장음표시 사용
41쪽
.me in notitia, tradidit illos Deus in reprobum si sum ut faciant ea qua non cois
Meniant.ὰ Qui ambulat in tenebris. ait Saluator, Odit lucem. & qui dilcedit a DEO, stultus est valde. scut ergo idololatrae, non probauerunt. idest, non aprobauerunt, Deum habere in notitia. idest, non plaeuit eis. Deum cognitum agnoscere, prae': oeulis habere, ita scit. vicissim. Tradidit illos DEUS in repro-b-m sensium. idest. pa si is est eos Deus,
suis tenebris excaecatos, abire in mentem reprobam, idque eousque Ut friciant ea 3ua non conueniunt. θ idest . quae
sunt viris indigna, qualia sunt flagitiai an dicta. Dicitur autem reprobus senstis, quo aliquis reprobandum iudicium habet deagendi . Fuit igitur rationi consenistaneum, ut qui Dcum a se ipsis proiecerunt: in peruersitatem sensus, de ipsi
Ium impii in Deu, impudici in seiptas,
verumetiam in se inuicem iniqui, inu haniq: suerunt idololatrae omni genere scelerum opperti, videlicet. 6. Iniquitate. Iniquitas, generale nomen est, ad omne vitium: sicut iustitia, generaliter sumpta, ad omnem viris tutem pertinet. Dicit autem repletos omni iniquitate, ex eo quod eorum v luntas nullam haberet lineam praescriptam ad peccandum . Ille enim videtur repletus iniquitare, cuius affectus est τ . totaliter dispositus ad peccandum. Vertit autem interpres repletos per
cusativum, ut reseratur ad verbum tradidit illo; r quod quidem semper est accipiendum permissiue, ut supra dicta 7. Masilla J Hare opponitur bonitati,quae idem pollet quod virtus,vsu patur autem pro illa peruersitate qua quis . sciens & prudens, data opera,ma- . se. te agit. Vnde Cicero, Virtutis,inquit, contraria est vitiositas et nam malitia,
3. Forniectione.9 Hinc usque ad velisbum, Superbos, incipiunt peccata cominmissionis,quae sunt transgressiones pro hibitionum negatiuarum. Fornicatio autem proprie sumpta, significat con cubitum cum meretricibus, quae iuxta
mices, idest,arcus triumphales publiac E se prostituebant. Tamen hic latius extendi videtur, ad omnem scit . illegitimam rem veneream intra naturales
limites contentam, ut sunt, adulterium, incestus, & huiusmodi. s. e quaritis. Hae offenditur proximus, sicut fornicatione proprisi corapus ideo congruE sequitur illam. Significatur autem per auaritiam, quae uis iniustitia. quoties quis aliquid, praeter ius suum .usurpat: Ut sunt furtum, rapina,&quae uis fraudulenta surreptio. Est enim
auaritia, inordinatus habedi appetitus. go. ος equitia. Haee opponitur sem litati, quae si ni ficat animorum tacu ditatem, S ideo nequitia, lignificat sterilitatem virtutum earum maxime quae sunt circa beneficia proximis conserenis da . vel dicitur a nequeo, dum scit . ali quis attentat aliquid, quod nequit a Gimplere e & hoc maxime contingit ei
ea nocumenta proximorum, quibus no
potest aliquis aliquando pro voto no
gr. Flexos inuidia. animium viden do dicitur, eo quod inuidus, animum sui: m semper habeat intentum .in ali rum fortunas . Vnde inuidia idem est. quod dolor de alieno bono. Licet aliquando, de odio praedicetur. Et quemadmodum inuidia diaboli, mors introiuit in orbem terrarii, ita hoe ser E mombo, tabescit mortalium charitas, quae
mutua inter omnes deberet esse. 21. Homicidio. Primum mundi h micidium, inuidia patratum est, qua frater estuavit in fratrem . scili. Cain in Abel. Hoc est praecipuum nocumetum proximorum e S eli duplex speris& voluntatis. Vnde beatus Ioannes, Qui /.D.s odit, inquit. fratrem, homicida est r qui
42쪽
83. Contentἰone. laee significat tu gia, & pugnas vel honorum ambiti ne , quando . s. plures contendunt super eadem re . vel est impugnatio veritati'. cum confidentia clamoris: Sut mero. ait Hiero. ubi non ratione aliquid, sed animi pertinalia dessenditur. At ubi iam non veritas quaeritur,sed proximus satigatur. 34. Dolo. ) Ex eontentione oriuntur doli: quando scit . aliud simulatur, &a liud agitur, & frater decipit fratrem. Agitta vulnerans, ait Propheta. lingua cortitia, dolum locuta cst in ore suo, pacem cum amico sto loquitur, & occul-niere. s. te ei ponit insidias. 8 e alignitate . in Haee opponitur benignitati, & significat malum ignem, id est, malum affectum in corde,vel ma-Hirro. litiae votum, ut ait Hicro. quod est radix malorum Operum. 8 6. Susi,mones. γ Hi sunt murmura tores, non in faciem .sed in aurem loquentes, ad seminandum inter fratres
discordias: in quos est illud Ecclesiasti-Gel. ιν. ci. Susurro & bilinguis, maledictus in populo. multos enim turbauit pacem
87. metrassor 1. Hi sunt qui etiam
occulte arrodunt, & detrahunt hon rem. & famam alicuius: eo ignorante.
dicunt mala de illo di de huiusmodi ait sapiens, si mordeat serpens in silentio, nihil eo minus habet, qui occulte detrahit.. 88. DEO odibiles. Iloe non pertinet ad nouum crimen, sed ne putarent crimina proxime nominata,non esse usque adeo grauia, quae possint dirimere amicitiam Dei, quia solo ore committutu addit hoc, scit. Deo odibiles ) idest, huiusmodi homines Deo odio haberi r maxime qui susurris suis, seminant inister fratres discordias. Unde Sapies sex, Pro. s. inqui sunt quae odit Deus.& septimudetellatur anima eius, nimirum,qui seminat inter fratres discordias. Offendunt enim in hoe,id quod Deus in hominibus maximὸ amat.smutmIm am is rem. Hoc, inquit Dominus, est praec pium meum. ut diligatis inuicem, sicut
dilexi vos. Et in hoc cognoscent quod 7-. s. Discipuli mei estis, si diligatis inuicem. Qui autem charitatem proximi offendit, consequens fit, ut&diuinam etiam violet, ut colligit Beatus Ioannes dicestrui non diligit statrem suum quem vi- , et, Deum quem non videt, quomodo
potest diligere 89. 'contumeliosi.) Hi sunt, qui alios manibus , aut lingua publicὲ dehone
stant, ut maior sit contemptus iit contumelia, quam in susurratione; re demisetione. Nam qui detrahit, aut susurrat,
reuereri videtur eum, aut timere, quem elaniculum roddet: unde & contumelia, ut ait Seneca, a contemptu dicitur, quae e--ἀ
idcirco honorem ladit. Conueniunt autem haec tria' vitia, in materia, nam illis maledicitur proximu differunt vero in fine . nam susti m discordiam: detractor,infamiam: c tu meliosus intendit iniuriam . & haec
distat a caeteris, quod re,&eo uitio fit.
yo. Superbos. superbire, est superiusquam iustum est ire, per inordinatum appetitum excellentiae. Volunt enim suis perbi praeesse, & non subesse alienae reis gulae . ideo praecepta omittunt, estque silperbia radix delictorum, quae sunt praeceptorum omissiones . sapienS de Ραρ . ipsa inquit,quod est initium omnis pre eas. Sed hoc quidem verum est quantuad auersionem a Deo, dum peccans, adiuina obedientia eximitur, non autem quantum ad conuersionem ad bonum ,
comutabile, quod fit per eupiditatem rnam iuxta Apostolum , Cupiditas est radix omnium malorum. i. elator. 9 Elatio est, qua sit perbus homose effert super alios, ut Pharisaeus ,
ille qui dicebat, Non sum sicut caeteri 2 M.tri hominum. & est filia superbi t. quae quiadem est habitus appetendi praeter ius& aequum excellentiam, ut nullius quis suseipere velit leges, sed omnibus aths imponere, quae malorum comptu tium statina est. . xosa
43쪽
insurgit scelerum inuentio, quo superbi egregii habeantur. Nam cum bona iam a Deo & hominibus imi instituta, consequens est ut & ipsi de nouo adin. ueniant mala : & sorsitan idem est nue
Paulo, inuentores malorum, quod in- Dentores nouorum : quod enim recenter inuentum est. suspitione non caret,. . de hac potissimu:n aetate. vitiam est pestilentissimum . quapropter, coticola dogmatibus examinandis omniuin fidissima, e stam horitas vetustatis, in hi vel maxime quae ad Chri litaniari perti. nent religi Ovem. s 3 . parentiιus πσου o ἀ- s. Mai
re omne ς intelligit, magistro que, de rogistrat is . q sib is non obtemperare,
iniquam e 1i v lde. obsequia enim de fides, honoresq; debentur illis. st . φρi uter. Ex cliperbia, praecipitari in insipientiam . necet rium est. itaque in sipientes, idem est. quod con
o. . tra diuinam reuerentiam agentes. Ecce,
inquit beatus Iob. timor Domini. ipsa lest sapientia, di recedere a malo intelli
genti .s . Incomposlios. J Hi dicuntur qui non
sunt morum deceritia, S uenultate.ex
teme appositi, sed cachinis, & reliquis Hiera. sestibuς di Gluti. Nam iuxta Hiero. qui a sente sapientiae recesserunt,neces se est ut inordinat E serantur. N Aug. impudicus inq uit, oculus, impudici cor Geti p. dis est nuntius. & Silomon. Amictus corporis, ait, dc risus dentium.& gressus hominis, enuntiant de illo. Apud Esai Mi.f. tamen, inculpatur quidam de hoc quod composito gradu incedebant: quia ilia compositio excedebat modum com munem hominum, inter quos agebant.
96. sim ictione. 9 Differunt affectio,' di affectus, quod hie ad omnes animis motus tam bonos quam malos exten ditur t affectios autem est amicitiae: de, maxime parentum erga filio . ae contra. Ze sie a Paulo sumitur in hoc loco, pro studioso scit erga propinquos amo- . quem natura mortalibus ad societ tem indidit. Animalia bruta nos docet. quae naturaliter mutuo hamatu ut sal tem quae unius sunt speciei concilientur inter sese. Diligit enim omne animal si ' ιεbi simile . quapropter, quia ubi ab an d it delictam . refrigescit charitas, P stis aliis sceleribus . continuo addi S ne age me. idest. h am initatis exispertes, Secharitatis . Afictio enim inister propinquos esse non potest, ubi de suerit eliaritas Dei.& fides Iesu Christi. Vt merito dicatur in Pro aestio, Visceraim aiorum, crudelia. quorum experimetum quotidie tamitur inrer pagano .
qui regnandi causa , filii non parcunt
parentibus,di e conuerso, nec fratres sta
97. Absque fabre. Non quod foedus non inirent, sed quod foedera. N pacta.
seru ire non curabant nec ho/ie curant.
ut videmus in nequit simis ui horae tanis, quos cum isti idololatris, foedist gos, merito vocare possumus. 98 . sin mimicordia. Nee sit, .nee ali gvoluerunt compati Dcbemus igitur miseris omnibus exhibere misericordiam, ut & nos iram extremi iudicii Dei caueamus. Nam iudicium sine misericordia. illi qui non secerit inisericordia. Ac , Beaati misericordes,quoniam ipsi misericoris diam consequentur Sed, ut inquit Hiero . de istis impiis, quomodo aliis pote. ' 'rant misereri. qui in se mitaricordes esse noluerunt naec omnia per ordinem digesta pereata, de illis dicuntur. qui d relinquentes Deu, ab ipso vicissim sine derelicti. Caueamus ergo Se nos nequid malum ex his habentes, similitet reli
non intelisxerant, quoniam qus talia agi e
digni sium morte. asi dicat praedictitii pii, entia Deum esse scirent,eundemq; summe iustum es scirent. Non intele, xerunt. idest, non cognouerunt,uel non crediderunt. Deum, punitorem e ste malorum, iuxta illud Prophetae. Dicunt in Sub. εἰ corde suo, non faciet Dominus mala. Vel o οὐ inte-reunt,) id est, noluerulimeligere, nec cordi illud imprimere. pe
44쪽
pereatis mentem obscurantibu . & voluntatem a recto deuiantibus: Qus
sunt marte. Se uterq te sensus conuenit ea n illo q iod superius divit, nempε.de sicut non probauerunt habere in notitia. tradidit illo Deus in reproh im sensum, ut scit. non credant. non credentes, non intelligant ea quae perti- M. Hernitatem suturae vitae : nam i xt.1 prophetam. Nisi credideritiq.non intelligetis . Non intelligentes autem, 'ciant ea quae non conueniunt: di siede primo ad vitia iam, contemptus Dei coaniti fuit causa eorum caecitatis,& tOti as prauitatis. O . Ugrei sui maer . J Vere diqnilunt morte r.nani anima quae decerit De im propter amorem teri poralem, dignum eii ut deserariar & ipsa a corpore per mortem corporalem, S a DEOP r mortem spiritualem . te aeremam. Haec eli mors secunda. de qua fit me Ap e. a. tio in Apo lypsi. &quam Restius Va
Io r. Non soletin qui ea faciunt. f dedi qui consentiunt faci utibus 9 Non sola npredicti mortis o uena. digni sunt quin uiusnodi committunt stagiti' verumetiana qui committentibu a ssentiuntur .licet ipsi per se non comiserint: quoniam illis peccandi fiunt vel uti autores, tum quidem, aut directe laudando pe e tuni, dicendo bonum malum, malum bonum . praebendo consilium. & fauorem : t im etiam aut indirecte, quando scit . aliquis non re nraehendit, vel impedit malum, qrocuque modo pote st,maximE, si ex officio pertineat ad illum:
sicut peccata filiorum .imputantur Heliratri suo. eo quod non teprchenderit eos. Haec a item dicta sunt ab Apostolo, propter quosdam Gemili uti sapien-Dq. qui & si idola non colebant. tameeolentibus non cohibebant, e presertim pronter Romanos qui orbi tune ius diceban . Nati cum totus decalogus. si ede lare natura quem propima nouitati sanxi sse debuissent, multa nihilorni-ntis contra eum patrabantur sagitia. quorum nulla in eorum legibus cautio scripta erat. Simplex fornicatio, quam liberam venerem appellabant, non ha- Sote. 'bel, tur apud eos pro illicitat nec in-neffandam immunditiam, legimus scriptum ab illis capitale sit plicium, uti par erat. Ad haec .praeter paucos Romanos, di Graecos, reliqui gentium, sub nullisset e testibus vitiebant: neque vetabant Romani idololatriam prouinciarum aquae in suam ditionem venerant. etiamsi non omne probarent, illam scit . quae cum atroci iniuria erat coniuncta. Notaiqitur, genrilium principes N sapientes, in munes nt a neccato. qui cognosce-tes veritatem Dei, populum in idololatria. & in multis probrosis criminibus irreprehensum dinriserunt. quem ad veritatem instruere debuissent: atq; ita agentes & consenuentes, nullam habent excusationem e omnes subiacent
irae Dei. quae in Evangelio, manifestata est. de coelo ventura, super Omnes im pios S iniquOS. :NO N est pretermittendum, ut obser Dant hie viri sapientes, quod non quae- Sot cunque neglistentia praelati erga unum subditum, elisam si peccatum mortale esset, grauior censenda est, uti in si ipse idem committeret: tametsi aliquando contingat,nequiorem esse eum per quet alteri peccare licer, illo qui impunitate ipsa icentiaque abutitur. Quemadmodam in principe, ad quem pertinet, te
pes tum condere tum etiam deffendere.
idq: maxime in ecclesiastico rectore: gr ii ius inquam peccaret scelera publica, impune permittere. qi a D si aliqua do tale neccatum committeret: praesertim si sciens . lege dccerneret, Malum,
- quis peccata laudaret, ut ait chri
45쪽
34 COMMENT IN es AR G V M ENTUM,
in hoe sectido Iudaeos quoque humiliatiosia
. eos laborasse. quo N Gentiles, ab ipsis tanquam peccatore ς contempto, τdocetq; non temerε de provimo iudicandum neque irritandam Dei longa Dimitatem r sed bonis operibus insudand. , quae sine personaru acceptio De praemiaturas est Deus. Deinde, nee Gentiles impunex futuros ostendit,qui bus Mee legis est conscienciar nee luis datos hypocritas, quibus neque carna lis Abrahae prosapia. nec exter circuin
. sic imβι enim, quoniam iudiacium Dei est secundum veritatem, iri estui talia agunt . Gistinas autem Me, . omo qui turicas eos qui talia agunt. σfacis ea, quia tu est Vita iudiciam SED
quod inter I ueos di Getiles esset olimn .utua discordia, eum inter ipsosmet Christi discipulos. facta quoque sit coatentio, quisnan corum ess ct maior.
Iactabant ergo se t udaei de lege Dei aceepta, di obsiciebant Gentibus idolo
lolatriam, di multa alia crimina. cc nistra gente, de lege naturae,& obseruati ne iustitiae se efferentes, Iudaeis ex pr l brabant, legis acceptae violationem salvs dcin etiam idololatriam, ut ex sacra pal gina niani fel e constat. quocirca Ap i uolus, ex supericr bus Gentilium sce-l uribus concludit, dicens, quod neutrii eorum habent quo se excusent, dum set invicem mordent, ex eo quCd utriqueropulo reuelata suit iustula Deir Iu datis 'iridem per fidem, Gentibus autε per ea viti hilia quar facta sunt: & tameneque illi scriptam, neque hi naturalem custodierunt. Elt igitur sensitis literaus Propter εκori ideli, proptet flagitia iam recensita, so homo. idest, q uisquis es hominum, siue ludaeus, siue Gentilis, qui tibi placens, Aherm indicae
inextusabilis es. ides , non habes quo te excusare valeas,scit. ignorantiam aue quidquam aliud .c yn quo enim alterini κώ as, te ipsium cendemnaae, eadem enim
agis. ideli, colann irris, i qua ia--, i id est, quorum nomine damnas alium. l Cumque simili culpae sis obnoxius. in teipsum pronuntias sente am, dum in alterum pronuntias. mandoquidem legem quam tu Iudaeus scripto recepisse gloriaris, nihilo fidelius seruasti quam
illi naturalem et & Omnes denique petacatis obuoluti estis : idcireo non est euealter alterius contubernium dedignetur . nam ut conqueritur Deus per Esaia, Si mutauit gens Deos suos, di cer- FDLae te ipsi non sunt dii, populuS autem meus mutaui phariam suam in id6lum.
Notandum est in hoc lom, quod Doldum D. Thiri eum aliqui aliqvinna iu- dicat de peooaro. quod ipse committit. non per hoc insum semper sibi damnationem acquirit.quia non scin per moris
taliter peccae sic iudicando. l per e fisuam
46쪽
nam damnationem manifestat. Si enit publicε sit, in peccato, de quo alium i dicat . videtur scandalirare iudicando, nisi sorte humiliter. se si:nul cum illo reprehendat, pro suo peccato ingemis.cens. si vcro sit in eodem peccato occulte,non peccat lucticando alium de peccato eodem, maxime cum humilitate,&conatu ad resurgendum. Vnde Au--ρον δε gusti. Cogitemus, inquit, primum,cum perii. aliqnem reprehendcre, necessitas nos cogit, virum tale sit vitium, quod nunquam habuimus: S tuc cogitemus nos etiam habere potuisse : vel rate quod habuimus & iam non habemus, ct tunctanetat memoriam fragilitas comunis: ut illam correctionem non odium. sed misericordia praecedat. Si autem inu nimiis nos in eodem vitio esse non ob ior nemus, sed congemiscamus, de ad pati ter condoledum inuitemus. & ha eest via recte iudicandi, & reprehendendi, ad seruandum, non ad perdendum
proximum. Porro, iudicium iniquum, de temerarium, maxime cauendum est: virumque
enim causa damnationis est. iniquum quidem est, quod fit contra regulam iustitiae. Temerarium vero duplicer c mittitur i unomodo quado aliquis pro
cedit circa id quod est sibi cominissumi id ictum absque debita veritatis cognitione, fallacibusq; indiciis audet sente tiatri ferre. alio modo, quando aliquis usurpat sibi iudicium de occultis, de quibus Deus solus iudicare habet, ut sunt cordium cogitationes, & sutura contingcntia. De hoe quidem iudicio temerario, fit mentio in multis sacra pturae locis . in Ecclesiastico dicitur, Eccl. I. Ne temere quid loquaris. & in Euange lio, Nolite iudicare, & non iudicabimini. Sed potius sumite ex epita beati Iob, qui causam qtiam ignorabat, diligentis imὸ ut ipse dicit inuestigabat, in his scit . it: dictos,qtiae ad eum pertinebant.
2. GImus enim quoniam iudicium DEI est, fecWndum viritatem in eos qui taliaesunt.' Cuncta quae fiunt, ut dicitur ingreLolt. lib. Sapientiae, adducet Deus in iudicio.
Iob. ι ρ. R beatus Iob, Vltor,inquit,iniquitatis est gladius,& scitote e ee Iudicium. Si enim peccatorem sibi similem iudicat,
quanto magis Deus iudex iustus, iudicabit hominem iniustum N peccatore, ne illi mala placere, & displicere bona . sors tan videantur. Erit ergo iudicium Dei, de cunctis quae in tempore a n tur. Illud autem erit secundum veritatem,iuxta illud P tua. Iudicabit orbem PDI. terrae in aequirate. Hominis iudicium, et lain si iuste iudicet, non seni per clisecundum veritatem negotii, sed secti
dum dicta testiuna, quae quandoq; dic
nant a veritate: nec potest homo iudicare de secretis cordium uti Deus,qui solus scrutatur renes & corda, Potestitem multis aliis modis humanum iudicium violari, dum non secundum causae merita fit, sed secundum personarum acceptionem . Amore enim aut odio: timore, aut avaritia, iudicia integritas violatur, Δ contra ius itiae regulam interdum voluntas inclinatur. At vero in
iudicio diuino non est sc : quia, ut ipse per Hiere. dicit. Est index S tellis, non me./32 potest falli, salsis allegationibus: ncc,ut ait Iob, parcet peccatori, qua si verbis potentibus, & ad deprecandum compositis . sine per natum acceptione ethiudicium eius, nee amicis suis. nec An- 3gelis, legimus pepercisse peccantibus. 3. Existimas κιρ- ό homo, qui iudicas eos qui talia Quhi, O secis ea. quia tu effigies iudicium DEI. 9 Hominibus quidem imponi potest: & horum iudicium, sortassis effugiet homo qui coniecturas
ac speciem veri sequentes, pronuntiant: caeterum arcana mentis non perspictur. At Deus cuius oculis consipicua sunt omnia, non iuxta speciem, sed iuxta veritatem sententiam seret, aduersus eos
qui patrant eiusmodi flagitia, quae modo recensuit Paulus: ae proinde iudicium Dei nemo poterit effugere, qua uis autem haec verba Pauli, ad omnes iudicatores pertineant, maxime tam n, ad principes N superiores, qui cum non habeant iudicem super terram , obliti iudiciorum Dei absque ullo timore perinpetrant mala,quae in aliis damnant: nec est qui eos audeat arguere. nec dicer
47쪽
male alliis . sed audiant isti Sapiente,
cum eis & contra eos sic loquentem:
Horrenue S cito, apparebit vobis D minus, quoniam lucietum durissimum, in his qui praesunt. fiet r exiguo enim
conceditur miserieordia, potentes autε potenter tormenta patientur. audiant quoque & Paulum, etelo Dei affectum, haec proserentem: Existim M autem o
homo P idest usque adeo tibi blandiriso homo, siue magnus sis, siue paruus, sue potens, siue humilis. quissiquis sibi conscius est, hunc appello usque adeo, inquam, tibi blandiris. dum iudicas elusinodi vitiis obnoxio , vi existimes effugere te posse iudicium DEI, cum ipse committas eadem p cum tibi poenas det homo homini, te non daturum p nas Deo p & elaberis ala illius iudicio, cum tuum iudicium homines effugeremon possint ρ si haec existimas, salsa est tua existimatior quo enim abibis a spi. ritu Dei aut quo a facie eius fugies s ascendero in eoelum cinquit ille m . Nu gnus & Rex & Uates tu illi e est si descendero in infernum, ades: si sumpsi
ro penna v meas diluculo,& habitauero in extremis maris, etenim illue manus tua deducet me, & tenebit me dexteratna. Vtinam haec verba istius magni Regis, si uentius legerent. & intelligeret Priucipes Christiani. krsitan timor iudiciorum Dei. faceret eos, longὸ alios esse quam sunt.
dit causam false existimationis Ethnucorum, de omnium iniquorum, esse es mentiam iudicis . persuadent enim sibi
impunitatem, propterea quod clementissimus Dominus, nolens mortem p
vatoris, expectat, & vindictam differt irae suae, ut per me nitentiam peccator effugiat iudicium eius. Tangit autem in hoc loco Paulus, triplicem gradum ingratitudinis, secundum triplex nomεhla positum: nimirum, bonitatem. pa. tientiam, & longanimitatem. bonitas. est benignitas, qua suis copiose nos afficit beneficiis. patientia,qua tolerat n
stra scelera. quibus foedifragi in eum
pis, de saerilegi existimus . longanimitas, qua non semel.& bis, sed longissimis vitae spatiis, nos perfert. in3rati tudinis crimen ille committit, qui con tra gratiam alicuius delinquit: gratia vero est, beneficium citra debitum collatum r bonitate autem sua nos DEVS Eratis, tum condidit, tum cunctis beneficiis, tam naturalibus, quam supranaturalibus, ad regnum coelorum spectatibus, cumulauit. Cum primum ergo,
quis in Deli peccat, ingratus est in eius - nitatem: sed qui ad primum crimen adgit aliud, in*ratus est in eius patientiam, ac proinde culpabilior. Cumul tior namque gratia. est peccatore ferre. utpote cui non solum, nihil debeat Deus boni, sed iustissime etiam rependere posset malum quam mundum ex Soto nihilo crearet quando et si nemo fuerat bene de Deo, non tamen ullus su rat male meritus. At vero cum quis
non solum a Deo auersus, sed etiam sui mentem relinquens, laxatis habenis in abyssum vitiorum, a sua se sinit cupidulate praecipitari, non solum bonitate,&patientia, sed etiam immensa Dei longanimitate, ingratissimus abutitur. qui ad hunc usque ingratitudinis gradum
perueniunt, in profundo malorum vi
dentur esse : qui non ingrati tantum sed Dei osores,& contemptores, potius dicendi sunt. iuxta illud, Impius eum in
profundum malorum venerit, contem- Pr. nit.
Diuisivi bonitatis, cte. 9 idest, exubera tem illam bonitatem, patientiam, & IMganimitatem, qua poenam differens, multa tollerat, contemnit ille, qui in peccatis suis, non dubitat perseuerare. s. ignem quoniam benignitas DEI, ad paenitentiam te adducit Z θ Benignitas in hoc loco, pro summa Dei liberalitate.& magnificentia accipitur. verbum aut ignoras, ironice dicitur: quasi dicat, non est cur ignorare debeaes, diuinam in te lenitatem, ac summam largitatem, haud quidem impunitatem polliceri nocentibus, sed blande inuitare ad poenitentiam, ut beneficiis illius obrutus,incipias tande tibi displicere. Vbi aperte
48쪽
monstratur, eur permiserit Deus istos tradi in desideria cordis eorum, in paD siones ignominiae, & in reprobum senissum . nam cum posset inferre vindicta, occidere, &e, maluit tamen eos conuerti ad penitentiam. ideo enim obiatinatione in nostram , diutissime expectat, nolens mortem peccatoris, sed ut conuersus glorifiere eius maiestatem. Αtvero contemptus tantae benignitatis est in causa, cur non consideremus, quo fine nos expectet Deus. 5 mira, di ineffabilis, erga homines, Dei beni-'' gnitas N pacientia. cuius non fuerunt
Angeli capaces: tum quide quia suapte natura intellectuales, absque discursu non ut homines omnia simul noti
rant, nullam habuerunt causam excusationis: tum etiam quia post electione.
sunt voluntate inflexibiles, nec poenitere valentes. Aprehendunt ei lim perspicue, & immobiliter, ea quae natura sua cognoscunt, sicuti nos prima principia a quibus nulla nos ratio dimoue re valet, ut quod torum sit maius sua parte . tum praeterea. quia natura sua immortalibus, nullum potuit certum
indici tempus poenitendi, quemadmodum hominibus destinata est tota haee praesens vita. unde, sicut ait Damasce nus, quod nobis est mors, illis fuit casus per primum peccatum . tum denique
colorum puritas, serre non poterat peccatorum sordes. quin vel peccatores e uomeret, vel ipsi dirumperentur: ideo an reli peccantes, eodem momento, de a Deo auet si sunt, de nullo expectatoredemptore, nulloq; concesso spatio poenitendi, de fastigio e orum, praecipi tati. di in tartarorum abyssiim obtrusi.
Negramen tota eorum multitudo coria
ruit. vii in uno homine totum humanum genus : quod ideo, nisi fuisset rea demptum, nullus potiretur illa foeticis tale,ad quam ab aeterno destinatus fuerat.' Meriro ergo increpandi sunt contemptores homines tantae benignitatis. 8e patientiae, & longanimitatis,qua nunquam Angelos Deus, sed nos ad poenitentiam inuitat . Quid dico longanimitatem p dicam potius infinitatem, qua tot, tantaq; sceler u generat tanta aequanimitate,& flentis, per tot anno
rum curricula, tolerat. qnam multa
perfert, procrastinando vindictam 3 qua dissimi alatione & lcnitate, & quo sile tio, tegit inimicorum suorum crimina tanquam fidissimus 1 elator N eustos honoris ipsorum tegit illa Deus, dum Solem suum oriri facit. Ciper bonos &malos, pluit super iustos, & iniustos. omnes illuminat, omnibus inspirat, ad omnium pulset ostium, per eximia alli eit beneficia tam pratiae, quam naturae. pollicetur praeciosis ima gloriae dona.
terribilia comminatur, vocat perlectiones, pur praedicationes, per exempla sanctorum, per punitionem iniquorum, per aegritudines proximorum & desor
mitates. per longam vitam, per morten
repentinam, nihil denique omittit, quo sitim suam inextinguibilem saluti no strae significare valeat. his modis & multis aliis vocat nos Deus, taceniq; ac te gens nostra delicta, vocat adeo ruin poenitentiatri, cuius infinitae & admirandae clementiae ex parte quidem nostra nihil aliud contingit respondere, nisi bellusenus quidam sensus, quo ex tot praetio sissimis beneficiis di fauoribus, infaustum nobis, accerbumq: furoris thesaurum, e samus in diem Domini,quan- do manisesse veniet. N non silebit. Neognoscetur ipse iudicia Deiens. ure ergo optimo maius est gaudium in coelo super uno peccatore poenitenistiam agente, quam super nonaginta iusti qui non indirent poenitentia. Non solum propter difficultatem poenitendi. in quam delabitur peccator obduraticordis, & propter periculini unde poenitens eripitur, verum ob eximiam gratiam, nunquam Angelis impensam, ut, Luc. v Nonaginta nouem Ouibus iustis in de- . , -- ς serto relictis. quae sitnm Deus veniret chominem errantem, Actus homo. quainobrem effulgentior est ratio pratiae preis nitentium, quam innocentium, pro eo
quod in peccatoribus, non si Ihin nulla est ratio debiti, verum etiam ultionis '
Valet sententia lixe Pauli, aduersus eos qui libertatem arbitrii. stulte, &impuden aer, auserunt. neminem enim
49쪽
cogit Deus nee ad bonum nee ad malum, sed benignitate nos ad poenitentiam inuitat, & nimia pacientia,& I-ganimitate . expectat assensum nos Conuersionis, ad quam, ut dictum est. nos excitat quotidie quasi infinius m
Qui DEI voluntati resistit qua vult omnes homines saluos fieti, aut tardat conuerti ad Dominum, durior fit, &ineptior, ad poenitendum: non solbin hoc, verum & Dei mansuetudinem, in se ipse sibi vertit in eum ulum damna
tionis suae. Dum enim obstinata men re, quae nullis rationibus ad poenitentiam queat emoliri, Deum ad meliora Prouocantem aspernatur, ac repellit, recondit & accumulat sibi thesaurum
irae diuinae: quae etsi in praesentia sese
nondum proserat , tamen aliquando
sentietur, nimirum sin distra: idest, intremendo illo iudici j die, eum iam eonsumpta lenitate, hoe seuerius afficientur impii suppliciis, quo contumacius Teiecerunt, ad meliora prouocante Dei
Sennom duritiam tuam. J idest, pro
- . ' priana. Deus enim intentione sua, nominem indurat, sed omnia ordinat in bonum nostrum: nos sumus qui superbia nostra induramus nos metipsos, tu
L. F. ta illud beati Iob, Dedit illi Deus locupoenitentiae, & ille abutitur eo in superbia. Dicitur autem cor induratum, ex eo quod non cedit tangenti Deo: nimirum, quod nec tolerantis benignitate
emolitur, neque territantis metu. comin
i minantisq; flectitur iracundia a ' - u. l . admodum, ut ait origi. eadem pluuia. . deni, terra bona, herbas profert bonas, mala
vero malas: atque codem Solis calore.
liquefie caera, indurescit lutum: ita eam. dem patientia Dei. cor ali s emolitur. AU. aliis vero induratur. Vnde Augu.quasi, inuitus, inquit, vindicat Dominus, qui
in vitam non in mortem,a principio costituit homines . ipse enim inseri sibi
interitum, qui medentis contem p sit costium Domini. di beatus Chrysoralle, inquit, tibi omnia praestitit, ad poenite-
tiam te euocans, tu te autem inflexus
manen S. eolligis tibi iram. . ET cor impaeniterer. 9 idest poenite
tiae nescium. Dupliciter autem alicuius cor, fieri potest impcenitens : aut per obili nationem, aut per desperationem, per illam, nimium confidentes perueriniunt in iram, bonitatem Dei: per hanc, desperantes auserunt eandem bonitatem e & utroque modo est blasphemia in Spiritum sanctum, quae non remitte tur in hoc seculo, nec in futuro. per ipi I ritum enim san6um remittentur peccata poenitentium, minime vero impceis nitentium. Hinc manifeste constat, vox
illa iudicis tremebunda, Ite maledicti in ignem aeternum, quod paratum est Diabolo & angelis eius quanto maiori improperio, erit hominibus impoeniis tentibus, qui poenitere noluer ut, quam angelis qui non potuerunt His namq; desti iratus est ignis ille, quibus non est concessum poenitcntiae tempus: hominibus vero non tam ulciscendi animo,
suam ad terrorem, facta est notitia loci illius. Vt iustitiae timor, diuitias gratiae,& mitericordiae custodiret illis. s. τώε νῖ - tibi iram. P Recoridita O l. Dei iudicia significat. De triplici aute 'thesaurietandi modo, fit menti sacra pagina. Est enim thesaurus in terra. in qua prohibet Dominus thesaurietare.& est thesaurus in coelo, in quo iubetur fideles suas opes reconderer est tertius irae Dei, hῖe, ab Apostolo reprobatus. Primus quidem thesauritator. animalis est & stultust de quo in Evangeli stulti
te hae nocte repetent abs te animam tuam. quae congregasti cuius erunt S
eundus vero, spiritualis est & Sapiens. sed tertius carnalis & saxeus: de q uo haedicitur, secundum duritiam tuam. Naqui perdite nunc obstinati, tam D EI, quim sui ipsorum obliti, neque de mainximis flagitiis existimabant se redditu
ros esse rationem, tum quidem de miniamo quoque verbo ocioso respondebui. omnia persoluentes, usque ad minimum quadrantem.
50쪽
y. IN die Da. J Extremi iudicii dies,
di cuiuscunque hominis particularis, dies Domini,& dies irae dicitur. dies Domini, quia in illo die faciet Dominus suam voluntatem, ut nunc faciunt homines suam. reddet enim tunc unicuique iuxta opera sua, & ostendet se uniuersorum dominum cum terrorenes a magno, & tremore: iuxta illud Prophe- tae, Magnus dies Domini, terribilis valde. &quis sustinebit eum p dicitur etiadies Domini, quia de die illo nemo scit,ata. nisi christus, ut innuitur in Eetcchiele,
Nerit dies una, quae nota est Domino. dies autem irae dicitur,quia in ipsa, ira summi Dei, summo cum rigore, manifeste incipiet crimina iniquorum vinis dicare. I competenter quidem, diei benignitatis, & clementiae, opponit diem irae. misericordiam quodammodo te minanti , qua illuc usque sustentata est impoenirentium obstinatio . Nam& si Dei misericordia, in se infinita sit, confert tamen illam nobis Deus, sicut&pleraque alia, in numero, pondere, di Orie. Cnsura. Aceruus enim nostrorum criminum, & adamantina durities cordiu,
fines illi praescribit. Unde est illud, N
Gen. ι s. dum copleta sit ni peccata Amorrhaeorum usque nunc. Et quamuis per Pro-
M. ιδ. phetam, pollicitus sit Deus quod in quacuque die resipuerit peccator, suarum amplius iniquitatum non recordabitur, S longanimitatem hic Paulus expectatis en nntiet, nusquam tamen longam dolo. vitam promi sit nobis scriptura r imo vero admonuit, ut diem postremuin, veluti furem noctu, vigilantissim E op periremur . Documento nobis est,tum
pencratis illa orbis in nundatio, quando Deum poenituit secisse hominem, tum Sodomorum conflagratio, quemadmodum, ut cumulatissima praecesserit misericordia, ita in maximam iracundiam Dei transformetur. Vnde in Pal. Existir l. maiii inique, quod ero tui similis8 hoe est, quod simili, qua tu causa delinquis, esto te persero ρ hoc est, quod ceu tuis oblectatus delictis conniveo p Haud ita
falsus existi ines . Redarguam enim te, di statuam contra faciem tuam, ut tua te ipsius crimina reuincant.
Io. ET revetitionis. J Dies reuelati nis, dicitur iudicia dies, quia in conspectu omnium, apperietur iustum D EI iudici una, quod nunc videt ar esse occultum : de quia omnia opera, cuiuscunqimeriti sint atque valoris, ex omnibus suis causis, accircunstant ijs, di accidenistibus,erunt tunc etiam compertissima, atque adeo aequalitas iustitiae, prorsus scruabitur in omnibus. Haec autem re uelatio iustitiae, respondet reuelationi
irae Dei superius dictae, quae quidem in
Evangelio reuciatur nunc per fidem, sed tunc reuelabitur appeti E,& manufeste omnium oculiS.
Tr. Iusti in diriι D I. Per hoc verbal tum, moderatur verbu irae,ut non morisbum animi inteligamus perrurbantem
iustitiam : sed siusti) inquit, quia nota
hominum more iudicabit, aut errans, aut fauens, sed ut incorruptissimus, di omnium conscius iudex.r a. QUI reddet unicuiaue secundum o
pera eius Quemadmodum DEVS est summe verax, benignus,& ineuitabilisti ita est summa aequitate praeditus: atquCadeo, unictiique siue probo, siue reprobo, pro suis factis, praemium reponer. Quod quidem de habentibus usum rationis tantum inteligitur. Nam prima gratia quae ante rationis lumen, vel ex priuilegio in utero, vel ex lege commuis ni per Sacramentum quibusdam consertur, ac perinde quae illi respondet glo-l ria, non rependitur pro operum praeis mio, imo est per se praemium solius pa L. sonis Christi, quae quidem post gratia, in causa est meritorum . Pari quoque ratione, neque paruuli cum sola dcceis dentes originis labe, arcentur ingressa regni coelorum ob opus proprium, sed ob peccatum Adae. I 3. secundam opera eius.) Sicut gratis iustificamur, ita & iust E praemiamur et
quia ante gratiam, nullum est meritu, per gratiam vero meremur, perquam iusti efficimur apud Deum. Hinc Pau lus, cum de gratia reconciliationis seris