장음표시 사용
751쪽
lioribus, quam in scapo,& a restiariis repudiosis. Spadices bacillos tenent rotundo numero computatos, eX ma sculis maXimi ducentos vel amplius, medii quinquaginta supra centenOS, minimi centenos; eX foemineis vero maximi centum, mediocres octoginta, minimi quinquaginta sex; horum in classe plerumque tres quatuorve inVe
Arboris Ditistus sequuntur, videlicet palmulae maturae, quas Persae Gurmis, Arabes Tamr, Dioscorides & Galenus Φοινικοβαλά- Vocant, Graeci eas Sccum eis Romani Dastylos appellant, a figura digitorum, quos tamen minime referunt. Tab. a. '. io. ii. u. potiori
iure id nomen geruntDactyli Indici o Tamrrandi,
siliquae e ramis propendentes vastissimae Sc a Palma heterogeneae arboris, quae eminus conspectoae articulosum digitum grandiorem, incurVum,accurate eXprimunt. Sunt vero phoenicobalani nostrae,nimirum recentes, quas Rutis v ocant, Palmae mitis pruna, ut plurimum glandium quercinarum figura, sed iis sere majora; pellicula vestita tenui, pellucida, nitida, coloris in aliis speciebus pallentis, in aliis lutei,rufi vel rubet,pro diverso colore carni S tran lucentis. Caro eis multa est, pinguis, pulposa, saporis vi-nqssi, dulcissimi, ossiculo suo laxe inhaerens, intercedente membranula albicante, tenera, molli, & quasi bombycina, Hin plures pelhiculas dividuam ossiculum c. a. s. . G. Dis Atalidum est, cornu instar tenax & durum, superficie granis uvarum concolori, vel eX cinereo magis minusve diluta, interiori substantia ad similitudinem nucis myristicae varieMta; figura ejus quodammodo est turbinata, incurva,
una facie gibba & aequalis, altera insigni pulvinatae figu-
752쪽
7o4 - Amoenitatum exoticarum rae sulco in longum divisa. Facies gibba notabili caelatur lineola, tenui, per mediam longitudinem decurrente, cujus in medio punctum, quasi umbilici, conspicitur, albam fovens cartilaginem, quae,ad mediam ossiculi substantiam penetrans, futuri germinis rudimentum est. Ossiculi magnitudo plerumque ea est, ut tertiam totius substant Partem eXhibeat; Variat tamen pro specie arboris & genio natalis soli. Arabiae felicis dactylos, cujuscunque 110- minis, pinguiores & minorum os um inVenies, quam Turciae dc Persidis. In ossium visceribus medullam tDiem non reperio, qualem inesse, ac terra emollitis eximi
posse persuasum est sifo, dexterrimo Angliae & ingentis
studii bolanico. Dactylorum plurimae sunt varietates,a bonitate, figmiaz , patria S diversis accidentibus nomina sortitae. Quas inter primas sibi ob salubritatem vendicant Churma Serreh, dactyli coloris rufi & eXiguae magnitudinis. Sunt enim ad coquendum faciles, alimentum praestant copiosum, laudabile,δc omnis eXpers culpae eXcitandorum fiatuum ac torminum, unde etiam ad usum deliguntur medicum. Habent hoc insuper singulare, ut sine praevia insolatione, secus ac ceterae species, conservari possint, ne acescant. Ob gratiam saporis omnibus antecellunt Churma S ahum, id est, dactyli Rogii, ita a praestantia sua dicti, & a Plinio quoque N. II.
Lib. 13. cap. x . laudati, suavissimam obtinentes syruili aromatici dulcedinem, & auream claritatem succini. Magnates hoc genus dactylorum mensis suis arrogant, quasi sibi solis natum, Sc cellas penarias iisdem tam recen' tibus, sive crudis, quam post insolationem conditis sy rupo eX caryotis ejusdem generis expresib) solicite instruunt. Hos in ordine bonitatis excipiunt: a sincera
753쪽
dulcedine Gurmὰ Syehheri, a nucis Moschatae figura & colore WJaufhέ myrobalanorum similitudine serotini valde Halise, si favedine Serd, aliubarum parilitate a lithargyrii pablore MordaseMy, nuncupati; tum perquam molles & pulpa shatentes Musali, & qui in arbore arescunt, longi, rugos, non decidui injehrumidicti. Nec postremi sunt, quibus a provinciis & loco natali nomen impositum Faarys, instibanλ,
Mehhei. Accedunt his septem Basirensium prosi yiae insigniores, per Arabiam desertam decantati nominis, quas hic, velut eXoticas, omittimus. Inter dactylos mediae notae a Persis numerantur Gose go-
dc plures alii, in diversis provinciis diversis insigniti nominibus ; quorum a recensione abstinemus, ne Relatio in longum dc inutilem excrescat Catalogum.
754쪽
Palmae historia naturalis & oeconomica
sive de Palmae foemininae impraegnatione, ratione traei andi Da stylos.
Examinatis Palmae, cam partibus integrantibus, tum
fructibus, liberiori pede ad reliquam transsimus historiam: cujus vel eX primis, atq; plena res dignissimaque admirationis est modus palmas Demininas saecvndandi. Habet id,tos popularium, Persi1dis, Arabiae,AEgypti, nutri X inter plantas tingui're, ut, animalium eZempla, mari, stato tempore miscenda, atque singuli ejus utexi, quasi coniugali coitu, impraegnandi sint; secus: omnia sua, quae in lucem recens prodiderat, fructuum rudimenta, indeclinabili abortu, dimissura; abortu inquam, n0n modo possessoribus,sed ipsis provinciis calamitosia: Quandoquidem ex messe dactylisera populi illi sustentare vitam non mimis debent, quam nostra gens eg frugifera; qua irrita, declinari fames a multitudine nullo cunsili0 Potest. Memini, aetate nostra accidisse, ut Turcus BU- mense urbi & territorio ad ostium Tigridis iruptionem decerneret: quam Princeps solo represserat consilio, ad primum hostilis adventus nuntium delendi omnes palmas masculas, quarum excidio frugi perdae foeminae obffidi0ni & morae hostium subsidia negaturae sint. Eruditus de consilio hostis jam repedare coeperat,chim tardata eXec tione quae&ipsis incolis calamitos a foret praepes reV0 Catus, propositum antevertit, excussoque Domino, paenas negligentiae petiit. Palmicolis igitur incumbit, ut imprae
gnandis arboribus quotannis impendant operam, siqui dem
755쪽
dem in se redundare annonam cupiunt. ModUS procedendi hie est: Spathae mascata, incluso tumentos flore &ad thalami consortium maturo, sub finem Februarii ex arboris fastigio eYtrahuntur: quibus in longum disse stis eximuntur adices, flosculis nondum oscitantibus, sed in
unam massam compactis conserti. 'de Tab a. '. 3.) HOS
protinus in surculos, sive bacillos, spadicibus Remininis inserendos, divellunt, quantum quidem fieri potest, in bifurcos, quoniam hac forma commodius usui serviunt. Bacillos alii amant recentes, atque illico insinuare spadicibus, si qui jam lucem nacti sunt; allii eos prius exsiccant,& in Μartium usque mensem custodiunt, quo, hiantibus uteris ad unum omnibus, inssitionem uno actu Scopera instituant. Fig. io. Flores, an maturi connubio Scquando eXimendi sint, eXplorari debet compressione spatharum,quae contrectatae, si nullum produnt sibilum,nondum perfecti nec eximendi sunt; si cum sono renituntur
perexiguo, maturi sunt & sine dilatione solvendi: quoniam sic modice rigescunt, dc tantillum clausi sunt, ut pollinem quodammodo ex aetate humentem) fovere sine dispersione & iactura possint, dum insinuentur & arescant, in solo enim polline omnis foecundandi virtus residet ; si vero spathae digitis resistunt cum strepitu insigniori, tunc nores jam nimium rigent & patent, nec ad usum amplius idonei sunt, quia sola clausi astrictione vaginae suae, qua soluti, sive id mapii anatomica, sive spontanea eruptione fiat, caveri nulla ratione potest, quin pollinem
in auras uno impetu explodant. Addo, quod mirexis, excissis hoc statu spadicibus,omnes flores una nocte omnes defluere, cium tamen in arbore relictis ad mensem integrum remaneant, polline quamvis,3deoque omni virtute, destituti. Ad ares ciendum requiritur, ut masculini spadices procul mora exsolvantur involucris suis, tum insuspendendas simul divellantur particulaS, quam primum Uu uua spa-
756쪽
o8 Amoenitatum exoticarum spathae eX arboribus evulsiae sunt; secus enim,si in iis coma pacti latuerint ultra diem naturalem, flosculi ambustione foedati & macidi ad unum omnes decident, polline eorum pariter ambusto & sordescente. Parem jacturam surculi percipient avulsi, si alicubi acclinent, ne aura eos undis ambire possit: quod ut caveatur, ex funiculis obscuro l0co dc in seriem Rispendendi sunt, ita ut lingulis spatium intercedat inane. Taliter eX11ccati ad praesentes thalamos apti sunt, & in annum posterum, salva Virtute, affervari possunt. Foecundandi essicacia in eo posita est, ut rudimenta isti tuum seminali flosculorum polline vel ejusdem subtilissimis&insensibilibus particulis perfundantur;
quod ut eveniat, furca una florida medio spadicis steminei racemo per transversum infigitur vel intexitur, ita ut evelli procellis non possit, sed aliquandiu infixa retineri,dum omni deposita virtute,embryonum rudimenta requisitum vigorem adepta sint. Hic actus peculiari decantatur phrasi anbaar daden, i. e. implere seu conferre plenitudinem. Insitionem quando iterant civ es desertorum,nihil suarum partium omissuri,quo concibliare annonae possint augmentum,& novercalis solii detrimentum compensare: quasi satietur Venere,cui cum Cerere & Baccho non convenit. Reliqui Perta & omnes Arobes unica acquiescunt insitione rite celebrata ; superfluam
imi alteram, dc pro sospitandis fructibus nil quicquam
amplius conferre. Impraegnatio quoque ultronea contingit sine studio Sc manu cultoris,translato per aerem p0l line ex palma florida, non procul extante a Reminea Videmus,toti palmeto cum virgas dictoribuunt,eas omnes haberi insuper, quae marem proxime circumsistunt, ex floribus halitum ultro suscepturae. Quid, quod orbusncuratore nemus Recundari universum possit ab unica
Phoenice florida, si duntaxat vario flatu seminale pollea
757쪽
Fasciculus IV. Iosejuste circumferatur: nam perinde est, quomodo pertin- gat, seu Vento appulsum, seu manu immissiam, sive etiam ore afflatum; prout Theophrastus Id. Pl. L. a. idem assirmat, & quisque aequiore animo crediderit, quam si cum Plinio N. H. L. 4. c. a, Fusino uisi . L. 44. Sile oui ue- Poeta Lib. 3. referamus, equas in Lusitania affatu inanis venti pullos concipere. Enim vero, cum plena reS aleae sit, foecunditatem eX spectare ab auna, quod eadem, si adversa,virtutem pollinis rapere aliorsum dc dissipare possit, si secunda fuerit, tape imminutam & imbecillam deferre: inde in negotio tantae eXpectationis palmicolae tutissimam ingrediuntur foecundandi rationem, dc ipsa manu spathis singulis singulos flosculorum surculos inferunt, quod hos teneriora fructuum rudimenta virtute sua, & spem felicis annonae,nunquam desi ituisse,longa ipsis constet eXperientia. Creditur idem flos sospitare steturas quoque cetera-rUm arborum, dc pronas in casum restituere essicaci effu-vio; quapropter illum multi malis aurantiis citreisin inserunt; quo vero effectu, penes inserentes judicium sit. De fructu palmeo res extra dubium est; unde quibus masculae deficiunt arbores, iis aliunde flores petendi sunt; Deficiunt non semper eX incuria cultoris, Verum aliquando ex peculiari soli natalis indole, masculinas non sufferente, quicquid colendis operae impendatur. Testes sunt,
ut loca alia,ita prae ceteris, Farchonas Caran -- niae parS, quae eam ob causam nemora non colit alia, quam sexus Reminei. Transferendi autem sunt cum virgulis legitime exsiccati,ne in via fraceant,& probe obvoluti ne ab aere virtutis patiantur detrimentum . Parvi constant:
integri spadices, ut carissimi sunt, unico Syahὶ , seu imperialis sextante; ubi vero prOVentus uber est, viginti eodem pretio veneunt. Atqui hic palmas impraegnandi 51t verbo venia) modus & ratio est, pene similis rationi Uuuu 3 Recun-
758쪽
io Amoenitatim exoticarum Recundandi pisces: quorum ejaculata ova masculi aspersione seminis vegetantur nisi satius sit dicere, exhalantes
e Flora particulas, aliquod saltem prunularum rudimenti robur tribuere, quθ q. erjus defluvium Armentur. g. II.
Α Returae historia,versandorum seu quum rationes ubdendae sunt: boidiab. y) quomodo nimiru eXcutiantur,inse lentur,eXprimantur,conserventur,& s. quid hic autumnus industriae amplius requisiverit y Αb excussione ordieates, triplicis census dactylos, qui obstetricem admittuat manum, in stirpe nostra notamus, solo differentes gradematuritatis: primi sunt, Galaal dicti, qui ad in turitatem inclinare, vel extremitate sua maturescere inei piunt; secundi Dumpas ps eslati, quorum median circiter partem maturitas occupat; postremi, qui integro matUruerunt, ac nomine l. e. Dactylorum κωr insigniuntur. Omnes autem triplicis ordinis dactyli una opera arbori eximendi sunt, ne ultro deciden tes conquamntur; hi, quia praemolles carpendi dilatio nem minime ferunt, illi istique, quod in lapsum pr0di, ad deciduam quoque classem biduo triduove transgre diantur. Verum, cum praealtae & immobiles palmae si concuti non patiantur', scandere verticem Oportet, Si lapsum anticipando, fructus deciduos ipsa manu de Lerpere. Scansurus siae Ta s. El. 1. tibiis in altum re sit, a casu se muniens reste valida, qua tergo tenus sua aXillis protensa, finibus colligatis, una cum caudice ii Xe cingitur. Hanc restem, firma manu utrinque reten tam,super pollices asperamve superficiem caudicis Cici subinde altius, seseque hoc nisu sublevando, comam asse quitur. In ea constitutus, quasillum longo adducit mill culo, quem altera extremitate femori alligaverat; adda