Caroli Stephani, De nutrimentis, ad Baillyum, libri tres

61쪽

Iicet ex retecta in maximos panes, multorti piscium ouis conditos adferatur, atque a falgamariis Venetis maximo pretiosaeneat, mihi tamen minime probatur Sunt qui trutaS, carpiones, ac lucios exenteratos herbis bene olentibus, sale, butyro,aceto,aromatis optime conspersos inferciant: quibus addui castaneas,passulas, pruna,ac id genus optimi saporis fructuum, quod infar dium modo, recte quide fiat haud improbarim

Condimenta piscium.

Vllus est propemodum piscis recens , quidi non ob humiditatem condimentis arΟ-matis opus habeat, uisque, omphacio, aceto,ac sale varie emendari expostulet. Quamobrem haec in usu quotidiano iampridem recepta, qudd ad ventriculi coctionem multum eM-ciant,minime reiicienda esse Videtur.Nam anti mini. quorum garu aut oxygarus quo etiamnu hodie aenatam Lotharingi vii cosueuerut hoc loco minime moror, quemadmodum neque caeparum aut synapi Germanorum in suis meritastis apparatum. Itaque quum aromata, sal,Vinum,acetum Ompha cium, adde etiam butyrum, nodblum ad piscium. apparandorum gratiam, verum etiam ad gustus delicias plurimum facere iudicentur,inter concoctu hac in re facilia coprehendere non est alienum. Condimentorum autem inter caetera longe delicatissimum est, quod etia antiquis appro-D. iiii.

62쪽

s D E NUTRIMENT Is Imalbum Dari lebat, ius album, obsonium, vel edulium album nostri vocant. Quinetiam petroselini ,rori simarini, thymi, Origani, atque interdum hyssopi condimeta aeque per zeltate coctionem pisciuadiuuat, at que aromata per hyemem neque vero parum his accedit ex vitellis otiorum adiumenti. Salsam Omnis autem generis salsamenta ad gula deps ' licias excogitata, concoctu difficiles pisces efficiunt, quales sunt halec et utriusque speciei, hoc est alibi nostiirni, quos aracas Itali, nostri Q retos nominat. Ite scObri, morienae, vel morulae, aut mortue sui mones, sardinieri anchelli, acicule , anguillae marinci&huiusmodic teri pisces, Operariorum cibis vulgaribus magis deliinati, aut iis accommodi, quorum calor innatus ex prima costitutione , vel ob assuetu laborem atque exerci tatione durissima quaeqi nullo negotio conficit.

Soret

era.

Vt aeris prisca dic io, a fragratia&beneo lentia nomen habens , eas herbulas comprehendere videtur , quas herbeias Itali, nos francas rinas, hoc est, generosiores appellare consuevimus Reliquar autem magis vulgares,&o ovium tamen edules, peculiari quod a obsonii vocabulo, a Graecis translato, vocabatur quibus pauperiores. aut ad rem magis auidi uti solebant.Tandem autem usu cliuturniore fac tum est , t etiam

ipsa brassica,oleris nomen assumpserit, ac dein-

63쪽

ceps omnia, quae codiendis iusculis, quaeque primis mensarum acetariis accommodata sunt, de quibus nunc opus est ut dicamus. Horum igitur coctu facilia sunt, quaecunque I MOL. teneriore substatia praedita, decliui tractu, orietiaria. soli obiecto, mediocriter riguo, ac bene exculto succrescunt. Quorum in iusculis per aetatem ac reae 'c5moda taetraca,ox alis,borago,bu gloslum,por intulaca,blitu, dc quae a seminis natura spinatia dicuntur. hyeme Verd,petroselinum, salilia, hysso m.m. a

pus, satureia, thymus, origanum, maiorana, an rubria.

thos: quibus siccis,medioque Septebri collectis,

iustulis condiendis utuntur: quorum etiam percoctorii succus, potius quam substantia ipsis co- mixta coctione adiuuare potest ac praeterea in terdulum ediare, refrigerare, ex calfacere, aut si opus est)exiccare,quapropter delicatioribus,at

que ad ed aegrotantibus ab offa distrahi solent.

Quin etiam quasda radices inter olera hic con Ra es numerare oportet, quaru magis succosei sunt pata 'tςηρυμ stinacar panacis agri campani, aut petroselini, item apiluniadis fabuloso loco succrescetis, extrorsum nigri quale esse dixeris fangermanicu, Napbrum valgerardium, alberuillarium , maiionensem genera. vulgi Parrhisini delicias, haud secus ac Lemovicis atq; Allobrogibus raperi quae apud nos minus utiles ac delicatae esse percipiuntur. At quae ventris emolliendi causa antiquis ex Olara medicolebatur malua, albucum nunc quide ab usu ς -'tU -

64쪽

M DE NUTRIMENTII recessiss comperiuntur: quorum loco interdum

violariae, calendulae, bu glossar, boraginis, lactucae, portulacae, xalidis, cilhyppolapathi bilis,

quemadmodum ad calculi e renum obstructo-Z' b rum vitia , petroselini,& rhaphani tenerioribus foliis non ulli uti solent Hepati autem per Vehementissimos aestus refrigerando percommoda ch a ; sunt Ita is atque Hispanis acetaria, quibus inser- Lactueae. Uiunt lactucae pusillae, tenerrimae, crispulae, capi-οκώἰμε tatae , atat pomatae solix Oxalis item communis, Vel quae minuta, Britannica, rotunda, iubella dicta est item sempe; uiuum minus, aut Vermi incularis hortensis, atque adeo portulaca: ad quorum frigiditatis emendatione, quidam ad dulco

sit nasturtii horte sis cressionis Alenoici nomen habet origani, aut Franci, vel generosi balsami aliquot solia: item bipinnellam, ac trago,Vel tar-gon aromata redolens drad gratiam rosarum, hyssopi, salutae calendulae, ormini,bu glossi,boraginis ac rorismarini flores. Verum haec olera quant uui bene macerata, atque oleo ,sale, Macet temperata, succum tamen qui nutriat nullum propemodum adserui tantum enim refrigerare possunt. Quamobrem delicatioribus naturis, feruente prius aqua,ante qua condiantur, emendari debent. Per hyemem autem salubria sunt acetaria ex cichorio, endi uia terra obrutis, o ita canescentibus: crethino, foeniculi umbellis, melle aceto ac sale coditis. Item quae ex cinnarae te-

65쪽

nerioribus costis radici proximis, terraq; etiam obrutis apparantur cardas appellare solent, ciuer . quae ex lappe cauliculis instruuntur. Olerum ve-rd natura, locis ea producentibus diuersa esse,ac tera cocts coctionem in ventriculo longiorem expostulare solet. Etenim quae palustribus,aquaticis,limosis, male insolatis locis crescunt,pre ter ingratum quem exhibent succum, haud ita facile consumuntur tardiusque per aluum secedunt. Ab his vel ipsa natura cotumacia sunt,blitum, triplex, brassica,vel capitata, aut alba, vel viridis, crispula, Romana, ac rubra, quantumuis tenera Postquam inutilis sunt succi caepete, allia,porri, quibulbi ascalonitae dictitur: quorum coctio vel hoc argumento dura ac difficilis est, qudd ructus frequentissimos excitet, ac saepissime ad os redeat, ut post crassos vapores sursum elatos, maximos capitis dolores pariant. His quidem adiungemus rapam vel crudam , vel etiam coctam, item rapunculum, vernis c quadragesimalibus acetariis cum cressione herula offerri solitu caeteras' radices,vel in acetariis, vel in iustulis pro pinari solitas: cuius generis sunt, pastinacarum, carui panacis, d petroselini radices, quae quan uis multa caliditate polleant, ventriculo tamen negotiu facessunt, longamque coctione expostulant. Omnino quicquid crudarum herbarum in acetariis assumitur, id corpori plurimum nocet, neque verd quotidiano nutrimento sanguinem

66쪽

co D in Nu TRIMENTIS Probum generant: unde illud cuiusda cur moreretur admiratis, cu crudi hil unqassumpsi et: quinquantu ventriculus afficiatur, dici, O potest. Condimeta Olerum praeterea condiuntur umbellae sceni- culi ei ue turiones recetes,satibus discutien dis idonei. Item origani balsamu fractim nomi-o , nant solia, ac cauliculi teneriores,quibus advensimum triculi robur brutubalsamis addemus, crethmon ad calculum deturbandum,&pastinac radicem frustulatim conscissam , ad urinas prouocandas, quae omnia faccaro condita,atque in usum asseruata plurimum iuuare solent.

Fructu S.

Fructuum On tantum olerum, sed fruetuum,is est

4ς nanendiis delectus ut soli1 in quo crescat, quoad fieri poterit, consideres: quoque pacto flores per vernum tempus se habuerint hoc est , nunquid erucis, aut vermibus laim fuerint, nam inde fructus postea vitium contrahunt. ΗΟ Tum autem permulti quidem cocti, ac multd minus crudi difficillime cofici utur: alii cotra, Vtro que modo praeparati, hoc adferunt adiumenti,

qudd defatigatum ventriculum , ac solidioribus

cibis nauseantem interdum reparat,caloremque hepatis acriorem bene apparata, atque emendata commoderantur, ac plerunque refrigerat: alios

que cibos postremis mensis assumpta suo pon- Fractu, his de re deorsum impellunt. libuis Des Fructuum igitur minus in comoda, coctiique

67쪽

nciliora sunt armeniaca mala , quae nos aprico Amenia qua, quasi recocta aut precoqua dicimus: arme ' V jΤ'linos Itali nominat quorum salubriora sunt in sita,bene matura, sole collectra, vino ac saccarol, rum incocta: Secundum locum tenent Persica Persea assis omnium minima, que Albergica,aut Allobrogi h g --

ca,& Troiana nominatur . Ex pomis autem omnium prima praeter paradisiana facile coquuntur ea, quae qudd statim fugiant, neque diu as. seruari possint, vel quis diaetera omnia bonitate excedat, passi poma diculur: quibus tamen post pam=bvia ponere nolim curtipendula gallica, Italicis, a curtipendis Iamantis,ac Neu stricis pqrstantiora, quς annoti l .

na, maculata, ac rugosa, caeteros omnes fruct us

longo interuallo antecedui a quibus ratelliana, ''

quae Romanis melapia dictitur,aliis melimela Melimela. optimi sunt succi Ex crassioribus autem quaecunque lento igni super tegula incoquutur Iomacho placere solent: huius generis sunt rambu Ratntura. ra, castinia, quae france tura dicunturi quorum mςς pergrata quaedam aciditas dulcedini commixta, mirum in modum probatur. His acidiora sunt, Maris. iis 3 41cciora malacria: dulciora rubelliana, renetia, dc huius notae quaecuque insitione mansueta, gustuique amoeniora reddita sunt. Exoticorum autem gratissima esse nouimus punica, quibus gra Puniea. natis nomen est: ea nempe ventriculti defessum,&vomitibus tentatu cofirmant ac roborat, Vt dotis,uia imbecilluso uent limonia,ac multd magis citria citria.

68쪽

σ2 NUTRIMENTISMMeet a inter quae ambigunt aurengia quae pro variis saporibus etiam varie nostra corpora afficiunt: ut condimetis atque acetariis plerunque inseruiat. Pyrorum minutuloru praecipuas tenent prae-r cociam oscheta summo odore fragratia: Quibus

orioliana non omnino sunt Interiora certoliana serot1na, Bervma. quae,nisi assata,postremis' mensis prosunt. Ber- gomlatia humidiora, frigidioraque mihi videtur, quam ut huic numero adscribi debeat. Maiorum autem longe optima, quae ex agro Turonensi ad-- Uecta Bonchristiana ab ins1tore viaiul D. Mar- Bombros siana tino vocatur: quae vel cruda vel ros acea,ac ac-

caro condita, paululuin disco excalfacta, gra- Damiani tissimi sunt saporis. Ab his probantur Damia-Rosacta μ . . . Rosiacea calculosa Tambonia δε quae apud

Nibbuἱa Italo. Petri nomen retinet:1n quorum nume-Dimpere rum singula regiones,aut ab insitione, aut locis, aut insitoribus, aut cultura mille alia genera re-Vua misee ducunt. Ianea, mψ' Reliquorum porro, fructuum salubres esse pu,' ' tamus, ex recentibus quidem, Vuam miscella-Moridonea. eam, muscatellam, aut nigellam, Orilloneam Ficin dictam,bene maturam ac parce assumpta Ficus γ item pusillos,albos, Massilieses, quorum cortex ris bis M. am diffindi incipiat Pruna dactilina,aut Turo- Damasie nica recentia, item quae damascena matura nu-ν - cleum relinquunt, siue haec quidem alba nigra, 'rψεν tubra fuerint,& ex agro Narbonesi omnium

cera optima perdigonia Cerasia autem matura, ili

69쪽

LIBER I multum humida sint, sua tamen aciditate recreant me minus prosunt fraga sylvestria,aut etiam Fragae. hortensa bene matura item mora excelsa, atque Mora. Ideae rubi fructus , fiambosarum omen retinen Habo'. tes, qui omnes ad melancholiae deturbationem parce assumpti, nonnihil commodi praestare creduntur Palitari autem fructus grossularum no C U'M men retinentes, codimentis quidem utiles albi, quemadmodum tergulanae vitis uua Ompha ca, quam ob id omphacii granum vocant. Rubret phaeij. autem grossulae maturae, magis sunt esui commodae, qudd crudae, vel conditae, sitim extinguant, quemadmodum cynosphoidi fructus berbe Berbem. iis appellatus.

His fructibus addemus olivas cappares re olivae.eentes, quorum frustuum pusilli, tamen a capparenturi,advetriculi robur,&venarum modicam reserationem, succique melacholici depulsionem, potius adiuuat, quam crassiores insiti: quam obrem omphacas,oliuas potius, quam colymba-des,&druppas salubres esse putamus.Item etiam barbaricas, gematas, ac subvirides cappares. Neqi ver3 tostas aut elixas castaneas improbare

pollum: quaru quae fiunt cralsiores marrones vocant agro Lugdunensi frequentes,magis nutrire credunturiobstruunt tamen omnes,ssatusque, nisi bene praeparatae generant.

Herbarum ver3,aut si mauis,olerum fructus, ' is' facilis quidem sunt coctionis, sic non omnes berbamm

70쪽

virbita equidem sunt utiles. Quaqua sane Cucurbitaru , --φrς Cucumerum, Citrullorum, anguriarum pul- Citrulli. Amosis 'essene praeparatae, Opt1misque carn1um usiculis , medulla ac croco conditae , praeter id nutrimenti quod adferunt , etiam tamen refrigerant&lumediant, aestate cal1disic flacis naturis comFobues Odς. Recentium item peponum aut melonum

quicunque laevi sunt cortice ac subviridi, sacca- rati,fimo no educati, neque haud ita magni, sed

maturi, ac caudam relinquentes, primis, vel in

termediis epulis modice assumpti, modice refrigerant, atque aliquantulum nutriunt. Verum his quidem magis cinnara vulgus artico calu vocat medulla incocta,atque optime pr parata, quq sa'ne ventriculo non est mutilis. radi In salubres sunt, ac nature contrarii sylvestres omnes, non insiti quorum usus vinis fructuariis

eonficiendis multd mastis est idoneus. Ac prae-

Malaissa ter hos quidem ex pomis, quae paradisiana, Z a-v - moris, atque insana dicuntur. Item cotonea ma- ρ ρ'ς scula atque adeo, crassa, carnis coditae succo maeea. Sis commendata. Ex pyris autem rosacea, stran- Stragμla gulanea, dagum etia potissimum cruda ventri- culum pergrauatit: quemadmodu ex prunis que, a cuque nucleti non relinquiit, Iosiacea,ac polirΟ-

γ,ua io, ni di m. Quibus addemus maiora quidem Per- Ο sica io fragiditatem nimiam admodum insalu-γὸρsitam Draa, Vt coci , Vel in macerat , pari prodesse iura crediderim. Recentiu item atque immaturarum