장음표시 사용
21쪽
iam non Stoici, non A tadem ies non peripatici, non Romani, non Hebraei, sed Christiani dicendi sunt: haec enim cunctis nominibus illustrius de praeclarius nomen .nunquam fuit aliud simile huic
nec postea futurum est 2 a. omnibus qua iant Romae dilectis Pei. voeatis sanctis. J Non toti Romanorum
Reiplib. scribit .sed Christianis tantum ruasi dicat, ille inquam Paulus, si lutem icit. Omnibus ovi seunt Rome. dilectιι Dei. idest. Deo cliaris vocati finis. idest, a pristinis viiijs, ad sanctimoniam
vitae vocati, non ex ante actas meritis. sermo est v status inter Apostolos, ur,
Dd. . Iudas Iesu Christi seruus, i 1squi sani in Deo Patre dilectis, & Christo lepi
nseruatis. ω vocatis . atq; adeo sunt
uocati, quotl prius dilecti vi vocatio sit
amoris effecta . vocationis vero opus,
sanctitur nam quos predestin Mir, hosti vocavit, quos vocavit, hos & sancti G
obseruandum in hoe Ioco, quod in te pore primitiuae ecclesiae. omnes chri nil. sitiani, dicebantur sancti. iuxta illud,salutate omnem sanctum, &salutant vos omnes sancti, & mihi omnium sanct rum minimo. Sanctum enim idem sonat, quod purum,mundum, sordibusq: penitus desecatum. Deoq; dicatum: &uoniam baptismi gratia tales nos redit, dum Deo nos cosecrat, ideo viam plissimum Christi donum, orientibus vin Christianis, magis comendaretlir, suisti dieebatur omnes Christi fideles. quamobrem & ad impositionem manuum apostolicarum, quorum pe ctoribus interne Spiritus cinctus illabeba-. ct t. tur, eorum vis sensibiliter effulgebat,uto εν- constat ex A ctis Apostolicis. Postea vero adolescente ia ecclesia Dei. inter patres tantum & proceres hoc durauit. Ita enim Basilius, Chrysbstomus, Hyeronymu Ee horuna similes. mutuose nomine, de honore sanctitatis hon
stabant. Adulta vero ac senescente Christiana relietione, diuinos dun taxat, hoc titulo censemus, ut quos firmitas sempitem Emctitatis securos iam tutoq: possidet.
Est tamen in terris vad Ecclesiae caput, videlicet, papa. quem Sanctitatis nomine n .erito veneramur, tum quidem vi
agnoscamus quanto sit honore a nobis Christi .icarius suspiciendus, tum etiam ut de suo ipse epitheto, vicissim adminnitus intelligat, quo debeat gradu reliquo corpori antecellere, qui uniuersoruiudex. di censor, in specula Christianae reipublicae, publicitus sedet. Obserua etiam, quod Paulus, dum ait
omnibus,salutat omnes credentes,quos
aequaliter ut ait Hieronymus diligit Hiσε. Deus, sine acceptione personae, Iudaei, S Graeci, ut vel hac ratione, factionum fimbrias, rescindere incipiat.
fro, ch Domino IESU CHRISTO. Pulchra salutatio, quasi dicat, opto vobis gratiam, & pacem, non quidem eam, quam mundus hie vulgato more solet praecari, sed veram, nouas; pacem, quae proficiscitur a Patre, & Domino nostro Iesu Christo. Congruebat satis haec salutatio Romanis leditiosi ς, di de legis rimatu,tumultuantibus. Est enim pax abitus tedati animi, atque a cupiditatibus, ae desideriorem fluctibus pacatu& est optimus gratiae fructus: nam gratia via est ad pacem,& radix meritorum prima. Exordium siquidem salutis nostrae. a dilectione Dei sumitur, non qua nos ipsum sed qua ipse nos prius diligiti
perquam errata nostra gratis codonat, atque exinde charitatem qua ipsum re
damemus insundit, ad qnam sequiturpaudium, & ad hoc pax: lignum itaque, Paradysi, plantatus in anima nostra, esse gratia Spiritus sancti, fructus aute eius sunt, charitas, gaudium, pax : nam ha- Galae. hens charitatem, habet in se dilectum Deum, iuxta illud, Qui manet in charia ἔ.D-tate, tu Deo manet, di Deus in eo: idia circo quasi optato bono potitus, gaudio .perfunditur, ac protinus fruitur pacer non mundi quidem ut iam diximus, nahaec fallax est. 8e vana, sed Christi mediatoris,& Domini nostri Iesu Christi, qu1 ipse nobis dedit, di reliquit, tanqualm
uuam pretiosa na margaritam. Hac enim suo unusquisque iure continetur, alie num ne violet, intus rationi animus, ut
par tar. obsequi si exigua haec angustaq;
22쪽
mundi bona, in communi possideri ne- seia, lege Dei circumsepta, per partes posi identur. Haec est pax vera militiae Christianae . Est autem alia sublinitor
pax quae exuperat omnem sensum, qua
lis est illa coelestium beatorum, de qua ηι regius Vates, Qui posuit, inquit, fines tuos pacem . & per Esaiam, Dominus. Sedebit,inquit,populus meas in pulchri. P, tudine pacis. Vbi immensum illud pelagus infinitorum bonoru, quod nullis tem)inis intercluditur, do po sito mortalitatis nostrae onere possidetur. Vbi cu ruentium societas fuerit numerosissi ma, ita erit voluptas singulorum s p m-pter ardentem omnium charitatem maeima, pax cunctis firmissima, quietissima possessio, atque adeo scelicissima rhae pacem nos Christiani habemus nue in spe, postea Deo adiuuante, habituri
yro omniaus vobis. quia fides vestra annuntiatia in uniuerso mundo. Testis enim mihi
gelio Fili' eius, quod sine interm ione memoriam vestri facio, semper in orationibas meis, obsecrans, si quomodo tandem aliquando, yrosfierum iter habeam, in volu tate DEI venient ad vos. Desidero enim videre vos, ut aliquid impertiar vobis P siae sy ritualis, ad confirmandos vos. ides. , , simul consolari in vobis, per eam qua inutiacem est, fidem vestram, atque mea. Ilo autem vos ignorare fratres, quia saepe pro- ώιι venire ad vos, sed prohibitussum inq; adtae .ut aliquem fruitum habeam in v bis, sicut G in caeteris gentibuε. Graecis ac
barbaris, sapientibus C, insipientibus, isbia orsum, ita quod in me promptum est, ct
vobis qui Roma estis euogeia are: non enrembesio euangeliam.
TOTUM hoc ad Epistolae exordiu sertinet, in quo prudentissim E agit, duuam erga Romanos beneuolentiam detegit, eosq; sibi leniter conciliat,quo eorum scelera, prauosq; mores, melius possit arguere, & increpare: prebens Innoc necessarium documetum praesectis ecclesiae. nempe ut quotiescunque corripiendi subditos necessita eontingat, sciant Christiana lenitate, mitigare acerbitatem, a beneuolentia semper inchoa
tes correptionem : nam cum utrumque
sit necessarium, amari potius appetant quam timeri: ut dicit beatus Augusti- Aet
et s. Trimsi quidem gratias ago Deo meo. Non fuit Ciceronis, aut alicuius philo sophoro, talis eloquentia. Si enim suis set, longὸ aliter illis contingeret. reserti enim cum essent diuinis beneficiis, non Dominum, sed ipsos laudabant, ita superbe loquentes, Labia nostra a nobis PALsunt, quis noster Dominus est y Sed Pauli eloquentia & omnium Sanctotum, a gratiarum actione initium sumit, a qua omnis oratio debet semper proficisci: non enim est dignus beneficia consequi, qui pro acceptis gratias non agit. Vnde . Sapiens, Ingrati inquit spes tanquam Q p. Lhybernalis glacies tabescet. Eil idem Saepiens, Ad locu inquit)unde exeunt flu- GH. G,
mina reuertuntur, per gratiarum actionem) ut iterum fluant. scit. per iteratam beneficiorum exhibitionem . Cum igit D. in omnibus quae petimus vel agimus,diuino beneficio indigeamus, debet ante omnia gratiarum actio praemitti,ut suo exemplo nos docuit Saluator, qui 1 gratiarum actione assiduE inchoabat opera
Demolitur etiam his verbis Paulus, oes vanos honores, unde inanem gloriam aucupantur homines,docens quod proximi non sunt laudandi nisi in his quae
ad virtutem, de religionem pertinent, de tum quidem non homines ipsi, sed pre- .cipue bonorum omnium largitor laudandus est. Etenim virtutum opera nota quod merita nostra sint, qitim quod dona Dei, laudibus sunt efferenda in praesenti vita. Deus enim est qui quatenus sunt merita, laudabit, remunera- bitq: in sutura vita. dis. DEo meo. Natura, inquit Hiero mora.
nymus, Deus omnium est, merito & vo-Iuntate, paucorum, ut Deus Abraham,di Deus Isiae. Si Deus Iacob.
23쪽
gratiae Ips Deo in nos derivantur,ni
mirum Pre letum Gractum qui est via, mediator, sacerdos, & Ponti sex noster, cuius est muneris, & dona nobis a Deo deserre, & nostras vicis im ante conspe- ' cita oti eius, praeces di sacrificia offerre. Vnde Apostolus, qui paulo ante gratiadi apostolatum se recepisse per i csum Christum consessus est. per quem etian ει gratiam di pace Romanis optauerat. Per eundem quoque modo gratias Deo refert. hinc Ecclesia in praecationibus suis. seinper subiungit, Per Dominum
I 8. Pro omnibus vob1s. Non pro Iudaeis solis, sed, Pro emπιbus vobis. idest, vestro omnium nomine. tum quia pro 'pter vinculum charitati et, gratias qua si suas reputabat, tum etiam quia omni-. hus placere. & omnium salutein & pace desiderabat, ne si peculiariter pro qui-I- h.isdam tantum gratias ageret. factiosis hominibus, & de honore concertatibus an im praeberet iurgandi. ln omnibus .4 r enim seu dicti .seu facti .vitanda est occa sio pacem amittendi. ap. Mia fides vestra annMntiatur in se mMeso mundo. Non congratulatur eis detcrrenis, & caducis, puta de impe rii ditione, di gloria, quae prci nihilo sunt hahenda Christianis . sed de fide, quae est Christianae religionis fundamentum. &huius epistolat argumentum, Fιdes ergo v stris, inq .it,am uncιatur. idcst,celebratur, praedicaturq; toto terrarum Orbe . quae sinὸ res, pro meo erga voet amore,
non potest, non e ste mihi gratissima. ui mendantur in hoe loco Romani, quia fidem de facili susceperant. N in
eadem firmiter permanebant. Unde & usque hodie apud eos, plurima fidei signa ostenduntur in visitatione sanctois retro. rum locorum, ut Hieronymus dicit, flenostris oculis ipsi conspeximus. Nondutamen persectain fidem tunc habebant. τbom. quia ut ait S. Tho. aliqui eorum praeuetierant a pseudoapostolis. ut crederent. legis ceremonias euaogelio iungendas. de quo est eos postea reprehesurus,quia fidein Christi non pro dignitate aestimarent. dantes legi scriptae, vel naturali,
Gaudet autem Paulus,& gratias agit de eorum fide suscepta non solum propter eos, sed propter utilitatem inde consequentem, quia scit . eorum exemplo qui erant Domini gentium aliae gentes proinuocarentur ad Adem, & nomen Christi posset amplissime diuuletari. quia ut dicit Glossa, promptὸ facit inserior, quod Gog: videt fieri an periori . in aquidem de
causa, admoncntur praelati, a beato Pe- ρπα. tro, ut fiant forma gregis ex animo. vst. 3 . IN uniuerso orbe siue mi. o. Ditione ii & dominatum Romanorum. vocat uniuersiam mundum liueor 3em. Sic enivocal, ni ditionem suam Romani quo latitam e patere significarent: iuxta iuIud. Exi e edictum a Caesare Augusto.
vi describeretur uniuersiis orbie.
Obseruandu in eo quod ait, Quia si tivbi. quia, dictam est, pro, quod, idque
sequens est interpreti Scripturae. 3 t. Tesu e vim mihι est Deus,ckis ruis is νινιtu m s. in Aangelio sit nus ex dess-derio visendi eos. & voluntate benefaciendi , as id uisq: precibus pro eis ad Deum susiq. ottendit quina grata sibi fuerit ipsorum ad Christum conuersio tZ quoniam oratio, negotium secreti rixest, quod absque testibus agitur iurat Paulus ut Dei testimonio probet, se pro eis orare. Omnia enim quae fiunt, sub Dei testimonio fiunt, iuxta illud, Ego Iere. ιν. sum iudex & testis. Hinc aperte possiimus intelligere, verbum Domini apud Matthaeum, videlicet, Ego dico vobis. Asbr. s. nolite iurare omnino: & beati etiam la- iae .sis.cobi dicetis. Ante omnia autem fratres mei, nolite iurare, non significare, iura mentum esse omnino illicitum, quia sicut Aug dicit, intellectus sacrae scriptu- D. Aug. - . exactibus sanct prum sumitur: ideenim spiritus quo si crae ser turae sirit editae, sanctos etiam viros, ad operanduinducit: sed quod homo pro viribus conari debet, ut iuramento non utatur. faquam quodam bono Sper se appetibili. tum propter periculum periuri quod ex linguae labilitate euenire potest, iuxta illud Sapietis, iurationi non assuescatos tuum, multi enim catus in illa. Est Seetia autem peierare si crilegium, per quod Deo impingitur nota aut ignorantiae.
24쪽
quasi ipsum lateat, quid homo habeat
in cordet aut iniustitiae, quod veritatis conicius, eontrariae attestetur salsitati. tum etiam propter irreuerentiam maiestatis Dei evitandam, dum eum de re bus parui momenti testem inducimus. At vero si ex neressitate fiat iuramen-
tuin, suosq; habeat comites, ut ait Hie mere. ronymus, nempe veritatem .iudicium &tire. . iustitiam, tum quidem,non solum non est illicitum tale iuramentum, verum
tiam honestum religionis officium,ad mortalibus. ut non facilὸ de rebus Teut Dei cultum pertinen . Nam ipsum iuisitis fidem adhibeant, citra testes & iurarante ,eonfitemur insallibilem omnium mentum: & sunt nonnulli adeo inere. veritatem, & prospicientiam habere, duliret nee iuramento velint credere u omniaq: nuda & aperta esse oculis eius. ritatem, eum deberet esse omnis eontroetiam cordium cogirationes. quod is iuersia finis. ro iuramentum debeat habere tres cois Superest nune vigere, xn lusiurandum
mite ad hoc ut sit licitum & honestum. Pauli,sit omnibus suis cireunstantiis v non solum est doctrina Hieronymi, ve- nitum, & decoratum. Continet quidem dimetiam est praeceptum Dei, dieentis in primis. insallibilem veritatem i eum Iere. 4. per Hierem. Iurabis vivit Dominus in enim spiritu sancto amatus loqueretur. veritate, in iudicio, & iustitia. Quod mentiri non potuit. Deinde suit iustu, mro. exponens Hierony. Animaduertencium tum propter euanstelli doctrinam, tum inquit est,quod iusiurandum hos ita feriam propter ipsius erga eos eharita het eomites, scit.veritatem, iudicium,& ten , persuaden m. Denique fult diti iustitiam . probatur ratione, quoniam iretum, quia de re occulta, nem de per iuramentum, Deus qui summa veri oratione, quam instereto absque testitas, summaq; iustitia est, in testem ad- bus agebat. & tactum in scripto,ubi eis ducitur nece Carium ad eius reuerentia sultius & maturius eonsueuerunt homia est ut id quod iuratur primum sit veru, nes loqui. Quo autem melius iurantia mox iustum, & aequum, sed tertio prae- reuerentiam perciperemus, addit iura. terea, circunspectio iurandi, ut non te mento dilectione qua erat affectus ergauiter sed maturo iudicio &discretione Deum, dicens, Cui struis idest, quem fiat. Non enim sumitur iudicisi in hoe toto, non vanis gentiu ritibus, nee tranioco. pro executione iustitiae,sed prodis sis & corporalibus Iudaeorum e fremoscretione & prudentia. niis nee solum exter ἡ sed in spiritu meo Est autem duplex iurandi modul, unus Hest,in toto eorde meo, di in spiritualiis. quidem per simplicem attestationem, bus obseruantiis in euanpel. IV, eius.
1icut eum dicitur, per Deum, vel testis Idest,in negocio euigelii filii eiust quod est mihi Deus,& hoc modo iurat aposto ideo dicitur filii eius, quia est de ipso, ius in hoe loco. Alius autem est iurandi & quia ab ipso est praediratum ex pro modus, per execrationem, quando seil. prio ossieto,& ab Ipso apostolis iniuctu aliquis implorat diuinum testimonium, ut praedicaretur eunctis gentibus. putesecundum poenam sibi infligendam si igitur iuramentu Pauli non exeuandar . mentitur, iuxta illud Pal. si reddidi reis modo, sed omnino laudandum.
tribuentibus mihi mala,&e. & hoc etia 32. sine interim ine memor modo Apostolus iuuat in seeunda qua vemifaeis, semper in oratiεmbus an eis.
seripsit ad Corinthios, ubi dixit,Testem sic est litera eontinuanda . gratias ago a. eis. ι Deum inuoco in animam meam . pro vobis,quia bona vestra reputo quasi Quod antem habetur in Evangelio, sit mea, quod patet ex hoe, quod pro vobis Min .s scimo vester est,est, non,'On, quod in or sicut pro me ipso: di non ait simpli . B citer,plius est, scit. quam simplex verbumon imalo est: non est intelligendum a
eius qui iurat, sed eius qui existiti δε- ,
mentum,non quidem a malo eulci e 1; Γ
in casu quando existimat quis, eam quo exigit iuramentum, esse salsitis ii
raturum,tum enim esset graue pereavi,
ut inquit Augusti sed intelligit esse aIO poenae, scit. ignorantiae,qua nescit, an sit verum quod nobis dicitur. Nanin post pereatum Adae tale instentum est
25쪽
citer. sine intremit is quia Se dormiebat. 5 raciebat alia pro iptius neces atate: sed sine intermissono idem est.q uolin omnibus suis orationibus, scit . quo tiescunque statis horis orabat. Est eniPrael. torum munus, non solum verbum
Dei, in animis populi prae dicando seminere. sed praecationiim iteiri assiduitate. agricolarum exemplo apud Deli agere, ut humore, caloreq; sufficienti, sementem ad fructum usque perducat: nam ego, inquit alibi, plantavi. Apolo riga-Dit. De s autem incrementum dedit. In hoc igitur loco Paul a s. ostendit se omnii ex dilectione dicturum, quo libentius audiatur: praebe qie omnibus exemplum sine intermissione orandi, maxime aut praelatis.
eto suo Barnaba impedis is in Micedo- lnii. R aliis regionibus. Vbi hanc se uim lsit epistolam. ad quas de ii nati fuerant, lium praedicationis grati , tam etiam ut eleemosinas pauperibus oui erant Hie xosobmis, colligerent, & ideo ante tra- sactuali negotium, non inde poterant lproficisci: imo neque absque voluntate Des: ex qua omnia ipse gerebat. Hanc solam facere optabat Paulus, non times aeris miclementiam , marisq; pericula, nee distantiam locorum. Ad uerbioram autem haee augmentatis, di inculcatio, otiosa non e l . sed habet nescio quid energiae: nam adserbium tandem cum reliquis, vehementiam Prς seserim: des terii. ideo est sensus. rei or Deum quod citra interimissionem. me
lionein vestri facio μώHerans) ideii. praecibus meis deprecans illum .. si quama-M ,). idest. si qua fierii possit, ut quod i mdi u de si iero. rindom ab an cometat Esi Fro Wrrem iter habeam in va luvale Dei seniendi ad ανι.) idest .ita volente Deo. ut prospero itinere .sceliciterveniam ad vost nam sine voluntate Dei, mihi, pcit flesse prosperum. 34. Desidero enim v ire is , Ut a Imat retiar v bis gratia oriritualu, ad erefrmanias vos . . dest,smul e solari ιο mibis, per eam qua δ micem est, fidem vestνam. atque meam. M tenebatur Paulus
desiderio. videndi Romanos non quidesti compendii gratia sed ut muneris ali quid illis impartiret, non Mosi crassum, sed Christi spirituale, quo maris e iam confirmarenturii eo qἰiod institueratχ ,. Iidest, ut ipse modestiae gra tia dicit .vi mutua essct utrim: eorum, cosel .itio. dum de ipse illis de eorum fide, S illi, Paulo.
vicissim de sua gratularentur, atque ita fieret. vi mutua exhortatio, virorumq; fidem corroboraret, fulciresq;.
Obserua, quod gratia, in hoc loco, non νs imitur pro iustificaute, quam selus, Deus. conseri per sacramenta, sca Pr gratis data, qualis esset. docere; praedI care, & huiusmodi Addit autem s* ruri κ) vr semper eo a terrenis, ad coe tellia naanu ducat. Dicit ιmpamr vi D, bona quae promittit. non propria, sed a Deo accepta insit et . Ad confrm er Mi vos in ea scit. gratia quam tacepsestis. ιis simul ea Olara esc. h mari ..tatis S modcitiae gratia positum est. veparem se illis.& coiiii reui facent in Omnibus. 3 S. Nolo autem τοι ignorare fratres 3πὸdi Iaepe proposus verro, avos.) Non erat.
vanum nec nudum desiderium Panti L. nam frequenter suis illi in animo Homanos inuisiere,& hoe est quod vuI r eoanon latere, ut agnoscentes aisceti)m idisus, deuoti ut eius. verba suscipstant. 3 6. Sed prohibi ηι μην usique at sue. Prohibitus hic occuratus accipi tur,veait Hieron v. dum aluis prouinciis puri meis. dicauerit. licut ipse exponit in fine huius F pistolae dicens , Prostra quod im Rem .vLniuebar plurimum venire M vos. Ostendit igitur se occupartim necessit ate Euangelij praedicandi, Romam ad siue ire non potuisse: ac si ita diceret' uod vos hactenus non inuiserim per me trein ste tit, quoniam ad hunc u de diem non licuit, per impedimenta quae inciderur.
tile Pauli de si xium. quod antea . L
26쪽
diserat, scit. Ut aliquid impertiar vobis gratia spirituas, hoc est quod explicatius modo ait, Vt aliquem fructum ha-' beam in vobis, seri apud vos alludens ad y .rs. illud Saluatoris, Posui vos,vitatis,& fructum asseratis,& fructus vesicr maneat. Modestiae autem gratia, & humilitatis, non dixit, faciam, sed habea-. Potest etiam sumi fructiis pro mercede, ut sit sensus, Cupio videre, & docere vos, ut aliquem fructum etiam habeam apud vos pro mercede labor mei. Multa- Orig. rum diuitiarum cupidus, ut ait Origi. ex multis possiesiionibus congregare prouetus desiderabat Paulus. sed prior
sensus menti literae videtur magis consentaneus. Nam qui Deo plenus, apostolico munere fungebatur, non tam ad suorum meritorum accessionem,
, quam ad amplificandam, stabiliendaq: fidem in cordibus hominum, intendebat animum, sciens inde charitatem copiosius ditari.'uod non quaerit quae sua
sunt: atque hic sane sensus. ex adiunctis continuo verbis eruitur, ubi ait, sedebitorem esse cunctis nationibus. 3 3. Gracis, ae barbaris, Sapientibus, ct insipientibus, debitor Iam. J Mirabilis est Deus noster in Sanctis suis, maxime in Paulo seruo suo, qui cum Iudaeus esset. ex gente nimirum, uniuerso sere orbi prorsus inuisa humilis tentorioru sutor, debitorem se Graecis, Romanisq; er diendis audet praedicare. ita proculdubio iuxta suum altissimum consilium, visum est omnipotenti Deo, perdere sapientiam sapientium,& prudentiam prudentium reprobare: nam quod infirmuest Dei, sortius est hominibus. s. Notandum ex D. Tho. quod Barbaruς, duoliciter dicitur, uno modo, secundit quid, qui scit . est extraneus quoad ali-8.cor. ι quem, iuxta illud Pauli, Si ego nesciero virtute vocis, ero cui loquar Barbarus. Vnde Anacharsulis extat dictum, in solonem urbane reiectum : is enim cum ex Scithia Athenas venisset, a Soloneq; Barbarus esset silutatus, respondit, Est per Iouem, & Solon Anacharsidi, ita vi Anacharsis Soloni Barbarus. Hinc usu venit Latinis, ut ignaros saae linguae,barbaros a pellent. Altero modo sumitu tbarbarus, simpliciter, qui scit. cst extra
neus a communitate hominum in quantum ratione non regitur: iuxta id quod in libris Machabaeorum habetur, ubi dicitur. Ne ita ferociter, ac barbare seceris, idest, inhumanθ. & quia Graeci, ut ait D. Thom. suerunt primi legum inuetores, omnes Gentiles, qui humanis le-Libus reguntur, nominat Graecos. Et hinc serian, quoniam Pythagoras Graecus, philosophiam in italiam attulit. magna pars Italiae, quae vulgariter dicitur, La Romania, dicebatur olim, ut ait Hiero . magna Graecia. Quod quidem
non est parua coniectara quod Graec mira vocabulo, intelligantur etiam Romani. De Iudaeis autem qui diuinis legibus regebantur, mentionem non facit, quia non erat institutus iudaeorum
Apostolus, sed Gentium. Hine etiam potest tolligi omnibus quibuscunque nationibus quantumvis reis
motissimis, & abditissimis, ingeniisq; barbaris atque belluinis affectis, deberi
euangelica praedicatio, & huius contra rium dicere, esset error danatissimus. Alioquin neque vellet Deus omnes h
mines saluos fieri, nec fuisset Christus, in uniuersalis Redemptor pro toto humano genere passus. Sensus igitur Pau-Ii est, hane euangelia praedicandi ops ram a Deo mihi mandatam, non huic
aut illi genti proprie debeo, sed ut ille
Deus est ex aequo omnium, di Redemptor omnium, ita eius euangeliu aeque ad omnes pertinet. Itaque non G raecis modo, veru metiam barbaris,non sapistibus, & eruditis tantum, sed rudibus quoque, & illiteratis operam hanc de beo, quisque fuerit ille qui non rchciat,& auersetur. et ς, Ita quod in me promptum est, tra voia
bis qui I Ima enis Euangebetare.) Ex diactis concludit promptitudinein animi
sui dicens. ita ) idest, proinde, nodis me idest, quantum ad me attinet, dummodo aliunde non impediar, pro
ptiim est θ idest, gestit animus, coe vobis qui Roma citu ) idest, qui in gloria suma, & in saliletio mundi estis, quiq; le
27쪽
meros eum omni philosephiae genere coinugitis, Euan are idest, Euang
Iium praedicare. 'o. Hore enim eraιbesco Saau lia. EG. cludit impedimentum promptitudinis, scit . erubescentiam,mpter quam multi ea praetermittunt, quae alias facerent . promptὸ. si non erubescerent. ideo i
quit, Non erubesto. &e. ac si dicerer, Non me deterret imperii Romani Maiestas neque pudendum mihi duco functionem si predieem Euangeliu Chri lii.
Huius vero rationem reddit cum ait,. ΑΤ. Virtus enim Dei es in stitem omni credenti. Res eredita & praedicata, di citur in hoc loco Euangelium. & sic est, mero. virtus Dei: quia ut ait Hierony. nulla maior virtus est,quain quae.devicta inor te. homini perjito reddit vitam. Omni eredenti, inquit, Nam increda Iis,in trinita quaedam videtur Euange lium Christi. At vero quan uis illis ress ivola. ridi eulaq: videatur, si quis tamen rectὰ erediderit huic virtus Dei est efficax ad eonserendam salutem, quam nee Iudaeorum Ieges, nee gentium phi
losophia, opesve conferre potuerunt. Hiera. Beatus Hierony. rectε,inquit, dicit Paulus, non se erubescere praedicationem crucis, quae credentibu , Dei , irtus est in salutem. Item. hoe ad taxatione subtiliter pertinet pastanorum. qui cum non erubescant credere, Deum suum
Iouem, propter innanem libidinem in animalia irrationabilia, di insensibilia
elle mutatum, nobis erubescendum putant, Dominu , propter salutem perditi hominis credere crucifixum, cum in alistero, horrendum si dedecus, in altero, admiranda pietas. atque virtus. Simulti illos haereticos tangit, qui haec tan quam indigna Deo refugiunt, ut homi nem induerit, quem pro salute humani generis passioni traderet, non intellige. tes, nihil dignius creatori quis creatu rae suae curare salute, maximὸ cum ipse. per hoc. naturae detrim Etum, quasi imis pas ibilis sentire non possit. Haec sapi Hiera. tissimus Hiero. 2. Iudaeo primum, edi Grato. Cum tauangelia vis aeque valeat omnibus, tameprimum in Iudaeos S Graecos propagata est. vel primum refertur Iudaeo, ut scit dicat tempos, non dignitatem, iuxta illud, Vobis opportebat primum I qui reinum Dei,&c. Hic Pauli locas iam expositus, est primus unde Lutherani ab ortodoxa Patrii Soto. expositione discordant. Hine suorum argumentorum turba. Hinc bellum eo tra Catholicos de iustificatione adoriutur. Si enim, inquiunt, salu , apostolico testimonio omni in uniuersum credentipatet. quid aliud ad iustificationem de-sderare opportet, aut exigere, quam unicam fidem p Farentur autem Catho, lici, per fidem, ut hic ait Paulus, iustificari credentes. sed tamen per eam fide Gai Lunae per charitarem operatur. Nam a- l. r. 'l a. . ed si tanta esser fides, quae transer
dis montibus sufficeret, nihil ad iusti
tiarn coram Deo valeret. pro eo quod
ut ait Iacobus, otiose esset, quin etiam morrua. At neque illi negant, fidem qua iusti ficamur, eam esse,qtiae per charita tem operatur, sed tamen id verbo tenus sustinent. Cocedimus enim omnes, fide per charitatem operante, apprehendi iustitiam Dei. Attamen apprehendCre, idem illis, quod credere, puta intellect' assensione, accipere verbum promisit nix diis inae, quod solum, ut aiunt,neces, sarium est ad salutem: iustitiam autem& gratia sola sic fide apprehensam subinsequitur, secundum illos, charitas,& re. liquae virtutes, quae ideo nullatenus concurrunt ad primam iustitiam sed sequutur iusti ficatum. Vbi Acilimum est perspectu, quemadmodum iuxta eorum dogma, non tulit ficamur fide per ch ritatem operante : sed sola fide, idest, intellestiis assensioneAntequam P clivritatem operemur.
Veritas autem catholica est, ςdem esse
omnino necessariam ad salute. per quRquidem apprehendimus hoc est, cognoscimus, unde pendeat, de in quo consistat ilistitia & salus nostra. Veruntamehanc Deus salutem in adultis, per actus fidei di charitatis operatur, qui antegratiam, informes sunt. post vero Ermati. Deus enim ita nobis, per fidem Christi,
pollicetur tautem, si secerimus quae fi-
28쪽
des Ilibet. Non solium ait, Qui crediderit, sed, Qui crediderit,& baptizatus fuerit. & Ni si poenitentiam habueritis, omnes simul peribitis. Et, Si impius egerit pce nitentiam , omnium iniquitatum eius, non recordabor. &, Conuer timini ad me, & ego conuerrar ad vos. Non ergo satis est credere ad iustitiam, sine actione poenitentiae . idcirco fides, non solum operatur per charitatem sormatam in eo qui iam iustus est, sed perae iis etiam quodammodo charitatis disponit ad iustitiam, dum peccator numine assatus, diuinoq; attractus digito, assennum praebet Deo, libere nos mouenti, atque diuinae motioni cooperatur, per spem salutis, & peccatorum detestationem. Hic igitur eii huius loci sensus beati Pauli. a. yustitia enim DEI, in eo reuelatur. ex Ide in fidem. Explanat quonammo do euangelium sit virtus Dei in salutem
omni credenti. Pro quo notandum est, , quod iustitia Dei, est nostra salus. Tunc enim veram salutem habemus,cum iusti sumus apud Deum di & non sumitur iustitia hic, pro speciali virtute quae distinguitur in commutatiuam, & distributiativa, sed pro toto virtutis genere, quod uniuersam probitatem comprehendit, sicuti illud. Sic enim decet nos implere omnem iustitiam. &, Nisi abundauerit Mar. , iustitia vestra plusquam scribarum dipharisaeorum. Dicit autem iustitiam Dei, ad disserentiam iustitiae hominum quae respicit bonum honestum. & generali affluentia Dei potest homo talem exequi iustitia. Potest quippe nonnulla opera. moraliter bona agere,quae licet non sint aeterenae vitae meritoria, atque adeo nec simis pliciter bona, sunt tamen utcunque bona, idest, iusta apud homines. iustitia autem Dei. habet finem supra naturale, nempe, videre amatum Deum, atque a γ deo in vita gratiae cosistit, eaq; praestare officia, quae Deo sint grata di accepta, ad aeternam vitam. Haec ergo iustitia Dei, idest, quae a Deo est, seu inter hominem & Deum, seu coram Deo, est nostra salus. Et .hoc quidem, mundum
semper latuit. atque adeo procul abfuit
mundus a salute, dum nee morbum suu intelligeret, & unde petendum esset rein medium ignoraret. Cum enim ante adouentum Christi, aliis in rebus alii, si tam esse iustitiam existimarent, postquam autem venit. in eo, idest, in euangelio ipsius, reuelatuo id est . palam fit omni- tbus crustitia) non Mon, sed ipsius 1 ιιὸ
quae non sita sit in superstitiosis cultu si-nrulachorum aut legalibus Iudaeorum remoniis, sed exfri) est vera iustitia Dei, quae cunctis proponitur in P dem hoc est, ut credant euangelio h mines, & ex fide quaerant deinceps iustificari. Vel iustitia Dei qua nos Deus instificat, & sanat, est, di constat ex si de in fim, hoc est, fide promouente, ac subinde augescete, qualis est ille Hebraisinus, ibunt de virtute in virtutem, P uridest, in augmentum virtutis. Vel ex
fri veteris testamenti in Mem noui
in utroq; enim continetur Christus Dei virtus & sapientia. Vel fri inchoante, infim) perseuerantem . Non Gnim saluabitur qui in finem non crediderit. Vel ex fide praeteritorum, is
fidem suturorum, quod non sat sit er dere Christum pro nobis natum,Passii, resurrexisse, nisi S nos in illo credamus
resurrectoro , &aeternam vitam cons
reuebetur in euangelio ex side) veteriet
ui. Qui enim in lege adumbrabatur,manifestatus est in euangelio. Nam qui in lege non intelligebat illnd Esai. Ecce sta virgo concipiet, dum in euangelio Iogit, Ecce concipies, di paries filium . qui notapiebat illud Micheae, Egressus eius a Asic. diebus aeternitatis, dum audit Ioanirem tonantem, ac dicentem, In principio Grai verbum . illi reuelatur iustitia Dei Christus, qui enigmatice tantum Pr
serebatur in lege. 44. sicut I 'tum est, 'ustis autem resis visit. 9 Ab authoritate Scripturae ostendit quod fides sit radix, salutis,
iustitiae, & vitae nostrae, quam operatur euangelium, quod dixit esse virtutem
Dei. Et potest ita exponi, i rui ex fis. hic punius, deinde, visis, ac si dicat, Dissiligod by COOste
29쪽
ut tim ex fide Dei iusti sieari atque vitam animae habere,&qui filem non habet. non ei iustuς nec vivens. Vel siet in , ex si is ομὰθ idest vi cturus est. Hiem. quod ideo dixit, Seeundu Hiero. Quia sine fide, idest, sine spe retributionis honorum operum, perficere virtutes ne.
ino poterit, scut di ipse ad Hebr. Testimonium perhibens Gocet, inquiens, Sine fide impossibile est placere Deo,credere enim opportet accedente ad Deu .
Constat igitur quod per fide operatur euangelium tautem,iustitiam, & vitam
in nobis. Pro euius maiore intelligentia, notan . dum ex D. Thom. quod fides importat assensum quendam cum certitudine, ad id quod non videtur, ex voluntate . quia nullus credit nisi voles, ut Augu. dicit. Et hoe modo differt credens a dubitate, qui in neutram partem assentit. Di ffert, etiam ab opinante, quia ssentit
in unam partem non cum certitudine,
sed eum semidine alterius. Differta sciente, qui per eertitudinem assentie ex necessitate rationis r & secundu hoc, fides est media inter scientiam & opinionem. Deinde notandum quod si a et piatur fides pro re credita,iuxta illud, Fides autem catholiea haec est, ut unum .hba. Deum, in trinitate &e. Tunc quidem fides non est virtus. Si autem accipia tur pro habitu quo credimus, sic,quandoq; est virtus, quandoq; non . Est en a virtus, principium actus persecti, actus autem ex duobus principi s dependens.
non potest esse perfectus si alteri principiorum, desit sua Psectior sicut equitatio non potest elle persecta, si vel e-uus bene non vadat, vel sessor equum ueere nesciat. actus autem fidei, qui est credere,dependet ex intellectu,& v. untate mouente intellectum ad assensum. Vnde a eius fidei erit perfectus si voluntas perficiatur per habitum charitatis, & intelleetia per habitum fidei,
Non autem si habitus cnaritatis desit: ideo fides sormata charitate est virtus, non autem fides inHrmis. Tertio notandum. quod idem numeri est habitus fidei, qui sine charitate erat
informis, aducalanta diaritate, fit vir
t r quia cum charitas sit extra essenistiam fidei, per eius aduentum,vel recensum. non mutatur substantia eius. Quarto notandum, quod sicut corpus vivit per animam naturali vita, ita anima vivit per Deum vita gratiae . primo autem Deus animini inhabitat per fidem, nec tunc est persecta habitatio, nisi fides sit se ala charitate, quae per vinculum persectionis, nos unit Deo. Cum ergo dicitur per Prophet. quod iustus ex fide tituit, intelligendum est, Abac. de fide uiua, quae per charitatem opera. a.
Quinto notandum, quod hic secundus est locus. quem Lutherani pro se adserunt.volentes quod fides per se sit vita iusti. reliqua vero opera nihil ad iustitiam, coram Deo conserre r Cum t
men non ille sit sensus quod fides sit vita ipsa S forma qua homo est iustus sed Quod fides sit quae ivllum tum in fine dirigat, tum, alliciat ad virtutem . Ex citat enim Deus per illa verba Prophe ea . desides homines ac sensuales,qui noni si praesentibus commouentur,quibus ait. Ecce qui incredulus est non erit re eta anima eius in semetipso. iustus a tem in si de siua vivet. P idest, spe per fidem reuelata durabit, perseia erabitqr in opere. Uiuit ergo iustus ex fide, dum propter Deum , quem fide cognoscit &propter praemium cuius spem habet. ex fide, facit opera charitatis. quibus verbis. status, Ze conditio. peregrinan tium a Deo describitur. Nam illi triu-phatores coelicolae ex visione amantes vivunt: nos vero ex fide operantes. Atque hic est etiam germanus sensus il-Ii ut sententia , euangeliu est virtus Dei in salutem omni credenti: videlicet,co de, ore, & operet ut scilicet, Credamus corde reuelata a Deo confiteamur ore, di operemur, quae Deus mandat. & ita
fides est radix, salutis, iustitiae, di vitae
Α . 2 suetitur enim ira D E I de caris
super omnem impietatem, cst inin tittam. hominum eorum , saei veritarem. DPI inimustistit detinent. Quemadmodum iustitia Dei, quae est omne bonum, perti
30쪽
est omne malum, pertinet ad incredulos : hi possunt dici omnes impii. & inis iusti, qui fuerunt ab initio mundi. nam quan uis essent Gentiles, & fides cum sit donum Dei non cadat sub merito, tamen si fecissent quod in se erat vi uenis do secundum rationem , Deus nunquaillis deesset qui stat ad ostium & ptillari' paratus omnibus auxiliari, & dedi sset illi fidem ut dedit beato Iob, Cornelio, Ceuturioni, Chananeae, & huiusmodi.
At vero non solum secundum rationε. non vixerunt, sed aduersum omnem ra tionem egerunt: idcirco merito ira Dei
venit super illos, dum quasi caecos dimisit illos in foveam omnium malorucadere t & iterum veniet super eosdem
in die irae, extremi iudici): DEI , cum Christus seminus iudex, descendet de
coelo, ut ponat rationem cum uniuersis, reddatq; unicuique mercedein pro merito suo. Hoc quidem declaratum est in Euangelio. per Christum I ES V M,
qui de coelo venit, ut doceret mundum,
di illa minaret his qui in tenebris, S in umbra mortis agebant, ad dirigendos pedes eorum in viam pacis. Haec via palis est fides Christi, qui tenuerit eam, erit filius pacis, qui vero hanc viam ne gauerit, erit filius irae, perditionis oristis, S inferni. Inquit nunc ergo beatus Paulus, dico quod Euagelium est virtus t ei efficax, ad conserendam salutem, omnibus recte credentibus . nam sicut in ipso tavangelio declatatur, quod fides sit radix omnis boni, ita infidelitas omnis mali. Reuelatur enim idest,declaratur,
scit . in Evangelio, Ira I idest,uindicta, de caelo quia per Christum qui
descendit de coelo, in uterum Virginis, ubi nostram naturam induit,declaratur. Super omnem impietatem idest, adue lus omnes homines impios, qui contra
homines iniustos, qui contra proiamos, peccauerunt: homines infideles & maligni, qui seritatem DEI, m iniustitia detinent. id est, qui veritatem cognitam de Deo, non accommodarunt ad pie,
sancteq; vivendum, sed eam iniuste oc 'cupant male uiuendo. Veritatem, inquit, D PI, Idest, veram de DEO cognitionem. in iniustitia detinent, idest, detinent iniuste quasi
captiuam. Veritas enim ex se tendit in eum a quo procedit, illuminat mente. docet intellectum ad colendum De unuqui autem habet veritatem, di non co lit Deum, sed creaturam, vim infert veritati, volenti Deum colere, perinde ac si impediret coelum a motu, aut Solemati illuminatione. De hoc ergo impsi.
tiles quod cum Dei notitiam, tali lege. Et fide recepi ssent, ut eam in eius cultu. di gloriam, impenderent, nequiter eam tamen, ac perditissimis moribus polluerunt, ac simulachrorum cultura vitiarunt e quemadmodum ut ait Chrysost. CHassi cui rex, thesaurum suum credCret, ut
in suum ipsius Regis honorem, & splendorem dispensaret, in praedones ille t men, & in meretrices, perfide effunderet i is sanὸ graniter in Regem peccanset, & dignus esset ira Regis r sic impii infideles. & iniqui homines, qui contraveritatem agnitam fecerunt, digni sunt ira Dei, illa scit . quae declaratur in Euagello, nimirum, peccatum pro peccato. ut qui in sordibus est, sordescat adhuc rn ut caeci sint eaecorum duces. poena it εaeterna pro culpa mortali, iuxta illud, Ite maledicti in ignem aeternum. S,Amen dico vobis, nescio vos. Quam vero nefande, veritatem Dei, impietate sua,
di iniquitate, Ethnici, compresserint, ac violauerint, ad explicandum progredi,
a. 6. Vnia quod notum est De L manife- sum est in illis.) Ecce ouomodo verit tem cognitam, iniuste detinuerunt G eistiles, qκM scit. quod notum eis Dei. idest,quod naturaliter de Deo nosci potest, manis stam est in illis idest manifestum est illis, ex eo scit . quod in illia
est,idest, ex lumine intrinseco . nam aliquid circa Deum est omnino ignotum homini in hae vita, nempEqubd sit trianus Deus r unde Paulus inuenit Athenis aram inscriptam, ignoto Deo. re hoc ideo quia cognitio hominis, incipieab his quae sunt ei connaturalia, scit. Asta sibilibus creaturis, qua no sunt pro