Cosmographicus liber Petri Apiani mathematici,

52쪽

PRIMA PARS.

Pro nuciatione lineae motidianae sequutu tires modi.

Qi cmadmodum meridiana linea vulgari inuention ducenda sit paucissimis Verbis demonstrabo: Fac igitur officio fabrorum Sc lapicida. . . rum rcgula, quae amussis dicitur superficiem planam ait politam ad aequi distantina horizontis, in qua fige stilum serreum orthogonaliterim signo. Deinde ante meridiem sole radiante obserua umbrae illi

ferret Atremitatem,ibi notetur,a,super quam eruc centro eΗpande circinum,d describe portionem circuli vel semic1rculum. Post meridie iterum diligenter obserua umbrae stili Atremitate,quae ad eande circuli peripheriam deficiat in punisto b. Portio itaq; arcus inter ,b,pura stain duas partes aequales diuidatur in punisto d. Tandem adta linea d,c, e,quantumcun ,habebis lineam meridianam, quam ducere decreueo ras,ut cuidentiissime patet in figura sequenti.

Idem aliter per organum speciale.

Per instrumentum aetimuis huic libello insertum, meridianam ii. nea inquavis habitatione omni diei hora facile discernes, si prius partilem instrumenti declarationem diligenter perspeκeris. Est itaq; hocnstrumentum diuisum in duo scilice inferius superius hemisphae ria,per lineam videlicet horizontalem, quae quid linea breuibus qui husdam distincta spacioIis, quorum singula a centro VR ad. FG.grada Vnum tantum gradum, reliqua vero in utraq; parte R ad limbu κ. teriorem quinos gradus repraesentant, Sohorizontis diuisonem dest. Miunt. Huiusmodi inquam diuisionis numerum opportune de decem in decem subnotaui Porro, a singulis denari s ascendunt lineae curuae

Concursum in zcnith petentes. hae quide linear, azimuth, deno' eoru

gradus in superiori hemisphaerio distinguunt. Centrum quidem instruo menti tenet locum orientis gycFidenti ieκwemitates vero circa lim'

53쪽

LIBRI COSMO. FoLXXV.

bum meridiem S scptera trionem. Huic tandem uisti umento adiacent duae scalae eκigus ab eκ tremitatibus horizontis dy metri ascendentes, quas altitudinis scalas haud temere quispiam appellauerit, quarta vita quae 3 o. gradus continet. Sunt autem azimuth circuli eAeuntes apolo horiZontis quem Zenith Vocant per horiΣontem 5 sunt circuli positionis Verticale; dc directionis, qui germana nostra lingua possunt dici vultinauis. citith siue Verte est punctum directe super a. put alicuius. Hactenti ea quae ad partilem declarationem pertinent absoluimus,nunc Delici syderii radiatione de Commoditate S usu eius periclitari libet. V S. Obserua diligenter Solis altitudinem per primam capitis Noni R per quintam eiusdem,horam equinoctialem pro die oblato, d temporis eodem momento in quo meridianam lineam ducere velis. 1lo sic Iibere dependente,trigono inuariato manente,siste pedem circini in

punctum trigoni cui filum perpendiculi innectitur,4 alio Dictato in is

notam intellectionis perpendiculi, lineae aeqvidistantis si aut gra

cius solis pro dato die, ioc est, in puncturn horae iam inueniae, d eam circini Atensionem immotam serui.Deinde gredere sequens instrus i mentum,&supputa altitudinem soli per prppositionem primam noni inuentam in casis altitudinum Simprime notas, quibus cordamius, . tilem,regulamentum,aut occultanili In punctu igitur limbit corda attadius, in partedenrapes unus circini immittatur Scircino inuariato describe circulum occultum versus sinistram usq; ad coiitaistum cordae aut regula,ibi illige notam,moκ enim illa

cie 5 polite quadratum, cuius singula latera in duas aequa partesdiuidito.Sint itaq; diuisionis notae,abid.cta ,b drectis cbnhectantur li nei qua se inuicem dispescunt inessigno ad ecflos angulos , erit iram

signum orientis c,occidentis , meridiei,d vero septentrionis Deliam de distensis circini pedibus, me centro quantumuis describe circulum qui orthogonali incarum sectione in quattuor quadrates secetur.Eas dem deniq; quarta diuide moreastronomico in partes seu gradus o. Posteaine. centro fige stilum teretem orthogonaliter. Tandem ad aequidistantiam horizontis coaptabis aream planam, super quam po ne quadratum illud ita Vibpunectum versus meridiem, d vero Septen

55쪽

trioncm Versus porrigatur.Pos haec Verifica quadratum donec Vmbrastili super gradum Vorticalem prius ekradijs solaribus obseruatum os incidat. Et latus, aut oppositum assumitur pro Vera linea meridiana. Cui adiungatur regulamcntum, d agatur linea infinitae longitudinis, quod oportebat inuenire. Sequitur alia&iusta linea incrimiana inuentio, quae eandem interdiu noctu per organum viatoriis quod vulgo Compassus dicitur,d in quovis plano dicto citius in hunc fere moduliatienire docet, Pone igio tur super plano normato Compassum ad equidistantia horizontis, itan eius lilagula quae magiactis idiotropia gerit)s igmatic linguis,ncti trorsum declinans adunguc conueniat.Cui iam applica regulam,itave una eκtremitas regulae ad Austrum:altera ad Aquilonem spectet, resilongilbidinis infinitae lineam directatri secundum latus regulae Vt mos ris est traduκcris:habebis incam meridianam quam quaerebas. Quae res Vt clarius intelligatur,accipe figuram sequentem.

IANA

56쪽

PRIMA PARS

DE VENTIS.

V Ensus est Glisatio calida 8 scca in visceribus terra gen erata

quaecum egressalateraliter circa terram mouetur c ventus nos minatur. Et duodecim eorum sunt, quibus Veteres nautae fuerit:

usi,nomina. uorum quattuor cardinales seu principales sunt, reliqui omnes collaterales vocitantur. Primus ita a ventorum cardinalis est Auster.meridionalis,calidus Rhumidus assimilatur aeri sanguineus, fulmineus, facit pluuias latissimas,largas nutrit illibes, pestilentiam caegritudines multas progenerat Auster africus aereus, aegritudines scpluuias facit Euroauster Vero aereus, aegritudinc R nubes prouocat. Quartus ventorum Septentrionarius, cardinatis,austri oppositus, Frispidus,8 siccus, Melancolicus,comparaturterrae,negat pluuias, coser uat sanitatem,sacitfrigora arida, flores S terrae fruetus laedit. Aquilo gelidus resccus,terretis,sine pluuia, dit flores Circius terreus friu idus de siccus, facit Ventorum giros,niuium foventorum coagulationes. Ab Mortu equinoetiali stat Subsolanus, cardinalis, igneus, Cholericus, calidus d siccus, temperatus, suauis, purus 8 subtilis, nutrie nubes,etiam corpora insanitate custodit flores producit Hellesponis eius vero solstitialis aestiuus omnia desiccat. Postremo in aequatoris occasu Fauonius frigidus et humidus phlegmaticus,frigora claκat,flores educit,morbos,pluuias f sonitus tonitruorum facit. Eandem vere collatereses,scilicet Asticus 6 Chorus aiaturam habent.

57쪽

LIBRI COSMO. FoLXXVII. Harum rerum hanc sume

figurationem.

58쪽

PRIMA PARS De Pcriacis, Anicetis, Antipodibus siue Antichtoli

Caput VI

Omnis igitur terra quadrifariam ditiiditur. Auctores enim puta Cicomedes 8 aliis iciunt sub quolibct meridiano, ad quemli.

bct, undium cuius iis meridiani,quattuor habitationcs, habetes quandam inter se rationem seu proportionem, auarum primam nos incolimus. Etiam pro prima habitatione potest accipi quilibellocus seu punestus in toto terrarum orbe. Alteram habitant illi qui Pertoeci,id est circumcolae appcllantur. Tertiam vero habitationem Anioeci, id est anticolae possident. Quartamdcvltimam regionem seu habitationeni homines quos Antichthones siue Antipodes vocitamus,lencnt.

Antipodes dicuntur,qui nobis e diametro vestigia obvertunt,fc similem coeli verticem aeque, nos vident. Et cum illis nihil commune habcinus,sed contraria omnino:quia cum nobis Sol aes alcm efficit, ilis Io dura hycms opprimit.Et cum apud nos dies habetur, Antipodibus certe noκ efficitur contra, quando illis dies est, nobis redditur noκ.

O. ando nos diem agimus longissimum,apud illos no longissima breuissimam dies statuitur. uos tamen Lactantius Firmianus vir alias iii primis eruditus lib.3.ca.χ .pueriliter errans suis stramineis doRijsq; argumentis esse negat,deridetq; Mathematicos,qui terram quantum ad maκimas sui partes)sphaericam esse dicunt,quod etiam certissimis os cissionibus f subtilitate geometrica demonstrant,id quod κperimentis quom fatis cognitum est Osem sequutus si Augustinus lib. 16.cap.9 Cl. dei,sic scribens: Qui vero dc Antipodas esse labulantur, id est, ho mines a contraria parte ubi Sol oritur quando occidit nobis aduersa pedibus calcare Vestigia, nulla ratione credendum est. Non utiq; hoc duo hites suauissime Lector,quod Apostoli Christi inter se fuissent Antipodes,qui conuersis interse pedibus stare solent, si Iacobus maiori ater Ioaimis Euangelii s.filius Zebedei auram spirasset in Gallitia, Vbi uecorpus ipsius cui dicunt requiescit,sicut Thomas Apostolus in India superiori .Certe Indi quia diametranturiare Hispanorum sunt antipodesin vestigia Hispanis, ct econtra Hispani Indis obvertunt, doterrS

59쪽

LIBRI COSMO. Fol.XXVIII.

lue calcare solent.qtiamuis non adeo praecise secundum dimetient nen hac in re nihil distare videntur, Antipodes dici debent. Hoc in verilssimus ille Strabo audior non publicandus assirmat, dicens: litipodes inter se quodammodo esse nescisnon sumus. De quibus te. Plinium naturalis historiae lib.secudo capi.6γ. Volateranum d omos fere Geographos.

De Peticetis.

Periaeci siue circumcola dicuntur,qui eodε sub meridiano, eodem fallelo circulo manent, cumq; illis communia fere omnia habemus, um eandem simul Σonam incolamus Et paria nobiscum agunt anninpora scilicethyemem,aestatem,autumnum S ver Pariter diem nosamq; diuersitates, hoc est incrementas decrementa S huiusmodii. Hoc tamen discriminis est,quod cum sol nobis diem essicit, apud , nodiem esse ratio ipsa demonstiat. Tamen non eodem temporis,mento occidit nobis sol dc illis oritur.

Intoecistue Anticolae dicuntur, qui in ora circulo meridiano nos, lateri astant,latitudinem austrinam latitudini nostrae aequalem, coniliteraequat longitudinem habentes. ietiam paria nobiseu tema agunt,sed non pariter.

Perisci .dicuntur qui sub polis mundi constituti sunt. Ita dicti ratio, mesae,quia illis molarum more per medium anni curriculum vin circumuoluitur.

De Amphascias.

Imphiscit vero dicunturmanentes sub aequino stiali circulo, quos quastuoruembris verberat.

60쪽

PRIMA PARS Ecce habitat1oncs antedictas. Quo differunt,Insula, ninsula asthmus ocontinens Caput.XVII.

aquis igitur cum omnis terra quadrifariam secetur, Aut fit In.

sula aut Peninsula,aut Isthmus,aut ContinenS. Insula itam est ea pars terrae, quae a maioribus terrae partibus seiunista undiq; quis alluitur. Vt Rhodus,Sicilia,Corsica,Taprobana Iaua, America, Issanda. Peninsula seu Chersonesus quae plane Insula non est neq; contines, sed undiq; fere aquis clausa,aliqua tamen angustia continenti annectitur. Et sunt quattuor insigniores. Vt Peloponesus ara totius Graeciae quondam di sta,nunc autem Morea dicitur,in mari mediterraneo sita. Aurea Chersonesus in mari Indico meridionali.Cimbrica in mare Ger