장음표시 사용
321쪽
potis eum aluisse. Tractatum est,nunquid de utroque patrimonio erogata viderentur. Q rro,quid tibi iustius D videaturi Reipondi. haec disceptatio in factum constiatit. Nam & illud ,quod in matre constitutum est, on puto ita perpetuo obseruandum. Quid enim,si etiam protestata est, se filium ideo alere, ut aut iplam, aut tutores eius conuenireti Pone peregre patrem eius obilia se: & matrem, dum in patriam reuerteretur, tam filium
eius, quam filiam exhibuisse. in qua specie & in ipsum
pupillum negociorum gestorum dandam amonem, diuus Pius Antoninus constituit. Igitur in re facti facilius putabo, auiam Vel haeredes eius audiendos, si reputari velint alimenta : maxime si etiam in rationes impensam eam retulisse auiam apparebit. Illud nequaqua εadmittendum puto, ut de utroque patrimonio erogata
videantur. Vt debitum ante administrationem overtatur in Milonem quae ex administratione descendit, duo concurrere oportet: scilicet quod
debitor a se exigere potuerit, inde domini aliqua xersetur
DI uortio facto,negocia uxoris gessit maritus. dos non soldm dotis achione, versim & negocioru instorum seruari potest. Hoc ita,si maritus,dum gessit, facere potuit. alias enim imputari no potest, quod a se no exegerit. Sed & postea, quam patrimonium amiserit, plena erit negociorum gestorum actio : quamuis si d tis actione maritus conueniatur, absoluedus sit. sed hie quidam modus seruandus est, ut ita querelae locus sit,
λ M is ΛMrs ERIT: si illo tempore ei soluere potuit. non enim euestigio in officio deliquit,si noprotinus res suas distraxit ad pecuniam redigenda. prς-terire denique aliquid temporis debebit, quo cessasse videatur.Quod si interea,priusquam officium impleat,
res amissa est: perinde negociorum gestorum non ten
tur,ac si nunqua facere potuisset. sed & si facere possit maritus,actio negocioru gestoru inducitur: quia forte periculu est,ne posse facere desinat. Illum etiam non credimus
322쪽
eredim' teneri, ad reddendii pignus,qui gerit negocia debitoris: cu pecunia ei debeatur,nec fuerit, quod sibi possit exsolvere. sed nec redhibitoriae speciem venire
an negociorum gestorum actionem,& per hoc sex mensibus actis perire: siue mancipium in rebus non inuenit: vel eo inuento, aut deterior nomo factus est : aut quod accessionum nomine additum erat, vel per eum adquisitum non ex re emptoris,nec inuenit, nec recepit: nec erat in ipsius emptoris, negociis quae gerebat, unde sibi in praesenti redderet. Caeterum ii ex alia caussa perpetuae obligationis, cum sit locuples, debeat: non est imputandum,qudd non soluit: utique si neq; usurarum ratio querelam mouet. Diuersumq; est in tutore debitore: quia ibi intersuit ex priore obligatione solui,ut deberetur ex tutelae actione. Quis teredito,i creditoris su ex eade causi liberat Uo iure.
S I liber homo bona fide inibi seruiens, mutuam pecuniam sumpserit,eamque in rem mea verterit: quaamone id, quod in rem meant vertit, reddere debeam, videndum est.non enim quasi amici, sed quasi domini negocium gessit. sed negociorum gestorum actio danda est : quae desinit competere, si creditoribus eius soluta sit. Qitiando aliquem esse locupletem s causa actionis cocedendae,
tempus litis contestata inspicitur. Bariolus. xx XVI. IDEM lib. I. Sententiarum.
LIth contestatae tempore quaeri solet:an pupillus,cuius sine tutoris authoritate negocia gesta sunt,locupletior sit ex ea re factus,ci im is patitur actionem. Si pecuniae quis negocium gerat: Usuras quoque praestare cogitur, & periculu eorum nominu, quae ipse cotraxit: nisi fortuitis casib' debitores ita suas fortunas amiserint, ut tepore litis ex ea actione contestatae soluendo non essent. Pater si emacipati filij res a se donatas administrauerit: filio actioe negocioru gestoria tenebitur
In bae actisve Nemunt usura non centesint sed comunes. B.
323쪽
gocia gessit. quetsi tu est,an negociorum gestorii actione, summae illius usuras praestare debeati dixi: si a semetipso e igere eum oportuit,debitur u usuras. Quod si dies soluendae pecuniae,tempore quo negocia gerebat, nondum venerat: usuras non debituru. Sed die praeterito, inon intulit rationib' creditoris, cuius negocia gereret, pecuniam a se debitam : merisi usuras bonae fidei iudicio praestaturum . Sed quas usuras debebit, videamus: trum eas, quibus aliis idem creditor scenerasset an de maximas usuras ' quoniam & ubi quis eius pecuniam. cuius tutelam negociave administrauit, aut magistisatus municipij publicam, in usus suos conuertit: maximas usuras praestat, ut est constitutum a diuis primipibus. Sed istius diuersa caussa est i quia non sibi sumpsit ex Eadministratione num os, sed ab amico accepit, ante Ho-gociorum gestorum administrationem. Nam in illis. de quibus comitutum est cium gratuitam, certo integram ct abstinentem in lucro praestare fidem debeant lice tia,qua videntur abuti, maximis usuris vico cuiusdam poenae subiicitur . hic bona ratione accepit ab alio nil tuum: & usuris, quia non soluit: non quia ex negociis, quae gerebat,ad se pecuniam transtulite condemnandus est.Multuin autem refert, incipiat nunc debitum.an a te nomen debitoris fuerit: quod satis sit, ex non usur
rio facere usurarium. Inuitum Gemi tempo unis literaremon amem asione nai auferre. xxx VIII. CAIV s Id. t ri. de Hriarcobligati,ie, .
S Oluondo quisq; pro alio, licet inuito & ignorante,
liberat eum et quod autem alicui debetur, alius sine voluntate eius non potest iure exigere. Naturalis enim simul & ciuilis ratio suadet: alienam conditionem in Iiorem,etiam ignorantis & inuiti,nos saczre posse: G-teriorem non posse.
in re eommuni quis Dei: uin ex nec state commummis, venit in actione iteraetorumgestorum. Bariolus. x x x I x. P A v Lv s lib. x. ad Sabinum.
SI communes aedes tecum habeam, & pro tua parte damni insecti vicino cauero : dicendum est, quod pretilitero,
324쪽
praestitero, negociorum gestorum actione potius, quam communi diuidundo iudicio me posse petere: quia potui partem meam ita defendere, ut socij partem defendere non cogerer. Sermo non GF in peculiosuit tu, sed Gres domini: ideo atria impenditur circa eum,insolidum m n de peculio repetitur. B. X L. I D v M. lib. x xx. ia edi m.
QVi seruum meum, me ignorante vel absente,in noxali caussa defendit: negociorum gestorum insolidum mecum,non de peculio aget. Ni datumserui nou impedit hane actionem contra dominum: Aeetposit etiam expersuaserui conueniri. X L i. I D E M lib. x x xr t. ad edim .
SI serui mei rogatu negocia mea susceperis: si duntaxat admonitus a seruo meo id feceris, erit inter nos negociorum gestorum actio. Si verδ quasi mandatu se ui etiam de peculio,& de in rem verse actione agere taposie,responsum est Qmgerit negotium a terius, ipse gestu balet hane actionem. B.
xx Ii. LABEO Id. v I. posteriorum epitomatorum.
CVm pecuniam eius nomine solueris, qui tibi nihil
mandauerat: negociorum gestorum actio tibi competit,com ea solutione debitor a creditore liberatus sit nisi si quid debitoris intersuit,eam pecuniam non solui.
Factum actione paterua nonvenit in hae actione . Baiultu. x LIII. VLPIANV s lib. V I. D spinasionum.
Is,qui amicitia ductus paterna,pupillis tutorem petierit,uel suspectos tutores postulauerit: nullam aduς sus eos habet actionem,secundu quod diui seueri con 'stitutione declaratur. x L IIII. I n E M lib. I r i. opinionum. QVae utiliter in negocia alicuius erogantur,in quibus est etiam sumptus hones Jad honores per gra ---dus obtingentes factus:actione negocioru g storum peti possunt. Qua pure testamento libertatem acceperunt:actus,quem viventibus dominis administrauerunt,rationem reddere non compelluntur. In negocio quod esEasterius ipso gestu, tenetur id ad quem -- reler tinet, licet contemplatione alterim asum sit Bamlus.
325쪽
Titius pecunia creditoribus haereditariis soluit istimans sororem suam defuncto haerede testarneto exstitisse. qua uis animo geredi sororis negocia id fecit:in veritate tamen filioru defuncti,qui sui haeredes patri su
lato testamento erant,gessit. sed quia qquum eri,in damno eum non versari actione negociorum gestoru id eum petere placuit. Qui cotemplatisne procurato ingerit negocium pis 'ecta ad
domnum,solum vigore mandati contra dominum a Gionem non ba
X L V. A F R. I C A N v s lib. VI i. Quaestionum.
MAndasti filio meo, vi tibi fundum emeret . quod
cum cognouissem, ipse eum tibi emi. puto rere re,qua mente emerim. nam si propterea, qudd tibi necessaritim esse scirem, & te eius voluntatis esse,ut emptum habere velles:agemus inter nos negociorum gestorum: sicut agercinus , si aut nullum omnino mandatum inte cessisset,aut Titio mandasses,sed ego quia per me commodius possem negocium conficere) emissem. Si vero propterea emerim, ne filius mandati iudicio teneretur: magis est,ut ex persona eius,& ego tecum madati sero povim, & tu mecum habeas actionem de peculio. Quia& si Titius id in datu suscepisset, i& ne eo nomine ten retur, ego emissem: agerem cum Titio negociorum gestorum: & ille tecum, & tu cum illo mandati. Idem est, ct si filio meo mandaueris , ut pro te fidei uberet, & ego pro te fideiusserim. Si proponatur , te Titio mandasse,ut pro te fide iuberet: meque quod is aliqua de caussa impediretur, quo minus fideiuberet: liberandae fidei eius caussa fideiussisse: negociorum gestorum mihi minpetit actio.
X L v r. P A v L V s tib. I. sententiarum.
ACtio negociorum gestorum illi datur, cuius ii
terest hoc iudicio experiri . Nec refert, directa quis,an utili actione agat,vel conueniatur. Plane in extraordinariis iudiciis , ubi conceptio formularum non Obseruatur, haec subtilitas superuacua est: maxime cum
utraque actio eiusdem potestatis sit,eundemque habeat effectum. Qui ha-
326쪽
Qui habet actionem o alio: ad eim petitionem debitorum co
IGnorante quoque sorore, si frater negocium eius gerens, dotem a viro stipulatus sit: iudicio negociorum
gestorum,ut virum liberet,iure conuenietur. Negocium Q meo nomine geΦιm, ins sidium reperempta vel praescriptapossum habere ratum,ut mihi bae actio concedatur. Bar. x LVILI. ΑFRiCANV s lib. V II I. Quasionum.
SI rem,quam seruus venditus subripuisset a me venia.ditore,emptor vendiderit,eaque in natura reru csse desierit: de precio negociorum gestoru actio mihi danda est: ut dari deberet, si negocium,quod tuum esse ex a stimares, cum esset meum,gessisses. Sicut ex contrario, in me tibi daretur: si ci)m haereditatem,quae ad me pertinebat, tuam putares, res tuas proprias legatariis soluisses: quandoquidem ea solutione liberarer.
DE c ALUMNIATORIBVS. Titulus VI -
ν L PI A N v s lib. x. ad edictum. N eum, qui ut calumniae caussa negocium saceret,vel non faceret, pecuniam accepisse dicetur: intra annum: in quadruplum eius pecuniae, quam accepisse dicetur, post annum simpli in factum actio competit. Hoc autem iudicium no solum in pecuniariis caussis, sed etiam ad publica crimina pertinere,Pomponius scribit. Maxime cum & lege Repetundarum teneatur, qui ob negocium faciendum, vel non faciendum per calumniam,pecuniam accepit. Qui accepit pecuniam: si ue ante iudicium,sive post iudicium acceptum:tenetur. Sed & cori
stitutio Imperatoris nostri, quae scripta est ad Cassium Sabinum t prohibuit iudici vel aduersar io in publicis, vel priuatis, vel fiscalibus caussis pecuniam dare: & ex hac caussa litem perire tu Ct. 1 Et tractari potest, si ad- 1 .Cis. Veruersarius non per calumniam, sed transigendi animo pe τι obiicit, cuniam acceperit an constitutio cesset. & puto cessare: qiad qui sicuti i
327쪽
etumia sicuti hoc quoque iudicium . neque enim transactioni . dabis,st, u bus licitis est interdictum,sed sordidis concussionibus. e se obii Pecuniam autem accepisse dicemus,etiam si aliquid prunebant. Pecunia accepit. Mi .4. II. P A V L V s lib. x. ad edictum.
QVin etiam si quis obligatione liberatus sit , potest
videri cepisse. Idcuaque si gratuita pecunia Herida data sit, aut minoris locata, vendita ve ressi.ngc refert,ipse pecuniam acceperit,an alii iusserit dari,vel acceptum suo nomine ratum habuerit III. VLPIANV s lib. X. ad edictum.
ET generalito idem erit, si quid omnino compe dii sensit propter hoc: siue ab aduersario,siue ab alio quocunque. Si igitur accepit, ut negocium faceret: siue fecit, siue non recit,tenetur.& qui accepit, ne faceret:& si fecit,tenetur. Hoc edicto tenetur etiam is qui depectus est. Depectus autem dicitur,turpiter pachus.Πlud erit notandum, quod qui dedit pecuniam, Vt negocium quis pateretur: non habebit ipse repetitionem turpiter enim iacit sed ei dabitur repetitio, propter quem datum est,ut calumnia ei fiat. are si quis & stte pecuniam aeceperit,ut mihi negociu faceret:& ame,ne mihi taceret:mihi duobus iudiciis tenebitur.
II II. CAIus lib. II I. ad edictum prouinciati.
HAec actio haeredi quidem non competit: quia suncere ei debet, quod eam peecuniam, quam desumctus dedi repetere potest. v. V LP I A N v s lib. X. ad edim m. T N haeredem autem competit in id, quod ad eum per-I uenit. Nam constitutum est , turpia lucra ab haeredibus quoque extorqueri, licet crimina exstinguantur. vi puta ob falsum lcstimoniu vel iudici ob gratiosam sententiam datum,& heredi extorquebitum& si quid aliud scelere quaesitum est. Sed etiam praeter hanc actionem condictio competit, si Gla turpitudo accipientis versetur . nam si & dantis : melior caussa erit possidentis. Quaeritur, si fuerit condictum , virum tollatur haec actio,an vero in triplum danda sit 'an exemplo furis,& in
quadruplum actionem damus,& condictionem'sed puto suffim
328쪽
to sufficere alterutram actioneni. Vbi autem condictio competit, ibi post annum non est necesse dare in factum
actionem. vr c A i v s lib. rix. ad edi Ium 'vulneiale.
ANnus autem in persona quidem eius, qui dedit pecuniam, ne secum ageretur: ex eo tempore eedit,
ex quo dedit: si modo potestas ei fuerit experiundi. In illius vero persona,cum quo ut agatur, alius pecuniam dedit: dubitari potest, utrum ex die datae pecuniae numerari debeat, an potius ex quo cognouit datam esse: quia qui nescit, is videtur experiundi potestatem non
habere. ὀc verius est, ex eo annum numerari,ex quo cognouit. Hae aclio competit danti non turpiter: etiam ei ob euius -- verum datum est iret ipse non dederit.Bartolin. Vii. PAVLVs Id. x. ad edictum.
Si quis ab alio acceperit pecuniam,ne mihi negocium faceret: si quidem mandatu meo ei datum eli, vel a procuratore meo omnium rerum, vel ab eo, qui negocium meum gerere volebat, & ratum habuit ego dedis.se intellisor. Si autem non mandatu meo alius et licet misericordiae caussa dederit,iae fieret,neque ratum habui : tunc & ipsum repetere, & me in quadruplum agere posse. Si ut filiosamilias negocium fieret, ceptum est: etiam patri amo danda est. Item si filiussa lilias pecuniam accepit, ut saceret negociivn, vel rion faceret: in ipsum iudicium dabitur. Et si alius non meo mandatu ei dederit,ne fiat:tuc & ipsum repetere,& mu in qua druplum agere posse. Citim publicanus mancipia retinet,dataque ei pecunia est, quae non debetur: & ipse ex hac parte edicti in sactum actione tonetur. Qui accipit pecuniam is desistat ab accus utione eata iosa: erimine mii probato hae actione tenetur.Bartolio. V i i I. V L P l A N V s lib. I II I. Opinionum.
SI ab eis,qui innocens fuit: sub specie criminis alicuius , quod in eo probatum non est: pccuniam accertam is,cuius de ca re notio est, edoctus fuerit: id quod illicitὸ extortum est secundum edi hi formam, quod da his est, qui pecuni im,ut negocium facerent, aut non
329쪽
V Ε P I A N V s lib. x r .ad edictum. T I LIT A s huius tituli non eget commendatione. ipse enim se ostedit. Nam sub hoc titulo plurifaria praetor hominibus vel lapsis, vel circunscriptis subuenit: siue metu , sue calliditate, siue aetate, siue absentia inciderunt in captionem. II. PAVLVS lib. I. Sententiara SIue per status mutationem,aut iustum errorem. III. MODEST IN us lib. V II I. πανέ cs . O Mnes in integrum restitutiones caussa cognita a praetore permittuntur: scilicet ut iustitiam earum caussarum examinet, an verae sint, quarum nomine si gulis subuenitur. IIII. CALLIsTRAT us lib. t. edim monitorii. Cio illud a quibusdam obseruatum : ne propter mi- Onimam sane rem vel summam si maiori rei vel summae praeiudicetur audiatur is, qui in integrum restitui
sacerent,accepisse dicentur restitui iub', . commisit,pro modo delicti poenam irro
SeparatoMmseparata debet esse ratio. Barnix. PAPINIANus lib. I I.de ad inertis.
DE seruo, qui accusatur, si postuletur, quaestio habetur quo absoluto, in duplum precii accusator domino damnatur.Sed & citra precij aestimatione quae ritur de calumnia eius. separatum est enim caluniae crimen a damno, quod in seruo propter quaestionem domino datum est.
330쪽
De in integrum restitutionibus. io
v. P A V L v s lil. v I Iinde lictum. A N TEmo videtur re exclusus, quem praetor in integru
Beustium restitutionis transit ad haeredes γ caeteros successo m
Non solum minoris, erum eorum quoque, qui reipublicae caussa abfuerunt:item omnium,qui ipsi potuerut restitui in integrum: succe res in integrum restitui possunt, ut saepivimὸ constitutum est . Sive igitur haeres sit, siue is cui haereditas restituta est, sue filiiΩ- milias militis successor, in integrum restitui potest.Proinde & si minor in seruitute redigatur, vel ancilla fiat: B dominis eorum dabitur non tamen ultra tempus statutum in integrum restitutio. Sed & si forte hic minor erat captus in haereditate, quam adierat: Iulianus libro septimodecimo digestorum scribit, abstinendi facultatem dominum posse habere: non solam aetatis beneficio, verumetiam si aetas non protrocinetur. quia non adipi scendae haereditatis gratia legum beneficio usi sunt, sed vindictae gratia, Contumax venietis iudice sedente pro tribunali, restitu tur ad totam causa idems dolo aduersarii, mel abs e sui culpa
C Iuus Antoninus Marcio Auito pretiori de succurl rendo ei, qui absens rem amiserat,in hanc sente