장음표시 사용
161쪽
duant cuius manicae usque ad cubitum se extendant. Judex circulo pacem, nequis eos impediat, e . ivdcx unum, qui arborum sub phalangam eius se
bet sub poena capitis demandare. Cui libet eorum rat,ordinabit, qui serentes neminem eorum ullatenus impediant sed si eorum quis ceci crit,vel viil neratus fuerit,uel arborem petierit,& judex hoc licentiaverit, arborem interponant.Postquam circulo est pax nunciata,tunc petere debent,circuliim sibi a jure licentiari,quem eis judex licentiabit. De a 4t δε - is vaginis a ferrum non auferant, nisi hoc eis a judice concedatur. ., ia T. Ante judicem accedere debent praeparati & jurare, actor vidclicet, quod illa accusatio Verasina um. sit,& reus quod innocens sit,ut sic eos Deus adj uvet in suo duello. splendor solis eis dividatur, quan oti i, do procedunt. Si reus vincitur, condemnatur. Si vero vicerit, doliata sibi ab actore emenda, & judici ' mulcta absolvetur. Actor in circulum prior veniat,& si reus venire protraxcrit, judex eum debet ub , ,- bus vicibus per praeconem de domo,in qua praeparatur,adbibitis duobus balanitis, evocare: quod si in tertia vocatione non venerit, actor surgendo se debet duc llo praesentare, & b verberando conuab at o bis ventu incumsuperabit in querela contra eum propos ta,ac judex eum, tanquam duello cit et supera.
i. Per simile& eodem etiam modo mortuus,si in rapina vel furto occiditur, superari debet. Si tib i iis vero septem virorum testi nonio mortuum actor convincere poterit, duello se praesentare contra eum non tenetur. Quod si unus,quicunque ille sit, ex mortui cognatis,ipsum mortuum duello a reatu imposito excusare voluerit, ipse omne dirimit testimonium; mortuusque, si proscriptus non appa ruerit,sine duello non condemnetur.
i. Et prout supra dictum est,uincitur e ctia in is,cui in comprehensione duellum illatum est, ciam eouim qui promisit, cautionemque ad coli parendum interposuit, in terminis taman non comparuerit libi
e tum ς - a. In iudicio condemnatus, si vitam aut manum redimat, sine jure & infamis erit. Abh - ita ue- P cis violatores, super quos esset actio pro vita ves sanitate, siquis adside moriam reo perii, ,ιλ .n. i , eosdem in termino limitato statuere promittens ad rc spondendum id non fecerit, vel saceres ta mis/m q. vel luerit, eorum recompensam sol vere tenebitur . non tamen per id jurisi dejus ris derogatur. Fiquia vi q. Qui ctiam aliquem actionem injuriarum passum judicio exhibere promiserit, quod si ficeres m nequiverit,cum suo absolvetur veri geldo.&per hoc juri non derogat suo. Vcrigeldus postues men ses a tempore ejus acquisitionis pertit vetur.
λαοῦ ' . s. Omnia debita ante solutionis diem,cui debentur, licite persolvantur, dummodo in eo loco O, in te mi. suerint soluta, a quo creditor ca secure deportare poterit. ipse autem solvens ad id testimonio indicti no non com- duorum virorum , qui solutionem viderunt, vel quod argento aut eum nummis usualibus debituri γ' 'si persolvere sese obtulit, quam solutionem creditor minus juste acceptare recusavit.
ARTICULUS LXVI. i. Qui in facto comprehensus suerit criminali seu manuali, stitim debet iudicio praesentari,&ptem virorum testimonio actor eum vincere dcbet: quemadmodum & proscriptus superatur. si ita d ac eum .ae ctum proscriptionis poterit testificari. Attamen nulli suavita propteream proscriptionem aufertur, namμε pro a in qua non nominatim positus fuerat condemnatus.
eanima ab. a. Qui coram iudicio impetitur,praesensque e ibidem non fuerit,vicinum ei iudicium pro re, sinum fit mino assignetur. Q a. Qui autem pro violentia inculpatur,ter citabitur, datis semper induciis duarum hebdomad
3. Si vero bannitus inculpatus si, itidem ter citabitur, datis semper sex septimanarum indutui sub banno Imperii,& ad legitimum locum judicialem. 4. Qui tribus edictis citatus non comparuerat,proscribetur; pro nulla tamen alia causa; nisi qua mortem, vel membri amissionem inferat,proscribi poterit.
Qui alium baculaverit, ita quod loca tumescant laesa,vel f cuti eius cruentas scissuras sine a abis carnu nis vulneratione imposuerit, si hoc coram judice, praecone, vel sculteto,& villanis, cum scissuriste.
tempore centibus proponetur :& si ille ad emendandum, vel ad excusandum se non praesentaverit, - - deputato cum scissura hac aut ejus cicatrice,in proscriptionem condemnetur. x . atri .. se χ, Cum g intcrpositiQne duellium verborum potest quis alium capere ad duellum. i. ι, i dis l. 3. Sine carnis vulnerat ne,ut percutiendo,trudendo, &jactando,&aliis diversis modis potestiaribui. ροα- etiam quis Occidi aut vulnerari, in quibus perpetrans, manus vo vitae supplicium incurrit, aut proscri-
- , .., 6 Pioqu ς; quς ilpa liqui proscribitur, si in ea proscriptione comprehensus judicio piis.
162쪽
lentatur,ultimo supplicio subiicitur; si actor sectum & proscriptionem edocere potest. si vero reus a proscriptione leat solverit & judicio se voluntarie absque detentione praesentaverit,ipse juris beneficia sentit,quasi proscriptionem nunquam sustinuisset. ARTICULUS LXIX. r. Qui etiam mortuum vulneratumve comprehendendo iudicio appulerit, &ipsuna violatorem esse, cum duello vel sine duello superare praetendat: si in hoc desecerit, ipsemet ut pacisviolator con
ARTICULUS LXX.i, Conqueratur autem si quis tribus vicibus super bonis quae sibi dic t pertinere, ipse ex tune mittetur in possisionem eorundem, te qua eum ejicere non conceditur nisi per justam querelam. illi autem immissotii potest alter utpote eiectus, in annali spacio contradicer cum suo juramento, si ab eo praedicta bona in tribus legitimis terminis iudicialibus extunc proximis,ab i inpetitionibus des m-
Agatur autem actione debitorum contra absentem, & qui ad hoc judicium non pertineat, ei,
ut infra quindenam persolvat, vel juri suo se excuset, a iudiciaria autoritate de nuncietur: quod si non fecerit, pro debitis debet pignorari, di per tres quindenas pignus, si postuletur,dobet accommodari ;qxi odii non postuletur, nisi lominus per sex hebdomadas reservabitur , & si infra hoc tempus se ab actione non absolvat, postmodum se absolvere non valebit, nisi legitime impediatur. Pignus illud tandem exponatura ut vendatur, si pro debitis non poterit obligari; & sit plus valuerit, reo reddatur rSi vero minus,lienum a pignorando debita adimpleantur. s. Contra que D actio injuriarum cum clamore judiciario proponetur, dum adhuc iniuria non pignoνὸtur. st pernoctata; si actor septem vi νorum testimonio factum poterit comprobare, statim reus proscat -- ω butur. Si vero ordinarius extra suam degerit iurisdictionem, tunc actionem oraeconi in loco iudicis ' manifellet,& b quam citoJudex ingressus fuerit iurisdictionem, ipsum proscribet, si actor actio- ι nem suam primo inchoatam cum testibus manifestet. Merastari ARTICULUS LXXI. Minoe mi, Quando natus Gogravius,vel Judex ordinarius,hoc est inscii datus, aliquem proscripserit, id- m u. . que coram Comitis attestando manifestet, ipse e contra reum statim Comitis inducit proscriptio item,& tandem Comitis proscriptio Imperii acquirit condcinnaIioncm. . 4
r. Illustres & spectabiles personae, ubi per jusiurandum se confoederaverint, vel invicem conspi raverint,nisi inperium excipiant, contra imperii delinquent majestatem. ARTICULUS II. r. Neqligat si Comes unum iudicialem terminum, illum solum perdit acior i si vero plures in actione injuriarum per eum negligantur,actionem de novo incipere necessarium est.2. Agat si quis contra praesentem pro nudo aut proprietate, qu rede bona possidet, ipsique si dixerit, propter hoc sibi terminum non esse prius assignatum, isque ad proximum iudicium inducietur,hoc est, proximum judicium sibi assignabitur.In secunda vero actione, si legitimo adveniente judicio induciarum gratiam petierit, hoc ei erit concedendum: postea tandem respondebit.
r. Indicetur si cui duellum, qui ex abrupto de non praecustoditus venerat, nec sbi propter hodierminus fuerat assignatus,ipse si inducias desiderat,secundum sui generationem habebit: non tamen antea,nisi postquam duellum fuerit stipulatum,id est, compromissum. a. Sex septimanarum induciae bannitis, aliis vero, utpote ministris, vel aliis liberis, quindecim dies largiuntur. In qualibet ali actione cum quis accusatus fuerit, in continenti fateri debet vel ne gare
r. Qui se proscriptione exuere voluerit,Judex si requisitus sit, ad compasendum et pacem debet pronunciare, ut tuto iudicio comparere possit. postquam sese ut sic juramento expurgaveriti Judex & populus verbis & digitis eum absolvere debebunt, quemadmodum eum proscriptioni inclitas erant. Si conetur quis eum indebite impedire,&ipse sese iureiurando a proscriptione liberaverit, ulterius proscripuis non est reputandus: paxque sibi indicetur, fideius resque tandem idem ponat, ut in tribus sequentibus iudiciis se praebeat responsurum,si quis ab eo quicquam expetat. Si vero inhis xribus terminis eum nemo inculpavetit,ab actione sententialiter absolvetur. M 4 χ. Ea uet
163쪽
r. Exuet autem se quis aproscriptione in absentia actoris; & si promittat, si ejus resque at comparcndum statuat,& non comparet,rem stipulatam non actor, sed Judex tollit,id est, poena Judi ci cedit non actori, si eum secundo proscribat,sicut de jure facere tenetur. s. Qui si dejus loriam ad comparendum statuerit, legaleque nominet impedimentum; hoc suu, fideiussor facere tunc tur,& nullus alter nuncius.
ctione, si contra eum actio injuriarum movebitur, ad statuendum fideiussorem compelli non do.
a. Post quindenam reddenda sunt debita , quae in judiciis acquiruntur: post sex bebdomadas inuicta:& post mulctam per quindenam praestatur emcnda. Si autem emenda prius, qua mulcta, ac quisita fuerit,tunc post sex hebdomadas emenda,& ultra post quindenam mulcta debeatur. s. In creditoris domo lucente sole debitum est persolvendum, & si ibi in jurisdictione creditor domum non habuerit, in vicina domo judicis persolvatur.
i. Qui suam veram in judicio emendam,id est, satisfactionem, despexerit, ulterius nullam base bit. a. Omne persolutum debitum duobus hominibus solutioncm videntibus Je audientibus, d. b torem probare necesse est. 3. Qui ad judicium non venit,cum ad hoc teneatur mulctam praestet: nisi se iuste excusaverit. 4. Donationem s; quis viderit, di in instanti ei non contraxerit,& a sententia quam audiverit, in instanti non appellaverit,postmodum ei contradicendi & appellandi facultas denegetur. Q. RTICVLVS VII. r. Le ali. impedimentiquatuor sunt causae: captivitas,infirmitas, peregrinatio extra fines terra di publica expeditio. Si aliqua praedictarum causarum, ut ad terminum judicialeio sibi piaefixum veni re non posset, evenerit, ipse pro eo, tum modo ut juris est,per nuncium suum,quisquis ille iit,d -- stretur, damnum non sentit aliquale, & usque ad primum iudicialem terminum post causae cessati nem inducias obtinebit. 2. Qui autem, quod compareat, fuerit stipulatus, si ex prbdictis aliqua causa evenerit, fideiuisor suus necessitatis causam debet manifestare, suoquc iuramento confirmare,& non alter nuncius.
a. Act o occasione iniuriarum, vel pro pace fracta,contra absentem proposita si fuerit : post modumque accusatus praesens iudicio fictus sit, & actor in praesentia eius coeptam non proponat actionum: iudici nauictam praestabit,&reo con scinnabitur ad emendam, sed & reus ab actione Iberabitur. Quod s actor suam prosequatur actionem, licet reus jure suo se excusaverit actor nullum da is, , mnum exinde sustinebit, si reum per duellia verba non impetierit. Meum r spon- . ARTICULUS IX. o. coeperit. 1. Qui a cum incoeperit respondere,si alius terminus sententialiter ei praesigatur,&ineo nouo προ δεπι- comparaverit, quas victus condemnetur. - G judex ab actore de reo cautionem recipere debet, ut iuri se repraesentent: dc ipsi respictum&ς,-- , , , b considentiam habere debent jurium suorum ad iudicium: quia causa dilata est per sententiam in ali
ni , .ms 3. Captivi hominis actio s sen tentialiter in crastinum fuerit induciata iudex eum debet ad repraenς sentandum commodare,hoc em , ad fidejussoriam dare: nisi sit in facto depraehensus inani scito. ARTICULUS MI. .. iaci. r. Proscriptus,licite diebus seriatis vel ligatis arestetur vel detineatur: sed in bis,nisi sit factum
mnatur. manisestum, non condemnetur.
b al. sp r. Fideiussores nemo statuere tenetur,ultra mensuram sui vuergeldi, nis in debitis recognitis ' 'Vel ii debita jure contra eum fuerint comprobata. . uis, S. Tempore feriato non juratur, nisi pax, & non nisi super malefactore in facto manifesto iudi
nullam ψ. Violentiam inseriis qui committit, eum seriae non defendunt,similiterEcclesia & Coemeteri causa ἀμ- uni non defendit in crimine, luod in locis commiserunt. ' uicquid, excepta actione injuriarum, coram iudice in praesciatia partis, tempora seria topropositum fuerit, Judex licite iudicabit,&reo praecipere debet, quod vel fateatur, temporeque
deputato satisfaciat, aut neget.
s. Feriato tempore iudici baianire iudicium non licet. . 7. Obligatus adiuramenti sacramentum, in proximo sequenti die non feriato illud explebit. ARTsCULUS XI. i. Juramenti sacramentum,si quis pro debito promittat, idque tempore determinato non exsolverit expleveritque: in debito contemnatur nisi legali impedimento se defendat. Et si sacramentum eo. ram Judices: promissiim Judici poenam,& actori emcndam erogabit.
164쪽
α. Si reus paratus ci adiurandum tempore & loco statuto, & actor respuerit, aut praesens non fuerit: reus liber est a Sacramento & debito,si desuper testimoniuin habuerit. ' 3. Cui argentum ves nummi sunt lolvendi,& si ad terminum solucionis non venetit,vel si venerit, pecuniam tamen accipere noluit per hoc pecuniam suam iton amisit ; illum vero diem noscat sepe didisse. Reus a etiam ab obstagio seu equitatura tunc liberatur,si quod promisit: sed minimea pecu- s niarum tolutione, bit, nos
. In feriis sudicia bannire non licet. a u/m an
1. Sententiam Invenire non debet vasallus contra dominum suum, nec e contra dominus con . nec se erestra vasallum,nec cognatus conir consan uilicum,ubi vitam eorum sanitatemve, aut honorem atti- η '
Bannitu id est, diguus ossicio scabinorum, licite quemlibet sententiare potest ; ipse autem a
nullo,ubi vitam, honorem aut hereditatem attigerit; sed duntaxat a suis aequalibus, sententias aut eo- im omiserum increpationes patitur. si ne,3. Extra banuum Regium cuilibet sententias est licitum prominciare, te eis appellando contra- 4 dicere, qui iuris detrimentum non patiatur; & hoc in illis casibus,de quibus extra bannum Regium cognosci potest. . Sententia si reprobetur,dι serri appellari debet ad ditiaiorem iudicem. ultimo ad Regem de Judex ad hoc actori & reo nuncios dabit,ut ipsi audiant, quis eorum coraria Rege sententiam obtinebit. Nunci idcbent ellebanniti si in Comitatu appellatur. Si vero illud acciderit in Marchia, nuncii esse possunt quilibet pleni juris, S Judex eis in expensis providcbit. panem di cerevisam illis praestet
abundanter: Craterem vini ad unamquamque comestionem, & tria fercula, quae fuerint in die usitanda, duo vero fercula servis praestabuntur. Cuilibet equo quatuor manipuli infra diem &noctem erogentur,& in anterioribus pedibus equi sufferrentur.Sex debent esse servi, de octo equi ab ipsis habeantur Et cum ipsi adventum Romani Principis in Saxonicam nationem primo intellexerint,ad curiam ejus persant: de infra sex septimanarum tempus confirmatam ab imperio sententiam reportent. Appellans li sententiam non obtinuerit, judici mulctam dabit,ic pronunciandi emendam; Judici et iam in expensis damnabitur,quas cum nunciis expendit. 3. Sententia in Comitatu reprobata ad Marchiam appellari non potest, licet Comes sit cum eo Comitatu a Marchione infelidatus; & hoc ideo,quia in Marchia non est Regalis balinus,&ui eo jura eorum discrepaiat potissimum: ad Romanum ergo Principem appellatur. 6. Sententia si qua: ratur ab aliquo, qui eam invenire nescit, suumque ignorantiam per iuramentum declaraverit: ex tunc pro eadem sententia alter,& tandem tertius di quartus interrogetur. Cum vero ad ultimum deventum sit,ille inducias habebit,secundum quod reo, contra quem sententia in- venitur, indueiatum est. . Sententiam inventam si Saxo reprobaverit, deserens eam manui suae dextrae, & multitudini majori consentientium, ipse pugnabit septenus cum sibi similibus adversus totidem ; dc vincentes sententiam obtinebunt.Victus judici mulctam,de vincenti emendam praestare tenetur; quod bmen nusquam, nisi coram Rege,est faciendum. rentia pro. 8. Quaeratur autem ab aliquo sententia,is si eam,prout juris sibi esse videtur, protulerit, dato et
iam quo cluris non fuerit, ipse pro eo damnum nullum sustinebit. Si quis consensum inventae sententiae non praebuerit, & aliam ver orem expresserit, inquam major pars populi consenserit, illa vires obtinebit: de nullus eorum incurrit poenam mulctae, quia re Lipsorum nullus alterius sententiam increpavit. io. Appellare cui voluerit sic loquatur: Sententia, quam iste pronuncioli, injusta est, illam re- obo,&ab ea appello,ubi de iure fuerit appellandum,idque peto dcclarari.
ii. Increpet si Suevus Saxonis sententiam, et E contra,hoc ipsi coram Imperio determinent, ut is, supra dictum est. E
ii. Senientia stando subbanno Segio increpetur, &sedendo unusquisque in sua sede promul- Ostabit eandem. Qui ad illam sedem natus non est,postulet e sententialiter sedem ad veriorem senten 'ν' lemtiam pronunciandam,& ibidem sibi cedat,qui priorem sententiam exprimebat. Sententiam tunc ab . eo prolatam,offerat se secundum jura obtinere,& appestet ubi de jure est appellandum, petatque per iudicem nuncios adhiberi. mi, rae diit. Pro sententia increpata Iudex consensum populi seu Scabinorum non oportet interi o. alii min.
i . sententiam etiam qui adinvenit,ab ea recedere ei non licebit,nisi ab isto,in cujus profectum
pronunciatum est,consentiatur. νβ. ιυ
iue. Qui pro iniuria comprehensus iudicio praesentatur, sententias increpandi non habet pote 4 -- ,.statem: & is etiam cui duellum indictum est,postquam circulo includitur. ἡ L, ARTICVLVS I. i. Nune d percipiendum venit de injuriis,quae justitia cis debeatur.Furca suspendendus. Aeacidat autem villanis in die in villa furtum, quod minus fuerit trium solidorum, hoc ipso die Sculte his aeris. tus seu Gogtavius eundem punire potest incute&crinibus, vel reus eandem poenam redimere
165쪽
iribus solidis poterit ; Acut sic infamis & juri alienus permanebit. istud est maius iudicium, quod per
tinet a i scultetum; hoc tam cra iacere non poterit, si actio pernoctetur. Super nummis & aliis mobi libus bene ulterius judicabit. o a Earim 2. Praedicta a etiam poena seu judicium contra iniustas mensuras depondera iniqua,&vendibi- les res salsificantes, si poterint comprobari,noscitur constitana.: s. Omnes scarii,&qui aratra,tum & molendina, Ecclesias lye&Coemeteria spoliam, tradito res,incendiarii, Z b eorum nuncii,qui eorum agunt profectum,plecti debent in rota. fis am. , . Qui aliquem interficit,non tamen seditiose captivat, spoliat,aut incendit,& virginem oppi pen min- mit aut mulierem, seu pacein infringit,& qui in adulterio fuerit deprehensus,capite plectitur. ii Qui furta aut spolia celaverint, vcl facientibus patrocinium ad hoc praestitertiit, cψnvicti ea.
dς legis severitate puniatur. , at o vi si quis Chollianus, bristianave apostataverit, vel venenum cui nihil straverit, aut incantare
luariontio rit, igneis flammis in craticula concremetur.
. Judex si actionem injuriarum vel pacis violatorem non judicaverit, ea damnatio iudici inse renda quam inferri injurianti dissimulabit. s. Nemo tenetur ad judicium judicis accedere, nec coram eo in judicio assistere aut compare. re,quando ipse alicui justitiam pctenti denegasse probabitur. AR TICVL VS XIV. i. Interscietur si quis causa necessitatis,& perpetrans propter sui corporis periculum, eum e inc M.non πι - iudicium adducere non audeat. Si venerit absque ii ortuo,& sateatur antequam aliquis contra eum H agat, offerens se de eo justificari, corporale judicium sibi pro eo non inseratur: Judici tamen maior ἡ nummorum, sicut solet, acquiritur mulcta,&parentelae intersccti veriscidus adjudicetur, a quem ac-.tim a iis . ceptandum ad primum,secundum, de tertium judicii balanum, agnati mortui citcntur, de recompei ducina t. - sim seu veri geldum accipiant pro agnato. Et si non venerint,pax reo servata sententiabitur, di cum V O έρη- riget do supersedere pronuncietur , quousque propin xii per actionem ab eo eundem extorqueant: huiusmodique interfecto nullus eum vincere potest,postquam se, antequam accusaretur judicio praesentavit. Si vero intersectus nondum scpulturae traditus,in judicium apportetur, & contra adve sarium proponatur: reum stricto modo,hoc est,pro collo respondere, aut mortuum, ut supradictvinest, convincere eundem oportebit
r. Qui coram iudicio causam inchoaverit,pro qua ipsum varendam praestare oporteat, de di iocautionem praestare pro eo,ne unquam aliquis de caetero eundem impctat in dicta causa. Si vale jam facta,postmodum alter superveniens,causam apud judicem proponat candem, Squi prior me
est, supervenientem iure per sententiam amovere non poterit, eum causam dimittere oportebit cum recompensa sui dimidia, aut carcre manu dextra, cum qua orendam promittcbat, & judici mul.ctam.
r. Varendas promittatur aut prastatur pro rebus hereditariis, expeditoriis,aut pro urensilibus seu mobilibus & si in his varendam ratam non tuerit, uia scilicet sibi per sententiam infringatur:pro missorJudici dare mulctam, de res illas cum emenda dimittere cogitur.
ARTICUL VS XVI. Varendam actor quilibet praestare debet in causa mortis, homicidii, mutilationis A vulne-
rum, pro domino suo & pro suis agnatis. ML et. Qui a alium mutilet,vulneraveritve convictus manum amittit. Quibus iniuriis duello Quis timiamani, vincitur, pinnam demerebit capitalem. M 3. Quilibet emendam, si eam suis non minuit vitiis,secundum suam obtinct generationem. piri Eum q. Quando praeco iudici mulctam demeretur pro eo, quod eum super suo neglexerit iudicio, Ποῦ μ u , tunc mensuram Regis, id est,maldratain pro mulcta praestet, quae in triginta duobus virgae quercina: '' viridi; duorum cubitorum longitudine verberibus noscitur comprehensa. s. Qui in ore,naribus,oculis, auribu lingua,manibus genitalibus,pedibus mutiletur, aut eorum ,do abis usu privatur,huiusmodi membra si sint persolvenda, quodl uel horum cum dimidii verividi summa
P q- - 6. Quilibet dens,digitus di pedica emendatur, secundum quod eius est in verigeldo decima pars 1, .uis . constituta.
. tauri, 7. Quotiens quis in uno membro vulneratur aut inutiletur in uno actu, dummodo e tamen. iis mut non occidatu dimidio verigeido contentatur; quando vero secundario in alio membro mutiletur,neratur,u- dimidii veri geldi donatio iteratur. η g. Cui s sola caro vulneratur,auimendax arguitur,eidem secundum generationem suam prae
m A., . bis. 9. Abscidatur membrum alicui,qnod ei antehac in iudicio ratione mutilationis suit persolutum, .s M. Qui non nisi emendam pro eo consequetur.
166쪽
a. riter silium super iniuria accusatum, si juramenta suam probaverit innocentiam, a ciet e. μ' re potest, si ab eo nondum sit emancipatus.Si vero ambo in unius facti compi chensi e illant acculatio- cά ne: cxtunc pater silium excipere non potest,nisi ipse prius se ab hac excussit causa, ita in rei i
i. Sententiandum b non cst,qualiter quis debeat puniri,antequam appareat per sententiam vi ctus ad condemnandum. pHM ri. Nec dcbet per sententiam os cndi, qualiter hereditatem aut eis possessionem quis debeat probare,nis prius sueti probatio per sententiam adjudicata. I .. ὀ ARTICULUS X . r. Pater coram judicio filium emancipare.ia est,separare a se poterir,quantumcunque parvae res
sant,quibus emancipetur: dummodo per eum fuerint acceptatae. e M i nam a. Domino servum jam condemnatum excipere licet, si jurare praesumat, quod ille servus suus stinnatus,quodque facti innocens sit. servus tamen ille absque jure dc absq; honore.
r. Fratres sororesve indistin horum fratrum sororumve,in successione hereditaria fratribus vel bes vj, isororibus a patre aut a matre in generatione praef. runtur distinctis. donio, lucta. Indistinctorum fratrum pueri, aeque similes sunt cum drstinctis fratribus, in hereditate per. cipienda. abra tui
r. plenum e vetigeldum,&plenam emendam, habet quilibet homo, licet in aliquo membro ,-.A. , ,- defectum patiatur: dummodo illum defectum judicialiter non publicavit, & exinde tutorem in judi nec cio,id est,protectorem in duello non acquisivit,vel ei actus non sit sententiando persolutus. ' ρ 'a. Censius quicunque sit, sua relinquit infundo censualiae I scia suis heredibus ; nis sorte mi litaris sitiqui hujusmodi aedificia uxori in dorem dederit. Si au . in ab que herede vacaverint aedis se, bria, nec sunt in dotem collata, dominus nudi potest ea in usu,convertere suos una cum censu. m. πιών. uso 3. Mulier a s habeat dotalitium,id est,utiae provisioneri iniexido vel proprietate: aedificia in ea ab ipsa derelicta cedere non ejus heredibus, sed cui dotalitiun cedit,videntur. Et sicut propri i iii, '
aut inscudato,sine domini sui voluntate, aedificia meliorari es pejoraci conceditur : Sic mulieri in
suo dotalitio conccsluimst. ire pro
4. Pater si habeat filium seu heredem in laudo,qui non sit heres in jure provinciali: illi potiori ρ ra .l jure aedificia in seudo collata debentur, quam licredi jure provinciali. mi M. ; in . Conferat si dominus alicui nuduni e indistincte , aedificia fundi ejus erunt: nisi a domino 'nominatim excipiantiir in conferendo. ' ἡ ARTiCULUS XXli. t. Quicquid contra iudicem quis est probaturus, in ea probatione iudicis testimon o non indi . relictis , i bit,sactio seu inculpatio non excedat mulctam scu poenam simplicem , sed hoc cum duobus i ii 'ρ tentiam invenire solitis probabit. Si s vero altius actio proposita extendatur: Praefectus seu Scultetus,aut praeco ad testificandum loco judicis apponetur,vel ipse ludex solus. Odi. Qui suam intentionem seu testimonium per Scultetum aut praeconem, aut cum Scabinis ini in. i. ipleverit: Judex propter veritatem ipsorum testimonii facti testis ciscitur, licet factum prius ignora ombat. Neget autem judex se esse testem fraudulenter,hoc est,si testificari noluerit temerarie&fraudii ud lenter nihilominus probans suam adimplevit intentioncm- , ι λ 3. Monachetur etiain quis adultus , licet coram judicio id factum non sit, hoc tamen contra Ipsum probabitur,sicut in primo libro araic. 23. f. ericus me aratum est. . a fundisi . Ubi cum septem testibus debet quid probari, pro eo tcstimonio xxl. sunt interrogandi. fat. Si veras. Si eidem,adversus quem testimonium producitur, in testem nominatur: ipse de jure subsa Vm ut eramento suo debet sibi in nis notis dicere vetitatem. Impleatur autem proponentis probatio per is elandem,ulterius contra eum non indigebit probatione sed consessu judici mulctam dabit, &pro o his ponenti emendam,sicut emendare debuist et, si in probatione de iecisset; eη eo, quia contra iustitiam tui a. t is ει suam conscientiam eum compulit ad probandum.
1. Quandiu vir uxore carere non poterit aut noluerit eg; timam eiac perelic itum est uxorem, licet ei tres vel plures moriantur: &e converse , mulier legitimos successive, accipit plures viros,& i j iis is, tam cum ultimo, tuam cum primo liberos potest procreare, & eos g in bonis patentum, &injure ubi t. succedere nemini dubitum existit.
ALTICULUS XXIV. . Nemo elici debet a sua possessione ex parte h judicis, licet male possideat, nisi bonorum T . i. . post ellio in ipsius praesemia ex julla actione auferatur, vel in suis legitimis terminis citatus non com-ilia abrim si
167쪽
1. Unusquisque potest sua justa bona etiam jure amittere seu alienare,si ab eo obligentur. vena dantur resignentur,vel si a Dudi domino investitura per anni circulum non petatur, aut si censum ius eruitium domini, debitum non presolverit in Da aniuim. aut si fuerint jure provinciali aut seu tali ili judicat vel qualitcrcunque, non coactus, ea jure desinat postidere. Unde ob hoc non licet ali. item a possessione ejicere sua, nisi juste ad judicium citatus . &per sententiam a possessione ejectui
I. Conqueratur si quis contra unum , quod aliqua violenter possideat, & ibidem manifes inspolium apparcbit, si tune Judex ad hoc cum violentiarum cla fore citatus fuerit, insequi tenetus ia ' i continenti,quandiu illum prospicerci orerit,& actori a super praedam&s milite depraedantcni,&' ' suos complices judicat e Postmodum de bet ei suam in line re restituere posscssionem , si reus iure hoe ih bE , A prohibere non poterit. Ubi autem Judex actori non judicat,vel judicare non valebit, Rex, cum in L. Diore O. xonicam advenerit nationem, Sactio coram eo comprobetur,illud judicabit. eius compti- ARTICULUS XX m. i. Moneta b denariorum in adventu domini novi est renovanda. . . I, z. Monctarius si unum falsum exposuerit denarium in emendo res aliquas , morte condemn
stobata. nisi s. Monetae tres denarii cum medios inveniantur apud eum , qui jurisito furando aut spoliandorro derogavit, perdit c manum ;nis ostendere poterit varendatorem, a quo denarios ceperit. Quix in ro pleni juris est , si apud eum solidus nummorum falsorum inveniatur: eosdem, & nihil ampli b isti M. a mittit,& si plures habuerit absque varendatore, manii in d perdit. i. a. n. . Falssicci autem n Onctarios suos nummos, vel non cudat eos prout juris est, nemini potestrum reuo crimen imponere falsi,ut exinde ei satisfacere teneatur. variisbet, s. Moneta nummorum cudi debet aequi ponderis εἰ valoris. . o. 6. Nemini licctiorum erigere,vel monetam de novo instituere, sine consensu eius loci ordinari. Eu .m judicis: etiam Rex in signum sui consensus suam ad hoc mittere debet Chy rothecam. o. ii. 7. Nemini etiam nummos cudere licet, qui aliis sunt similes, sed habeant differentias competen-
culi; viam' a. Postquam nummi prohibentur, licite cum eis post hoc per qui indenam debita persolVamur, de pignoraredimetritu. mi autena post lcmpus deputatum cunaeis enieris,cudens e cos licite stan-' git,dummodo aes emendi reddat.
i. Qui valvarum,pontium, sive aquarum theton cum non persolverit, quadrupliciter refundet a. Theloneum autem sorense qui non dederit, triginta solidos poenae dabit. 3. Quatuor euntes pedestres unum denarium,&unus equitum dimidium praestet nummum. . Currus oneratus quatuor denarios in eundo Sc redeundo solve , & hoc dabitur in thetonio aquarum ; in pontium autem solvetur dimidia pars. s. Clerici & militares familiaque eorum, a theloneo sunt exempti. t at eis 5 6. Athelonei s ctiam datione immunis cit omnis , qui pontium&navi in non indiget iratio det .tiam fretatione. equi tu cur 7. De iure etiam pretium solvere non tenetur a conducto, cui placet corpus & res committere periculo scii sortunae. ais. ἡ., ='δsi β p xbet conductum, dainno praecavere&praecustodice ipsis debet. Quod sin se nati. Misic ceris,cum damna resarcire oportebit. Euear ιι 9. Currus vacuus dimidium soluit thelonei respectu onerati; dimidius vero currus seu bigi
unum pro theloneo dabit nummum. ro. Si quis transitum agro novo impo uerit,per vetitasque vias per agros ierit, pro qualibet rota unum nummum solvet, & equitans, nomine emendae dimidium. Si vero ager fuerit seminatus, amnum resarcire tenentur; & id facientes licite pignorantur. Quod si resisterent pignorationi, cum clamore violentiae, arrestentur, quem clamorem cum tribus solidi eos emendare oportet, & des
per jura pignoris sustinere. ARTICULUS XXVIII
a. Qui ligna incidit, vel gramina falcii aliena, aut in alicuius rivis fluviisque pistaverit,excepto mari&magnis suminibus,tribus solidis liberatur; damnum nihilominus secundum formam pol vendo. in piscaturis vero foditis seu stagnis si quis piscaverit, & arbores plantatas inciderit, aut in se
tas fructiferasve et fructum decerpserit, seu arbores aut lapides limitum seu finium estoderit: uiginta solidos exsolvet pro mulcta,& si repertus in facto fuerit, licite pignoretur, sine licentia diconse su iudicis. 3. Nocturnali tempore ligna caesa,vel gramina iam falcata suratus qui fuerit, suspenditur: si diurno tempore feceri crinis & cutis tormentis subiicietur. q. Aqua fluens navigandi&piscandi communis est&esse debet, &piscatores ripa ac planicie licite uti possunt,quantum uno passu ex navi attingere valeant I l-
168쪽
a. Cui res alicuius per alluvionem applicentur,ipse eas domino reddere tenetur suo: dummodo,ut juris est easdem postulet & licet, quae ab eo sunt impensa & desuper exposita, secundum hominum aestimationem pcrsolvet. idem etiam inventor res si applicatas denunciare debet ,&per sex se- 'ptimanarum tempus non consumere, interrogatusque,ea se habere non neget: si contra iactum suerit,ex occultatione res futivae erunt,& eas cum emenda & mulcta restituere tenetur.Furtum tamen in hoc,pcr quod in vito,bonore membris, sanitateve condemnetur, non commisit,quia praedictasressurando aut spoliando a domini possessione non noscitur abstulisse.
r. Hereditatem a seu successionem qui sibi dicit non jure cognationis , sed promissionis seu L donationis deberi aut pertinere: hoe pro irregulari habetur,id est, pro injustitia reputatur, nisi pr M.Ahrmissiohujusmodi coram judicio sit confirmata. pro cog ario- ARTICULUS XXXI. Rum, siam x. Qui per sententiam interscitur,vel seipsum interficit,eius succedit heres vel agnatus.Spolia vel iuria sub eo, vel quocunque alio inventa, Iudex per annale tempus obsς abix, sporh0ςx o.
G Dominus pro famulo suo. non nisi quantum pretium ejus se extendat, actioni responde binnis forte maiora pro eo fuerit stipulatus. a. Expellat s dominus mercenarium ei plenam mercedem tenetur. Relinquet autem me narius dominum importune, quantum ejus summa pretii constat,domino obligatur: & si si ina pars pretii eidem sit persoluta,in duplo reddere compellitur.
I. Mercurius si matrimonium contraxerit,aut ei tutela incumbit pupillorum, licite a domino recedet,& per quantum tempus famulabatur, iantum a domino consequitur pretii, quod si plus acceperat,hoc tantummodo restituet sine emenda.
γ. Famulum alienum si quis percusserit, b captivaverit, spoliaveritpropter dominiodiiun&δοὶ, iis , O lpam,tam domino quam famulo praestabit emendam . nisi suo confirmaverit juramento , quod hoc ummodo i domini seu utriusque contumeliam non sit factum,sive in domini damnum, quo opera persamu-ρ pus non postulentur,vel testimonio non repetanturAudex et in usus convertet suos. 2. Neque alicujus res,probter alterius vitia,si sub eo sunt,usurpari possunt. Vnde&licet pos ru promi sistar earum morte puritatur,res nihilominus redduntur illi,cui pertinent. Ium domino facienda non periclitetur : ut sie enim duntaxat famulo seu servo emcndabit. Si vero aisrmare vellet, hoc in damnum domini non fecisse,ipse damnum hujusmodi debet, quemadmodumis servus seu fimulus debuisse .si servitium domini sui non iure deseruisset, resarcire, & cum emenda,ut rit, quod iis supra dictum est, nisi se excuset, liberare. um δε- 2. Qui bominem tenetcaptivum espondereteneturomnibus suis uxorique ipsiuAd cuilibet' ' -- cognatorum agere volentium,quandiu per eum vinculis est mancipaturi
i. Manuale fictum sit, eum faciens in ficto aut in facti fuga reperitur , vel ubi sartumaut spo---.-lium in suis clausuris,quas personaliter occludere solet,inveniturinisi sint res adeo parvae, quod per se. D nesiam illic immitti possint. φρ si imm
i. Qui post alterum diem surtum aut spolium sibi illatum apud quemquam invenerit,& ille res , is
hujusmodi aperte ac manifeste emit,necpostea occulte servavit, quod&testari poterit: per manua-ρam μν ..tc factum non est incusandus, lato, quod res ablata apud eum reperiatur: nisi sorte sui iuris passus /' 'selix detrimentum,sed actorcum licentia judicis suas res potest vendicare.Si autem ille resistere,nec hu-- ur/jusmodi res sibi dare volu it,antequam adjudicium venia actor petat, ut ille secum adiudicium di-T: ΣVertatur,hoc si negaverit,esamorem violentiae desuper excitet in comprehendeodo cum,tanquam su-- - . rem proprium,& ac si factum manuale sit,fugiendo etenim ille reum sese effecit.Si vero reus cum acto τινι re voluntarie ad judiciuili properabit: actor iure rem suam vendicet. . in z. Contradicatur autem a reo eluti si bannus sit,si eum texuisse, ut si animal vel equus fuerit, per ipsum educatum esse: possessor maiori jure sacramento proprio &duorum vicinorum, rcshujus modi obtinebit,quam quod actor illa occupare valeat. ompe ῖ. Dicat ver0 possidens rem in communi foro esse ab eo emptam,sed se ignora venditorem: amutam δε- innocens erit turti,dum modo locus emptionis de emptio sub uno iuramento indicetur. Nummi au- mi Anti xcm ab eo pro ea re dati perduntur , si actor rem suam cum duobus viris poterit comprobare,
qui fuerint pleni iuris , quibus & illud notum sit , quod sibi ea res sis surtive , vel per spolium' sublata. 4. si veropossessor dicat, rem sibi in e datam, vel ab aliquo emissici extunc donatorem aut lium N vendi na,
169쪽
venditorem,& locum emptionis eum nominare oportebit. Jurare etiam tenebitur, quod eum adve rum varendatorem, non ad aliam partem fluviorum navigibilium existentem perducat, ciuem ει Pet&quindenam sequi tenetur quocunque ierit,excepto, ut dictum est. ultra flumi Ha navigabilia. Sivarentator id recognoverit, eundem intercedere, ac pro ipsor sponderetcnebitur. Si autem in varcnd tore defecerit,ipse rem cum mulcta & emenda relinqvcl. Et si pro furto & spolio rei inculpatur , se- . cundum jura se excusare tenetur. s. Defecerit etiam vendicator seu actor in vendicatione, a uictam a atque emendam retro mit-
si se recogi-i 6. Multos varendatores nominare admittitur , & unus alium nomin t ac ad illum se trabo, quousque ad eum qui illud educavit ii pecu est, aut qui texere fecit, si pannus cst,pervcniatur. 7. Mettertius vendicator,si detentor deficit. rem obtinebit. 8. Sub quo res vendicantur,ca de nretinere icbet, quousque ab eo jure acquirantur. .
ARTICULUS XXXVI l. i. Quidquid aliquis invencrit , postmoduuaque interrogatus id negaverit , surtum committit. ιal se oris i. Inventa autem dc quae furibu aut raptoribus t sugatis auferuntur , coram villanis sunt de-bm 4 im ' nuncianda. Et si aliquis ejusdem jurisdictionis ea infra sex septimanas j: ire mette tius repetierit. Posti Q solutionein impensarum, ut si sunt animalia vel pecora,et rcstimantur. Si vero asterius jurisdictioniς suerstille,cui bona pertinent ex tunc is,qui praedombus ea abcgeri ,tertia parte retenta , duas partes a . Abini. reddat. Quod si per tempu illud sex septimanarum nullu: vcneiit, qui se doinmum rerum illarum de monstret: Judex duas accipit partes, tertia ereptori datur.
. Homo damnum aliis a sua negligentia illatum resarciro tenetur. . r. Qui alteri ex negligentia damnum fecerit, per ignem, quam, puteum,usque ad genua super terram non praemunitum vel circumseptum; aut sagittans in avem,pecus, via hominem intersciat e si moriatur laesus, reus in membris aut vita uota punitur, hoc est,nou adimitur sibi sanitas aut vita in membris, sed solvit recompensationis a stimationem. 3. Si quis aliquem ignoretur jaciendo vel sagittando interfecerit, in sui donationem, geldidi non in mortem condemnetur.
a. Annonam qui noctis tempore suratus fuerit se spei dctur si in di decoletur.
a. Viator si agrorum fructum, non asportando frumc uta, consumpserit, tenetur ad ipsus actimationem. 3. Viator si deposcit equo vel alio jumento frumenta agiorum alienorum, non asportando illa, damnum solvat lac undum annonae valorem.
I. Cuius canis,a perve, taurus, aut animal quodlibct. hominem, aut animal mutilaverit, occide. ritve, dominus tenetur damnum solvere juxta determinatum viri galdum , vel juxta ejus valorem rocompensam facere:& hoc si animal illud, postquam de noxa resciverit , postmodumin suam recepit possessionem. Si vero noxium animal ab eo omnino expellitur, nec serrat illud, neque pascit, neque potat, innoc ens est a damno,& damniscatus animal illud pro damno accipit,s vult. r. Animal seu brutum ex facto suo nullam mulctam seu poenam iudici praestat. 3. Equus aut pecus in ristodia famuli seu servientis existens, si damnum fecerit, ille famuli da- mnum resarciet, cujus custodiae pecora fuerant mancipata. Si vero custos cffugerit,& currus anim Lue domini arrestantur in manifesto facto, probari possit testibus , dominus equorum seu pecorum resarciet damnum integre, si non poterit per jus se eximere. usque ad valorem equorum seu animalium & currus , qui detenti sunt : vel his omnibus carebit, laesusque haec omnia pro damno re: nebit.
. Consumat quis sata villanorum cum porcis, aut equis, qui quaeve commode pignora ima possunt: si a canibus mordeantur, aut interficiantur , eorum damnum sustinebit, nec resarche
- . Mulctam sJudex extrabere seu emonere non potest in proprio alicui u s, in hujusmodi sua praeco debet super portam crucem apponere,& por illam impositionem & bania itorum sententiim infimit illud proprium ad opus judicis, de si istud per dominum fundi intra annum & diem non revocetur, omne jus,quod habuit in ipso, abjudicatur domino. Si postea infra annum & diem heres illius veniat in iudicium,& te ad suam trahat hereditatem per sacramentum, ut j ris est ἡ debitumque sobat judici, quod Judex suo sacramento & duorum probare potest,&quae ipse in iudicio lucratus est bella proprium sic requirit.
Virigeldum Nullum aliud majus debitumJudeat in hoc casu probare poterit, nisi tres mulctas de unum
170쪽
' r. Qui agitcontra alsum, quod ipse fetidum ejus occupet militis juste ,&alterii sum seu sumseab alio domino liabere contendat, uterque eorum suum dominum adducere in iudicium ad recognoscendum tenetur. Cujus dominus non apparuirit , ille cadit in sua causa , si non ipsum legale impedimentum exculcet, quod ostendere possit,& si qui, luuin non adduxerit , alter qui sui in repraetentet,scudum obsitiebit dummodo corum alter in praedicto nudo possessonem noti habeat magis cilicaccm,utpote, quia in ipso anno ambo Lint de codcm seudo in udati. Si quis vero eorum seudum hujusi modi per annum& di inposs)dit, propter vigorem suae posscssiouis se luin perci seu iam domini sui non amittit, sed tamen alteri aut ejus varendatori tunc responderetenetur, legitimo cessante impedimonio. Illustres vero seu Principes inieudatos per suas patentes licera si pillatas varendant , per suum innatum ministerialem eos transmittendo, qui tetidum illius nomine d fendat & ad objecta respondeat: literaque hujusmodi praesentari debent illi, contra quem agitur, id est, reo ad testificandum querelam , si forsan his posthac indiguerit. Si autem ambo unum scudi nominaverint dominum,ad illum infra sex hebdomadas, aJudice transmittantur , Judexque suos nuncios duos mittat ad audiendum, viscorum vicerit vietas vero mulctain Judici, di parti praestabu
i. si quis bona aliqua suam esse dicat proprietatem,& alter ea suum eiu seudum a assi mei, & α eorum probationi ssuerint aequi pollentes, favorabilior est pars proprietarii ad obtinendum bona it L cum duorum testimonio Scabinorum,& hoc, si aequaliter ea possideant.
Hii icunque bona aliqua per annum & diem absque juna contradictione posse erit .eorun- dem verus ossicitur posscssor. sat tir i or' Quandiu autem contra retentorem botiorum agitur, licet bdititius ea retineat , justanita- irame. per hoc nonacquirit posscssionem , nec ea praescribit, quandiu vera actio poterit compro is
s. Qui vero bona hereditaria aut donata sibi vel concessa retinet,non violenter, id est quae nulli abstitiit si uetiis in his medio tempore per eum praeceptos non re stituet, si postmodum possessio ab co evincatur; & hoc ii pro ipsis bonis iura debita nulli denegavit. . Qui etiam in suos eudo aut dotalitio matris aut suae cognatae sibi proprietatem voluerit usu pare,nisi hanc testimonio sex bannitorum comprobaverit, si ucumbet. ARTlCULUS XLV. i. Contra quem in iudicio in sui praesentia actum fuerit,si cisugerit, actori res aduonis adjudi- cetur : id est, convictus est ii causa. N si actio fuerit injuriarum , in continenti 'reus proscri-
, Qui alienum arat agrum,uel forte altereundem bi locaveritnessenter, interimque quod Maiesta, .nhiic arat,actio contra ipsum moveatur aborem & semina amittit. Qui autem agrum sibi locaverat, ali
Qui vero nondum actionem a seminaverit, ipsi competere sata videbutitur , & ei qui agrum obtinubit, centumpraestabiti . ho aio. Qui sata seu seminato, agros alterius araverit, emendam ei dare tenetur, & damnum rei re irvitia. . - indet: hoc est,quantum crescerepotuisset in agris, & cum hoc iudici mulctam , &parti emendam ω m
i. Qui sua pecora in alterius sata et gramina immiserit, damnum resarciet,&tres solidos pos b. isti. δεῖ sessori dabit pro emenda. seminat . :.Si autem dominus pecorum immissoni praesens non fuerit,& pignoratur , damnum si ossen. - ' sum fuerit, solvat dominus, prout a paganis arbitretur , & sex numini eius emenda erit a quolibet cujuc pecora erant, &si plures sint, quilibet sex denarios pro pecore emendam dabit damno soluto. o. Adrim. s. si vero animalia sunt, quae pignorari non possunt, sicut equi feroces, apri, ursi, ansercs, ex quid vidi .- tune damnificatus assumat duos viros eis damnum demonstrando, pecoraque , in eadem domini se- an
quatur eum inculpando ; ipse tandemin solvendo eidem tenebitur , ac si pecora fuissent pigno 4. Qui pecora sua in communia alterius praesidii seu villaepascua immittit, in sex numinis deli
1. Incultum agrum si quispertranserit, nisi forte pratum fuerit insignitum , non puni-