장음표시 사용
381쪽
CAp. v I. DE RHETORIBVs L. L. GLORIA
sitit, finia quoque eloquentiam monstrat, e . verbo et re docet quam felicis e. Quod in suo genere ita se omnino habet, salua aetati cuique sua gloria. Nec abludit VALLA, c) cuius magnificum de nostro iudicium est: neminem posse neque V Viutilianum intelligere, nisi
coceronem optime teneat, neque C ceronem probe sequi, ni
si tauintillauo pareat, neque unquam fuisse quenquam eloquentem post tauintilianum, nec esse posse, nis qui se totum arti eius formandum, imitationique crediderit. Sunt vero qui Vallae istud elogium ex aemulatione Trapezuntii natum esse putant, qui perpetuus Quintiliani cauillator fuit. d) Ciceronis ille prosecto non solum pro Viribus gloriam defendit, ac pri itinae retinuit eloquentiae imagines; verum et omnem OrationiS facultatem quasi ex cineribus resuscitauit, ac toti semet orbi Romano facundiae antiquae repraesentauit magistrum. Et ganS ergo CAMPANI e) sed nimium fortassis blanda est Comparatio, quam Ciceronem inter atque Fabium no strum instituit, huius doctrinam, illius usum pluris ciendo. Stat suus cuique honos: et merita sunt Utrius que magna: sed tamen nemo non Videt, Oratorem in-COmparabilem multis paras angis antecedere ludi magistro. Sed egregie disserentem audiamus Campanum Id esse, inquit, eloquentiae quicquid a tauimitiano noudiscas, et ibi artem asinere dicendi, ubi ultimum fuit eius Praeceptum P quo quid modo dici oporteret, ut foreasse non
cI Lib. r. antidoti in Poggium. d) Confer. possit in Vallam inuectiva oratro T. et MOMIOFI S de Patauinitate Liviana cap. 9. Opusc. pag. y 8.e Operiirn pag. s . epist. ad Antonium Moretum qua compa xat Quintilianum Ciceroni. iDiuitigod by GOoste
382쪽
remere contendisse quidam videantur, hunc aut parem CD ceroni , aut si hoc maguitudo ilia ditis vi coelestique ingenii non patiatur, haud multo inferiorem fuisse. Verum iudi
care maIoribus de rebus tam cuique liberum est, quam temerarium - Magnus quidem mea sententia Cicero. M
anus Vuintilianus. Sed est et in magnis quoque semper aliquid eminens. Est et in quo superentur nec cuiquam ita tota natura se praebuit, ut nou aliquid Mi velit retentum, quod largiri et alteri possit: vi raro imiculas celeritatem in eo esse eximiam, cui infit et robur. Et arborum aliae crescuut sublimis aliae latius e uduntur. Paucis utrum que concessum est. Cumulata misi quidem videtur tu vir que eloqueutiae magnitudo sed aliter hic in praecipiendo summus est habitus: ille tu diceudo longe eminentissmus iudicatus. tauimilianus, quibus armis pugnandum si, docuit: M. 2 ullius et ostendit, quomodo vincamus, et ipse semper cum victoria contendit. Illius dia multum laudis in umbra conisecuta sunt : huius in foro multa plurimum gloriae peperere. Et regnasse in concionibus atque
subselliis fertur Uuintilianus in scholis, et classibus flo-γώisse Cicero pugnacior ipse multo uintilianus instrue dis aliis aliquanto forta e diligentior. Tum in ipse quo
que dicendi genere multum es interualli. Magni us et plenus CDero: Hic sumtuosus et locuples. Ille amplus, sublimis , redundans c grauis, acer, elaboratus. Aia ter natura ornatior : alter sudio aeque expolitus. πω tilianus fiententiis premit, et pondere Cicero: et his i is, et viribus, et sublimitate, et amplitudine, et male te conuellit ut videri possint illi aeque multa spicula in m nibus esse: huic plus telorum et ille tentare pungereque saepius hic altius vulnerare atque conficere. Tum citramim illam sumtus in manibus tauintilianus, acumine ca-
383쪽
3M CAR VI. DE RHETORIBTI L. L GLORIA Et lectorem. Sumtus Cicero, gratia et candore delectat. Denique tanta vicinitas es, quanta videri inter eum p
test, qui primus si omnium in cursu , et eum qui nis hie antecederet ipse iam praeuenisset. Es et in translationibus ae smilitudinibus diuersitas. In quibus visus es Cicera et adhibuisse modum, temperasseque ingenio, et aliquanto fuisse distinctis hic nescio an que ad vitium niamius. A su tamen ita conculcandus, ut et spieu rem
non asserat. Quippe et 'se ita disinguit , veluti es gloria, quod nihil aut hic praecepit faciendum, quod ille antea non praestitisset aut ille praefluit, quod hiepostea non praeceperit. Carato Muintilianus inferior . quanto est ex arte dicere quam scribere de arte praesta eius. Sed eo fortasse diligeutior, quo in tuendis rebus plus vigiliarum ars posuist, quam natura faciendis. Cum amplissmus ingeniorum laudator Cicero: iudex aestis
nitis tauintilianus. Itaque miro se hic maiaeratione arbia erum inter Graecos nostrosque con tuis: mira illorum laude, nostrorum aemulatione iudicium peragit. Et is Dii in medio ad gratiam positus multa concedit omnibus risemini detrahit quicquam is non minus scisse eum recte iudicare existimes, quam voluisse. Et hunc ubi noueris, omnium et sudia , et iugenia noueris. Proinde de uiam
filiano hic habe post unam beatis am et unicam Diacit , e M. Tullii quae sicli i loco suspicienda es omnibus,
oe Mnquam adoranda, hunc unum e , quem praecipuum
habere possis in eloquentia ducem quem si assequeris quie-Οid tibi deerit ad cumulum comumationis , id a natura defiderabis, non ab arte deposces. Egregie omnia, hoc si emendaueris : Ciceronem in ipsa linguae et eloquen. tiae maxima gloria Principatum tenuiste: Quintilianum, labente et lingua ςt eloquentia, Pristinam recuperare illam
384쪽
illam gloriam maduisse. Ciceroni hoc naturale, quod Quintiliano assumtum. Ciceronem arte et usu, Quintilianum arte magis valuisse. In Cicerone sontem et ipsam bene dicencsi scaturiginem, in Quintiliano riuulos haberi. Quintiliani stilum non nisi ex Cicerone velut Lydio quouam lapide probandum. Quintilianum se tentiis premere: magis Ciceronem sententiis et ponde re. Quod in Cicerone est inimitabile, a Quintiliano vix ac ne vix quidem fuisse assequendum. Ciceronem in cursu ruisse primum, nec Quintilianum currere, nisi ubi antecedat ille. In eloquentiae studio m gna praedicari semper Quintiliani merita: maiora i men, et longe maxima illa esse Ciceronis, cuius similem neque illa, neque alia aetas unquam inter Latinos vidit.
q. XXI. S cIOPPIus f Quintilianum ridet extremo libri
primi capite quarto noctu et diu adverbiis annumerare: cum legantur cum praepositionibUS ablativum regentiabus, et cum adiectivis ablativi casus. Apud Plautum, hac noctu so=nniavi. Apud Ennium, hac noctia su pendebit Hetruria tota. Immerito certe: Mamuis enim comstet, antiquos etiam ius pro dies dixisse; unde diti pro die, et composita adiectiva interdius, perditis: negari non potest, adverbiorum loco diu et noctu veteribus mige, et per dies sue lorgim dici i m continuationem notasse. Sic T E R F N Τ I V s : g et na haecspes es: ubi es, diu celari non potes. cIc ERO: h) haec diu, multi m et malio labore quaesita et nae is uerat hora. Alibi: i) Meestis
Grammaticae phius pag. rs 3. g Eunuch. A. 2. S. 3. . q. b Orati pro Sulla cap. 16. i Philire, orati 13. C. I.
385쪽
C A P. vl. DE RHETOR IBV s L. L. GLO R. in
satis diu multumque defleta sunt. Eademque ratio est vocis noctu, ablativo casu prisci obsoletique nominis noctus Pro noX: quam politior aetas non raro adverbii loco habuit; utut prisca consuetudine eam posuerint quo que ablativo casti cum substantivis aliis, vel cum adiectivo
generis feminini v. gr. hac noctu, granoctu, concubia noctu et similibus coniunctam. IVLIVS c AEsAR scALIGER h)Quintilianum nostrum notat in Voce ἐπιδεικτικὴ, atque
in eo quod de finibus statuendum. Impugnat alibi l)sententiam eius de simulatione, quam Umι, et dissimulatione, quam τὸ πον fuisse putarit. Sic et G. I. VoSSIVS m)passim Fabii errores refellit, quod genus iuridiciale difficilius esse docuerit deliberativo: frustra augere numerum locorum inartificialium ab Aristotele addustiam: perperam docuisse morum doctrinam posse in rhetoricis omitti: male eos reprehendere, qui triplicem in exordiis faciant personarum rationem; ut et Aristot Iem, quod scripserit, interdum auditorem non attentum reddi debere: falso accusare Sallustium, quod e ordiis utatur nihil ad historiam pertinentibus: ipsume male propositionem facere confirmationis partem : nec ordinem ex eius institutione membrorum partitionis sertiandum in confirmatione: male r 3rehendere Aristo telem et Ciceronem, quod fidei partes fecerint confimmationem et confutationem: iudicium eius de augenda oratione non Vsque quaque valere: haud recte gemini fratres dici negare, et caditis uiues Pro canitie: ineptemet sto De arte poet. l. r. α I. pag. s. Confer. vos IIus instit, Orat.
I in De arte poet. lib. 3. cap 88. pag. mr Sex oratoriatum institutionum libris. Distrigod by
386쪽
metonymiam definire; et ad synecdochen referre, cum ex antecedentibus colligantur sequentia; et ironiam facere schema, vel inter i pecies allegoriae reponere: nec secundum eius sententiam proprio sermone allegoriam posse constare: male apostrophen definire, comParationem, παρρησιαν et exclamationem e schematUm numero excludere ; genus denique floridum interlicere inter tenue et grande: et quae sunt id genus alia, e Cusanda magis, quam tanto eloquentiae magistro et censori exprobrandar cum maiora sint eius merita, quam quae leuioribus peccatis obfuscari solent. Neque illi Vertendum vitio, quod reiecerit vetera, et permiserit noua Oratoribus. Sed praestat hac de re FAB I v M audiare ipsum n verba, inquit, a vetustate Uertita non δε-
tum magnos assertores habent, sed etiam asserunt orationi maiestatem aliquam, non flue delectatione. Nam et auctoritatem antiquitatis habent et quia praetermissa sunt . gratiam nouitati smilem parant. Sed opus modo, ut noque crebra sint haec, neque manifesta, quia nihil es odiosus Uectatione: nec utique ab Utimis et iam obliteratis repetita temporibus, qualia sunt topper, et antigeris, et exantiare, et prosapia, et salioriam carmina vix sacerdotia ,
bus suis satis intellecta. In problemate Uero Occupat Enotando, an et quoad oratori verba fingere liceat; o ita tandem finit: audendum est aliquid. Neque enim accedo Celso, qui ab oratore verba fingi vetat. Nam cum sint eorum alia ut dicit Cicero) natiua l. e. quae signi ficata sunt primo seni, alia reperta, quae ex his facta sunt, Vt iam nobis ponere alia, quam quae illi .
rudesn Instit. orat. l. I. c. s. o Lib. s. s p. 3.
387쪽
CAP. VI. DE RHETORIBUS L. L. GLORIA
3 orudes homines primo fecerant, fas non sit. At deri- Uare, flectere, coniungere, quod natis postea concessum
est, quando desiit liceret Et si quid periculosum fi
xisse videbitur, quibusdam remediis praemuniendum est , Di ita dicam, si licet dicere, aut similibus. Franciscus Plialelphus p) Q intilianum Hispanitatem sapere audacter acerbiori censura scripsit. Sed probe M o RRO- si us q) notat, iniurium non modo in Quintilianum, sed in omnem eloquentiam este, qui ita iudicarit: neque plus illi Hispanitatem, quam Liuio Patauinitatem ad bonae dictionis laudem obfuisse: quamuis Liuio minor sit habendus. In veterum et sui temporis aUfh rum, in primis poetarum censura B ARI Hio r) satiSminime gentium fecit: utpote qui Lucretium ad phr sin et corpus eloquentiae non commendet, cum sit poeta Latinissimus; Sallustium maioris historiae auctorem faciat, quam Liuium; nusquam etiam corruptior sit, quam ubi honos auctores sub censuram vocat. Quasi vero non liceret dissentire: atque Barthio sentcntiam suam OmneS, etiam ex antiquioribus magistris, probare deberent. Cum excellens Quintiliani et ingenium et iudicium esset, miro candore suam dicere sententiam, et veterum ingenia virtutesque omnium indicare studuit. Nec ab re supra laudatus Io M. ANTON. cΑΜPΑ-
Nus nostrum Vocat amplissiimum ingeniorum laudato rem et iudicem aequissimum; qui velut arbiter constitutus insigni moderatione Graecos atque Latinos componat, laudet, aemulationem eXcitet; multa concedat
Omnia p) Apud ipsum instit. orat. L I. c. '. et I. 8. c. I. q) De Patauinitate Liviana cap. p. opust. pag. 147. Et polyh. l
388쪽
omnibus, nemini detrahat: ut non minus scissse recte iudicare, quam voluisse videatur. Senecam philosophum creditus est tantum inuisum habere: quod accidisse sibi ipse scribit s) dum genus dicendi corruptum
ad severiora iudicia reuocare Contenderit. Nam cum solus fere Seneca in manibus omnium esset, non quidem illum omnino excutere conabatur, sed potioribus praeferri non sinebat.
Dictionem Fabii quod attinet, elegantia, Ubertate et copia commendatUr, adeo quidem, ut si cAMPANvM t audimus, proximo post CiceroΠem kradu poni mereatur. Quam ego sententiam quidem non omnino relici endam esse existimo: si propiores Ciceroni seculi Au gustaei scriptores exceperis. Popularibus certe suis et omnibus sere huius aetatis, quos inter familiam ducit, rhetoribus in sermonis Latini puritate et explanatissimo nitore praeferendUS VtPote qUi non modo pereuntis Latinitatis cinctia raptim quasi collegit; verum etiam extinctae Propemodum eloquentiae imagines ea, qua fieri potuit, castitate et religione custodiuit. Enimvero, utut diligentissimus nec infeliχ Ciceronis imitator fuerit, quod huius aetatis commune vitium est, si cum ipso eloquentiae magistro et qUasi Parente componeretur, in ipsa Latinitate non nihil diuersitatis ci quaedam quasi declinatio stili haud difficulter obseruari potest. Nec ab re DES. ERAS MVS v) iudicat, frequenter in Aaa a Quin-
s in Instit. Mat. l. IO. c. extr. I.
ι In censuris super varios auctores. De ratione verae theologiae libello.
389쪽
Quintiliani sermone haesurum, qui Praeter Ciceronem nihil legerit.
Quintiliani oratorias institutiones, diu sordibus quasi et obliuioni traditas, Poggius tandem Florentinus, magno doctorum, atque inprimis Leonardi Ar tini, gaudio, in lucem protraxit. Huic certe viro, literarum amantissimo et restauratori florentissimo , octo Ciceronis orationes cum Asconio Pediano, Valerium Flaccum , Frontinum de aquae ductibuS , aliaque u teris Latii monumenta debemus. Quamobrem de la dibus eius inter alia usoL Nus v Rluus: x tauin etiam, inquit, sollers Germanis emit antris In Latium altioqui diuina volumina Sili ,
Intever orator nobis Fabiusque relatus.
Quintilianum P AvLus iovrvs 3 in salsamentarii omcina reperisse docet. Tuo MAs c RENsus Σ) Fabii lubros, a POggio in transalpina GaIlia repertos, inprimis Gasparinum Bergomatem emendare aggressum fuisse
Sed ipse Pingius literis XVII. Kal. Ian. anno Christi MCCCCXVII. Constantia ad Guarinum Veronensem datis, utilistimas Fabii nostri institutiones se primum e
S. Galli monasterio eruisse docet. Operae pretium duximus, viliteras Pregii, notam certe dignissimas , veeas TABR cIVS a) quoque exhibet, cum Quintilian fatis construemus. IAUus, inquit, sermonis oreandi a
κὶ De viris illusti bus vibis Florentinae sib. 1-γὶ Elogiis virorum doctoruin P. in. 22. Quem et M RHOM SL quitur polyhist. lites. l. . c. I 3. f. an Animai uertionum philologicarum panis 3 F. fiminα. Bibliothecae Latinae volumine altero Pas 627- Diqitigoo by GOoste
390쪽
que excolendi cum multi praectrari, viscis, fuerint Latinae linguae auctores, rum vel praecipuus atque egregius M. --bius Quintilianus: qui ita diserte, itaque absolute summa cum diluentia ex equitur ea, quae pertinent ad instituendum perfectis um oratorem , ut nihil ei vel ad summam doctrianam, vel singularem eloquentiam meo iudicio deesse Ude tur quo uno solo, etiamsi Cicero Rismonaeparens eloquemtiae deesset, perfectam consequeremur scientiam recte dicra di. Is vero apud nos antea Italos vico ita laceratus Grat, ita circumcisus , culpa , ut opin- , te reum , ut Ea forma, nullus habitus hominis in eo recognosceretur.
- - - lacerum crudeliter ora p
ora manusque ambas popul loque rempora, raptis Auribus et truncas in nesto vulvere nares. Dolendum quippe erat et a*re ferendum, uos tantam ias hominis tam eloquentis foeda laceratione iacturam orat
Hae facultaris fecisse. Sed quo plus tunc erat doloris et molestae ex eius viri mutilagione, eo magis nunc es com gratulandum, eum sit in pristinum habitum ae dignit
tem , in antiquam formam allue integram valetudinem n
flea diligentia resitutus. Nam si M. Tullius magnum praese fert gaudium pro M. Marcello restituto ab exilio ἰ et ea quidem tempore, quo Romae plures erant Marcelli similes, domi forisque egregii ac prae antes viri: quid nunc agere docti homines debent et praesertim fludiosi eloquentiae, cumpngularis inum lumen Romani nominis, quo extincto nihi praeter Ciceronem supererat, et cum modo Diti lacerum ac dispersum non tantum ab exilio , sed ab imo paene i teritu reuocauerimus P Nam me hercules nise nos auxilium tulissemus, necesse erat isium propediem interiturum. Nam Meque est dubium , virum splendidum, mundum, Heza