Cajus Valerius Catullus et in eum Isaaci Vossii observationes

271쪽

1co I. Vos sI o E s v n v AT I o N E s , 'neque cum iis quae sequuntur satis conveniunt. Iam enim dixit nonvcras esse lacrimas , quas novae nuptae fundant. & mox id ipsum confirmat, cum subjicit amantes non libenter abesse ab amato corpole. Cum itaque in libris manu exaratis scriptum invenerim. fir tu rero orbum , vix dubito quin prius fuerit;

Et tu vero Oibam luxti deserta cubile . Et fratris cari flebile disciditim. Tibi, inquit, o Berenice, longe major lugendi fuit causa, tum quod sola & deserta jaceres in cubili vere orbo, tum quoque propter cari fratris discidium. Separationem conjugum vocat discidium. Glossae Discidium, λαλυος γάμου. Sane multis in locis apud veteres scit plores melius discidium qu dissidium legas. Inista vocad innuptas

Sensibus ereptis mens excidit J Sic mutarunt viri docti. cum prius legeretur set sibi erectis. Sed vero exigit sententia, ut legamus, sen- bim e rectis meus excidit. Id est φρενὶς vel ὀρθοφρον .Atque ego Urte Cognoram a paria virgine magnauim. M J In quibus dam libris ast ego certe , non male, melius tamen legas At rc ego certe. Quarc vero magnanimam vocet nemo melius discrit Hygino in Aiastronoi pico, ubi agit de coma Berenices. Eum consule. Insequenati pentametro lege e libris, quod non fortior ausi talis. An oblita es facinus, quo regium adepta es conjugium, quale nemo alius quamvis te fortior ausit ZSed tu moesta virum mittens Hanc lectionem exhibent quaedam cxemplaria , lica antiquiores libri habeant, sed quom mola. Paulo poli pro testi, in iisdem legitur tristi, protii vitii. Atque ibi pro cunctis, pro dulci conju J Cunctis, id est illis qui regem comitabantur. Sic Fellus; Cunt: i, signi cat quidem omnes, sed conjuncti ct congregati: at rcro omnes, etiamsi dirersis locis simi. rt sine hoc verum, sive a coago coactum, sive a concio, concitum, cem hanc arcessas. Errant itaque qui cunctis construunt cum dixi . Non pro fratre tantum, sed & pro toto exercitu ejus Berenicen vota facientem introducit Catullus.

Si reditum tetulisset J Sic supra in Galliambo, redisum ad rada to

272쪽

Ao C. VALARIuM CATu LLu M. 26 Piulit, & ibidem, reditum in nemora ferat. Sequentia male corruperunt interpretes, cum recta sit veterum librorum scriptura ;Si reditum tetulisset. Is haut in tempere longo

capiani Asiam AEgypti fηibus addiderat.

Forsan aliquis malit, Is autem tempore longo, sed non ego. Progenies Phthia clara supervehitur. J Adeo male haec accepere in terpretes plerique, ut vix pejus potuerint. Ut enim taceam ordinem& struetiiram verborum prorsus Catullo indignam, quis adeo ineptus suit unquam, ut Atho montem in Phthiotide litum elle somniaret pSane vetus lectio Phylia, quae in omnibus libris, ut & Statius monet

constanter reperitur, erroris eos admonere debuerat. Omnino siescripserat Catullus; Ille quoqVe eversus mons est quem maximam in oris Progenies Clytia clara supervehitur. Ex Teta & Clytia Oceani filia nata est Medea, ut testatur Hyginus haud procul initio. Α Medea autem seu filio ejus Medo & nomen &originem traxisse Medos credidere plerique veteres. Medi itaque

Clyties progenies, quam recte claram vocat, quoniam Sela Solis

dieitur fuisse filius. Quod auicni idem Hyginus alibi, & Apollonius& compIures alii matrem Medeae faciant non Clytiam, sed sororei hujus Idyiam, & ipsam Oceani filiam, ex eo nihil aliud confici potest, nisi id solum, fabellas raro sibi constare. Hesiodus filias Oceani& Tethyos enumerans utranque conjungit; Κλυτίη πιm θοῶε. Diodorus Siculus neutram nominat, scd Cctae conjugem

tribuit Hecaten, filiam nempe Asteriae nymphae de Persis, qui filii frater . etae. Quod autem Phthia vel Phylia pro Clytice in veteribus libris legatur, id ex eo forsan faetiim , quod confuderint duas Clytias, quarum illam, quae Amyntoris suit pellex, Pbthiam quoque appcllatam filisse testatur Tactetes ad Lycophronem. Medos autem ut hie, ita quoque passim alibi Persas appellari, nemo, ut opinor, cst qui nesciat. illos itaque hoc loco Catullus vocat progeniem Clit es, , quam alii, ut diainans , Idriam vocarunt.. Attamen, ut verum sa-

273쪽

ici I. Vos sΙ ΟΒst Ru AT IONAε, . teamur, licet sic olim existi inaverimus, nunc tamen, aucto Hrsan judicio, malumus pro Phthia vel Phylia legere Thia. Thiam Hyperionis conjugem matrem creditam sui se Solis, & proinde etia in AEctam, Medeam & Medum, unde dicti Medi, recte dici Thiae progeniem, omnibus ut puto notissimum. Cum Medi peperere novum mare Sic legendum esse hunc locum monuimus in iis quae ad Melam scripsimus. Haud aliter locutus est Virgilius XI. Egregiaι animas qua sanguine vobis, Nanc patriam peperere suo. Manilius lib. v. de eadem hac Xeriis fossis agens dixitDcere mare. Sed opera pretium fuerit versus ejus insigni laborantcs mcndo emendatos hic adscribere. Sic itaque ille:

Tolle istos partus bominum sub sidere tali Sustuleris bellum Truae classemque solutam

Sanguine 2 appulsam terris: non invehet undis Perfida, nec pelagus Xerxes facietque tegetque Certa Siracusis Salamis non merge: Athenas.

Sic omnino habet optimum nostrum exemplar, nisi quod ubi vulgo levitur sidera, scriptum in eo siit per fidera, unde secimus Perfida. Ce

tam Salamina vocat quam alii veram Salamina. navem nempe Salaminiam Atheniensium praetorialia , quam dicit su' casu non simul mersuram esse apiad Syracusios Atheniensium sortunam. Sic quoque in declamationibus loquitur H inacrius ; Μιαρος ἐν Atlεμισίω μείζων et υΗοιλια, μεγις ci Σαλαμιινα ' ε- cuculi ε ολίω ἐκει HU Α'meis tu, αχομεν P . 3upuer ut sicelicum omne genus pereat J Sic quidem Scaliger, sed proiecto non sic scripserat Catullus. In libris vetustis constanter legitur celitum, unde Politianus faciebat Chalybon, nempo quia apud Callimachum legebatur χαλυζων ως Σωλοι ra Haec lectio inclior ac si illa Scaligcri, nam certe sicesicum usus nullus cst pror-

274쪽

AD C. VALERI iras Ca Tuae Pu Μ. asssus in fodiendo aut excidendo ferro. Proculdubio sic scripsit Catul-

Iuppiter ut cellum omne genius pereat. Amat doctus noster Veronensis istiusinodi syllabarum hiatus praesertim in. media sede pentametri. Celtis est sculptorum & lapicidarum instrumentum, idem nempe quod coelum. In inscriptionibus antiquis non semel occurrit hoc vocabulum, quando marmora aut sili. ce, dicuntur incisi esse celte & mal Ieo. Sumitur vero non tantum pro dolabra δέ Gδηρο υ-νω , sed etiam pro lima, quoniam etiam hac quoque serrum finditur. Glastae νη celtis. Pereant inquit fabrorum & fossorum non instrumetua tantum sed &sessores ipsi. inita tamen apud Callimachum Chalybes populi nomen est, non metalli ;fieri potest ut duplici significatum accipi debeat vocabulum celtum ,& pro instrumentis fossorum, & pro istis Celtis, qui quod serrum effoderent, Chalybes vocabantur. De his Iuliinus libro postremo ;nec ullum apud eos telum probatur quod non aut Filbili fluvio, aut Chalybetineatur. Unde etiam Chalybes fluvii hujus sinitimi appellantur; ferroque

ceteris praestare dicuntur. Καλια g vel Καλιπους flumen hoc appellat Ptolemaeus, & ex eo Marcianus. Si tum vero eli in illis Celtis qui inter Anam & Tagum habitabant, qui primi Celtorum tali vocabulo cogniti fuere a Graecis. Multa de his alibi diximus. Ut pereat vero hic ponitur 'pro utinam pereat. Quamvis hoc monitu vix dignum videatur , saepe tamen haerent in eo etiam viri doctissimi , ut cum alibi, tum quoque in illo obscoeno carmine quod incipit, Ommc iudidior puella Mauro. Ubi eni in in eo legitur; Manes hic licet ut libenter ires, intempestive admodum repoluerunt viantes. Uera enim scriptura est, Manes hinc licet ut libenter sera. Utinam inquit libenter & volens ires ad Manes. Licet permittentis est, ut amabo blandientis particula: Licet utranque saepe redundare de nullius esse significationis assii ment Grammatici.

Et ferri frangere duritiem J Melior lectio habet Iingere non stat

ore.

Arupta pauci ante comae J In nullo libro sic scriptum invenimuri.

275쪽

; I. vos sI Ovs TRVATI ONas,' sed omnes conspirant in ea quam reddidimus lectione, quam male explodit vir magnus. Nescio quid sibi volucrit Tatianus, cum scribit

post mortem demum Berenicis caeso consecratam fuisse hanc comamnaν ο Βερενικης etαόκαμ ,, ποῦ γ οἰ α ρες α υτ ς, πυν E προειρημένli γ θανειν. Sed proculdubio scripselat 2- μεῖν. Cum se Memnonis AEthiopis Unigena J V aec sc construenda & intelligenda sunt; sororcs abjunctae paulo ante comae rcsiduae, lugebant mea fata, cum obtulit se equus ales Arimocs Chiotidos, unigena Memnonis AEthiopis, impellens aera pennis nutantibus. Equus ales est Zephyrus, quem pennatum faciunt cum alii, tum quoque Lucretius lib. v. Veneris praenuntius ante . Pennatus graditur Zephyrin.

Chloris vero eadem est quae Flora Zephyri conjux, unde Lucretiuscam mox Zephyro subjungit. Flora quibus mater tru'argens ante nai Cuncta coloriam egregiis ct odoribus u let. Vide quoque Ovidium V. Fast.& Lactantium, qui & ipsi Chlori dem seu Floram Zephyri faciunt conjugem. Hinc est quod Argeste, seu Japyx ventus, χλωρος seu a Graecis magistris appelietur. Arsinoe itaque Chloris, est Arsinoe qua Chloridis seu Florae deae habitu colebatur in Zephyrio proinuntorio. Dubitari tamen ponsi num hoc signum Chloridis . idem suerit quod Veneris. Veneri qui ope Arsinoe templum hoc dedicatum fuisse ex Athenaeo bene o siendit Turninus. Sed vero Catullus carmen hoc exprcssit e Callimacho; is vero videtur Venerem distinxisis ab Arsinoe Zephyritide, ut Stephanus docet ; Zες υργον εἴ f τῆς Αἰγοάου, Αφροδιτη, 5 Αρ νοη Ζεφυροῖς ώς Καλιμαχ . Alia itaque Venus Lephyritis, alia vero Arsinoe scit Chloris Zephyritis fuere. Et sane plutium dearum signa in hoc templo collocata luisse apparet ec, Catullo,

276쪽

AD C. VAL iuri CAT ut Lun. assCatullo , & ex iis quae attulimus Callimachi verbis. Omnium harum dearum statuas equestres fuisse puto, ita ut singuli equi singulos exprimerent ventos. Chloridos seu Florae equus est ventus A rgines. Nunc Catullus facit unigenam id est fiatrem Memnonis AEthiopis. ut enim Meinnon filius Aurorae, ita quoque ventos Aurora P gnatos Omit Heliodus in Theogonia.

Fingebant autem veteres ventos plerosque ese equos alatos, unde

Non potest autem hic equus Chloridos idem esse ac Bellerophonteus Pegasus , quem poetae tabulantur Aurorae postulanti quo maturius cursum suum perageret a Iove suisse concessiam. Is quippe , ut notum, non erat Aurorae filius, nec Memnonis frater, sed ex Neptuno &Medusae sanguine prognatus. Haec de expositione loci, qui multis visus est dissicillimus , dicta nobis sussciant. Unum tamen addam , non recte Achillem Statium expuncta voce Chloridos, quae veterum librorum auctoritate fulcitur, aliam conatum sitisse inducere lecti nem. Nam quod Floram demum Pompeii temporc dearum numeroasgregatam existimat, in eo plurimum fallitur. Florae signum a Praxitele formatum incinorat Plinius. Sed vero longe antiquiora sunt Florae sacra, utpote quae jam Romuli temporibus a Tatio & Sabinis. inducta ibisse docent cum alii, tum praecipue Varro de I L. lib. iv.& iterum lib. vI. Que per atheria; me tollens advolat umbraι J Sic & nos in libris no- stris reperimus, non auras, noctu enim ut recte monet scalisci ctemplo sublata suit coma. Zephyritis vero licet & de Flora accipίposia sit, per me taliam licet ut digniori significatu de Venere accipiatur. Hujus famulum vocat Zephyrum equum, bajulum nempe deae. Grata Canopeis incola litoribis J Pro incola legendum in loca. MLror tam turpe mendum hactenus non suboluisse tot tantisque intcir

Ludit ubi, vario ne solum in limite ιaeli J Frigida est omnino Scali- heri ad hunc locum conjectura. Librorum veterum haec est lectio;

277쪽

ni dii ibi Vario ne solum in numine caeli. Mediolanense exemplar habet, Si dii neu ibi vario. Unde certa emer

sit lectio; -

Sidere ibi rario ine solam in inmine tarii. Sic Manilius lib. i. de cadem corona , Luce micans raria. Uridulam a luctu cedentem ad templa Deum me J Muretus uri illam a fletu, ac si coma sic te posset. Scaliger Viridati ni a flatu, nihilo melius. Optime se habet vulgata lectio. Uranina ae defunctorum an tequam ad campos Elrsos, aut sedcs superas penetrarent, Oceanum transire credebantur' , ita quoque Catullus Callimachum imitatus fingit comam Berenices roscido Oceani ai re madentem in coelum esse delatam. Animas vero defunctorum occanum transire passim apud veteres scriptorcs lcgitur, quamvis non cadem id accipi . tur ratione. udam enim occanum aerem interprctantur, ut cum alii, tum Hesiyclitus; Ωκεομοιο προον , πιν αἱ ἀς ον α των πλά τω lων Diccbantur vero transire per Lei fata petram. Idem Hesychius ; Ag κάδα, τα ίω λ ταυτ 3 s. λέγε της προσης τῖν οἰκεομον ῖερεο . Ipse hoc de dentibus ac cipiendum putat, quod nempe dentes albi sint& per eos egrediatur anima. Sic solent Grammatici ineptire. Platonici quamvis ncc illi eadem sentiant, in eo tamen sere conveniunt animas humanas per Oceanuin tendere ad insulas beatorum, ubi postquam rite purgatae sine per tropicum Cancri ad superos evolare, unde demum aut in cadem , aut in alia descendant corpora. Vides non Poetas tantum & Grammaticos, sed& Philosophos nonnunquam nugari. Et tamen, quod. magis mirere, etiam Essenorum sutile sententiam animas morientium ad Elysios ultra Oceanum stos evolare campos testatur Josephus Ex Catulli vero mente comam Berenices per Oceanum in coelum. tranas Ie, ex eo quoque patet, quod Zephrrum accersitum comam V nus mittat Hesperia. Sed & Memnon frater Zephyri versari dicebatur ultra Oceanum in beatorum insulis, ut nos docet Pindarus Olymp-od. secunda. Eo enim a diis tran satus Memnon, utpote cujus mortem adeo planxerint ipsi quoque cae lites , ut diem quo obierit anni

versario luctu & jejunio celabrandum esse censuerint, quemadmodum Aristo-

278쪽

An C. VALrni uri CATu L L u M. Aristophanis tellantur scholia. Hanc humentem coimam a Venere locatam hiisse fingit noster Poeta prope Virginem & Leonem, nempe in statione sa is calida, quo citius siccareturi similis prorsus de umbris, quae ad inseros descenderent voterum suit opinio: nam&illae humorem conceptum ex Lethaei fluminis transitu ad Aborarie λι- deponere cretabantur, ut nos docet Aristophanes in Ranis. Condita quin rere rictoris ero uem J Melius veri pectoris, uti cst in quibusdam libris. Quin ego coma loquar quae sunt veri pectoris, neque enim coma habet pectus. Attamen cum comam loquentem inducat & ssentibus praeditam, quidni aeque pectus .ac linguam rabeat λNihil itaque mutavimus. Nam sane secundum veterum sententiam,

coma cael' illata ac sidus iam, aequo ac caetera signa& sidera, secta quoque suit animata. Omnibal expcri Unguentis una millia orta bibi J Multi hunc locum interpretari conati sunt, sed inteinpestive prorsus; cum uianis esse vitiosus sit. In quibusdam libris legitur unguentorum, in aliis x Me tam vel unia tim. Parum hic uvant libri, sola hic prodest ratio, quae jubet ut legamus; uicam ego dum virga quondam fuit omnibus expers

Error ex eo provenire poturi, quod muna scriptum fuerit pro murrae, prior nenape litem adhaesit voci quae praecessit. Expers unguentis pro expers urguentorum, quomodo & Lucretius dixit expers diis. Vix sane aliter potuit scripssse Catullus. Coiulat quippe virgines honestiorex abstinuisse olim ab unguentis, quod solo uterentur oleo. Sic Diana apud Callimachum, sic quoque Pallas respuit immictita & ala-bauros & solo ungitur oleo;

Sed G apud Theocritum in epithaninio Helairae inducinitur virgines χυ- μν- ανῆ Π παρ Ξυρω sta λοε ια Par ratio erat in ve

279쪽

163 1. V o s s I O a s v v v A et i o N r s. si bus & coronis de in supersuo ornatu quo sere abstinebant uligines , utpote quae simplicibus uterentur vittis, non autem coroni, floreis , qu es demum nuptis de brevi nupturis concedebantur. At vero ni-deiri licitum erat murra seu stacte aut simplici Olco ungi. Olim quippe

murra de stacte non accensebantur unguentis. Unguenta enim proprie illa demum dicebantur quae e multis erant composita odoribus. At vero murra erat unius tantum plantae pinguedo. Recte itaque Varro lib. v. de I L. & Plinius lib. xiii. cap. I. murram ab unguentis du-

ιυθε ν et ν ε ρων, ται θ ἁλὶ οι πω θετα, προ - τα εαεν- νων, μαίονων. De hac simplici unctione acci-,ienda sunt pleraque Homeri & vetustiorum Graecorum loca, nam Iane plurimum fallitur doctus adversariorum scriptor cum mendacii non instimulat tantum, sed & condemnat ita de unguentis ictibentem Plinium ; quis primus invenerit non traditur ; Iliacis temporibus non erant, nec thure supplicabatur. Quae cx simplici oleo, aut ex una tar tum planta conficiebantur unguenta, proprie neque unguenta a Lati- his, neque μυω a Graecis dicta fuere, ut ex iis quae jam diximus satis liquet. Ex eo itaque quod Homerus nusquam μυρου fecerit mentionein, sed simplicium tantum meminerit oleorum, recte concludit Plinius, Iliacis temporibus ignota Graecis fuisse unguenta, ii pote quorum notitia & ulus post bella demum Persica ad Graecos venerit. Quam vero antiquus apud AEgyptios, Syros & Persas un- uentorum fuerit usus satis nos docent sacrae literae. Apud Persas qui em eundem qui apud Graecos & Romanos morem viguisse, ut nempe virgines murra, mulieres vero unguentis uterentur colliso ex o Estherae cap. o. v. 12. tibi antequam regi nubat Esthera per integrum 'annum cunuchis unguenda traditur, per sex quidem menses murra, tanquam virgo, per alios vero sinc menses aromatis & unguentis muliebribus velut nuptura & sponsa. Mani seste id ipsi a indicant verba quae adscribere non pigebo. ουτ v κουρος ει λθειν ν βαm λέα, οται ἀνZπληρωση μηνας δεκαδυο ὐτως

280쪽

a s o των γ-- ων. Sex tantum menses huic λωπέα alscribit Josephus, omissis sex aliis mensibus, quibus tanquam virgo simplici uncta fuit inurra. Ignoratio bujus moris essecit ut eruditi nonnulli verba Iosephi corrigere conati sint. sed quam bene , satis ex iis , quae diximus, liquet. Non prius unanimis corpora coni ibin J Libri veteres plerique, Nos

pos unanimis. Nem pe post hic accipitur pro posthac. . Voles onyx casto qualitis qua jura cubili J Sic supra tumulique quas a

STecti auutatio. Achilles tamen Statius in suis libris repetit qua ratis non quatitis quemadmodum etiam nos in plerisque quae consului exemplaribus antiquis exarat i invenimus. Puto se scripsisse Catul

Vester onyx casto qiraris qu/ jura cubili. Nempe pronomini pluralis significationis, plurale quoque verbum

addidere inepti librarii, in quo quantum eos fefellerit ratio norunt ii, qui Latine sciunt. Nec Latini tantum, ut cum dicunt praesente nobis,& Tos o Calliope, sed & Homerus & Graeci passim sic loquuntur. Si quis tamen scriptorum librorum lectionem velit retinere, & hoc quoque per me lidebit, ut enim supra in Astrunculda, & in exules, &infra in singulum, ita quo e hoc loco fieri potest ut exteratur medium in quaeritis. Sic capte pro capite dixit Lucretius lib. v i. Submerso capta putandum est. Ita enim ope tibrorum reformandus ille locus, ubi vulgo inepte submersaque saxa putandum est. Eadem syncope usus jam ante Ennius , Captibus nutantes pin: u. Idem quoque dixit tra, pro terae, id est terrae , in Telamone apud Nonium in Squalam.

-- Strata tra

Zarere lacrimis reflem liquatam o sordidum sic libri veteres plerique, non terrae, quod versus respuit. Sed scina ni mediam literam elidit Lucilius Sat. iv apud Nonium in Samen ;Quod si nulla potes malier tam corpore duroris: tamen, toncro manci quin sucus lacerto,

라틴어 텍스트