T. Macci Plauti Amphitruo

21쪽

Eant per totam caveam spectatoribus, 'Si cui lautores delegatos viderint, Ut iis in cavea pignus capiantur ingae. Sive qui ambissent palmam histrionihus, Seu cuiquam artifici, seu per scriptas litores OSive qui ipse ambisset, seu me internuntium Sive adeo aediles perfidiose quoi duint, Sirempse legem iussit esse Iuppiter, iouasi magistratum sibi alterivo amhivorit. t 'Virtute dixit vos victores vivere, sΝon ambitione neque perfidia qui mimis Eadem histrioni sit lex, qua summo Viro' Virtute ambire portet, non lavitoribus. Sat habet lavitorum empor qui recte facit, Si illis fides est, quibus omina res in manu. 80 Hoc quoque etiam mihi illo in mandatis dedii. Ut conquisitor morent histrionibus, Qui sibi mandassent delegati ut plauderent,

Quive quo placeret alter fecisset, minus, Eius ornamenta et corium uti conciderent. 85Mirari nolim vos, quapropter Iuppiter

Nunc histriones curet ne miremini.

Ipse hanc acturu'st Iuppiter comoediam. Quid admirati estia quasi vero novum Νunc proferatur, Iovem lacero histrioniam. 0 Etiam histriones anno cum in promenio his Iovem invocarunt, venit, auxilio iis fuit.

Praeterea certo prodit in tragoedia.

Hanc sabulam, inquam, hic Iuppiter hodie ipse aget,

Et ego una cum illo. Nunc vos animum advortito. s5 Dum huius argumentum eloquar com diuo.

Haec urbs est Thebae in illisce habitat a ibus

Amphitruo, natus Argia ex Argo prim Quicum Alcumena es nupta Electri filia. . . Is nunc Amphitruo praesectu a legionibus, 00Νam cum Telebois bellum est Thebano poplo.

22쪽

Is priusquam hinc abiit ipsemet in exercitum, Gravidam Alcumenam secit uxorem suam. Νam ego vos novisse credo iam ut sit pater meus, 305 Quam liber harum rerum multarum siet Quantusque amator siet, quod complacitum est semel. Is amare occepit Alcumenam clam virum Usuramque eius corporis cepit sibi Et gravidam fecit itidem compressu Suo. unc, de Alcumena ut rem teneatis rectius, Utrinque est gravida, et ex Viro, et ex summo Iove. Et meus pater nunc intus hic cum illa cubat, Et haec ob eam rem nox est savia longior, Dum cum illa, quacum volt, voluptatem capit. 35 Sed ita assimulavit so quasi Amphitruo siet. nc ne hunc ornatum vos meum admiremini, Quod ego huc processi sic cum servili schema, Veterem atque antiquam rem novam ad Vos proferam, Propterea ornatus in novum incessi modum. 20 mam meus pater intus nunc en eccum Iuppiter In Amphitruonis vortit sese imaginem Omnesque eum esse censent servi qui vident,

Ita versipellem se lacit, quando lubet. Ego servi sumpsi Sosiae mihi imaginem, 25 Qui cum Amphitruone abivit hinc in exercitum,

Ut praeservire amanti meo possem patri Atque ut ne qui essem, familiares quaererent, Versari crebo hic cum viderent me domi.

Νunc cum esse credent semum et conserom suum,

30 Haud quisquam quaeret qui siem aut quid venerim.

Pater nunc intus suo animo morem gerit, Cubat complexus cuius cupiens maxume est.

Quae illi ad legionem facta sunt, memorat pater usus Alcumenae illa illum censet virum 35 Suum esse, quae cum moecho est ibi nunc meustater Memorat legiones hostium ut fugaverit, Quo pacto donis sit donatus plurimis.

23쪽

UR O L. A0 - 52. Acr. I. M. I, sEa dona, quae illic Amphitruoni sunt data, Abstulimus facile meus pater quod volt facit. Νunc hodie Amphitruo veniet huc ab exercitu is

at servus cuius ego hanc sero imaginem. Νunc internosse ut nos possitis lacilius, Ego has habebo usque in petaso pinnulas Tum meo patri autem torulus inerit aureus Sub petaso id signum Amphitruoni non erit. QEa signa nemo horum familiarium Videre poterit, verum vos videbitis. Sod Amphitruonis illic est servus Sosia, A portu illic nunc cum laterna advenit. Abigam iam ego illum advenientem ab aedibus. 50 Adest serit. Operae pretium hic spectantibus Iovem et Mercurium facere histrioniam.

SOSIA. ERCURIUS.

Qui me alter est audacior homo aut qui considentior Iuventutis mores qui sciam, qui hoc noctis solus ambulem' Quid faciam nunc, si tresviri me in carcerem compegerint' Inde cras quasi e promptaria cella deproma ad agrum, o caussam liceat dicere mihi neque in hero quicquam auxili Siet nec quisquam sit quin me omnes esse dignum deputent. Ita quasi incudem me miserum homines

Octo validi caedant itaque fissiJPeregro adveniens Publicitus hospitio accipiar. o Haec heri immodestia Coegit, me qui hoc noctis a portu Ingratiis excitavit; nonne idem

Moduci me mittere potuit , opulento homini hoc servitus dura est, BHoc magis miser est divitis servos. Νoctesque diesque assiduo satis superque est,

24쪽

170J Quo facto aut dicis adest opus, quietus ne sis. . Ipse dominus dives operis et laboris expers ἰ- . 2. Quodcunque homini accidit libere possct retur, Aequom esse putat, non reputat laboris quid sit, Νec aequom anne iniquom imperet, cogitabit. Ergo in servitute expetunt multa iniqua, Habendum et serendum hoc onust cum laboris.

25 Satiust me queri illo modo servitutem Hodie qui suerim liber, eum nunc potivit Pater servitutis, hic, qui Verna natust,

30 Dis adveniantem gratias pro meritis agere atque alloqui Νε illi edepol si merito meo referre studeant gratiaS, Aliquem hominem allegent qui mi advenienti os occillet probe, Quoniam bene quae in me secerunt, ingrata ea habui atque irrita. MERCURIUS. Facit ille quod volgo haud solent, ut, quid se sit dignum, sciat.

35 Quod nunquam opinatus fui neque alius quisquam civium Sibi eventurum, ut salvi potiremur domum Victores vicus hostibus legiones reveniunt domum 190J Duello extincto maxumo atque internecatis hostibus . Quod multa Thebano populo acerba obiecit funera, ιν Id vi et virtute militum victum atque expugnatum omidum esti Imperio atque auspicio heri mei Amphitruonis maxume.

Praeda atque agro adoreaque assecit populares mos Regique Thebano Creoni regnum stabilivit suum. Me a portu praemisit domum, ut haec Dunitem uxori suae, 45 Ut gesserit rem publicam ductu impexio, RUSPicio Suo. . . Ea nunc meditabor quo modo cieam, quum illo advenero. Si dixero mendacium, solens meo more lacero. Noymam quom pugnabant maxume, ego fugiebam maxuine.

25쪽

Verum quasi adsuerim tamen simulabo atque audita eloquar. Sed quo modo et verbis quibus me deceat sabularier, MPrius ipso mecum etiam volo hic meditari. Sic hoc proloquar: Principio ut illo advenimus, ubi primum terram tetigimus, Continuo Amphitruo delegit vim primorum principes. ' Eos legat Telebois iubet sententiam ut dicam suam. Si sine vi et sine bello velint rapta et raptores tradere, 55

Si quae asportassent, reddere, se exercitum extemplo domum i Reducturum, abituros agro Argivos, pacem atque obum

Dare illis; sin aliter sient animati neque dent quae petat, f210J Sese igitur summa vi virisque eorum oppidum expugnassesto. Haec ubi Telebois ordine iterarunt quos praesecerat MAmphitruo, magnanimi viri freti virtute et viribus Superbe, nimis serociter legatos nostros increpant, Respondent bello se et suos tutari posse, proinde uti Propere de sinibus suis exercitus deducerent.

Haec ubi segati pertulere, Amphitruo castris illico 65

Producit omnem exercitum, contra Teleboae ex oppido Legiones educunt suas nimvs Pulchris armis praeditas.

Mquam utrinque exitum est maxuma copia, ' iretqDispertiti viri, dispertiti ordines, Nos nolitras more nostro et modo instruximus legiones. f. 'οItem hostes contra legiones suas instruunCDeinde utrique imperatore in medium exeunt, Extra turbam ordinum colloquuntur simul. Convenit victi utri sint eo praelio, iUrbem agri m aras, socos seque uti dederent. 5 Postquam id actu est, tubae utrinque contrae canunt, Consonat terra, clamorem utrinque eshmini. ii

Imperator utrinque ninc et illinc Iovi ardJ

Vota suscipere, hortari exercitum ἰi

Pro se quisque id quod quisque et potes et valet, 80 Edit, erro serit, tela rangunt, boat Caelum fremitu virum ex spiritu es anhelitu

Nebula constat, cadunt volneris Vi et Virum l 'ue . . Denique ut voluimus, nostra superat manuS,

26쪽

85 Hostos crebri cadunt, nostri contra ingruunt, Vicimus vi ser M. Sed in fugam tamen nemo convortitur, et I ,ec recedit loco quin statim rem gerat; Animam omittunt priusquam loco demigrent, 90 Quisque, ut steterat, iacet obtinetque ordinem. Hoc ubi Amphitruo conspicatust herus, Illico equites iubet dextera inducere. Equites parent citi ab dextera maxumo Cum clamore involant, impetu alacri inruunt, 95 Foodant et protorunt hostium copias iure iniustas. MERCURIUS. nquam etiam quicquam adhuc Verborum est prolocutus perperam,

fassymamque ego fui illic in re praesenti et meus, quom pugnatum

est, Pater. so SI A.

Perduelles penetrant se in fugam; ibi nostris animus additu'st. ον sortentibus Telebois telis complebantur corpora, Ipsusque Amphitruo regem Pterelam suapte obtruncavit manu. Haec illic est pugnata pugna usque a mane ad vesperum Hoc adeo hoc commemini magis, quia illo dis inpransus sui. Sed praelium id tandem diremit nox interventu suo. 05 Postridie in castra ex urbe ad nos veniunt flentes principes, Velatis manibus orant, ignoscamus Peccatum Suum. Deduntque se divina humanaque omnia, urbem et liberos χεο In ditionem atque in arbitratum cuncti Thebano poplo. Post ob virtutem hero Amphitruoni patera donata aurea est, 30 Qui Pterela potitare rex solitus est haec sic dicam herae. Νunc pergam heri imperium exequi et me domum capessere. ΜERCURIUS.

Attat, illic huc ituru'st; ibo ego illi obviam. Νeque ego huc hominem hodie ad aedis has sinam unquam

accedere.

27쪽

Quando imago est huius in me, certum est hominem eludere. Et enim vero quoniam sormam cepi huius in me et statum, smeet et sacta moresque huius habere me similes item. Itaque me malum esse oportet, callidum, astutum admodum, Atque hunc telo suo sibi, malitia, a soribus pellere. 27 Sed quid illuc est Caelum aspectat observabo quum rem agat.

Certo edepol scio, si aliud quicquam est quod credam aut certo Nsciam,

Credo ego hac noctu octurnum obdormisse ebrium. Νam neque se septentriones quoquam in coelo commovent, Νeque se luna quoquam mutat atque uti exorta est semel; Νec iugulae neque vesperugo neque Vergiliae occidunt. Ita statim stant signa neque nox quoquam concedit diei. 25MERCURIUS. Perge nox, ut occoepisti, gere patri morem meo; optumo optume optumam Peram das, datam pulchre cas. so SI A.

Νeque ego hac nocte longiorem me vidisse censeo, fas Νisi item unam, verberatus quam pependi perpetem; Eam quoque edepol etiam multo haec vicit longitudine. 330 Credo edepol equidem dormire Solem atque appotum probe. Mira sunt nisi invitavit sese in coena plusculum. MERCURIUA. Ain vero, verbero deos esse tui similes putas 'Ego pol te istis tuis pro dictis et malefactis, surcisor, Accipiam modo sis veni huc invenies insortunium. MAO AIA. Ubi sunt isti Mortatores, qui soli inviti cubant'

Pater nunc pro hi his verbis recte et sapienter licii, 290 Qui complexus cum Alcumena cubat amsus, ni

28쪽

SOSIA. ιν abo, ut herus quod imperavit Alcumenae nuntiBm. Sed quis hic est homo, quem ante aedeis video hoc noctis 'Mn placet. MERCURIUS.Νullus est hoc meticulosu aeque. AOSIA. quem in mentem venit, Illio hoc homo denuo volt pallium detexere. MERCURIUS. Timo homo deludam ego illum. AOSIA. perii dentes pruriunt. 45 Certo advenientem me hic hospitio pugnae accepturus est. Credo misericors est; nunc propterea quod me meus herus

Focit ut vigilarem, hic pugnis laciet hodie ut dormiam. 300D Oppido interii obsecro hercle quantus et quam validus est lMERCURIUS.Clare advorsum sabulabor, hic auscultet quae loquar. 50 Igitur magis modum in maiorem in sese ooncipiet metum. Agite pugni iam diu'st quod ventri victum non datis. Iam pridem videtur factum, heri quod homines quattuor In soporem collocastis nudos. AOSIA.sormido male Νε ego hic nomen meum commutem et Quintus fiam e Sosia. 55 Quattuor viros sopori se dodisse hic autumat; Metuo ne numerum augeam illum. MERCURIUS. om nunc iam ergo sic olo. AONIA. Cingitur, certe expedit se. MERCURIUS. non sere quin vapulet.

29쪽

Quis homo' MERCURIUS. quisquis homo huc profecto venerit, pugnos edet f310JAOSIA. Apage, non placet me hoc noctis esse coenavi modo. Proin tu istam coenam largire, si sapis, esurientibus. 60 MERCURIUS. Haud malum huic est pondus Pugno. so SI A. perii pugnos ponderat. MERCURIUS.

Quid si ego illum tractim tangam ut dormiat 'so SI A. ServaVeris. Νam continuas has tris noctes pervigilavi. MERCURIUS.peSSumum est Facinus; nequiter serire malam male discit manus. Alia forma oportet esse quem tu pugno legeris . . - 4658OSIA. Illic homo me interpolabit meumque os finget denuo. MERCURIUS. Exossatum os esse oportet, quem probe percussori so8IA.

Mirumne' hic me quasi muraenam exossare cogitat. 32ηUltro istuc qui exossat homines perii l si me aspexerit. MERCURIUS. Olet homo quidam maloiuo. AOSIA.ei numquam ego obolui. 70MERCURIUS. Atque haud longe abesse oportet verum longe hinu .absui, i

30쪽

ε AMPHITRUO.

AOSIA. Illic homo superstitiosus eSt. MERCURIUS.

gestiunt pugni mihi.

ADSI A. Si in me exerciturus, quaeso in parietem ut primum domes. MERCURIUE Vox mi ad aures advolavit. AOSIA.

ne ego homo infelix sui, 5 Qui non alas intervelli volucrem Vocem geStiis.

MERCURIUS. Illic homo a me sibi malam rem arcessit iumento suo. AOSIA.Νon equidem ullum habeo iumentum. MERCURIUS. Onerandus est pugnis probe. AOSIA.sathb Lassus sum hercle e navi, ut vectus huc sum, etiam nunc

nauseo.

Vix incedo inanis ne ire posse cum onere existum . MERCURIUS. Certe enim hic nescio quis loquitur. AOSIA. M salvos sum, non me videt. Νescio quem loqui autumat, mihi certo nomen Sosia est. MERCURIUS. Hinc enim mihi dextera vox auris, ut Videtur, Verherat. sos ΙΑ. Metuo vocis ne vice hodie hic vapulem, quae hunc verberat. MERCURIUS. Optume eccum incedit ad me.