장음표시 사용
111쪽
gnis ejus aetatis, ut lectori subjecerit cogitandum, extituras pro cedente tempore res alias, majores, augustiores, quae oculo spirituali inspectae attributa spiritualia carum rerum, de quibus vaticinatio sit, longe certius, perseelius & lucidius exhibituraeessent, quam corpMalia Oliin conspicienda fuerint in subjectis typicis analogis , quae sensui ct primo intellectui objiciuntur. In utriusque generis subjectis prophetiae suum oportet consare implementum: sed in his verum ac persectum , in illis umbratile: in illis literate, in his mysticum: utrumque Vertim. vi Spiritu S. intentum. Nec tamen id rursus temere de omnibus praedictionibus assirmandum este Autor monet, cum sint alia ,quarum intelligentia ad solum sensum literalem res rii gatur, sint iterum, quae de rebus sub oeconomia nova ex tituris, de Christo Iesu & de eventibus regni ejus, diserte, absque ullo involucro agant: quae praedictionum genera ex chara 'exibus suis discernere ad doctum interpretem pertineat. Cu
ius itidem peritiae ct sapientiae si, in prophetiis aspectus mysici non omnia attributa τῆ υπο, in ahes sive subjecti cujusque praedictionis, veluti Hierosostni.e, AEgypti , Babionis, Tyri, GMm ad subjectum analogiam antitypicum res erre ; sed prima-xia, extantiora, conspicua, quae observaverit a Spiritu S. inignite demonstrari.& pinguioribus lineis pingi. Quo itidem
pertinet, ut ad exponendas vaticinationes antiquas interpres aequum adserat animum, qui eventus temporum inter se COn- . tendens, non elevet magna illustria documenta divinae prinvidentiae priscae aetatis,& gesta sui ac proximi aevi non nimis extollat, ut Prophetam de similibus eventibus sui aut proximia vi, licet sorte justa aessimatione minotibus. lubentius vatici, nari faciat, quam de gestis factisque antiqui temporis . quam praejudicatam opinionem doctos ct prophetici verbi studiosos
homines bene multos nostra aetate occupare videas, ctrin tamen interpretem prophetiarum, recte functurum ossicio, nniversum complexum historiae populi Dei animo suo objectum habere deceat, lx momenta fatorum aequa judicii lance ponderantem, antiqua perinde ac nova considerare, & sive retror.
iun sive prorsum eundum sit, Spiritum S. sequi ducem.
112쪽
Sequitur autem in hac posteriori parte Commentarii in Esaiam Pars tertia Prophetiarum . prout dispescuit easdem Cl. Autor. qua explicantur judicia Dei gravistima, tum in univerissum gentibus & professis hostibus Ecclesiae, tum Iudaeis immo. rigetis . a Deo decreta, aeque ac beneficium singulare liberatio. nis verae Ecclesiae. ejusdemque post obtentam illam liberatio. nem flatus gloriosus. Constat hic liber prophetiarum ex ana lyti in priori parte a Dia. Vitringa tradita sermonibus majoribus tribus, ita in hoc libro digellis, ut prima & tertia pars maxime explicent ludicia gentium: inedia vero pars judicia Judaeorum & Ephraimitarum proponat, quod cui videri posset
paradoxum, cuni prophetiae unius argumenti, prima & tertia parte compreheniae, optime inter se conjungi videantur: nec
tamen probabile Λutori videtur, seribas saeros id sedisse absinque gravi ratione, sive inspirationis & editionis ordinem secuti sint. si aliunde ejus notitia ad ipsos pervenerit, sive ipsius argumenti ratione moti fuerint, quod hic tuto affirmari posse Autor censet, cum in ipsis illis sermovibus . qui adversus Judaeos directi, similia judicia denuncientur host.bus Ecclesiae αejusdem generis beneficia assii stis promittantur, qualia prophetiis cognatis expressa sunt. Ut patet ex cap. XXIX. zo, XXX. 23-3 3, XII .I ς - 2 O, XXX,7-IO,I7- 2 Soll. cum cap. XXIV, 2t-2 3, VI, XXXV. Primus sermo partis tertiae libri Prophe. tiaciam Iesaiae absolvitur Capp. XXIV -XXVII, declarans liberationem gloriosam ct spem Ecclesiae post antecedentia judicia
gravissima, quibus Deus tum populum suum corruptum, tum praecipue Gentes Gentiumque Reges & Principes, populi sui perseeutores, prosecuturus sit. Distinguit hie Λutor sensum ii. teralem a sentu mystico, secundum priorem proponitur tum
iudieitam Dei gravissimum exequendum in populum Judaeum. vitiis α hypocrisi corniplissimum, per Antiochum Epiphanem.
Srtiaeque Reges alios, Ecclesiae saevos persecutores tum vindiciae promittuntur, quas Deus reliquiis electi populi. suga dispersis aut latitantibus in antris. sit praestiturus per Maccabaeos, cum severa punitione Hostiurn & Tyrannorum, Persecutoriam Ee.clesiae : secundum posteriorem autem , nimirum sensum my. N 1 sticiam.
113쪽
. 1 sticum describitur judicium grave di generale a Deo immittendum in fine temporum Eeclesiae Babylonem spiritualem egresi se , vitiis & hypocrisi corruptae; quo facto postqua in Eceleliac per amictiones varii generis exercita purgataque fuerit, Deus electis populi sui reliquiis procuraturus sit l:herationem αvindicationem a saevis persecutoribus, in gloriosum flatum libertatis,pacis, prosperitatis, cum spectabilibus judiciis in hostes. Ecclesiae suae persecutores, ct claristima manifestatione regni Dei, omnia sua gloria se post hoc tempus ostentaturi. Hinc
verba. quibus gloriosus exitus commemoratarum persecutionum describitur, cap. XXIV. 23, Et pudore suffundi rur Luna σpud set Sol, ubi regnum capessueritJebova exercituum se. ex P. 23- mente Cl. Autoris itidem geminum serunt sensum: primus est
simplex & obvius; tempore illo vel post tempus illud, quo Deus vindi fiam sumeret de hostibus populi sui. Regnum ejus
in Rep. & Ecclesia instaurata ac resormata gloriosius ac splendidius se ostentaturiun esse, quam Solem & Lunam, lumina cc lesia. in suis orbibus, ubi vel maxime luminis sui decus, splendorem, majestatemque in oculos mortalium ingerunt. Alter sensus interior re reconditior est, illo tempore, quo Deus non typice sed vere capesseret regnum, futurum esse, ut Sol aliquis mysticus &Lunaniynica obscurentur ct splendere desinant. Intelligit autem Cl. Autor per Solem mysticum & Lunam mysticam regnante Iehova abolendam, in genere quideria Rec Dres politicos ct sacros. si ve Reges ac Principes mundanos ocAntistites Religionis in quaque gente, qui se opponunt Regno Dei, cujuscunque suerint civitatis ac Reipubl. ut Reges pastimsylo quoque gentium Soli comparantur; sed speciatim& mystice intelliguntur RectoresαDoctores sive Praesedit Eccletiae, eorumque praesectorum aliquis summus, qui PONTIFEX MAXIMUS dieitur aut se diei patitur .ct Rector Politicus
eximius, quales sunt Reges aut Imperatore ) qui loco Recto. rum & Pastorum Ecclesiae persecutores, imperium ac autorita. tem suam vertunt in tyr nidem, Ecelesiamque & populum Dei splendore& lumine suo non recreant, vent, illuminant.
sed pungunt ae seriunt, de quibus Uates Mer Ps. XI. 6, MI
114쪽
te non punget. Ave feriet de die, nec Luna de nocte . quorum Phineipum Politicorum & EcclesiasticorΗm Imperium abolenduin & subvertendum sit, ubi regnum Iehovae se in omni vi sua exerer l, de quo videnda, quae ad Apoc. VI, I 2 Autor pluribus disseruit. Ceterum implementum typicum hujus prophetiae - 14. ς tempore Maccabaeorum ex ipsa historia satis prolixe dedueere ae confirmare Noster satagit ;Mysticum autem sensum ex analogis prophetiis Novi Teluinenti declarat . ac inprimis eun- dein convenire ait tempori Ecclesiae sexto, cujus attributa Jo. siani exhibita sunt aperto sigillo sexto Apoc. VI, i 2 sqq. quod visum Apocalypticum non ad tempora Constantini, sed ad tempus rcgni Christi Iesu, extrema periodo Ecclesiae gloriose manifestandi, reserendum esse, Noster persuasus est . idque vel exinde patere arbitratur,quod attributa omnia temporis αnatus Ecclesiae, qui pingitur in viso sigilli sexti. in temporibus Constantini Magni non possint demonstrari. secundum veras linea; ct duchis imaginum, quae in illo viso exhibentur. Quam .
vis enim pagani inus illo tempore plagam acceperit lethi feram; eundem lamen hactenus prostratum non m i 1le, multo minus prostratum misse cum tam vehementi commotione ct concusissione orbis terrarum, qualis describitiar in ullo sigilli sexii, quae prolixius exeeutus cst Autor in Apoe. l. c. ct hanc ipsam de . monstrationem ex hac prophetia Esaiae, ei mystice parallela. plurimum confirmari posse, hic uberius Autor edisserit, ita ut tandem concIudat, perie stirin magnarum illarum rerum, quae hae prophetia cum Apocalyptica comparata praedicuntur Om. plementum in suturum adhue expectandum esse. Sectio altera hujus primi sermonis continet cap. XXV doxologiam.
qua Ecclesia liberata canit ἐπινί, ιον Deo Ieho e pro insigni libera tione, quae ipsi obtigerat oppressis perditisque hostibus.
destritis a urbe pri inaria, tyrannorum sede, manifestatoque regno Dei cum magna maiestatis ejus significatione; ubi per ur. hem magnam destriustam Autor primo literaliter designari eredit orbem Babylonem. cum omni suo charactere, mystice vero adversariam Eechsae urbem Romam, Babylonem illam mystieam, sedentem apud aquas multas, hoc est, gerentem --
115쪽
perium in plums populos; urbem munitam . qua in collibus fundatam. olim Capitolina, niuae Vaticana arce insignem, ad quam constuxus sit peregriuorum & exterorum, qui in verum populum Christi Jelii animo sunt infesto quam iube in sive metropolin Imperii idololatrici, ut jam labi coepit S lapsa est. sie plane abolendam deoruendamque esse. tanqtiam quae sedes fuerit scandalorum, impietatis re tyrannidis, cum omni imperio spii ituali ei obnoxio; id quod diserte confirmet Apocalvpsis, doceatque simul, hoc ipsuin fore argumentum laudationis αeelebrationis Ecclesiae. Terribilia autem Dei judicia, quo ulturus sit varios Ecclesiae suae adversarios. Propheta c. XXVII
novo & elegante emblemate belluarum marinarum ac terre.
Brium gladio Iehovae interimendarum rursus proponit, ubi Autor post multas & varias sententias allegatas hane probabilissimam esse iudicat. nimirum per tres has belluas desgnari persecutores & adversarios Ecclesiae, qui successu temporis in inundo existerent non secundum individua sed secuudum spe. cies suas) ct in scena ejus suo quique tempore comparerent, per judicia divina prosternendi ac debellandi, donec regnum Dei in omni sua gloria se manifestum saceret. & de potestatibus omnibus adversariis triumpharet. Per Leviathanem igitur, serpentem rectum vel oblongum. intelligi posse illam speciem persecutorum Ecclesiae, qui absque ambagibus ullis, aut obtentu falso& fueato, persecutionem publice infentant Ecesc-sire Dei in his terris,cujus generis fuerunt Antiochus Epiphanes α Imperatores Romani, qui de supeisitione suorum temporum persuasi inanifeste praele tulerunt odium verae religioniς, avidissimi corporis piorum, quae Plinii de Crocodilo loquentia phrasis sit. His . Nat. l. Vt c. 2λ α patulo oris rictu intenti de gludiendis verae religionis consessoribus. Per Leviathanem. serispentem tortuosum, id genus persecutorum Ecclesiae indicari, quod sub salsa& secata specie, per gyros ae ambages, obtentu religionis ipsius tuendae, eandem exerceat erga Ecclesiam tuis rannidein, quin acriorem etiam dc infestiolem quam aperti Ecclesiae persecutores, quod crἡρων sit ejus societatis homi-min, quam prophetia Apocalyptica Bestiam vocat, junctain Pseu Distrigod dy Corale i
116쪽
Pseudoprophetae, qui cornua habebat similia agno, sed loqui.
tur ut Draco cum Regibus & Principibus illi obnoxiis. Hane esse Babylonem mysticam , Romam novam, titulo ct nomine Christianain, doctrina ct vitiis corruptam, rubentem sanguine martyrum, quem large hausit, ejusque sitibundam: hujus imis perium seculare riclesasticuin exhiberi sub emblemate serispentis tortuos. eum nemo sit tam stupidae mentis homo. qui oculos hie aperiens non videat hujus novae Babylonis ejusque praesiduin & Doctorum esse λαλεῖν - contorta loqui facere, per Draconem vero, qui est in mari. innui Principes & Imperatores potentissmos, qui salsae religio. ni adhuedum patrocinantur, di in vasto mari gentium dominantur, Christianismo oblique adversantes, cujus generis sint imperia Tureorum Oinianidarum, Moguleusium re Tartaro. Chinensium. Secundus sermo huius tertiae partis prophetiarum Esam
continet gravistimum Elenchum errorum & vitiorum consiliorurnque carnalium Ephraimitarum vere vel mystice dictorum, cum de nunciatione severi judicii, dum interim pios erigit promissis praestantium bonorum gratiae sub oeconomia Melisiae expectandorum. Initium habet hic sermo e. XXVIII &absolvitur c. XXX. Imprimis etiam accusantur sacerdotes c crioplietae, per quos Autor intelligit Theologos, scribas . imterpretes legis divinae publicos, Messores judiciorum, de corrupto sensu in re religionis, stupore mentis di confit torum suorum vanitate ac stultitia, quos Autor ait hie deseribi ut mystire temulentos ae ebrios, hoc est, corruptam inculcantes doctrinam, qua caeput gravatum impletumque habeant ebriorum instar,& tanquam ebrii circa inventa sua oberrent & vagentur
suis eogitationibus & dictis ; quin etiam iis superbiant, magusseapita suo colligentes fumos ct vapores, qui sectant, ut alii omnes videant esse illos plenos sui, alios contemnere, sibi sapere& placere fibi. suas cogitationes & αρή uelis sola probare, laudare . de iis loqsti, eaque commendare: dum interim tanquam ebrii iudicio suo crasse errent & plaga coelesti in stuporem acti inligniter ineptiant, tam in novis doctrinae suae inis
117쪽
p io 8. ventis quam consiliis publicis. Per mensas plenas vomitu ne eoreo c. XXIIX v. 8 intelligi Λ utor ait loca publica, in quibus publica professo sit doctrinae religionis; ut sunt scholae illustres. Acroateria, Auditoria publica, in quibus Doctores auto.
ritate muniti doctrinas suas vulgant. exponunt, ct ad usum praesentibus auditoribus commendant. Quaudoquidem Doctores, Sacerdotes. Proceres p ipuli, quorum erat tueri integritatem doctrinae ct consiliorum publicorum, adeo longe ducta rint a tramite veri, ut plane inepti sint ad veram doctrinam salutis, landatam in antiqua doctrii in Patriarchali & Mosaica, recte percipiendam ct digerendam, inprimis cum veram do.
ctrinam di verbum gratia: sastidiant, ac ejus loco amplectantur doctrinam ex pluribus non cohaerentibus traditionibus com- poli tam, quo spectant verba sequentia V. io: quia praeceptum ad praeceptum p praeceptum ad praceptum: canon ad eanonem ἰωnon adcanonem:parum hic parum illic, quibus verbis innua. tur: Doctores illius temporis arrogantia dc siducia meritorum atque eruditionis suae turgidos, atque vere ebrios, ineptos esse ad doctrinam regni coelorum, coeleste in , i pirituale Π,masculam,
qualis a Messia proponeretur, esse enim illos vere pueros; ad puerilis ingenii doctrinam squalis erat τῶν πιώλων,versantii imcirca τοὶ τοῦ κοσμου aecommodata habere ingenia: sublimiorum dogmatum, qua' ad veram naturam regni Messae
pertinent, esse incapaces; proinde eos tanquam pueros. nuper
admodum ablactatos a lacte di depulsos ab uberibus, Melliam II I. mysteria suae scholae docere non potuisse. Certe patere ex hoe loco iudicat Autor. doctrinam mere literariam dc verbalem, sive etiam pure theorelieam, non magni fieri in regno Dei, utpote quod non constet verbis sed virtute. Vivam fidem, soli- ca scientia subnixam, solam vere disponere animum ad captum rerum spiritualiuin i c coelestium. Qui non illuminatus ab ipso Dei spiritu. veritates sidei nostrae ct interiora religionis tantum perceperit ex libris aut institutionibus publicis, non ex gustu & sensu illarum veritatum, d i posse eleganter secun dum sublimiorein adspectum hujus sententia: tenere praeceptum ad praceptum, canoncm ad canon , Parum hic, parum Diqitigod by Corale i
118쪽
iarie. Nosse stilicet talem, quid hic illic a praeeeptoribus suis audiverit; quid in hoc illo disciplinae nos rae systemate legerit; quid in scriniis observatorum ad hune illum locum adscriptum
repositumque habeat : nosse igitur praeceptum adpraeceptum,canonem ad canonem, parum hic parum illice dum interea desti. tuatur sensu & cognitione experimentali earundem veritatum; quae una plus conferat ad verum earum captum, quam in te sisItini labores studia, quae literaria exercitatione, spiritu va cua, circuinscribantur.
Serino tertius Partis tertiae Libri prophetiarum Iesaiae complectitur vaticinium grave adversus potestates mundi, adversarias Ecclesiae, inque iis adversus Imperium aliquod sanguinarium, sub nomine Edomi propositum, cui aeterna ct horribilis vastatio graphice descripta denunciatur: quod severuin Dei iudicium proponitur ut argumentum gaudii dc jubili Ecclesiae verae; post hoc exemplum vindictie divinae per Orbem totum diffundendae, cujus satus felix, singularibus praerogativis divinae gratiae exuberans, sub elegantium emblematum figuris explicatur. Continetur hie sermo e. XXXIV ct XXXV. Ubi quod ad suble mini hujus Prophetiae attinet, Autoris sententia eo redit: per gentes omnes di Edomum a Deo judicandas non videri hae prophetia praecipue intelligendas esse Gentesct Idumaeos antiqui temporis, licet Emblema inde petitum sit: sed potius Gentes adversalias regni Christi Iesia,earumque gentium populum aliquem ct populi illius regionem ac metropolin, ROMAM, ebriam sive RUBRAM ex sanguine sanctorum& martyrum Jelu, quam propositionem bimembrem Autor sese demonstrat, ubi, quod ad posterius membrum, praeter traditionem Judaicam rationes petit ex prophetia Apocalyptica . in qua vastatio Babylonis inagnae sue Romae, verbis ex hoc vaticinio desumtis describitur. Hoc vaticinium excipit Pars Historica libri prophetiarum Iesaiae continens compendium quoddam historie una eventuum notabilium Regni & temporis
Hi,hiae, Achazi filii, quae historia cum respiciat prophetias superiores: visum est scribis aut Iesaiae ipsi de quibus Autor p. e. R lqq. disputat eandem sive a Propheta conscriptam , sive ex o Coni
119쪽
CommentarIIs regiis depromtam , tanquam ad prophetias superiores intelligendas plane necessariam, ipsi huic libro inserere :& quidem hoc potius quam alio loco, quod prophetiae, in quibus speciatim respiciebatur ad hunc casum ct ad tempora Hiskiae, hic terminarentur. Ipsa Autoris sententia de hae ruita habet, Pericopam hanc Historicam totam esse a manu Iesaiae; Historicum autem Libri Regum id egisse, ut passim du-ebun ejus secutus, necessariis locis contractiorem hanc explanaverit, ut in historia morbi & curationis Hiskiae: ut quae plus extant in His oria Regum, haberi debeant pro historiae hujus in. terpretamentis di elucidationibus. Post Hii loricam part cm sequitur Pars quarta libri prophetiei Esaiae, Consolatorii maxilvam partem & Didascali ei ac Ε-lenchii ei argumenti; quam libri partem novem capitibus, a Cap. XL usque ad XLIX, per quatuor conciones dispertiendis.
Λutor complectitur. Quamvis autem magna sit varietas materiae in hac quarta parte: praecipuum tamen ejus argumentum est explicare magnum mysterium manifestationis regni Dei&justitiae ejus in mundo per Messiam, ejus Praecursorem αApostolos, cum instauratione Ecclesiae electorum, ad exiguum numerum redactae, cum signis ejus notabilioribus praecedentubus, di mediis, tanto operi gratiae subservituris. Inter signa autem ejus antecedentia cum illustre esset liberatio populi Dei ex Babylone per Cyrum . conjungenda cum ipsius Babylonis destructione, ut typo destructionis regni Satanae h. e. idolol tria: & superstitionis in orbe terrariam; inter media autem cum necessarium&insigne medium esset convictio Iudaeorum αGentium de vanitate Idolorum & idololatriae de veritate veri Dei ac religionis purae ac spiritualis: observare est duobus hisce articulis explanandis maximam partem harum concionum absolvi. intermixtis ubique alloquiis consolatoriis ad Eeelesiain electorum Dei direelis. Jam specialius quatuor
hasce conciones hac quarta parte contentas recensere. supervacaneum fore existimamus, cum argumentum, silente Autore, amne sit ejusdem sere generis. Restat igitur ut pauca adhuc de parte quinta libri r raeliantissimi Prophetae , secun-
120쪽
dum partitionem ab Autore initio operis Distam , dicamus, quam ultimam libri partem pondere rerum ct ενεαγώα, dimisonis utique eximiam, si comparatio locum habeat in partibus operis divini, merito dixeris, judice Autore , excellentia materiae & figurarum orationis scit illime fictarum varietate ee eris praestire. Propheta hic extra se raptus varias induit formas, modo enarrans, quid Deum aut filium ejus, modo quid chorum propheticum. loquentem audiverit; inodo etiam ipse se partibus miscet,&quid sibi mandatum sit in usum Ecelesiae enunciare, exponit: describens potissimum personam Messiae.
ejusque characteres, oeconomiam status . regnum ejus fundandum inter gentes, Ecclesiae electorum Iudaeorum accessuras,
cum repudio majoris partis populi Judaei rebellis & immoti geri Evangelio : tum quoque sata illius regni & in his eorruptionem in ipso Messiae populo einersuram cum tyrannide,&Eceleliae oppreissae ae humana ope destitutae vindicias terminandas in glorioso illius statu; ad quem depingendum vates aliquoties tela a principio retexta recurrit. Id vero ita exequitur, ut subinde figuram rei sigHratae , typum antitypo micere videatur, ct cum vere loquatur de redemtione Messiae rede fatis Ecclesiae Christianae trillibus aut prosperis. phrases desumat a redemtione & exilio Babylonico & a corruptissimo flatu Eeelesiae, qualis esset circa tempora Antiochi Epiphanis, ejusque Eccletiae vindiciis vindicata prosperitate. . Unde patet, basin hujus praedictionis propheticae este argumenti Didascalici&Coni latorii ita tamen ut vates hisce suis consolationibus intermisceat Elenchos asperrimos , quibus tum Iudaeos reprobos & verbo gratiae immorigeros, tum etiam corruptum
Christi Jesu populum valide refutat, iisque gravissima denun-eiat judicia poenalia criminum meritis aequanda. Discrevit
hanc materiam Autor in conciones quinque. quarum prima continetur cap. XLIX, altera cap. L. LI, tertia cap. LII-I,X,
quarta cap. LXI, LXII, quinta cap. LXIII-LXVI. Multa quidem hie egregia ct notatu digna occurrunt, sed singulas hasce contiones recensere dc multa ex iis excerpere tum nimis
longum foret, tura vel propterea minus neceuarium, quod in O et hae