장음표시 사용
731쪽
Fasciculus IV. stat, ut sin S omnes ac latebrae removeantur, he in iis vel delitescant varii generis insecta, quae .caudicem erodere consueverunt, vel consistere pluvialis humor possit, ex quo reticulatum,quod arborem inVol ir,tomentum putrescar, dc superficies arboris exedatur: Hoc ne eau enim, ipsi pollices cito abi .dunt,3c nudus caudex Redam resertcariem dcetissa lacu arum stigmata; sicut nobilissimae a b res sic deturpatae, ac ante nectam 'squalid e, apud si pinos rusticos australes, sectionum negligentes, passim
' Ad cultusam quo h spe attrara aegritudinum. His
tamen rarissime obnoxia esst arbor tam venusta & felix n0stra; utpote quae adversus injurias quasvis instructa est, sali ac sabulo sueta, sitis patiens, & crassarum donata fibrarum ductibus ac laxe patentibus poris, per quos facile digerit & exs rati quicquid cum succb nutrici' suppeditatur heterogenei, a quo timeri periculum intestinum posset. Praeterea adversus ardorem, tempestates, insecta& eXternos quoscunque casus iniurias fatis firmata est, ut, si1 quid ex his, fontibus obvenerit, id communi fato . eum plantis ceteris patiatur. Tri s tamen magxari dixerim: Tineis, Micisti locustis; his fiamque copiosam melle suo indulget escam; illis retium latebras dc asyla axillarum; istis lignum in ambitu effoetum. Locustarum impetus rariores, accens hum ramalium flamma plerumque avertuntur; Versim, harum verenda incurii0ne totae provinciae quandoque ita inundantur, ut nul
lanta sub atroci gemat tyrannide nequam illius Sceae bestiae; quod ubi evenit,non Vulcanus cum Cy-d0pibus a palmis eas arcebit,nec annonae caritas ullo prae sidio cavebitur. Formicis & tineis studiosa caudicis purgatione occurritur; Ab Asa foetida Hiig expedi-
732쪽
natalis inimir Malie Alam stemmati circumponunt,aut ejus radicem elicibus injiciunt, ut aqua stygio suetore im- buta, palme' radisi assiuat, &cum alimento distributa,eXitiali verniiculis, in tys latentibu , qtidot's: perinde ut lumbrici abdominas medicamenti Parore extinguuntur. yemen, seu Arabia felix, majorum formicarum genus quoddam alit,ceteris formicis & insectis quibusvis
infestum, palmis tamen minime noXium, cujuS eXamina, Una cum ramis, quorum avernulas inhabitant, in palmarum comaS transponunt : ubi aperto foramine audax stbellicosum genus novam sedem ab insectis, Dinyui ins1 diantibus, purgat tuetur, sola virtutis spolia in escam Tu'm convertens. Prostan militares illae manus in usum palmiςolarum passam venes.s, praecipue in tabernis &- -co tis urbis Mocha, quo ex iugis montium, a vagis pastbribus deprehenta advehuntur.
I almae per aetates suas incrementa Joeulturae mod0s 'indicavimus sequitur ut 1n partes ipsas cultrum i xl mittamus botanicum trunco constat medio, simpliei, crasso,t ignoso, interdum gemino,&,ubi soli con ditio patitur,in rectum demiso; quem in summa tellure brachia circumdant tortuosa, tenuia, per terrae supers ciem longis vagisque flexibus repentia, ut plurimum nu
da & simpliςia, alia ramos' ct fibris brevissimis stipata
733쪽
gnea, utra , lenta, fibrata & firma, coloris in rufum nigricantis, saporjS syllaestris i Radices mire exposit' sunt insi- is bestiarum eX erinaceorum genere,quas mirus L.VIII. eap. 3, HI Dices, Perta Siclare voeant 7 per cam-p0s enim concubia nocte grassantin saevis in eas dentibus invehunt, &palmetis, praesertim iunioribus, damna inferunt gravissima, cum totali plurimarum arborum exitio. Edax quom rerum tempus,in aridiori solo,cipe ante arboris senium, tana , qua in profundum phrrigitus, truncum;
pagines absumit: hinc fit, ut pessumdata arbor, brevibus densisque radiculis se prodat conspicuam; : opinantibus ignaris, tantillo radicum fulcro vastum eaudicem sub
g. IL . audex es rectissimus, simple individuus , μονοβλα- figurae ad assem cylindraeex, nisi Verticem yerstiSp uxiffisper gracilesceret; Crassioretii haς parte referunt alii; quos tamen, credo, decepit eminui conspecta facies palmae senescentis, quae, cum liu otenus frondibus orbata, saepe etiam eXesia re detrita sit, nil mirum est, si, in summitate adhuc integra & pollicibus vestita, pleniorem habitum reserat. Arbori g ultae id notabile circa basin
evenit, ut eYternae fibrae', Tu tb caudicis ambitu, intum Icant, ct radicum faciem geniumque induant ante, quam leaerae superficiem contigerint. Crassities caudici tanta est, ut, pro diversu arboris vigore, plus minus sesqui or-gyiae mensuram in ambitu complectatur, multo minorem vero, si pollicibus orbata fueritii ELongitudo aetati resp0ndet: excelsissima orgyias oe ' Ipc coelo rarenter transcendit. Cortice donatus caudex non est, sej ab in
iuriis se junior tuetur partibus frondium ab amputatione
734쪽
Ametuitatum exoticarum ressiduis, quas pollices nuncupaVimus. Horum accurata
est dispoisitio, senis semper numero superficiem iuxta in
orbem ambientibus, ita, ut eX interstitiis seni superiores alii atque alii decussato ordine provehantur; quibus tandem successu temporis ex senio & tempestate abscedentibus,nuda prodit superficies, ingrata ad tactum asperita- qua comam sustinet,pd radicem usque,ex fibrss compacta est continuis, crassis ligneis, firmis, levsbus tamen,&fungosa carne laXe adeo cohaerentibus,ut vix non digitis possent dissolvi: inde lignum soliditate carens asciae aegre obedit, &, nisi . pro fulcris ut inserviat, aut sudibus tuguriorum, aptum natum non est; qualis structurae latebras dactylophagae gentis pars maxima inhabitat. Medullamannosus caudex nullam exhibet; succedaneus ei conspicitur per medium demissus ligneus quidam nervus, mul- tb crassior firmiurque, quam sunt fibrae carnis reliquae; aqua ita laXe comprehbnditur, ut unguibus facile evella tur. In tenello caudice omnis pars interior, in adult0 est, quae per comam desinuon provectiore, saltem quae in Ver tiei S gemma conspicitur medullae similis, mollis & edd lis est; bid. Tab. i. Fig. i. J substantia eius est albissima, tene ra, carnosa, fragilis.subdulcis fie sapid ; tande Persis v0ca
bulo communi m δ' er, id est, medulla capitis,
dc proprio nomine Mur, Dioscoridi ἀγκάρδιον seu me dulla, & Galeno siγκόψαλον, seu cerebrum, ap pellatur, quo eXciso, arborem interire necesse est; quan
do quidem expedi tae psoducti Ohis germen est, ac fr0n dium futurarum fudimentum ; unde hoc cupediorum ' nuS solummodo eX comis spuriis atque palmis sylvestrὶ bus peti debet. πι, f. III
735쪽
Coma palmae una est, & perennis: multiplicem aliquando produci in AEgypto Theophrastus Η. ΡL L. 2. c. 8.auctor est: quod evenire posse non inficior, si circa comam praeter naturae ordinem enatus stolo unus aut alter, incuria posses ris invaleat. Coma, pro arboris diver-sse statu,quadraginta ad minimum, ad summum octoginta absolvitur frondibus, specioso & ceteris arboribus insolito ordine in orbem sparsis. Primo enim in summo Vertice gemma eXistit ingens, cono similis, eg frondibus proxime nascendis compacta, bicubitalis circiter longit dinis,angusta & in acutum apicem producta. Hanc pro xime frondes stipant recentiores, nondum satiS eXplica tae, nec ultra gemmae longitudinem protensae, quaS am biunt inferiores aliae atque aliae, perfectae longitudinis, albternatim possitae magisque semper a vertice refleXae, donec postremae in arcum curvatae horigontem versUS eX-- tendantur; eas non raro excipiunt senio marcenteS qu
dam, indecore propendentes, nisi praevio cultoris studio amputatae fuerint. Ex frondium axillis prodeunt suis quique spathis ramosi spadices, floribus in Ρalma malaulina, fructibus in foeminea foecundi: De quibus omnibus nunc dicam sigillatim. q
. In antecessiam vero notamus, in denominandis, quae C0mam constituunt, alis foliosis, placuisse nobis Frondis adoptare vocabulum. Non enim Folii nomen, quo recentiores utuntur,arridere potuit: quoniam frondem pal- meam natura neutiquam in iobos laciniasve divulsit, ut selium inde dici unum tanta comp ages possit, sed in folia distinxit genuina & numerosissima alia, suis quaequae pediculis squalibuscunque) insistentia,licet arcte adeo communi costae adnata, ne sigillatim, sed praeter morem Vul- Ss ss garem
736쪽
696 Amoenitatis exoticarum serem cum universa frondis compage decidant. Nee cum Bauli ino Rami nomen placuit Ramo enim id proprium est, ut in indefinitum crescendo surculos acquirat alios atque alios; quod,cum ab Ala nostra alienum sit, tali postulabat designari vocabulo, quod differentem illam in surculos augmentationem non involveret, simul atque foliorum non eXcluderet pluralitatem. Est autem Frons
dinis ala,longitudinis trium circiter orgyiarum,utrinψ ex foliis arundinaceis secundum longitudinem pinnata,frondi arboris Cocciferae eminus aspectae similima; nisi qu0d huic sint folia plana,longiora,tremula, flaccida dc quodammodo pendula,illi vero rigidiora dc magis surrecta. Par. tes ei sunt Costa, Spinae dc Folia. Cogia ex principio brevi, lato dc compreo in angustam trium orgyiarum longitudinem extenditur; superficiem eYhibens glabram renitentem, coloris herbei, in basi annosa lutescentis, supernam faciem conveXam, inferiorem in principio concavam,in progressu quodammodo canaliculatam. Substantia illi eadem est, quae caudici, sed levior & minus compacta, tum fibris donata candidi0ribus Ec subtilioribus. Costa componitur ex basi, scapo& virga. Basin appellamus imam partem, quae caudici imbricatim adhaeret, figuram obtinens utcunque triangularem oblongam, interiori superficie concavam, exteriori gibbam; longitudinem sesquispithamae, latitudinem in ima parte dodrantalem, crassitiem bivncialem. Ora utrinque tenuis est, in fibras desinens copiossissimas, reticulato teXtu in nasiis speciem cohaerens,qua latera vi cinae cujusque baseOS invicem neXa ac connata sunt ;sues subinde ordinis superioris intermedia quae* basis eadem convestitur, ut saltem eXigua sui parte nuda promineat.
quae a basi ad aculeos, foliis praevios, nuda porrigitur, α
737쪽
ta Fascicullas M. a caudice declinare incipit. Haec est illa portio, quam a
prima frondium recisione remanere narravimuS,in altera vero, a curiosiis instituta palmicolis, superne amputari,ne
imbres hauriat, a Plinio Pollicis nomine insignita. Cubitalem refert longitudinem, crassitiem pollicarem, latitudinem in ima parte trium, in progressu duarum circiter unciarum. Virgam vocamus reliquum corpus longum ac paulatim tenuius, quod ultra scapum extenditur, ct in adverso margine spinis primum,mox longa soliorum serie conseritur. Spinae foliorum rudimenta sunt,quae in ipsa costa utrinque prodeunt primo rara ac brevia, mox denssiora& longi0ra, donec, absoluto cubitali spatio, foliorum formam lenta mutatione induant. Sunt autem eX conoide informes & angulosiae, crasta, durae & quodammodo ligneae, superficie nitida & ex herbaceo in luteum pallente , summa facie canaliculata, apice tereti & fusco, donec paulatim in sella expandantur. Folio sunt perennia, pennata, arundinacea, densissima 1 indefiniti numeri, primum brevia, vix spithamam longa, mox in majorem longitudinem producta, donec, mu-er0nata eXtremitatum circumscriptione, ad finem costae deficiant. Periculis qualibuscunm nituntur, semiunciali intervallo dissidentibus, ligneis, erasis, longitudinis fere p0llicaris, inconditae & in quadratum vergentis figurae,c0stae firmiter adnatis, ne ab ea nisi violenta manu possint RVelli. . Situm solia habent obliquum, & in illo hoc singulare,qubd,licet pediculis insis ant,in aequalemseriem locatis, ipsa tamen utrinque a se invicem, ut plurimum alternatim, distendantur in duplicem ordinem, qualem foliorum disjunctionem in aliis Palmarum folio pinnato generibus non observavi,neque in dactyli sera Europaea quemquam memini notasse; ortasse, quod arbor extra caelum
suum degener & genuini decoris parum studiosa sit. Sed
738쪽
691 Amoenitatum exoticarum - ipsa den11tas separationem requirebat, nimirum pediculis tam arcte conssidentibus, ne tot foliiS locus sussiceret, nisi alterna divaricatione disjungerentur, simulac plicarum ope in pressiorem stringerentur angustiam. Folium maXimum longitudinem habet cubitalem, latitudinem bivncialem; figuram arundinaceam acute mucronatam dc superiori facie per mediam longitudinem plicatam; superficiem utramque cum eXiguo nitore obscUre Virentem,&quadantentis striatam; Praeterea durum, tensum, rigidum dc eXsuccum est, nervis per longitudinem excurrentibus crassis ac bene firmis. f. V., Reticulatum, quod dixi, involucrum cstae Tab. u Fig. Udex filis inaequalibus,crassis,polygonis, parum compressis, rigidis, & velut ex stupa vel cannabe rudiori ductis construitur, figura nassam, densitate stupam, usu fasciam referens; haec proinde aspera & incondita est : in Palmis adolescentibus, praesertim circa frondes fastigii, col0ris obscure lutei, densia dc spithamam lata; in senescentibus, praesertim circa annosas frondes, ex rufo nigricans,detri tat cangustior; illis ornamento dc usui; his noxae & dedecori. Non est fascia haec una dc 11mplex,sed pro frondium densitate multiplex, adeo ut tres, quatuor aut quinque in Venias invicem impactas: etenim,cum frondium ordines angustis invicem incumbant intervallis, fieri aliter n0n potest, quin telae istae multiplicentur, & inferiores pr0Xi' me sequentes plurali numero complectantur. Id in cin dicis parte superna maxime obvium est spectare, in infer na enim,sensim obsolescentes, una cum pollicibus suis deqnuunt, postquam eis apud socordes rusticos) lacerae Sputridae diu inhaeserant. Longitudinem aeque ac figurram reticuli cujusque metiri licet ex interstitio basium frondearum, quarum oras invicem connectebat. COR
739쪽
stat ex triplici parallelogrammo filorum, vel ut clarius di- carri, eX tribus fibrarum parallelarum ordinibus, quorum uterque eXterior, tertium, velut tramam inclusam, obliquo fibrarum ductu decussat; fies is quidem non textili modo implicatis, sed capillamentis pexeXiguis, instar aranearum telae,inVicem connexis. Usi1 retium potissimum coma fru1tur, in qua,ut frondrum,sic praesertim spadicum novellorum bases firmant quodam modo, & ab externis injuriis praes die suo tuentur. Nomen ne omittam S: hoc enim peculiari gaudet a Palmicolis imposito 'in Lis: Nam ut Romani Baccho sacraeVitis partes singulas domesticis appellationibus insignire dignati sunt; ita Persis,suae, Soli ac Cereri sacratae arboris, partes prope singulaS propriis decorare nominibus placuit: Hinc arborum truncus, vulgo bune diracst, in Palma Morsenachi; frons ramus ve vulgo heng m eadem clanachI, usi recisa basis solia vulgo berg, in dactylisexa Piis appellata istini. Taceosceturae nomina, quae suo loco lustrabimus.
Palmei scelus historia & anatomia
Hactenus de Palmae partibus; nunc de foetu, arborum effectu, dicemus: memoraturi, qua si ii parte, quoque tempore S. progressu Palma hoc coelo stetificet. Primitias prima edit inter palmas anno videlicet quarto a transplantatione, si solum foecun-
740쪽
dius, sexto septimove si1 sterilius nacta est; serius saetat, quae Ossi debet originem. Foetus autem suos, haud arborum ceterarum ritu, parte gignit promiscua, sed eos in summo tantum caudicis fastigio e Dondium axillis ege ,rit,racemis instar scoparum ingentibus consitos, eum quibus adhuc tenelli, vagina quassi coriacea arcte compacti ObVolutique,reconduntur. Amant Romani racemos, si Ve termites hos appelliare Spadices, thecas eorum Ob romphaeae similitudinem Dathiis,propriis,sed eX Graecia translatis,vocabulis. In ortu suo Raetias palmae maris, a stam,
nea, eXterna facie non est discretus, quin utraque Palma spathas seri similimae prorsus figurae, & in utriSque pr0 lem, dum sectione eximitur, intus & eXtrinsecus candidi psimam, facie utraque glabxam, nitidam, d in unius quasti tuberis soliditatem, strictura thecae, compactam, gemmu' lis nitrarum' una eum virgulis,quibus adhaerent, adhuc tenerioribus,mollieulis &edulibus. Spadicem hunc novebium,eXscissum, γάρ Tib. a. l. s. Perta appellant
ringi naehi, gratissimi sibi pulpamenti vocabulo. Odidinem inpariendo uterque seXus tenet sequentem: Prin- cipio mensis Februarii, forte&citius,arbores virtute flatis appropinquantis excitatae,intra sinus Dondium rudimen. ta partus sui concipiunt, nimirum Spathas surrectas,
compressa sui facie caudici accumbentes, sed adhuc intra texturas ct involupra Dondium reconditas: Ex quibus, quam primum emerste ac Iucis factae sunt publicae, in
omnem perpeti augmento accrescunt dimensionem,&ex prolis,quam ferunt, copia sic intumescunt,ut eam sequente Mense, quem Marti inscribimus, in longum dehiscant, Aper fissuram alterutro latere, rarius utroque, factam, inclusum tuber eXcludant: quod ipsum claustro solutum paucos intra dies Spadicis habitum induit,in virgulas xesolutum numerosissimas,flosculis in mare, Fig. 3J in