장음표시 사용
311쪽
mente exagitabamus . Luorum hepar suppuratum aduritur, spussurum suxerit,'album, evadunt, in tunica enim hu pus continetur: si verὰ qualis amum
ea suci, pereunt. Hippocrates so). Moritur si quiseerebro saueiutus, fuerit, aut Dinali medulld, auehepate. Idem b). Luibus in tunicae essus, nihus cente subsantia Bessus, salvoncur omnes. Luibus ver3sque ad earnem hepatis corruptio pertingit, jure moriuntur . Galenus fra
ANIMADVERSIONES AD THERAPEUTICEN
rioribus evincendis, spermate ceti, & camphora sui,&spininsimul cum oleo immixtis , ac intus ingestis frequen- si μοι tissime utimur. Non raro, praeconceptae, ac radicatae intus in hominum animis opinioni potius indulgentes , & sanguinem hircinum, & leporinum priefatis rebus , tanquam innocens auXilium , adjecimus. Despermate ceti, item et de camphora, quum volatilioribus , halaminisque partibus congregentur , non dubitamus, quin humoribus fixis inflammationem inducentibus plurimum fine conserant; quod nobis& longaevus usius testatur. Quo pacto autem sanguis hircinus, & leporinus, Vetus iam , concretus, exiccatus, &, ut ita dicam , effaetus , ad drachmam unam, duas, tres , & quatuor propinatus inflammationes solvere queat , suadere nobis adhuc nequivimus; qui, & eundem singuinem vel ad libram deglutiresecimus , praeterquam vel minimum ex eo aut mo tum , aut conturbationem, qui, illum deglutivit, intus unquam exceperit. Spermaceii, Veteribus plane Tom. II. Pp igno-
312쪽
. ignotum , nihil aliud esse a Recentioribus accepimus , peteterquam substantiam quandam adiposam ex ceti rapite interiori eductam; quae varie postmoduin muri datur, subigitur, atque extenuatur. Dolis ejus adrachma una ad duas, est e solet. Sanguini intus in grumos concreto resolvendo, doloribus intestit norum leniendis, convullionibus interioribus dil- .cutiendis, ac vermibus enecandis, apprime con ducit . Attamen, qui eo abutuntur , ventriculi sibi facultates infringunt, an orex iam, & nauseam faciunt. Camphora, proprie caphura, duplex est penes Etlmulierum , Burnensum , O Chinensum . Quae ex Borneo insula adsertur , ex arbore quadam extillat, atque, ut extillat, ad nos transvehitus.
Quae ex Chinentibus, arte quoque paratur. Utraque soporem blande conciliat, inflammationes discutit, assectiones hystericas comprimit, dolores universos se dat. Dosis ejus est a grano ad quinque , quum peros propinetur a Sin autem dosin excedat, plurimum calefacit, sudores sundit, inebriat, aliosque pessimos producit effectus. An tamen sit calida , an frigida , diu exagitata est quaestio nondum soluta. Certum est tamen, camphoram, non secus ac opium ex
variis, quos in corpore humano vitam habente praediant effectus , & calefacere , & 'refrigerare posse . Num autem calefaciendi, num refrigerandi vi rever1
polleant, non ex facili conjectabere. Nihilominus si rem maturius prosequi velis , aperte senties, &opium , & camphoramgri m,'per se, ut barbare cum Philosophis loquar , calorem nobis eκcitarCῆ
per accidor autem eundem cohibere: adeo ut, si cam
phora soporem moliatur, id fieri autumemus , eO- quod fluidorum partem volatiliorem magis, magis
que extenuando dissipet , absumatque ἡ ut et in
313쪽
. ebrietate ex vino , . spiritu vini, hisque similibus , pasi. sina contingit . Idem de opto propemodum affirmamus, quod non aliter, quam camphora , ex nostra. sententia, sanguinis grumos solvit, sudores elicit, . urinas pro Vocat , inebriat , & somnum conciliat. Quid sit sanguis hircinus , quo pacto paretur , qui- bus polleat viribus, in Theatro Pharmaceutico fuse uadidit Don Zellus . CAPUT VII. .
De IS eritia, si te de IH ero .
BIlis, quae in hepate secerni debri, atque ab hepate per cholidochum ad intestina provehitur, 'vitici quodam sive ejusdem hepatis , sive sanguinis, si-
ve alterius cujusque aut visceris,aut humoris fit quandoque, ut, aut non secreta, aut in sanginem retrocedens , eam inducat assectionem , quae icteritia , sive Herus nuncupatur. A colore flavo, quo ut plurimum cutis in hoc morbo suffunditur universa , dicitur item morbus aureatus, sive aureus, vel regias. Nihil aliud est , praeterquam affectio quaedam permolesta, procedens a bile , quae aut a Ianguine non secedit, cur in Janguinem retrocedens , ad cor remeat, vel hepatis, vel languinis , velutriussique, vel alterius cujusque flveisumor i , sive viseeris vitio . Ab ave quadam, cujus pennae flavescentes icteri cum colorem propemodum aemulantur,icterim Graecis, galbula Latinis nuncupato, appellari videtur. Indicia , quae talem aegritudinem praecedere, & Doenosis. comitari consueverunt , dolor , item et durities quaedam sunt, quae in hypochondrio dextero , veluti
ex ipsa hepatis interiori substantia, insurgunt, Oris
314쪽
amaritudo , vomitus quandoque, aut saltem nausea,& vomendi nisus, capitis dolor, sive imbecillitas , virium languor non semel extremus , singultus, vigiliae , urinae rubicundae, quin immo et croceae , quarum colorem propterea aut charta, aut linteamina alba iu-susa sibi manifesto imbibunt. Ad haec cutis color ple- runque immutatus, ac venae sublinguales intumescentes icterum imminere praedicant. Alvus insuper ut-
plurimum adstringitur, & iaces ex inopia bilis pali
Quum a singuine bilis non secedit; aut quum secesserit, si, vel cholidocho , vel duetibus, qui incholidochum tendunt, obstructis, ad intestina de more non defertur , per venas hepaticas in eundem sanguinem refluit , serum , & lympham inficit, ac per serum , & lympham praecipue insectam , cutem quoque inficit; quae flavo propterea suffusa colore , adeo quandoque immutatur , ut crocea sese perhibeat. Ex iis, quae innuimus, procedit itidem oris amarities, Oculorum flavedo , urinae rubor , Virium desectus , & reliqua ictericis non insueta incommoda; quibus humores foedati facultates omnes tum vitaleS, tum animales foedant , infirmant , turbant, easque
Quod ad prognosin attinet: quibus in febr bus morbus regius arae diem septimam succedit, malum: ex Hippocrate . a) Luibus in febribur
morbus regius septima, nona, vel decima super venerit, bonum, nis dexterum ilium obduruerit. b Regio morbo laborantibus jecur durum feri, malum υ Icterus in morbis interdum est criticus,& sponte solvitur ; item , qui ex morsu anima lium venenatorum fit, ut plurimum critice evanescit. In
315쪽
In senibus perquam difficilis curatu . Pessimus, quum aut a scirrho , aut ab hepate inflammato processerit. Si color accedat niger, persaepe lethalis. Et, niti ictericum interimat, hydropem ei, aut tabem extremam molitur. Ictero resolvendo victus humidus , diluens , qui facile in digestione subigatur, apprime confert. Sub- acidus potius quam amarus ad bilem retundendam conducit. Praeterea ictero laborantes , quoniam ci- hos utplurimum omnino fastidiunt, res acidas , quae famem acuunt, multo minus aversantur . Usus vini, prout hactenus observavimus, ictericis nocet, tum maxime, quum febrientes vinum fastidiunt. Attamen , ubi appetatur , ad vires ictero resolutas recreandas, non plane interdicendum . Pro vini usu, poti nes conveniunt chalybeatae , nonnihil aromatigatae, &praecipue per infusionem cinnamomi, corticum citri, aurantiorum &c.; quibus si modicum acidum identidem adiicias, plurimumproficies. Dulciaria , glutinosia, pinguia, oleosa, 8 crassa, omnino vitentur. Mel,& saccharum,nonnis aut ut alvum cient,aut ut gustum non insuaviter titillent, ictericis nunquam prae-heto . Alvus laxa sit, eaque , tum clysteribus, tum solventibus blande concitanda . Urinam potius quam sudorem ictericis moveto. Decoctiones iccirco, & infusiones ex radicibus , soliis, floribus aperientibus una, atque emollientibus parato ; de quibus univer-ss prolixe jam loquuti, nihil est quod plura ad nauseana imprie sentiarum addamus . Hypochondria quotidie fovenda sunt ; & ubi contumax adhuc relucto tur affectio, non modo aquas dulces, verum etiam martiales , & salmacidas, propinabis; qnibus, & alvum, &renes, & viscera universa elues. Emetica, &blandiora potissimum,adicterum evincendum non semper improbabis 8cc. Η
316쪽
ro me. end praestare conluevimus , historia declaramus .
ΡΗoedria annorum decem, &octo, perquam n bilis adolestens eximius,quem morum lenitas Omnibus jam commendaverat, ad calidum , & humidii intemperamentum inclinans, sanguine plurimo scalons, qui ex naribus, aestivis praesertim caloribus , identidem ei profluebat, pinguis , lacertosus, ac procerus, literis , caeterisque humanioribus artibus sedulo , s lerterque addictus. Mense Octobri, ruri venando, plura, ac gravia subdio passus incommoda, segnitie quadam ins,lita ex improviso tentatur; languet proin de , torpet, citra causam contristatur , dissicile dormit , in somnum tametsi valde pro huis. Consopitus perquam molestis propediem excitatur insomniis. Non multum post cutis ei prurire cepit universa. De Oris amaritie nauseabundus conqueritur. Adstringitur
alvus. Faeces , quas raro emittit incoctas , albe sicunt. Urinas excernit croceas. Attam n non febricitat.
Diebus quindecim vix elapsis , color oculorum , item et faciei, qui floreus antea semper suerat, in flavum commutatus, Phaedriam ictericum fore abunde declarat . Mox accedunt vigiliae contumaces , ne non etiam dolor quidam obtusius, hypocondrio dextero insidens, adiicitur. Hypochondrium aliquantulum intumuerat,& manibus palpantibus reluctabatur. Hinc enemate ex hydrelaeo prius indito , ac epig. strio cum spongus decoctione emollienti persulis diu antea foto, potionem hanc A . ad alvum leniter concitandam, prae scripsimus . Alvo extersa, ad semicupia emollientia
statim devenimus; quibus non procul a prandio, &coena Phaedria quotidie infundebatur. Serum interim chalybeatum cum Thabarbaro, ut legitur in B , pM
317쪽
ratum , mane summo diebus singulis potabat, & adsitim, qua praetermodum sub vesperam aestuabat, explendam , potionem hanc gelidam C acidiusculam, sorbendam ei propinabamus. Victus, quum , uti m nuimus , nausearet, pertenuis semper suit, humectans, S subacidus. Clysteres crebro eluentes immittebantur; qui tametsi sordium plurimum subduxissent, haud quaquam aegritudinem eximebant, quae ad diessere viginti adhuc sese protraxit; donec ventre uberrime sua sponte quasi soluto, ac , universis propterea
evanescentibus incommodis, recreatus , aeger abici ro prorsus Evasit -
318쪽
ι LIBER II SECT. IV. CAP. VII. ANIMADUERSIONES PATHOLOGICAE
H vedom iam TCtero laborantibus color non semper flavus inhae- plurimum jaei-A ret; quinimmo et Viridis non raro, livescens , R i. Vitio . & niger apparet. Hinc variae, penes Clinicos, i steritiae insurrexerunt sipecies , qnae ad cachexiam potius spectare videntur ; quaeque non tam hepatis, quam aliarum viscerum vitio sane procedunt. Has , de iis sese deinceps dicturi, missas hic facimus. De tetero flavo in hoc capite mentionem prolixe ideo fecimus , quoniam jecinoris obstructiones in eo sunt manifestae. Enim vero icteritia plures extinctos secando , hepar obstructum iis, item et scyrrho sum modo vidimus, modo inflammatum; modo cholidOchum praeter naturam contractum ad in Venimus , modo glutine quodam in farctum , modo vesiculam selleam lapidibus oppletam, modo penitus exiccatam &c. Evidens indicium, quicquid unquam dixerint alii, favescentibus ictericis, aut hepar , aut partes hepati adnexas semperatactas fore.
ANIMADVERSIONES AD CHIRURGIAM. SPECTANTES.
eteumst, uti, O Anguinis missio ictericis plurimum.obesse quam-Dngninis missio vis videatur; quum ple thorici tamen antea sue fert. rint, aut quum consiuetae 1auguinis diu luppressae ex
eretiones icterum iis progenuerint , corpore prius mature purgato, &, quoad fieri potuit, correctis hymoribus, sanguis ex partibus infernis , ex haemor rhoidibus praecipue in adultis, Opportune eductus,
mire quandoque prosuit; quo iAerum pervicacissi mum in praesitis circumstantiis ipsi quoque non semel dis.
319쪽
DE ICTERI TIA. discussimus. Plura in Q persunt, quae ad icteritiam
evincendam, tanquam arcana, Scriptores tametsi clas,
sici serio tradidere ; quaeque nos , quoniam, velutiam ilia, semper respeximus , hic, ne tempus frustra teramus, plane reticenda existimamus .
ANIMADVERSIONES AD THERAPEUTICEN SPECTANTES .
A Nno , ni fallor, reparationis nostne I II.,
perquam nobilis vir, Romae notus, podagra quam cepissime torqueri solitus, senescens, ac pene decrepitus , jam ictericus evaserat. Tali morbo pene consectus , opem quoque nostram effagitavit. Ad mensem, & ultra , Ianguens, enervis, exsuccus, fame plane dejecta , plurimum sitiens , ac pervigil, ejusmodi prope consumptus aegritudine, a febre tamen prorsus immunis, laboraverat. Qui virum inclytum eatenus tractaverant, alvo ter, aut quater sol ventibus abluta, rha barbarum , decoctiones, atque ins siones amaricantes ad id temporis, semper tamen incassum , propinaverant, vini meracioris usum , ad vires fractas substinendas, haud interdicentes . AEgrOtantem percunctati, potiones acidas , gelidasque se Vehementer appetere, conjecimus. Quamobrem, reliquis omnibus praesidiis subductis , nihil aliud, quam gelidam cum modico succo limonum, corticibus citri, ac saccharo depurato, non insuaviter consectam, ad libitum sorbendam ei praescripsimus; qua epota , statim recreatus, longe melius se sensit, ac biduum post, urinae copia egessa, praeter omnium spem, Om nino convaluit .
320쪽
3o6 LIB. II. SECT. IV. CAP. VIII.
Non secus ac reliqua viscera, quin immo et Obsanguinis , quo irrigatur , torporem, & quasi
segnitiem, etiam frequentius obstruitur lien . Attamen ejus inflammatio ., tametsi non stippuret , ob hu mores glutinosos, atque austeros , quibus alluitur , consistit potius ., Meque in abscessum convertitur, at in scirrhum percipe concrescit. Lienem tum ob rum Hum dicimus , quum humores aliquantulum in eo concreti,in tubulis stagnant,ita ut ulterius non progre diantur. Insammatum tum, quum humores in tubum
Iis stagnantes, effervescendo, phlogosin inducunt', S lienem incendunt. Susurarum tum , quum in flammatio ulterius procedens, eo demum perveniat, Mi humor hagnans , plane immutatus , in pus abeati Scirrhuum tum , quum humores , qui obstructionem faciunt, volatilioribus absumptis particulis, aut a re
liquis secretis, ita fixantur, ut, prope lapideam sibi nacti duritiem , set vi vix possint, quin sal quoddam,
ut ita dicam , insitum, aere, ac erodens , quod par aem ipsa m depascit, fundant, emittantque. Lienem obstructum, & scirrhosum, quum ad
tantam pervenerit molem, ut extra stum sibi connaturalem praetermodum extendatur, tum et tactu affe-etum esse dignoscitur. Id tamen non ita facile deprehendes, si aut obstructio, aut scirrhus in splene non eo devenerit; lien quippe inter ventriculum,& diaphragma, ut ante iam diximus aliquantulum delitescens, manus hypochondrium sinistrum explOzantes, sicilius eludet; quo in casu, nec graritast quia