Ioh. Nicolai Funccii Marburgensis De imminenti Latinae linguae senectute tractatus, quo decrescens Romani sermonis robur et fata ab excessu Caesaris Octauiani Augusti ad principatum vsque Hadriani imperatoris describuntur, et notatu maxime digna hist

401쪽

quos quanto maiora negotia olim exerceri olita sunt, quod maius argumentum est, quam quod causae centumuirales, quae nunc primum obtinent locum , adeo dilendore aliorum iudiciorum obruebantur, ut neque Ciceronis, neque Caesaris, neque Bruti, neque Coclii, neque Calui, non deinnique ullius magni oratoris liber apud Centumuiros dictus legatur. Addit praeterea PLUTARcitus e) hac lege cautum fuisse , ne cui reum in iudicio laudare liceret. S. II. De caussis corruptae eloqΗentiae satis ab initio tractationis nostrae dictum quae in Primis huc transferendae estent: ne cui mirum esse videatUr, Oratores

tot tantosque illud seculum non protulisse, quod stlix et auspicatum Caesaris Octaviani Augusti imperium sequitur. Grauissimus dialogi de caussis corruptae eloquentiae auctor, quem alii Tacitum, alii QCintilianum esse UOlunt, Omnium accuratissime in huius rei caussas inquirit, et quatuor potissimum erudite Persequitur. I. Olim sanctiorem fuisse ac diligentiorem liberorum educationem : sua vero aetate vanitatibus, se dedisse Pueros, nec inuitis parentibus, ut nihil prorsus loci reliquerint optimis artibus. II. Olim adolescentes fuisse omnibus disciplinis eruditos, et oratores persectam philosbphiae scientiam sibi comparasse: sua aetate Perfunctorie tractata fuisse omnia. ΙΙΙ. Olim adolescentes in

eloquentia sori fuisse exercitatos, ut minimOS fori oratores assequerentur : sua aetate in scholis rhetorum, nullo reipublicae fructu fuisse exercitatos. IV. olim cum ciuitas sua libertate uteretur, minimum fuisse et usum, et studium eloquentiae: sua aetate, cum Unus e) in vita Pompeii.

402쪽

imperauerit, eloquentiam ad silentium fuisse redainim ignorat, inquit, f) et eloquentiam, et ceteras aries descitiis e ab illa vetere gloria, non inopia hominum, sed desulta iuuentutis, negligentia parentum, re inscientia praecipientium, et obliuione moris auliqui. Paulo post: g transeo prima discentium elemcnta , in quibus et sis parum elaboratur. Nec tu auctoribus cognoscendis, nec rue voluenda antiquitate , nec in notitia vel rerum, vel homianum , temporum, satis operae insumitur. Accedit fatastus recentiorum, qui ut soli Viderentur sapere, antiquiores et optimos, ut discipulis suis e manibus eriperentur, calumniis quibUSlibet cumulare non verebantur. Exemplum habemus Senecae philosophi, et aliorum, quos suo notauimus loco. Nec potuit hanc serre sui temporis ignominiam eloquentiae grauis assertor UINTILIANUS, qui Senecam non sine dolore vidit solum in manibus adolescentium esse, et praeserri poti ribus, quos ille non destiterat incessere: cum placere

se indicendo poste iis quibus illi placerent, dissideret. M

Huic similes notat sui temporis OratoreS aliOS. De Or tionum formis: r) fuere quaedam, inquit, genera dicem di conditione temporum horridiora, alioqui magnam iam ingenii vim prae se ferentia. Ninc sunt Laelii, Africani, Catones, Gracchique, quos tu licer polvgnotos vel calonas appelles. Mediam istam formam teneaut Lucius Crassus, 1 Hortensius. Ium deinde et rescat non multum inter se distantium temporum oratorum ingens prouentus. Hinc Um Caesaris, indolem Coelii, subtilitatem Callidit , g

403쪽

336 CAP. Vn. DE ORATORIBUI LATINA Li Nau Auitatem Bruti, acumen Sulpitii, acerbitatem Cassii, diligentiam Pollionis, dignitatem Mesalae, sanctitatem Calui reperiemus. In his etiam quos ies vidimus, copiam Senecae , vires Africani, maturitatem Afri, iucunditatem Crispi, sonum Trachalti, elegantiam Secundi. At M. Tuialium non istum habemus euphranorern circa plurium artium species praestantem, sed tu omuibus, quae in quoque iam dantur , eminentis um. Vuem tamen re suorum homunes temporum lucelere audebant ut tumidiorem, et Apanum, et redundantem, et in repetitionibus nimium, et iustibus aliquando frigidum, re in compositione fractum, exultantem, ac pene, quod procul absit, viro molliorem. Postea vero quam triumuirali proscriptione consumtus est, pastin qui oderant, qui inuidebant, qui ambulabantur,

adulatores etiam praescutis potentiae, non responsurum inuaserunt. - Praecipue vero presserunt eum, qui videri Atticorum imitatores cupierant. Haec manus quas quibusdam sacris initiata , ut alienigenam, et virum fu- perstitiosum, deuictumque illis legibus insequebatur. Vnde nunc quoque aridi, et exsucci, et exangues- quia clariorem vim eloquentiae, velut Aoum, serre non posunt, umbra maeni nominis delitescunt.

6. m.

Attamen cum Orator hoc seculo, quod antehac semper, essent caussarum Patroni, non potuere non pretium inde, prae reliquis artibus, et diuitias repo tare. Nam crescente hominum malitia et luxu, in dies etiam crescebant liteS, quibUS, Ut recte componerentur, orator subuenire et caussaS in fore, apud centumuiros, apud Principem, ubique agere solebant. Ecquid inde aliud, quam opes, certe laboris Praemium spe-

404쪽

sperandum I Ideoque MARTIALIs h) Valerium Flaccum, Poetam magnum, sed tenui censu, hortatur, ut omisso poeseos ieiuno studio serum adeat et quaestuosam sectetur eloquentiam: quandoquidem nullus aut exiguus honos reliquus esset Musis. Romauum, inquit, propius diuitiusque forum est. Illic aera sonant at circum pulpita nostra, Et steriles cathedras, basia sola crepant. Et auctor dialogi de caussis corruptae eloquentiae : I)honoribus, et ornamentis, et facultatibus, refertas domos eorum videmus, qui se ab ineunte adolescentia cause s D- resibus et oratorio sudio dederunt.

S. N. Tiberii temporibus suum adhuc stetisse eloque

tiae honorem, vel inde patet, quod , cum Germanico , principi inuicto, clupeus, i. e. imago in modum clypei facta, m) inter auctores eloquentiae dece neretur, auro et magnitudine insignis, Tiberius astertiit, solitum paremque ceteris dicaturum: neque enim eloquentiam fortuna discernit et satis illustre, si veteres inter scriptores haberetur. n) Mos autem veteribus fuit, ut virorum illustrium imagines publice in templo curiaque deponerent atque dedicarent. Sic Astic nus in Capitolio, Cato Censorius in curia fuerunt cotilocati. o) Octavianus Caesar Augustus antiquiorum consuetudinem etiam sancte obseruauit, et Uirorum eX-cellentium imagines incuria posuit, suis quasque locis C cc a di-

405쪽

distinctas; sive quis belli, siue pacis artibus claruisset-Ita Hortensii imago inter oratores posita e ). Idemque

honos Germanico decretuS: ut tantus heros facundissimos inter ab eloquentia commendaretur, eiuSque post funera perennet maxima Virtutis gloria cum illustrium oratorum fama: quod Tiberius Imperator omni auro argentove et aere Perennius monumentum este putauit.

f. V.

Haud exiguum linguae Latinae eiusque facundiae ornamentum fuit, ipsorum Principum etiam hoc aeuo in publicis concionibus exercitatio et frequens usus.

Ti AE R i v s artem callebat, qUa Verba expenderet, tum

valissus sensibus, aut consulto ambiguuS. q) CALia vcna

Caesaris turbata mens vim dicendi non corrupit. Nec in clavDio, quoties meditata dissereret, elegantiam requireres In funere Claudii seniores demum notatarunt, primum ex iiS, qui rerum Potiti essent, NExo- πε M alienae facundiae eguisse. r) Tunc enim recit Merat orationem compositam a Seneca: in quo viro, et cir Ws s) ait, filis te ingenium amoentim, et temporis illius auribus accommodatum. Sed et eum saepius

ex ingenio verba feciste in senatu ,. superius in meritis eius t) commemorauimus. Et CALBAM in arte dicendi non suisse rudem, ipsius oratio in Pisbnis adoptione loquitur. v Nec infacundum OTHONEM, vel inde discimus, quod pro vallo Castrorum perorare,1uosque milites exstimulare consueuerit. x 6. VI.

406쪽

Inde facilis coniectura, in primis dicendi facult tem artemque Oratoriam valuisse: et illud quod in pretio, avide a summis, infimis, Omnibus literarum ama tissimis arreptum fuisse. Hinc oppressis patrocinia, praesens miseris opera, amictis solatium, et non sp rata saepe in angustiis munera. Ex infinitis, unum sussicit exemplum in medium protulisse. Vt Nero sed cim annos natus honestis stucliis, et eloquentiae gloria nitesceret: caussa Iliensium suscepta, Romanum Troia demistum, et Iuliae sirpis auctorem Aeneam, aliaque haud procul fabulis vetera facunde executus, impetrat ut Ilienses omni publico munere soluerentur. Eodem oratore, Bononiensi coloniae igni haustae stibuentum centies sestertii largitione. Redditur Rhodiis libertas, ademta saepe, aut firmata, prout bellis externiS meruerant, aut domi seditione deliquerant. Tributumque Apamiensibin, terrae motu convulsis, in quinquennium . remisium. 3

6. VII.

Nec immerito principes magni faciebant eloquet tiam, qua omnium minime in senatu, aut quacunque concione poterant carere. Hinc vulgo notissimae sunt principum orationes, quibus in senatu habitis maxime rotentiam suam stabilire videbantur. His aut mone ant, aut increpabant, aut hortabantur senatum, aut sententiam suam in suscepta deliberatione ad senatusconsultum condendum proponebant: quod raro, aUt nunquam a principis sententia discrepare solebat. Cum in asserendis sibi maiestatis iuribus suam et potentiam et Ccc 3 inte

407쪽

intentionem dissimularent; pristinam contra libertatem

rei p. conseruare, ac formam imperii Romani antiquam restituere vellent videri: non tam iubere, quam si dere consueuerunti suasque Ornatissimas in senatu h huerunt OrationeS, etiam cUm leges promulgarent. Et id consecuti sunt bene dicendi facultate, ut, quicquid vellent, a rep. facile obtinere potuerint: adeo quidem, ut nomen etiam Orationum inter legeS Romanas innotus rit, ac promiscue senatus consulta et principum oratio nes sumantur. De AUgusto testatur SUETONIus: Σ neque in senatu, neque ad milites usque ad populum locutus est, nisi meditata et composta oratione. Ac ne periaculum memoriae adiret, aut discendo tempus absumeret, inflituit recitare omnia. De Traiano PLINIus: a) lia luxerat primus consulatus tui dies, quo tu curiam ingre sus, nunc omnes, nunc si Dios adhortarus es, resumere libertatem, capessere quas commvncs imperii curas, invia silare publicis vestitatibus, et insurgere. Omnes ante te eadem ista dixerunt, nemini tamen ante te creditum est. Estant sub oculis uar ragia multorum, quos infidiose tran quivitate prouectos improvisius turbo perculerat. Principes eruditiores, qualeS fere ad Vitellium Usque fuerunt, ipsi orationes suaS recitabant: rudiores, aut si alia causia impedirentur, per quaestorem b) de rebus necessariis quicquid voluerint disserere, legi curabant; aut si absentes essent, literas orationum loco mittebant. Sed

ipsos

t Eius vita cap. 34. a) Panegyrico. b in Imperiti principes quaestorum maxime opera utebantur, qui non solum recitabant, verum etiam conficiebant orationes. vid. iae. Gu THER. de Ostic. domus Augustae lib. i. cap. 3o.cὶ Vid. T Aci T v s anna lib. I. cap. 33.

408쪽

sENESCENTE ILLUST MORIBUS. 3 iipsos huius aetatis, qui alicuius nominis fuerunt, Ora tores vide US.

g. VIII.

ALFIUM FLAvuM apud Cestium declamare audiuit SENECA rhetor: d) eo tanti iuuenis perductus fama. Cum enim praetextatus esset, populo Romano iam innotuit eloquentia. Semper de illius ingenio C stius, cuius auditor fuerat. , et praedicauit, et timuit, ut tam immature ingenium esset vitale. Tanto concursu hominum audiebatur, ut raro auderet post eum Cestius ipse dicere : adeo semper commendabat eiuS eloquentiam res aliqua extra eloquentiam. I e, inquit

SENECA e omnia mala faciebat Ingenio suo naturalis tamen illa vis eminebat quae post multos annos tametsi de ia obruta, et carminibus enervata , vigorem tamen suum tenuit. - In puero lenocinium erat ingenii aetas in iuuene des lia. Hic cum declamaret partem abdica

tri hanc sum vis dixit clamoribus sententiam. As, Quis es tu, qui de facto fratrum sententiam feras P Cum desideria descripsisset, paulatim se dixit ad frugalitatem rediisse, et odio sibi vitium factum. Hoc fuit, inquit, quare desinerem. Sentiebam me senem fieri. f) Flaui Alfii PLINIus g) meminit, ubi de delphinis, pigeret,

inquit, referre, ni res Maecenatis, et Flauiani, et Elatii Alsia, multorumque es et literis mandata.

g. IX. ARGENTARIus Cestii discipulus fuit, silique praeceptoris , non sine illius indignatione , detorquebat ac

dὶ Controu. I . e Controu. I. f SENECA controu. p . scuo xxva de daria apud Senecam rhetoribus pag. 3

409쪽

mutabat saepius sententiaia Hinc quid putatis, aiebat, Argentarium iner Cestii sinatus est. Solebat et Graece dicere, . ποηκός μου, quod nimius esset imitator suus. Iurabat non nisi per maneS praeceptoris sui Cestii, etiam cum Cestius viveret: cuius omnibus vestigiis insistebat: aeque eX tempore dicebat, aeque contumeliose, multa interponebat. Illud tamen optima fide praestitit, cum uterque Graecus esset, Vt nunquam Graece declamaret; illos semper admiraretur, qui non fuerunt unius linguao eloquentia contenti. Cum Latine declamauerant, toga posita, sumto pallio, quasi persona mutata, redibant. Mq. X. C. ΑsINIVs GALLVS, PollioniS filius, et magnus rator i) anno in V. C. Dcc XLvΙ. Augusti imperatoris tricesimo sexto, cum C. Martio Censorino consulatum gessit. Tiberio ad imperitim accedente, cum dixerit, se, Vt non toti reip. parem, ita quaecunque pars sibi mandaretur, eius tutelam suscepturum: Asinius noster Gallus, interrogo, inquit, Caesar, qtiam partem reip. mandari tibi velis r Qua improuisa interrogatione quod Caesar confunderetur, vultuque Ostensionem ostenil ret: non idcirco interrogatum , addidit, ut diuideret, quae separari nequirent: sed ut sita conses sione argue

retur, unum esse reiP. corPUS , atque Unius animo re

gendum. Addidit laudem de Augusto ipsi inque Ti

berium de tot tantisque in toga Per multOS annos repo talis

i) SENE ea erit. controu. l. 4. praef. Ma celtas, quamuis puer, iam tantae indolis erate ut Polyio ad ilium pertinere successsonem eloquentiae suae crederet e cum filium Asinium Galgum relinqueret magnun oratorem: nisi rigum, quod fimper eu mi, magnitudo patris non produceret, sed obrueret. Diuiti sed by Gos le

410쪽

tatis victoriis commendauit. Neque tamen illius potuit lenire animum ira commotum , pridem etiam illi inuisus, quod Vipsaniam M. Agrippae filiam, quae Tiberii quondam uxor fuerat, in matrimonio haberet, plus quam ciuilia agitaret, ac Pollionis Asinii patris serociam retineret: h ) adeo quidem, Ut ipse Augustus supremis sermonibus cum tractaret, quinam adipisci principem locum sussiecturi abnuerent, aut impares vellent, inter alios Gallum Asinium auidum et minorem pronunciarii. o Ita semper Tiberii dolo circumuentus. Magna Tiberis inundatione Gallus censuit, ut libri Sibyllini adirentur: Tiberius renuit, perinde diuina humanaque ob tegens. m ) Diuus Augustus histriones voluit esse immunci verberum: neque fas Tiberio fuit infringere di dis eius. In senatu cum aliis tamen Asinius Gallus non solum statuit praetoribus ius virgarum in histriones esse; verum etiam intercedentem Haterium Agrippam trib num plebis oratione increpavit: silente Tiberio , qui callide senatui ea simulacra libertatis praebebat. n) C tero adulatur imperatori, et luxum defendit; o et contra Pisonis, prae se libertatis speciem praeserentis, sententiam, nihil satis illustre censuit, aut ex dignitate populi Romani, nisi coram et sub oculis Caesaris: eoque conuentum Italiae, et amuentiS prouincias, praesentiae eius seruanda dixit.p A Pisone, cum accusaretur, Galius petitur caussae patronus. q) Sosia, eiusdem sententias

p Ibid. l. a. c. 3 s. q) Ibid. l. 3. c. II.