud quoque genus est Fq. J spurium, nec Ex Ace hujus loci,quod sine radicibus in caudice,ex aliquo polli- ρ cum frondiumve sinu, quin intra ipsam arboriS comam, emergit. Quod in iis Palmis,quae aetatis vigore dc alimenti
copia prae ceteris luxuriant, non raro eVenit. Verum, haec quam primum cernitur arboris μονοβλαςitis boleS per
dita, Velut patriae stirpi infesta, ocissime avellenda, A in ovo, quod lunt, interimenda est.
Nascentem Palmam musque incrementum ostendimus. Hoc, uti fatis est liberale in infantia, ita segnius in adulta, tardissimum in consistente aetate, nullum protinUS
722쪽
6 6 Amoenitatim exoticam arboris faciem, deposita, ut sic loquar, piibertate sua, asseacuta est, nihil amplius partes in magnitudine vel numero,1d est, in persectione sua proficiunt. Caudicem excipio,
qui solus, servata crassitie, in majorem longitudinem provehitur ; verum lento admodum successu,nec quotannis vel quot mensibus ad sensum manifesto: aestimari tamen annuum incrementum potest eX amissione marcentium iub coma frondium, quas singulis annis septem,&,prodiversa aetate & terra natali, plures vel pauciores exuit, interea totidem novi S in vertice acquisitis. Tanta enim longitudine vertex at adeo ipse caudex procrevisse putandus est, quantum in eo spatium occupaverant bases
frondium amissarum, sive quantum recenS aequisitae Oecupant. Id vero spatium cum admodum isit in vigore arboris angustum atque exiguum, tum vero in senili coma& solo sterilliori est angustissimum & vix dodrantale. Incrementa autem & totius arboris habitum si1 metiri per aetates placet, comperies: adultam, l. . ut plena est succi dc vigoris, ita frondibus luxuriare derisoribus & ad saperbiam expansis; caudice donatam quatuor veI quin, que orgyiarum altitudinis; Provectam aetate, l. I. 9ρ. obtinere loneitudinem circiter novem plus minus Org iarum; coma donatam modica,frondium densitate di longitudine spectabilem; Senescentem& decrepitam io. duodecimam or iam raro assequi,nullo partium decore conspicuam: caudeX enim exesus nullis pollicibus ornatur, nec eorum quidem vestigiis, nisi fortem cacumine, coma vestitur alis & rarioribus & vigore orbatis; tota denique arbor steriIe senium & fatalem vitae declivitatem tristi exprimit habitu.
matera vero ita computamus, ut qumquagenarias adultae, centenarias provectae aetatis, decrepitas vero eas
723쪽
vocemus Palnias, quae vel ducentos annos assecti iunt, vel cum tertio seculo devolvuntur, tot nam annis Palmam vigere, graVi popularium auctoritate dc temporum traditionibus perhibetur: quo ipso quidem tertio seculo phoeniX noster natur* debitum eXsolvit, eo modo, ut vel e capulari fastigio ex pluvia in eodem permanento puri trescenti, universa coma decidat; vel radicibus senio absumptis tota excelta arboris machina eX tempestate corruat; vel eadem, siderato Laudice, eX teredine atque recepto inter pollices humore, contabescat; vel demum sibi brarum ductibus, nutrimentum deferentibus, vetustate exsiccatis, Vitaeque adeo absoluta periodo, pereat dc quomodocunque emoriatur. SeXtum vero excedere seculum, quod de ea sub Alitis allegoria prodit antiquitas, id
nunquam in Phoenicis patria hominum memoria observavit. Equidem, in isto aestuosd climate, cuius caustica aeris pernicies non caementitiis operibus, non ipsi parcet Martis metallo, satis hanc longam esse aetatem credide rim, quam nec temperatioris coeli arbores, nisi rarissimo exemplo, susperaverint. Nam, quod de Mundo congemissitque intacia roborum vastitate in Θ a nostra ID Ouid celeberrimus Plinius scribit, Nat. Hist L. XV. c. 2. id credere Judaeus apella debet, non qui auctoritatem risti0nibus ac deXtrae rerum inquisitioni postponendam ducunt.
nae in palmetis condendis, quae in arborum cultura palmicosis attendendae sint rationes, pauciS contemplabimur. Prima est deligendiloci irrigui,ni-
724쪽
Amoestita Ium exoticarum mirum, in quo affugus aquae fontanae, vel, si ea deficiat,
putealiae, debite sisti, ik per arborum quincunces derivari possic Campus igitur, quo planior, eo alendis arboribus aptior natus est: salebrae & clivi, nisi fontibus scateant, minus sunt idonei; ineptis inii sunt, quos humoribus na, tura Umnim destituit. G- soli quis esse debeat, supra diximus; quishquae fuerit, nil refert; omnis liquor pabmae gratus est dummodo salibus non nimium gravatus; tantum possessbris interest, si cum altrice sylva sibi conditurus est domicilium, ut inveniat dulcem, non gravatarii salibus & potions ineptam. Pleris enim hujus caeli tractus vel omnino humoribus & cultura destituti torrent, VH colono suo non aliam impertiuntur, nisi Antfvur, i. e. aquam sale nitrosio muriatico imbutam, sive hane aliund recipians eXmontibus dex olutana,sive in ipso foveaneterrae suae gremio ni Quales a mi limpidissimae sunt & spectantium oculis pergratae, ita 11tientis labra via-
Susinum toris multoties fallunt. Delectus campus primo omni,
profunde sulcandus Sc subigendus est; deinde ad legitimam distantiam quincunces & ordines parum curantur novellis palmis conserendus. Harum vero cum du-fex genus est ;: unum, quod e x radicibus, stolida, qu0dvocant fruticatione,alterum, quod ex ossiculis prognasci
tur; optimam ducunt rationem, usuque recentioris aevi
probatam, si posthabita Osium stirpe, meris Stolonibus
coloniam instruant. Illi namque, sicut liberaliori Lucina nati, maturi adoleverunt, ita citius possessbri operam' efundunt diviti annona fructuum suorum; quos etiam ferre perhibentur praestantiores, id est, dulciores & pin guiores, quam eX altero genere expectari possint. Acce dit , quod in posteriori genere nulla dentur in tyrocinio signa , quibus sexus dignosci possit, adeoque dubia manu pro Reminis admissi mares, omnem facile conditoris ope
725쪽
Fasciculus IV -6 9 Sram 8c e pes tionem fraudare pollini. Prinstea, culturam hoc genus requirit diligentiore quia neglectu i
generat; quod idem evenit, si, quo fata sunt ossicussa, eo- dem loco χbolern elatam, omissa transplantatibne; ado- lescere permiseris, humore quamvis neutiqdam destitu-
tam. Circa St'loties cautio est, ne ante himatum Vel tri- - , Μ i,imatum natali sinu erimantur, quod citius evulsis; radicu-
idarum organa hiant, quibus nutrimentum possint sine materna opό vjore. l. Transferendi tenipus Vernum quanquam ani quacunque parte transmoveri valeant, dummodo non pigeat, ab injuriis aurae eos tueri diligentius. Plaritan i modus 'ic Singuli , d aJchilis summuri u verticem si gulis inseruntur scro- bibus , pedaneae profundit iis & bi cubitalis latitudinis; In quibus primo alteroqi e mense aqua, semel indies admise fa, consistere debet, ne xadiculae in eXsucco Dio eX ardo
se caeli in Escant; a Da etiam calamitatRaude &ρά musculi tuendi sunt, circumpositis & lagian festigio eol- I ius qui dam ramalibus, quae solares radios aBc anti Sunt is palmacolis, qui in pinguiori fundo, imi strobi
lumn Mommittunt geminos, caudicibus parumper asiavi cern reflexis vel resupinatis; eo nimirum consilio, ut uno emoxi lo, alter locum suppleat, userque vero superstes, sine mutuo impedimento, comis ab invicem deci nantibus germinare possit Ordinis in locando ratio illuc recidit ut ad decempedae unius intercapedinem disponantur,qub radices suas valeant ii Nerius diffundere,& alimen tum acquirere sine mutus subductione d DXa. , fui
727쪽
Amoenitatum exoticarum Fasciculus IV. 68i Id maxime opus est, ut passim per aestatem, ita praesertim mense Caniculae praevio; via tunc humorem gravidae dc turgentes spathae avidimnae sitiunt. Accolae inaxis, penuriam rivorum arte supplent, ct nocturno labore, aquaS, machinarum Ope hauriunt,ex profundis puteis.
Machinarum levidensis Ductura est,bobus saltem agitanda singulis; Fig. i. qui stadium in terram declive longitudine profunditatem putei adaequans descendunt,&hoc
ipso utrem ingentem aqua plenum eX puteo subtrahunt inullo negotio ; declivitate, quod a puteo incipia omnem aerumnam subleVante: nam in descensu incumbens jugo bovinum pectus, mole sua pondus aquae fiatis evincit; in regressu quoque nihil gravat, nisi ascensus, inani haustro tunc sponte in puteum recedente. Puteus ipse in editissimo campi loco effossus est , i desuper trochlea instruistus ti dracea, satis ampla, circa quam funiculUs utris α- tractorius circuit, una eXtremitate jugo bovino, altera haustri orificio alligatus. Uter tantum non dolii habet capacitatem, ex cruda pelle consitus, cujus orificium crasso ligno distenditur, ut aquam puteo immersum in 'tromittat; fundus vero,in tubum patula eXtremitate productus,eandem aquam,ex puteo eleVatam,efundita Hoc,
procedit ope alterius funiculi paulo tenuioris, qui, ex iugo in praedictam tubi extremitatem protensus, singulari tr0chleae, patito citra putei oram eXtanti, subditur; eo: e0nsilio, ut tubum demissiore loco retineat i dum prior funis orificium sursum provehit; quo ipso evenit, ut eX- pansus uter omnem lympham,sine dirigente manu,dimit tat, & in nudam effundat terrae superficiem,vel in lacum, ex altera putei facie,sudi manu effossum; ex quo in qua
Vis arboreti partem per sulcos dimitti ae dirigi potest. Vulgus rusticorum machina sim ictoris struAurae, &utre non tubulato utitur ; Fil. . cujus quo hauritur lympha orificio, eodem quo , redditu assidente, qui ex puteo
728쪽
appellentem , in oram subinde dirigat & effundat. Utraque machina pro locorum cultura in provinciis quoque mediterraneis obtinet, quibus,cum caelo pluVio, ipsi rivi desidiunt; quae sane perpetua sterilitate torperent,nisi a tifici & improbus incolarum labor naturae invidiam
corrigeret, sementemque requissito humore Decundaret; sane uberius Sc felicius, quam si a dubio Jove, dc incommodo tempore humores expectandi veniunt. In nostris Regnis, quoties ex siccitate coeli annonae caritatem lubmus i Vindicari segetes ab hoc genere calamitatis possent, si agricolae has irrigationes exercere impigri nossent, vel si cordes vellent. Trituratio quo j, Fig. 3. si ad hujus caeli morem insi itueretur,multis parceretur laboribus. H1c enim ruri de falcatas fruges trahae subjicitant, serratis rotulis armatae, quam dum insessor auriga equ0, oculis velato, in orbem agit, eadem unius diei opera &grana elicit, & ipsum stramen in paleas comminuit. Bo-bus hoc caelo moles Sc robur corporis est, humeri instigni tubere eminent,velut ad jugum omnino natis aureS pendulae sunt, dc pilis longioribus marginatae, cauda humum demissa in pilosum tuherculum decore terminat,' cetera nostris sunt similes. Ρabulum in palmetorum angariis versantibus porriguntur cocta palmularum ossa, dc Aca ciae cujusdam, Mocheir dictae, stolones ac ramusculi,
qui huic arbori pingues, nutricios succo admodum sunt ditati; hos dividunt in bacillos cubitalis longitudinis,lum parumper ad ignem torrent, tostos ad aliqualem molli item lapide lignove feriunt; sic praeparatos tum camelis, tum bobus, prius rut pascunt jumentia ad cubandum incitatis, in os ingerunt manducandos. Testantur cust0des, hoc pabulo jumenta maxime delectari, & in ergastu' lis fatigata, promptius instaurari, quam Hano vel grami
ne possent, cuius tamen alimenti genus campi palmiferi non producunt, ε
729쪽
1 Gnaros deinde in hoo esse palmicolas oportet, ut pullulascentes in ipso caudice stolones,' quod in adolescentia
arboris maXime contingit) ad internecionem evellant; ne pereat arbori, divisio .caudice, simplex proceritas & decor, fructusque diminutot succo macescat, & de genitali, quod solet, dulcedine sua remittat. Rarissime tamen sic duplicatam progerminare contingit, nec nisi in iis tantum aroboribus, quae in humo praepingui Sc ad rivorum margines consitae,eX humoris S alimenti copia supra modum luxuriant. Pari rigore eXtirpandi tolones sunt, qui e radicibus fruticant, mraesertim si copiosi eodem nisu proveniant,nili eos potiussor pro traducibus servaverit: quo casu nee triennium ultra ferendi sunt,quin eradicentur; ne,subtracta parentibus alimonia,vere nimis Phoenicis lusuri fabulam, eX paterno eXitio sequiores adolescant filii. Illis tamen , qui, e radice, interiectis aliquot a stirpe passibus emergunt, Uni tantum vel duobus, aliquando permittitur, ut in natali limine adolescant, propinquitate noXam geni-t0ri vix illaturis.
Superest in Cultura, quae adornatum magis quam ne cessitatem instituitur, annua frondium amputatio. Nam quot unicuique palmae de adultis loquor) eX media sum mi verticis gemma frondes consurgunt novellae, tot quoque in ima Coma antiquiores eXtabescunt ac deperduntur ; non ea quidem facilitate defluenteS,atque ceterarum drborum folia neque sic adhaerentes perpetuo ac contumaciter, ut, nisi 2 cultρribus praecisaefuerint, impenetrabili vallo scandentibus aditum inter Audant,ut loqui amat 'in Hi l. Plant. Rhan. Bauhinus, sed resupiniae cum arboris dedecore diu, qbin anno integro,pendentes, donec fibras, quibus in superficie arboris haesitabant,sensim infirmatqsRx xr a disrum-
Stolonum evulsio. prondium resectio.
730쪽
68s Amarnitatum exoticarum disrumpant. Hanc Vero spontaneam amissionem,qua integrae Dondes, nulla sui parte superstites,abscedunt,amputatio, a possessoribus facta, anticipare omnino debet, relictis arbori in tutamen & ornatum fiondeis basibus, quas Pollices vocabimus cum Plinio. Hi pollices, nullo pondere onerosi,longo annorum numero in caudice retinentur, ejusque superficiem imbricum more ampleXantur, α ab externis quibuscunque injuriis d*fendunt. Instituendae sectioni destinare amant vernale aequinoctium, a quo Persae anni auspicium repetunt. Eo enim tempore ut novo habitu corpus decorari oportet, ita superstitionis usu in arbores devoluto, palmis quoque ornatum conciliari volunt resectione earum Doridium, quas praeter decus resupinas & marcentes vident. Sed huic primae ct quodammodo inconditae Dondium putationi, a qua p0llices inaequali longitudine prominent, non acquiescunt curiosi possessores, qui elegantiam non magis arb0ris praestantiae deberi, quam suo honori autumant; QualeS sunt rustici circa fines palmigerae Persidis boreales, qui quanto mitiori Duuntur aura, tanto quoque impigri 0re' non graVantur in gratiam pompamque nutricis suae sica pOS pollicum, a primae amputationis incuria residuos ocinconditos decussatim, & ad bases usque suas, serra pro scindere. Mirum, quantum haec suprema cultoris ma' nus & arbori addat decus, & aspectantium oculis volupta' tem pariat: dum generos e proceritatis caudex per aequa les & politos pollicum gradus alternosque ordines strau0'se assurgit, ct in comam, perenni elegantia viridantem, su perbe desinit. Persae sane,orationem collaudanteS Venu stam, Venustius eam nesciunt, quam Palmae comparare,& periodorum gravem decursum & elegantiam,graVi0rtquam Nachiis,m, id est, dulcis palmae titulo