De melancholia et morbis melancholicis.

381쪽

nec feroces nec queruli, simpliciter a ratione dimoti sunt, ut satis intelligatur, nec sine aliquo formidinis sensi, quanta in miserrimo malo orietas insit.

Variae tamen ejus species distinguendae sunt.

Prima erit eorum quibus mens ultra modum evecta, quasi X tra suos limites causis Velie mentibus distracta, athemata animi Vehemen etissima refert, quasi suo ipso robore pecCat. Altera Contra species eorum erit quibus fatiscens atque depressum robur, animum quoque iugit humi. Unde iis etiam demisius animus , vires imbecillae, timor , metus , obscura Ocum submurmuratio. Ita ut dici possit quod si per maniam priores , leones atque lupos feroces referant ii damas imbelles atque cervos ad Omnia eXpa-Vescentes adtibus eX primant Tertia illorum est species quibus organismo, sine ulla eX terna CAUSA, Vitiato, quasi motu rotarum in machina mechanica sublato , aut perverso, insaniunt. Qui ab eo sequi debent effectus male omnino atque contra institutum machinae peraguntur. Iis autem speciebus insaniae omnibus sequaliter, id commune est quod alia perpetuo ine ulla intermissione hominem angat, Xcruciet, eique semper insideat alia vero intervallis distinguatur, nun longioribus , nunc brevioribus, nunc statis atque .certis , nunc contra in Certis atque erraticis, nunc propinquioribus aut contra

ita dissitis, ut idem homo bis terve in Vita tantum iis assiciatur miserrima pace qua sit ut ad se

Tedeuntes , mortem optent , dictaque atque

facta .in paroxysmo detestentur; quorum infe -

382쪽

liciores sunt qui memoriam servant, cum alii Contra omnium quae egerunt obliviscantur inde ingentem causarum varietatem expectandam hic esse, satis declaratur. Nobis vero de ea tantum mania agendum incumbit quae Melancholis succedit. Haec frequentissima quidem, quanquam non unica est unde etiam factum est ut Antiquorum plerique, ut Aretaeus QRecentiorum plurimi maniam Melancholiae subjungant, de eaque simul tractent, nec de aliis speciebus Verbum addant. Causae igitur omnes quae Melancholiam utramque invehunt hic recensendae forent, si animus esset maniae causas investigare sed actum ageremus Satis erit si hic recensuerimus quare exme-Iancholicis alii tam prompte in maniam incidant alii contra Melancholiam im deliria melancholica tandiu intacto alioquin sensorio Communi servent. In ea ipsi diarum undique humano generi circumtensarum multitudine omnes seque homines impetuntur. Sed ea Vis naturae a summo rerum Conditore concessa est, ut repellat hostiles insultus, nosque securos praeiatet ipsa corporis vivi fabrica; quae si aliqua in parte

peccet atque Vitietur, aditum mollem causae hostili praebet, eo gradu quo aliquid de viribus decidit. Hinc in aliis elancholiae causa vi ipsam producit Melancholiam in aliis ad usque saevissima symptomata in foecundum mali corpus causa debacchatur. In aliis alium sortitur finem; in quibusdam maniam miserrimam inducit.

Corporis habitus in quo fibra tensa atque de

383쪽

bilis est ad omnia exteriora suscipienda maXimuaptus est atque idoneus, ita ut vivide assiciatui a quolibet objecto in sensus irruente tibi vix re linquat meditationiis comparationi objectorum tempus aptum Is aliquid jam habet insaniae. Hinc ergo ure atque merito inter praedisponentes ad

insaniam causas , imaginationis vivacior impetus recensetur. Huc quoque resertur ea animi impotentia qua fit ut omnia objecta vivide imbelles On Cupiscant , ardenterque Xpetant cquasi eorum cupidine Conflagrent. Quod cum praedic is hominibus familiare sit , eorumque naturae concor atque Consentaneum tum praecipue educationis vitio atque institutione minus severa altius serpit in immedicabilem rationi labem intentat. Praeterea huc etiam disponunt structurae in partibus organicis peculiareS, quas ita detegere ut ex structura posita morbus necessario sequatur, hucusque impossibile est. Imoverisimile est aliquatenus nullam omnino dari, qua posita, mania sequatur necessario. Nemo enim maniacus nascitur. Sed datur ea hominum species quae tantam maniae dispositionem habeat ut ex eorum inspectione inauspicat certe omine, maniam praedixeris. I sunt quos ipse intuitus prodit, oculis errantibus mullam in partem fiXis, aut fixioribus, sed cum aliqua violentia , ita ut si sibi sinerentur , errarent undequaque I homines aestu distorsionibus variis oris, musculorum , faciei insolitis, vel vulgatiora quaeVis X primunt, meticulosi , ad quemvis strepitum exhorrescunt anit ni pathemata quaevis toto habitu corporis

384쪽

366 DE MELANCHOLIA, exprimere prompti. Tum nil mediocre sapiunt. vel si verbis indulgeant tot tintinnabula pulsari credas, vel si silentio sese dedunt, in eo obstinati

atque perVicaces perseverant. Soli , quasi in

Coetu atque concentu hominum Vociferant , clamant, gestu fortes faciunt, rursusque in medio hominum consortio quasi soli essent sibi ob murmurant, atque respondent; Mad omnia alia disse tracti de eo solo somniant quod fortius mentem

perculit, unde saepe Viris doctis accidit ut a vulgo hominum pro insanis acciperentur, cum plusquam mortalibus concessum est, meditantes longe a communi tractu auferrentur. Hinc etiam

iis plusquam aliis metuendum in qui nullum in

animi pathematibus a ratione fraenum accipere volunt, sed eXtra se ita feruntur ut toti in morem, iram , laetitiam versi videantur. Sed qua ratione , id dictu impossibile est , in tanta animae

atque corporis commercii obscuritate. Nec hic aperturae cadaVerum prosunt, quae id solum docent in aliis bile encephalum laedi, in aliis aquam intra ventriculos effundi, in aliis spinam ostea intra sinus repertam false, idque utilitatis tantum inde reportatum, quod plures esse insaniae causas demonstret Anato me. Mihi vero si sincere quae meditatio obtulit, proferre licet, raro Videtur primaria manis causa intra cerebrum hospitari. Sed quantumvis laedatur illud, praecipuam maniae melancholicae causam in hypochondriis, utero , aliisque Melan cholis alibi expositis sedibus latere, sequentia

attente meditanti, apparebit. IV. Mutatio corporea semel in cerebro facta

385쪽

semper eodem gradu saevire debet, cum mechanica sit, ne admittit intervalla Quod in mania frequenter contra accidit, ita ut aliquando periodica sit illa, nec ulla occasionalis ejus causa recenseri tamen possit. ' Vix ad cerebri fibras revocari possunt omnia de tensione atque debilitate fibrae phoenomena,

quae tamen numquam luculentius quam in mania apparent. 3'. Multa sunt Venenorum genera quae simul atque intra ventriculum admissa sunt , maniam

ilico procreant. Habentur plurima hujusmodi

apud autores eXempla nec ullatenus refellenda. Nec certe si actionem medicamentorum emeti Corum aliorumque Vehementium , X pendaS, minor est vis ventriculi ad totum concutiendum Corporis organismum , quam cujuslibet alius visceriS. ' Demum si quando sanatur mania, actio medicamentorum expulsa Ventriculi saburra agit, ad nitorem pristinum redacto intestinorum tractu, dispellitur mentis error cum frustra medicamentis tentetur Cerebrum. Nil igitur obstat quin aliam quam quae in cerebro reperiri potest,

causam hic admittamus. Et ne nOVUS error Veteri

substituatur, aliquando posse fieri ut a cerebro pendeat si fateamurri posse etiam a Ventriculo atque hypochondriacis Visceribus repeti, conce

Impendet scilicet mania primo melancholicis ab trabile laborantibus ; quoties haec victu austero contracta, simul sibi adjunxit exhaustionem liquidi dilutioris tumores quasi piceam

386쪽

ContraXere duritiem.Non enim satis imbuta saluta. ri naturalique humore alimentorum massa, in durum atque leporinum stercus , sensim Vertitur. Quoties X usta omnia, nervos ipsos sicciores vela licatu OV lacessunt, quod semel imprudenti medicamentorum fortiter catharticorum usui successisse vidi. Quoties aeris insolitus ferVor accellit, quod accidisse dolui amico parce atque

dure viventi per orientale arenosas sole crematas regiones, cui ferendo fuit omnino impar septentrionalis ejus temperies; unde ab inflammatione intestinorum male sanata , mania re-rnansit pestima melancholica. a.' Vero insaniae producendae, conducit acre quodcumque interius natum atque aut impotens ad cutem naturali via ferri, vel ad alia emunctoria ablegari, aut a cute imprudenti medicatione retro pressum , quod eas parte Occupat

quae sensorio communi praesunt rationem dis turbat. Non semel enim inde enata es Melancholia , moin promptissima mania subitoque invadens ; qualis est ea quae sedem in cerebro fixit. Nec certe hic adeo momentosum est naturam humoris introrepulsi expendere , quam sedem inquam decumbit, cum ab occupata sede pendeat symptomatum natura Hinc etiam si eadem causa ad alias partes feratur, alia mala producit taequo quidem illustre exemplum nobis attulit Me, diu cum foemina ipsi nota a mania per hydro

pem sanaretur , qua arte Vel casu leVata , pristinam recuperabat insaniam. Huc etiarn scabiei insertio revocanda, aliquando, ut legitur, cum successu usurpata.

387쪽

3'. Vero ad hanc etiam classem referuntur peis culiares anguinis praesertim impuri lethorae quae aut haemorrhoidibus suppresIis , aut retentis menstruis a parte in partem irrumpunt. Quod etiam manias ut melancholias producit sed fugaces quidem Me minus formidandas , quo causa leviorin restituenda facilius. Sed . . feracior est insaniae clas1is , Cum jam insani aliquid secum ferat, vel in ipso sui principio. Ea est quae per se hominem Oncutit, cextra se fert animi pathema , ex eo sic dictum quod in eo patiatur, non agat animuM aUt agat ex impetu recepto , non X rationis imperio Illud porro seu vividum sit, seu lentum ultra limites homines agit in si quae ni pressionem inde

natam constantem faciat Causa , a corpore in tuatam e merum habemu furorem, nerve urnquidem verum si animi anXietati humor ater accedat, facilis est a ratione in insaniam descensus, Cremeare gradum impossibile fit. orro sine ulla praevia dispositione e data vibrati bi vim in fibris theoria, qua ratione id possit fieri intelligitur , cum mens in uno sol OCCupata alia negligat, ipsique sordescant Caetera Hin immoratur in objecto , fit tota unum illud , habetur insania. Verum etiam ad eam classem insanorum pertunent, quos altior de rebus Xtra mentis captum positis meditatio a ratione dimovit , ut eruditis librorum helluonibus quibusdam accidit .Quos perculit amor insanus , aut demum quos mendax virtus mis anthropos lycanthropos finxit ab uno scilicet dum decepti, Caeteros homine horrent.

Rui quidem error melancholicus falsae rationis

388쪽

adminiculis invalescens, plures olim quam hodie de civitatibus dejecit,in quo mente captOS,HO-Caque solitaria prae primis quaerentes, quasi a Caco daemone revinctos , inter sepulchra atque

monumenta mortuorum errasse δε veteres Me

dicorum historiae 4 ipsae sacrae paginae testantur. Aliam forsan in nostra mania producenda classem constituerent venena, quibus in furorem Versos homines multi aiunt. Sed quoniam historia hic naturalis deest, fidem leviorem minus periti Autores sibi conciliant. Scimus scilicet ex his toria Mandragorae atque Solanorum , ab eorum usu mente captos fuisse homines , imo quotidiana videtur ab ab usu vini insaniaci nec ab eo exemplo negari potest, dari substantias quae mentem funestius constantius conturbent. Sed ut inter illa exempla plura sunt autoritatis levisti. Inae, ita fidem demunt iis quae de Lucretio inter alios poeta narrant, in furorem a sanguine menstruo epoto adactum, mortem sibi ipsi conscivisse ;adeoque huic causarum clast utpote medelam de

incognitis non admittenti, non inhaerebimuS.

Sed unde fit ut aliqui sint homines qui quasiende mice melancholico morbo correpti sibimetipsis vulgo Vitam demant, amentque mortem consciscere sibi lucem perosi Scilicet sine ullo alio morbo vitiantur eo gradu functiones , ut nulla supersit vis ad vitae munia exequenda Nerve laborant Melancholiari infringitur undequaque tonus fibrarum , simulque ita intenditur, ut vel minimae causae contradicentis incursum jam nullatenus tolerare valeant. Hinc totidem insidiis circumdati, nec se, nec reliquos sustinere Va-

389쪽

lent. Fastidium nascitur circa quaecumque Vitae ossicia. Huic ipsa mors medela est. Intimo huic sensui jungitur quaedam gloriolae scintilla , tentandi inusitata , philosophica hinc sese e medio tollunt miseri, prae animi impotentia. Quibus si

temporis minutum ultra peractam actionem concederetur, vellent in alto aethere .pauperiem& duros labores tolerare. Hoc certae insaniae genus vix Melancholiae gradum excedit, quanquam eventu funesto. Symplomatum Vero maniae duplex tantummodo classis constituetur , quorum altera incipientem , altera confirmatam maniam comitantur, ut inde deseramur ad ipsam morbi seu solutionem , seu finem qualemcumque. Alia porro in mania semper ubique reperiuntur, alia in unaquaque diversa sunt. Commune est omnibus de re qualibet delirare , cquasi in suo essent toti delirio , corpus ita mutatum habere ut vix aliunde sentiat. Hinc quicumque insania attingitur , quasi nova machina est

suum habe ut Cogitandi, ita eXterna omnia sen tiendi modum quae nova nata est Corporea conditio aptos esticit ad ea tolerandum atque perpetrandum , quibus nullatenus nata erat humanitas Pulsus omnium altus , lentus Vehemens

tamen ad tactum quasi durus ; urinae viridesecentes, copiosae, si quis ante insaniam existebat in corpore morbus , disparuit saepius adiri mum insaniae insultum. Incipientis maniae atque confirmatae vix ulla

est dii ferentia , nisi quod incipiens intervalla tu cidiora habeat, sed delirium vehementius Luc-

390쪽

latur Contra insaniam quod de ratione reliquum est ac non omnino ad suum morbum homo indifferens est,in quamvis inexpectato ut plurimum mania evadat, eam hariolari nullatenus dissicile fuit ex praevio Corporis statu, X pervicacia responsorum, inflexibilitate in creditis,in ea menti servientium facultatum mutatione, ut aliquid in homine mutatum amici agnoscant, dicantque aut aliquo animi affectu angi aut brevi fore insanum. His positis, morbus Vere potissimum quia vere calor redit ossibus , saepe

post placidum somnum subito erumpit,in saepius

summa cum violentia Viginti-quatuor trigintaque horas, im aliquando triduum, eadem Vehementia mentem atque corpus affligit. Mitescit postea, imo aliquando perfecte aegri ad se redeunt, sed oculis errantibus , agis , nullum in iactum determinatis, eXtra parOXysmum lacrymantibus , mente adhuc semper aliquatenus mota , sed placidera verum satis, ut facile sit hariolari morbum nondum finitum esse. Recrudescit

postea paroxysmus, sed mitior atque tempera

ces saepe in lento atque tardo homine feroces, saepe in violento per se mites atque lento , ita ut nullus servetur typus prioris caracteris a Natura impressi, sed quasi nova nascatur Natura.

Si vero ea est maniae natura, ut per intervalla tantum recrudescat, Vulgo liberum omnino exacto paroXysmo relinquit Corpus. Facile tamen

patet cum miseris aegris degenti latere aliquid insani incompositi est aliquid in vultu, in oculis in gestu , tanta est in corpus pessimae labis im-