장음표시 사용
51쪽
R.. . quasi merita, nam si gratia inquit, esset ex operibuς, nim esset gratia, sed merces. At vero, ubi sermo fit de retribuistione gloriae, aut supplicii .id iuxta op rum merita constituit emetiendum n his a Deo, ut in hoe loco. Nam & si opera no ltra seeundum eorum substantiam considerata, non sint digna vitae aerernae, tamen quatenus afratia proficiscuntur, qtiantumuis leuia, & parua. At momentanea videantur, et ternum glo A riae pondus, supra modum, in sublimi- η' ' tat' operantur in nobis. Opera igiturAM. e. 7 nostra, & dona dicuntur ab August. 6e degra re merita nostra: dona quidem, quia auxi-ι b. arbi. Iio Dei, nobis illa proueniunt e meritavero, quia per nostram etiam fiant libe
ram voluntatem, per quam nostrarum
sumus actionum Domini. Similiter vita aeterna, de stratia dicitur. & praemiur c. quia nostris meritis datur: illud vero. qitia ea ipsa merita quibu datur, non a nobis parata sunt per nostra su fieientiam. sed in nobis ficta per gra- Aug. de tiam. Misericordia i taci: Dei, ut ait Αuco'. est gust. semper adhaeret iustiq. siue cumo .c. ιI eon rertuntiir, siue cum praeliantur. si aee ri coronantur. Q aibus verbis insinuat triplieem qratiam, scit. operant aqua praeamina irz cooperantem . per quam meremur: & nraemiantem, dum coronamur. & hoc est in causa, quod .
ut aiunt Theologi , praemium semperest ultra condi nam, quia non per no stram nos sufficientiam, sed per suam ipsius gratiam, illud obtinemus. Supli cium vcro, semper est citra condignum. nam quantiis in inserno, ex lege iam posita, ad iustum Deus agat cum repro his, nihilominus quia merito potui siet acerbiora in illos supticia statuere dicitur punire citra condignum. Vtrumq; tamen est aeternum, de praemium, & plicium . Iustorum enim officia, opera sunt, tum filiorum Dei, tum etiam in immensam ipsius bonitatem di gloriam relata, ac perpetuo prono sito confirmata, ideo digna profecto sunt uita ae terna. Similiter, iniquorum commi sti, quibus ab illo infinito bono. perpetua intentione veluti tenebrarum filii den
ciscunt, digna profecto sunt perpetuis
seplictis. nam ut inquit August. in retri Aug. l. hutione iustitiae, non eo sideratur aequa- de s . litas temporis inter culpam di poenam, eum & in ciuili Repub. pro breuissima. adulteri; culpa, capite plectitur adulte m. atqueadeb perpetuo priuatur, viti tium societate . ita etiam non cl miru, si peccata commissa contra charitatem, perquam scit . est societas inter Deum& homines, aetemaliter, diuino iudicio Puniantur: atque huius rei iudicium esse iustissimum, patet ex causa iam dicta, videlicet, ex voluntate peccantis v Ientis in peccatis semper esse, ut auarus, aut sornicator. Deus enim qui inspe et or est cordis praecipuE ad voluntatem peccantis atrendit. As ignatur autem sic si dum Theologos. duplex damnatorum poena, videlicet. damni, & sensus, quas sapienter disce nunt hoc modo e ut poena damni .aue soni a Deo respondeat: poena vero sensus, conuersioni ad creaturas i & ad hae poenam, quod in hoc loco ait Paulus c fecundum vera refferri debet e v exempli gratia, eadem sit proportio inter tormenta Iudae, &diuitis epuloni , di aliorum, quae fuerat inter eorum de . Iicta: iuxta illud. Pro mensura desidii, Tra.δε. erit S plagarum modus. Poena autem
dant,quae est carentia diuini cospectus, quan uis multi dicant quod est aequalis omnibus danatis, dici tamen potest. quod habeat suos doloris gradus. Acer hius enim per se torquebit eos qui maiori odio Deum habent: veluti idem Oxilium, eo prauius, molestiusque feretuis. quo a maiori, magisq; inviso h e fuerit impositum. I . HIs qui secundum patientiam boani operis, gloriηm, O honorem, ct ancor ruptιonem , Marentibus vitam aternam. θs autem qui sunt ex contentione . edi qui non acquiίscunt veritati, ererint autem iniquitati, ιra, ct indignatio, tribκlario Oangustia, in omnem animam hominis o per antis malum , iudai primaem O G ci. Gloria autem. O honor est pax, omni σ-peranis bonum, Iudaeo primum Graco.
Distributio diuinae iustitiae fiet in hue
52쪽
modd. Nimirum .reddet Deu vnie atq; praemi ina pro factis suis: alteris quidem veram gloriam, honorem, & liuinortalitatem, seu in eorruptibilitatem, nempec sit qui secund=m parientiam boni veris id est, qui perseuerantes in bonis operibo , qu erantibur ideli,qui quaerunt,
non temnoralem caducam. aut bonam vitam, sed car rnam, asteris, rursus, Qui sunt ex cantem sone, O qui m acis
quι sunt veritati, credunt autem tmqui.
idest, qui peruerse contentiosmet maluerunt iniuriitiae, quin veritati Obetemnerare, digna scit . factis, merce e. riti nimirum, cara, ndgn tioqueὰ di iii-
est Graci. 2 id eis praedict i poena, manet ex aequo mortales omnes. quicunque peccarunt. sed in primis Iudaeum ει G aecum, ut primas teneant in poenia, quibus orimum oblata est Dei benigri iras. e diaerso. Glam, bonor,est pax
ex aequo rependetur omni operant a ba
-- b idest omnibus quicunque bene
vixerint, sed in primi , Iudao sinu l σ
Graec .PI s. SECUNDUM palsentiam boni operis. 9 Patientia in hoc loco, sumitur prciperseuerantia in bono opere. unde Chri ' scist. adnotauit. non sola fide, nostram collocandam fiduciam, quandoquidem paaetori lim Dei, opera etiam ipsa examinabit . N contienit cum illo superius dicto, iustus ex fide vivit. Nam inde o pus est nobis patietia, quod operamur me bonorum, quae non videntur. undest manifestum quod non qualemciiqi insinuet perseueram iam sed illam quae est cum tolerantia,& sustinentia molestiarum inimicorum animae. Potest mira in re suaui,&grata, esse perseue tantia atque patientia. Optime autem respondet patientia haec. patientiae Dei superius dictae. Nam si cuIμ s ipse nostras, adeo benignE tolerat, ut ab ipsis resipiscamus, cur nos mole ilial temporis . propter Deum non sustinebimus,
que in viis finem Z quid dico propter
Deum p imb & prop'er nox quoniam haec virtu . est portas nostrae seeuritatis, huic debetur palma r ad hanc pertinet nol ra salus, de omnium virtutum periectio. Nam patientia, inquit laco - ἴσαν. buv. o as persect im habet. εἰ Saluatorriolter. in patientia vestra possidebitis, id e t. serirabitis animat .eifras . & alibi. t. pQ d perse aer auerit usque in sitiem. hic niuas erit. Haec excitat uniuerso .ad laborem virriatiq. Delicato' ac mole , veexeatiant pigritiam, & timorem : dess-deς ac socordes. ne languescant inviit sed debiles, ac imbecillos, ne tenratio nam frangantur vehementia. 6 Queρ ntibur visam eremam. Tria sunt ad meriti persectionem necessa . Uria. primum est perseuerantia. de qui iam dictam et t. Secundam et . bonita operis: quod quidem tune dicitur honum . cum fit set ind.ma ordinem ad dabitum finem. S secundum quod coninuenit reg ilae debitae. quae eli lex DEI,& ratio humana. Tertium est. rectitudo intentionis, quae exprimitur hie, citate, querentι,ns vitam aeternam, ut scili.
in mali et quae homo patitur, vel in bonis quae agit non quaerat aliquid remis parate. sed aetemum iuxta praeceptum
Domini dicentis, Quaerite primum. id est . priri eipaliter, & ante omnia. regnis
Dei. Haer tria pertinent ad meritum, ad premi una autem tangit conseque aister alia tria dicens.
σ incorreptronem. 9 Hic, manifeste pater, quod fises Christiana, non clamis nat naturalem nostrum appetitum gloriae, & honoris, aliorum i te bonor in quorum oblectamentis. alli iuntur ho. minet ad virtutem. Ked ostendit, undesiit legitima haee, veris, imaque expetε-da. Hae enim de ea usi Chri litis Dominus, ubertatem & affluentiam aetem aevitae, nobis per conuiuium patefecit. eum dixit: Et ego dispono uobis reis gnum, ut edatis di bibatis super me ammeam &c. pari modo Apost lus, glo- Lue. αrio sis Romanis, si eaduciqne vani Duis
di tabus, contemptis, solam aeternam
53쪽
vitam conquirerent, gloriam & honorem proponit, non qualia eorum Philosophi docebant, sed quae essent cum aeternitate coniuncta. Equum enim est, qui pro aeterno Deo laborauit, illique
obtemperauit, & ab eo aeternam quaesiuit vitam, ut uiuat,glorificetur, i&tio notatur in aeternum.
claritatem sanctorum, tam interiorem, quam exteriorem. Beati enim tam an ma quam corpore, erunt amicti Iumi 'ne, sicut vestimento . Implebit, inquit ED.Id Esaias, splendorib is animam tuam. Et Apostolus, Resormabit, inquit, corpus ν- r. 1 humilitatis nothrae, configuratum corpori claritatis suae. Et ipse Dominus, FuIgebunt, ait, iusti, sicut Sol, in regno patris eorum. Circunflabunt namque in conspecta illius infinitae maiestatis, veluti astra ante faciem Solis, eorusca
tes sim quissique fulgore. quo fuerint ab illa promeritis irradiati. Amb. g Sumitur etiam gloria teste Ambrosio,
pro clara notitia cum laude, qua unus-rui' ue beatorum,erit cum ingenti lau-ς notissimus, tum Deo, tum etiam aliis. Hinc dignitatum, opulentiae, generis,& huiusmodi, amplitudo, gloria nu-i cupatur: & qui in his sunt magni &praecelsi, dicuntur clari, & illustres. Ite, Gen. ΑΤ. inquit Ioseph fratribus suis,&annutiate P/tri meo, omnem gloriam meam. HNigitur sanctorum gloria, quae in hac laiscnrymarum valle, tot calamitatibus &miseri)s est opperta, erit in illa die, Christo authore, spectatissima r Videlicet. dum animorum prospector Deus, pondus meritorum, publice manifestabit, dicens, Esurivi, & dedistis mihi maducare, &c. Nec delictorum sordes, oriae quidquam obnubilabunt illis, quo-
V rum fuerit ignominia, per poenitentiae
Phiυο- 1ρ. ET HONOREM. Honor, ur ibi. ta Philosophos, est quidquid alicui, intestimonium excellentiae alicuius impeditur, ac potissimum virtutis,cuius ho nor est praemium. Honorat autem tam
Princeps, suo ordiae ciues Praemando, tuam ciues contra, principem reuereniso. Sanctorum igitur honor, est eorum dignitas, a Deo illis exhibita et nempe quod amici Dei, Reges, S Sacerdotes, quin, di filij DEI, & dicantur di sint equo nihil maius, dici, aut esse potest. Ad haec, erunt tanquam fideles ministri, in conspectu Domini sui, ubicuque fuerit ipse. Sedebunt insuper tanquam victores, mira profecto dignitas) cum duce suo IESU,in throno gloriae ipsius, sicut & ipse vicit S sedet cum patre sueti
in throno eius. Huic praeexcelsae mai stati, summam ubique Sassidue exib hunt reuerentiam, instar seniorum ill rum, qui procidentes in facies,coronas de capitibus proiiciebant in terra, adOrantes Dominum. Nam ut dictu est honorat tam princeps suo ordine ciues praemiando , quam ciues contra, prin cipem reuerendo. inde etiam illis,omnis creatura reuerentia praestabit, quae
debetur filiis Dei, qtiam neque filii Sathanae miseri, negare poterunt, cum ap-
perta con si ione, in illo die videntes eos, & expauesa et i, publice dicturi sint, Ecce quos habuimus in derisum, qu modo computati sunt inter filios Dei. s .iἰ
Mutuis quoque honoribus, seipsos de- ε' 'corabunt, unumquemque pro merito &gradu suae dignitatis: quod utique erit, citra omnem inuidiam. Nam in possessione immensi illius pelagi infinitorubonorum , nullus erit inuidiae locus, ut inferiores exardeant insuperiores. sua
enim unicuique iuxta Christi promtia sum erit mensura plena, proq; sua dignitate, conserta, di coagitata, & supe effluens. Igitur cum desideri u cuiusq; , sit prorsus impletum, non est cur in mutuis illic honoribus, decorum ab omnibus non seruetur. In hac autem praesenti vita, non est sic. Nam cum s cundum Philosophum, honor sit in ho- Suae norante, hoc est, non sit in potestate il- Iius qui honore dignus est, pro suo meis rito honorari, sed in arbitrio honoranistis, fit, ut frequenter, iniuste distribuatur honores. At vero, in illa coelesti Hierusalem, ubi nulla potest esse v
Iunias, ni si cum summa ratione coniu-
cta, nullua cst, qui vel proprio possit
54쪽
fraudari honore, vel quemquam suo velit defraudare. Vnde manifeste eon stat, quod sicut praesentis vitae, non est multi faciendus. ita honor illius beatae vitae est plurimi habendus. Nam honor praesentis vitae. ut dictum est ab iniquis, & insipientibus exhibitoribus, contingit negari digni et, & conredi indignis : atque adeo non est verax, necleetitimus honor: sed beatorum honor, est legitimus,& verus, qui ab iis qui rudentia, & probitate praestant exhi elud : quarum utraque virtus, illic prema est ubi Deus.&visu praesens eois gnoscitur, & visus, amore amplectitur. Io. Fr ineorruptionem. 2 Hoc dicit. quia praedictus honor & gloria, non erunt transitoria, sicut ea quae sunt in hoc mundo, sed solidati vera omnibus qui diuina praesentia perfruuntur. Quod enim corruptioni non subditur, ab omni prorsus detrimento, liberum cst . qualis beatus est in patria . Unde manifeste constat, quod in hac vita. nulla contingit vera inlicitas, ut pol Equae . in tanta rerum turbulentia, ne.' aeat esse perpetua, de uniformis. a I. HIs autem quἰ sunt ex eonten ione. Hebraeorum more loquitur, de significat contentiosos, utetiam cum dixit, ij qui sunt ex circu cisione, pro eo quod est ei reuncisi. Est autem contentio, imis pugnatio agnitae veritatis, & videtur
tangere illos, qui per fidem euangelica. nolent abiici eaeremonias legis: item, omnes qui ex proprio vitio, nolent dimittere sua falsa dogmata. Quemadmodu ergo, de patientia & perseueran tia dictum est, quod est fons, & robur
bonorum omnium meritorum, ita &contentio contra fidem radix est mal - rum omniu, ea parte qua, teste Greg.
filia est superbiae, quae, ut ait Sapiens,' initium est omni peccati: idcirco Hie- rony. in hune locum, Audiant inquit, -- ἔφ' qui saepe victi, animositate contendui, ee timeant in consuetudine pes ima peta manere, ne illa Omuia super eos depu
dia. ET qui non ae3kἰescunt veritati, edunt autem iniqArtati. 9 Expositio est praecedentis.verbi. nam contentios hominis est, non credere veritati, sed ob
dire potius iniquitati: & sicut veritas, idem est quod aequitas, ita iniquitas.
idem est quod saluetas . quoniam veri ta s. regula est in intellectu DEI. suae ipsius voluntatis, cuius comparatione. aequitas constituitur in opere . Euangealieae veritati. non credebant Rcim fini, sed consentiebant iniquitati, vel salsit -υ. vi relicto creatore, deseruirent cre
gustia. Haec quatuor pertinent ad thesaurum malorum quae sibi constre gauit omnis iniquus : ideo non dici r. reddet, seut dixit de gloria. & honor
quae sunt ornamenta virtutis,& vitae aeternae . Bona enim euneta, ex propostis Dei nobis obueniunt: mala ver .nobiet ipsi paramus, praeter Dei intentiorinem. D ninguntur autxm haec quatuor in hunc modum. ira, significat execuistionein ivltitiae Dei, veι dispositionem ad puniendum: quae quidem erit malis. valde horribilis dum montibus S petris dicturi sunt; adite super nos. Indigna tio, significat sententiani iudicis. pro- ε. εnuntiantis catores omnes indignos esse vita aeterna, dignos vero ultione tuastitiae, prout ipsi conuicti a iudice. &indignati sibi ipsis, manisest E confiteahuntur dicentes, Errauimus a via veri- Ss.f. tati . Tribulatio. dicitur atributo,quae punsit: unde ad tribulationem potest
pertinere, omne quod dolorem infert.
Tribulantur quidem impii, in tartara coniecti, ubi tormentorum doloribusi inuoluentur, qui, si mortales essent, singulis eos momentis, absumerent. Anis gustia, dicitur ex hoc qhod animus hominis angustiatur, non valens inuenire remedium, contra mala quae timet, vel
iam patitur. Angustiae mihi sunt undiq;, aiebat Susanna, & quid eligam ignoro. Dan.ι εἰ
In talibus anguiliis trunt damnati,cOnclusi in inserno, vi neque mors, valeat eos eruere, neq: Deus veliteos amplius
exaudiri. Nunquid clamorem illiu . scit.
55쪽
damnati, ait beatus Iob, audiet Deus, Iob. I. cum venerit super eum angultia Z quasi dicat minime. Quamobrem, miseri minferno, tribulatione situ ut de angultia, maximὰ afliguntur.
Oin. origenes in hoc loco, sapientissime di-- stinxit tribulationem iustorum in hac vita, a tribulatione iniquorum: videli-- cer, quod priorem illam, nulla sequatur angultia. eo quod subsidiu Dei, ve-
Iuti asylum sibi constituant pij. De quae
idcirco tribulatione, ait Paulas, Tribu latio, patientiam operantur. Et rursuS, δ. Gr. Tribulationem patimur, sed non anga UT '- stiamur. Et David. In tribulatione di dissus . dicit, Habitabo in ciς, & in Irii. instabo. At vero. iniquorum tribulationem, angustia subsequitur. quae cumu- lium spliciorum perficit et in quorum migustissimas corda diabolas ingreditur,' non ut inambulet, sed ut tanquam seris' pens, lateat in eauerna. haec ille. v I nc emrim animi m hominis, v xantis miliam. sumitur anima proh n. .s mine, pars Pro toto,ut in Genesi lacob cum To. animabus, ideli, hominibus. in AEgyptum, sertur introisse. Uel in
omnem animam,) idei , contra omnem
animam, quia licui gloria sanctorum, ab anima ad eorpus derivatur, ita reis proborum poena, pi.imo & principaliter, eli in anima, & secundo in corporet quod propter deffectum, di culpam animae, resti reet passibiler quin, de ant Ecorporis resumptionem,anima interim. contorquebitur. Vbi confutantur hae ...... tici, qui, ut ait Hiero. dicebant .solam W ' carnem delinquere, & animam negant posse peccare.
seuerantiam S eontinuationem in malis significat. Nam ut corona non dametur, ni si perseuerantibus in bono usque in finem: ita nec supticium aeternum, nisi peccantibus usque ad mortem.
α 6. I UD LAE I primὴm ct mari. 9 His primum, praedicatum est Euangelium
DEI, R ideo in tormentis erunt etiam primi, grauiusq: punientur et tum, Propter alia commissa crimina, tum etiam, quia magnum fidei donum, reiecerunt. Quo in loco adnotant Theologi, quod quamuis omnis infidelium poena ratione infidelitatis, atrocior sit, quam illa quae Christianis infligitur, tamen, ob idem peccatum, quod nobis, illisq;
commune eit ut propter adulterium. vel furtum, ad maiora rapientur supticia Christiani, quasi minorem habentes excusationem ignorantiae. Seruus enim sciens voluntatem Domini, & non faciens, ait ipsemer Dominus, digne pla- Lae. ιν
gis vapulabit multis. et . Gloria autem, o honor, re pax,stmam operanti bonum . 9 De gloria di hono-
re. iam supra di ctum est. Loco autem incorruptionis superias positae. poni rurn inese: quae quidem plus significar. quam in Suptio. H ec enim tantum
excludit, re a contrarietatem, ad cor ruptionem ten niti m z Pax verb,vltra . .
hoc, includit et u sammam animi ae ἰ corporis tranquill ca 'M, ac requiem, i summam ciuium conrordiam ac talitiam, perpetuis vinculis o firmataal Haec est illa pax, in die nandis Domini. ab Angelis decantata, qu, exuperat omnem sensum. Qua quiren . velati quodam muro inexpugnabili vpς ς Petuo, circumsepta est, illaccelevisci ut ita , unde & nomen ipsa accepit Hi ς' rusalem. Significat enim visione I . .cis. Eri autem paκ reste August. oli Q .P . tranquillus, vel ordinara tranquillit 3 Nihil ergo ibi videtur, quod non Ct.
summo ordine col locatum,nihil des
me. aut in hecillum,aut nocivum. Nullium ibi periculum, amittendi bonurri possessum. Nullus est pauper,aut igno orans. Omnes sunt pleni diuitiis inefa-τ' bilibus. Omnes sapientes, sortes, spe' itiosi, robusti sunt,& aeterni. Et quanis vis sepientia, virtus, & pulchritudo, tuo stitia,& magnificentia Dei, in conditioisne, & dispo itione rerum naturalium appareat, ibi tamen maximὸ & inanifeste in magnitudine gloriae sanctoru.
56쪽
licet, omnibus diebus vitae suae : nam Prou. iuxta Prouerb. Omni tempore diligit, qui amicus est, & bona coelestia.dabu-tur solis amicis Dei. 29. Iudaeo primum Graea. J Quia primi erunt in honore, qui primi fue runt, in fide & labore.
3 o. 7 MN enim ess, aeteptio personaorum apud D UM: quicunque enim sime lege peccauerunt, sine lege peribunt 2 σ
quicunque in lege peccauerunt, per legem.
iudieabuntur. 9 Equissimus est iudex erga omnes Deus: reddet unicuique praemium, pro factis suis. Nee enim est apud Deum. vllius personae respectus, ut Ex personae resoectu sine ope- . Tum examinatione, hune iudicet, illum saluet, quemadmodum apud homines
iudices esse solet: sed tu idem, pariterct aequus est omnibus. Proinde, c Quia cκnque sine lege. Pscit. scripta, peccaue runt Gentiles, sine seripta etiam tete propter solam naturalis dictaminis transgressionem, peribunt. Et quieunqae in lege ideli contra legem, scit. scriptam spectauerunt eam transgredientes, cper legem iudicabantur,9 idest,
condemnabuntur.3 1. NOV est acceptio per ara apud
DEV. II Acceptio personarum vitiuest iustitiae distributivae contrarium I quod tum quidem contingit. quando iudex,qualitate respicit personae, nihil ponderis habentem ad causam i ut si aliquis praelatuv, propter conanguinitatem, hona ecclesiastica conserat indigno. Non enim consignitas est ratio cois
ueniens distributionis bonorum spiritualium. Si vero in bonis distribuendis
patrimonialibus talem quis habeat re spectum, non est cur censeatur persona rum acceptor: nam consanguinitas est eausa conueniens ad hoe. Quia igitur Deus, omnia conuenientissima ratione
facit, non ea dit in ipsum, personarum acceptio: disponit enim omnia suauiter. Nee valet aduersum hoc si dicas, quod
Peccatorum quosdam, in suis peccatis relinquit, quosda vero ad se voeat: quia
ut dictum est, personarum acceptio, vi tium est, iustitiae distributivae eotrari uriustitiae vero nulla est ratio, ubi non est oratio debitir Deus autem no ex debito, sed gratis, ad poenitentiam vocat. Nullus ergo apud Deum, est personarum respectus. Non ex operibus iustitiae. uae secimus nos, ait Paulus, sed secunum suam misericordiam, saluos nos fecit. Similiter in praedestinatione sanis ctorum, eum longe minor inueniatur ratio debiti, sed summa misericordia. non datur illic personarum acceptio. Rivero. in adultis iudicandis, de quibus hie proprie, agit Paulus, accepti esset personarum, nisi pro cuiusque m ritis, illis tribueretur praemium . Nam quan uis per se officiis humanis, non valeamus assequi suturam gloriam, diuina tamen praeeunte gratia S cooperante eadem, tanquam obsequiis filiorum Dei, debentur aeternae vitae praemia ex ipsius stipulatione, qua. seruan tibus mandata, vitam illam promisit. Paruuli vero in omni aevo, sine propriis operibus, partim. ob meritum, fidemq- Christi. aliquo sacramento aplicitum, vel in lege naturae, aliquo sacrificio, recipiebantur in regnum . Partim vero ut qui tale sacrificium, vel sacramenis tum non receperunt)ob peccatu Adae, inde exulabunt, absque poenarum ve ro sensu. Nam sicut in ipio, omnes de liquimus, ita in Christo, omnes merulismus, quibus eius aplicatur fides. Et ut reprobi, ob parentis noxam, sententiam exilii, perserunt: ita & praedestinati ob merita Christi, sempiternae potiuntur haereditatis. Unde constat nullam in eis subesse personarum acceptionem, sicut nee in angelis,quos Deus absque discrimine omnes ante propria merita, sua dignatus est gratia, quemadmodum &nostros primos parentes. Omnes igitur mortales, ex aeci uo iudicabuntur seeundum merita: adulti, secundum propria: paruuli vero, secundum communia, ne
pὰ Christi, aut primorum parentum.
Nihil tibi proderit, o homo, in ea usa
animae tuae, ante tribunal Christi quod sueris Romanus,aut Hebraeus,Graecus,
57쪽
aut barbarus. nobilis aut ignobilis, ad
hoc quod rationem vitae praeteritae, xacte non reddas: quin imo, tanto utiq; maiorem redditurus es, quanto plus . ' boni, dum adhuc viveres. accepisti de manu Domini: N pro meritis tuis, erit merces tua, siue in bono, siue in malo 3 et . Duitvrqne enim sine isse p c ue- . 'nt,sine l. se prira bynt. 9 Hunc locum. φ' sapienter ut omnia, explicat D. Hiem. cuius verba sunt haec. sine lesse,inquit, litterae, in lege naturae . Hoc loco. peri hunt S iudicabuntur, unum iotuit in is
tetigi. quia & qui perit. per Dei iudi- letum perit, di qui iudicatur, peccator lPerit, sicut scriptum est. quia peccato- tres peribunt. Nam & similes illos facit.
dicendo, non auditores tantum iustos
esse, sed D ctores . Et paulo inserius di- jcit, Gentes in die Domini iudicandas. Quis enim dubitar, tam sub teste posi- Itos, quam sine lege destente . nisi c. hrinum crediderint . periti ros Haec Hiero. Animus vero Apostoli, per haec verba. & quae immediate sequuntur . est, Ostendere quod non sit personarum acceptio apud Deum, eo quod omnes qui
peccant,puntiatur. Iudaeos item demittere, qui ex eo quod legem recepi ncnt, putabant j mmunes fore, a reddenda ratione niali factorum suorum: unde subia
33. Er quicunque in lege Vecaorant, per legem ικῶcabuntur. intelligit lege scriptam. data ludaei . per quam utiq; omne, , illius transgre stores, iudicabun
3 . NON enim auditores legis, tam Iunt aputi 'D E VM, fed factores letuis stificabuntur. Hoc directe tendit adiaversus gloriationem Iudaeorum, iactanti uin se si pra gentes, de accepta lege: ideo Apostolus rationem reddit, quare non sint Gentibus meliores. Dixerat enim quicunque leste accepta peccauerunt . per lege iudicabuntur, non enim auditores legis, iusti sunt. &e. ac si diceret. non satis est audisse legem, ut iustus habearis apud Deum , ne quid hoe
nomine tibi blandiaris o Iudaee sed factoria letis ιν sicarintur. idest, qui
factis ac moribus. legem exprimund praestantq;: ia denique, iudice Deo,iusti habebuntur.3 . Factoros letis isstificabκntur . 9 In- religitur de credentibus. Fides enim Christi, fiue implicita, siue explicita, simi er fuit radix N iundamentum iu sitiae Dei iuxta illud supra dictum, Iustitia Dei. in eo revelatur ex fide in fidem . Ex fide articulor v. in fidem prae
retorum. ex fide cordis,in fidem operis. Ad vittis ergo qui vult iustus fieri apud I eum. Opus est in primis ut credat quae I laus Recclesia dicit, deinde vi faciatoi ae fides praecipiti videlicet, ut resipiis stat vitae praetetitae. ut speret pranatum promissi in . vi hapti actur, in non ine Patri Δ c. haec ad primam iustificatio-n m. Quae veto deincepq sequentur opera descruient ad augmentum priori
ct sic inrelligiti ir illud Iacobi Apollo.
Estote factores verbi. & non auditores tantum, si quis at ditor est verbi ct non factor, hic comparabitur viro, Rc. di illi d Saluatoris, Qui audit verba mea. A non facit ea similis est viro stulto.qui autem audit di facit, similis est sapienti. Abeant ergo i folii Lutherani. quia diabolo suasi, audent a Cerere , solam γ . fidem satis esse ad salutem. Disperdat ' 'illos Deus tanquam mendaces & faciat illos descendere in infernos viventes.
habent, naturaliter ea qua letu siunt faciunt 2 eiksmodι legem non habentes, apsi sibi sunt lex, qui ostendunt opul legis, striaptum in cordibus suis e testimo ἐm rediadente sis conscientia Usorum, inter se
inuicem cogitationum . sic sent-um , aut rasam defendentiam, in die, cum iudicabis Deus occulta hominum, secundum Euauis
gelium meum, per Iesum Christum. Pol tendit quod factores legis, etiam si non sint auditores, iustificabuntur. NaDeus amplectitur. an robatq; benes cta, etiam si nulla sit lex : & magis auersatur eos qui cum testem habeant, legi
non obediunt: quanquam nullis omni
58쪽
Rationes, qua legem non habent, scili. Mosaicain, naturaliter.) idel , natura ducta, qua uis sunt ) idest, quae lege iubentur, far ni, scili. vltro. Eiusmoda legem non habentes,) idest, quan uis nullo legis Mosaicae praescripto,m ne istur, tamen, cisi sibi sunt sex,) id est, i gis vice : propterea quod octendunt opus legis,scriptum, J idest, insculptam, non in tabulis, sed in eredibus j idest. tu mentibus suis r S quidquid apud
eos qui sub lege uiuimi, geri solet apud tribunal, hoc in istorum pectore geritur et dum pro eis, aut aduersum eos testimonium νeddit illis conscientia ipsῖ-ram ct eogitationum. idest .cogitarionibus, genitivo pro ablativo, niore Graecorusn, vel conscientia cogitationum. ideli, quae constat ex cogitationibus, inter se inirem, J scilic. altvrcantibus. quid faciendiam vel non faciendia. qua quidem cogitationes, secundum doctrinam euangelii Christi, erunt accusanis es. aut defendentes nos in die iudicis. propterea inquit, accusantium, aut -tiam defendentium, idest, accusantibus
aut defendentibus nos sin λεὰ iudicii,
cum iudieabit Deus occulta hσminum. θNam quod nune fit in praecordiorum latebris, tunc, pala n fiet sub omnium oculis, pronuntiante eo, eui nihil est
oecultum . & secundum haec . consci riae testimonium,& cogitationes quas
olim habuerunt, iudicabit illos Deus,
quia bonum, malumve non ignorasse, probantur. ac proinde cogitationes defendent, aut accusabunt eos in die
iudicii. Verum hoc iudiciti, aget Deus cper christum filium, nunc Dominum
ae seruatorem, olim iudicem futuruintotius humani generis . atque haec quidem erat pars euangelii quod Paulus praedicabat, ne quis fabulam , aut uom. Dium esse putet: propterea dicit taeeun m euangelium meum, scili. quod ego praedico.
inteligitur de lege scripta, solis Iudaeis data. Sed ne Iudaei superbirent, quod praeter suam, nulla esset alia lex, addit,
quod& gentea habebant legem &ser Dabant illam melius Illis. In qno vicisi
sim, honorem Ethnicorum resarcit, in quos supra, acri accusatione, inuectus fuerat. Vnde dicit. 3 8. Naturaliter ea qπa legir sum Dei ut . Inteligitur hoc, non de praeceptis iudicialibus, aut eaeremonialibus, quae ad Iudaeos solos pertinebant, qui proinde soli, ad eorum obseruationem tenebatur: sed de moralibus, quae sunt prae cepta decalogi, quibus uniuersum hu manum genus, natura ipsa, tum instituit, tum etiam obligauit. Nararalia ter, iΠquit. eaque legis si ni faciant.9 n dicit omnia, hoc enim fuit solius naturae integrae, in primis parentibus, qui, parre sentitiua per iustitiam originalem rationi subdita, poterant naturaliter implere omnia praecepta, quoad sub stantiam operum. Nos vero in natura Iapsa. non omnia, sed tantarm aliqua. A. Vnde Augusti. neque in malis, inquit,
adeo est de trita imago Dei, quin in '- ' ,
sua impietate, aliqua legis opera L ciant: licet, tam illi, quam nos, ab 'ire pratia nequimus vllum meritorie adis implere . ideo non dicit, naturaliter logem complent, sed quae legis sunt saeianir quae si fecissent, vel si faciebant. Deus tunc siuccurrebat illis per speciale auxilium, illustrando eorum mentes altiori lumine, quo possent in Dei amicitiam recipi, de iusti apud ipsum ha- heri, sicut di de beato Iob dicitur,quod' aerae iustus, & rectus, ac timens Deum,& recedens a malo. Et ipsemet hoc ipsum testatur, dicens, vestigia eius,ideli, praecepta naturalia, secutus est pes meus, idest, vita mea, vias eius custodiui. 7 h
inquit, quod lex est sermo, coactionem habens, ab aliqua prudentia de intel ctu procedens. Est autem quadruplex rdignitatis gradus in hominibus, ut noviat S. Tho. primus & supremus est eo. Thrirum qui non ab aliis, sed i seipsis interius inducuntur ad virtutem. Secundus est eorum, qui inducuntur ab alioι sed
sine coactione. Tertius vero eorum,
qui coactione indigent ad hoc quod
59쪽
fiant boni. quartas denique in emunia qui nec coactione, . ad bonum idirigi Hiere. a. possunt: de quibus est illud Prophetae, Frustra percussi filios vestros, disciplinam non receperunt. De primo igitur gradu, inteligirur hic Α no stolus, quatenus aliqui Ethnicorum, fungebantur o. officio legis ad se ipsos, ut ait D.Tho. . instruendo se, & inducendo ad bonuiuper lumen naturalis rationis,nOn.tame,
sine aliquo coeli fauore . Et hoc etiam β.Thi. r. modo inteligitur illud Apostoli,ad Thimoth. iusto non est posita lex : hoc est, exterius lege non cogitur : sed possia est iniustis, qui indigent xxterius cogL o. VI ostendunt opus legis, Friptum
in cordibus sitis. 9 idest illi qui sibi sunt
lex, ostendunt operibus exterioribus,
ruod daabeant interius In voluntate. cripta omnia oper suae lex rationis. Praecipit ut faciant, qualia sunt. Dcum diligere plusquam se,&proximum tanquam se, & quae ex his proficiscuntur
. I. IN eredibus Cor nostrum, est quodam membrum, in cuius cellulis spiritus vitales, motoresq; ingenexantur et atque hac ratione, transfertur nomen .cordis in sacris literis, ad significandam voluntatem, quae omnium est potentiarum inotrixa quare & tota meis
te, & toto corde, inbemur Deum dili-. - gere. & quia omnis qui amat, habet
id quod amat in corde, ideo illi qui a
mant vivere secundum legem rationis, habent opera legis in cordibus quasi . Τ scripta, quae illis ratio ostendit, & principit ut faciant: & sic exterius ostendu quid habeant interius,& glorificant PM.' . . trem verum, qui in coelis est. i42. Testimonium reddente talis conscie- τι n clauserum .9 Conscientia,ut ait D.Tho. est aplicatio scientiae, seu cognitionis, habitae, ad opus particulare, qua iudi catur, rectum ne sit,an prauum: & quia iudicium sumitur, collatione facta ad rationem, quae est lex actionum, seu norma, fit, ut testimonium conscientiae, sit manifestum indicium operum legis, quae scripta sunt in cordibus nostris. Est ergo tensus, quod cum gentes,
in lumine naturali, conscientia habetit, unum esse colendum, summum rerum
opificem, eaq; a nobis praestanda alijs. officia,.quae nobis metipsis optamus,
per id ostendunt, rem legis insculptam
gestare in cordibus. ex quo etiam manifestum fit, quod vivere secundum in tionem,aest Iaomini naturale: peccaravero, est contra maturam hominis,qua
43. ET inter se inuicem euitationum. Quod dixit, .conscientia ipsorum, ex primit,dum ait, O intres inuicem cogι rationum : idest, consciencia quae constat ex cogitationibus;inter sese inuice, scit . altercantibus de veritate & iustitiar& qualis fuerit cogitatio, talis erit, te conscientia. tu igitur, cogitas,quod sur
tum & homi diu sunt fugienda, si haec
non fugis , contra oonscientiam agis. tu cogitas, quod unus Deus, est super omnia colendus: si eum colis, secunda conscientiam agis. sed .si animus est an ceps, cogitationem sequere,qua tibi ubinatur, secundum ius esse madurae.
- Α . e fceu tium, aut etiam deffendemtiam, in die, eum iudicabit Desu occuli
hominum. Cogitationes quae nune sunt εἰ occultae, erunt in die iudicii omnibus Aet. ν. manifestae r quarum aliquae, accusabutreprobos, p pter eorum praua Opera,cchitationibus bonis contrariae aliquae tuebuntur ignorantes, ignorantia scit.
inuincibili, dum cogitatio illis bona fi de persuasit,licitum esse quod faciebat.
Vnde sicut Iudaei iudicabuntur per i gem scriptam, ostendentem eis viam veritatis: ita gentes, immo & omnes peccantes in ius naturae, iudicabuntur persuas cogitationes, eandem veritatem proclamantes.& sic potest inteligi, quomodo conscientia in hoc seculo, fiduciam parit: & in futuro gloriam: dicente beato Euangelista Ioanne, Si cor no- I Ioa.3 strum, non reprehendit nos, fiduciam habemus ad Deum. & Apostolus, Glo a .cis. e. ria,inquit, nostra, haec est, testimonium conscientiae nostrae.
60쪽
43. iu ἐicabit DEUS O cul a hominum. Conscientia & cogitatio humana, oculis humanis omnino est occulta, ac proinde solus Deus de illa iudicare potest. di iudica hir. in illo die cum illuminabit abscondita tenebrarum, ad confusionem iniquorum, laudem vero bonorum . illi enim contra, hi vero, secundum suam connientiam, operati sunt. Tunc ergo cognoscentur dolosi, fallaces duplicev corde. hipocrytae, ta traditores. N huiusmodi: qui omnes magnam Dei sentient indignatio
Cluillus Dominus, conlii tutus est ais F. ιο. Dco, iudex vivorum, S mortuorum. nam ei, tanquam redemptori competit uniuei sale iudicium, in quo videbitur ab Oaenibus siue bonis, sue malis. iuxta illud beati Ioa. in Apocal. Vide- ὼεῖο. I. bit eum omnis oculus, & qui eum popugerunt. sed a bonis quidem vi ecbitur, etiam sccudum gloria diuinitati .dicere IN. 33. Isaia, Regem in decore suo videbunt. an talis vero secundum naturam immani taris tantum, quia scriptu est. Tollatur impius,ne videant gloriam Dei. a T. Secundum Lucet sium meum. Hoc quod praedicturn elide sututo iudicio, eli una pars euangelii, qDod Paulus praedicabat. Et quod Capra vocaverat ei angelium Dei, dicit modo euangelium sutam: allicr tamen, se aliter. euangelium quidem Dci, tanquam authoiaris, S relictatoris ipsius: suum autem tanquam ministri. Et quantiis bapti L. mi, esset etiam minister, non poterat proprie dicere baptismum suum: quia in baptistio, nihil operatur industria hominis. Sed in euangelio praedicando industria hominis operatur : iuxta il- Db- - hid, prout potestis legentes intuligere, prudentiam meam in mini sterio. Baptismus. & gratiam confert. S est pro-Ds io fidei: ideo tantum dicitur Christi, per cuius unius gratiam. & fidem. i. istificam r. Euangelium vero sanctificationem etiam operatur, moliendo,
gnominaris, ct requiescis in lege, c glorιaris in Deo, a nosti volunt it m ei. , σ=ν Obar vittiora instruitus per legem, conmdu telasim se ducem caecorum, iam en ο-rMm qua 1n tenebris Iμnt, eruditorem ινμpι ntιum, mUrsiνMm insentium, bcbentι formam sunt te et veritatis in lae . qui ergo alium doces, teqsum non doces quipi aduas non furandum,furaris ' qui dicis non moechandum , moecharis ' qui abo
minaris idola, sacrilegiam facis' qui tu lege gloriaris, peν praeuaricationcm legia, Deumhorin y omen eram Dci pir vos blasi I matur 1nter gentes, sicut scriptum ιβ.
cuneisis quidem prodest si legem Obseraues, si autem praeuaricator Iegis ys, caecun- cisto tua praeputιum facta est . L igitur
praputium ruditi.ta lcga custodiu, nonne praeputium illius in cucunt ιsionem rePuta- b. tur, Gr iudicabit id quod ex natura esspraputium, legem consuminans, te qui perlueram G circuncisionem praxarscator istas es t Non eniquι in mansisto, Iudaeus est: neque qua in manfesto in came, et Ecircuncisior sed qui in abscondito, Iudaeus
en d ἱ- ciscunciseo, cordis in Viri Μ, non litera: cusus luci non ex hominibus, si dex Deo est. Conuertit se ad ludaeos, docens: opere, non nomine tantum, debere elle Iudaeum eumque esse verum, cnius occulta sunt bona, respicies ad illa prima verba huius capitis,in exincusabilis es omnis qui iudicas . N praeterea amplificat quod dixerat, non a uinditores, sed factores legis, aestimari apud Deum, ut pol equod non sol una facientes naturaliter legem sine auditu, i ut i olim habebantur, verum quod auditores contra absque opere, pcio res sint exi stimandi. Inquit ergo Si autem tu Iudaus,2 quali dicat, audi me nunc o Iudaee. ut comprimatur tua cla, tio. si tu Iudaeus cognominaris,) cuius cognomento tibi places O re hi sis
in lete tibi a DEO prodita, quasi per
eam certificatus incredendis dein agedis, gloriaris in Deo, tanquam in authore tuae religionis, per quem legem accepi sti, nosti voluntat cm eu/s, Oprobas. idest, potes probare prae genti