장음표시 사용
21쪽
vni assuescens natura eius vim no sentiat &aspernetur.Sed Mutta γα plerianque remedium uni, non alteri consert, ob eas pro- P r rem prietates quae sunt medicanactis cum corporibus communes,& quae sola experientia deprehendi pollunt. Quod igi- uel rid
tur permutatione utilissimum compertum suerit,id sedulo eo ora usurpandum , quod vero noxium protinus immutandum. Vsirpatur.
Quaesitu saepe,dubitatumque est, possitne blandum ac lene1'' xςmedium iteratum, id sensim praestare, quod validiu se ' 'mel & uniuersim, huiusque vehementia copensari crebritate & copia lenioris. Hoc sane in iis remediis veritate habet,quae nec genere nec agendi modo naturaque, sed ordine Qto distat. Nam plantago vel copia vel creoro usii aequErefrigerare potest, atque semperuiuum seinet aut parcius admotum. At vero non id efficiet quod optum, quod huic vis insit narcotica: neque agaricus crebriore usu id quod semel colocynthis,quod huic non illi vis insit trahendet crassisae mucosaeque pituitae, idque E summis & extremis coryotis partibus. In omni porro siue repente sue paulatim suncepta curatione, sic administrari temperarique remedia debent, ut neque morbi quicqua indiscuitum maneat, neque contrarium morbi genus inducatur mediocritate transmilla. Id vero astequi in primis est arduum, unaque reme- dij quantitas, omnium quae in arte geruntur, maxrme acri ea iudicio decernenda. Partium iudicatio ies quibuι limitatius definitiar remedi'
R LM toti quantitas quam morbi magnitudo praescripserit, etia pro partis affectae conditione augenda minuendave est: non enim omni aeque parti eadem congrue mritieisare potest. Partis autem conditio ςstimatur ec ipsius con sor- immutaturmatione, positu, praestantia atque sensu. In consorinatione qua inita
considerandum quam rara sit aut densa. In situ vero sitne cin sumitio ea corpore constituta, an in alto demersa, quam longe absit vel ab ore vel ab eo loco cui remedium imponitur. In praestantia spectandum partae sit ex earum num ro quae principes appellantur, dc corpus V niuersum guber- nant, cuiusmodi sunt cerebrum, cor de iecur, anne munus
publicum habeat & toti corrori commune, Ut pulmo, vu
22쪽
ventriculus intestitia, renes & vesica & qi his subseruiunt
venae arteriae & nervi: aut an priuata sit,sibi duntaxat non. aliis utilis. In sensu videndum hebes ne is sit an acutus .Horum aute animaduersione remedi j quantitas atque vis sic est immutanda. Pars densa & compacta,remedia exposci validiora Si attenuatia magis quorum vis intro subire pii. sit,cuiusmodi sunt renes & iecur &quaecunque solida pars ut it - appellathir. Quae Merb substantia est rariore, ut lien, pulmo εit M. & nuisculorum caro, mitiora postulat. Affectus in corporis summo positus pari quodam modo remedio abigi potest : qui vero in alto corpore demersus latet, valentius diattenuantiuς flagitat: validiora quippe inflammato iecori quam insammato abdomini extrinsecus imponuntur. Et ex assumptis vehementiora renibus quam ventriculo debentur, quandoquide in ventriculum illabuntur ea viribus integris : ad renes vero hebetiora & imbecilliora reddita, neque qualia assumpta sunt perueniunt. Longior quippe via est per viscera partes'; multas direstis,in quibus remedia alii; permi centur humoribus, nec leuem mutationem subeunt. Quo citcti longe acriora & vehementiora decernenda sunt pro viae longitudine & partium quas permeant numero. Praestantia porro idcirco mitiora exposcit remedia ne vehementiorum appulsu & contagione facultas aut ossendatur aut dissipetur ad vitae conseruationem necessa ria.Priuata vero par; & ignobilis vehementiora perfert, Scquanta exposcit morbi magnitudo. Principi parti labora ti nullum adserendum est remedium qu d immodice vel relaxet vel refrigeret vel aliena & occulta qualitate sit prς-ditum, sed id temper quadam corroborandi facultate polleat. Ob sentiendi quoque praestantia in neque oculus noque os ventriculi,vehementia acriaque medicamenta: hebetioris vero sensus partes de valida & acria medicamenta nullo incommodo sustinere ferreque postulit. Atque haec quidsi sunt omnia ,, quorum summa esse debet obieruatio,
ut certa decernatur remediorum quantitas. Ex his enim &ex intellecta morbi magnitudine, sciri potest quam valida remedium , quo gradu recellus & quo pondere conueniat, ut aisectum semel uniuerseque demat: aut quoties & quousque admouendum sit, si lentὰ paulatimque id ars emcere praecipit. Sem ver autem pristini habitus memor, in eumq;
23쪽
intentus, eousque curationem promoue, dum in eum factus sit regressus. Eo quippe redire consilium est unde morta φος' bus exordium duxit.Pristinum statum, licet vitiosum qualem acceperis conterua, nec quandiu morbus fatigat, de
eius in meliorem commutatione labores, nisi aut morbi causa se aut eius curationi ossiciat. Sublato recentiore morbo, recreatisque viribus , si quid demum vetustioris inesse deprehendetur id sensim ocioque multo, si videtur, demoliendum .Na quae longo itini tempore contracta ac cura- Aph. .lii re oportet: quae Melii breuiter: ut creationis morbi atq; qu rationis paria quod a inodo sint teinpotu momenta. Qui Dquis remedi j quantitatem arte conlequi te posse dissidet, omnia sensim paulatimque gerat, dum aeger sibi videatur restitutus & pristinas re perit vitae functiones. Quaestionis huius magnitudine non pauci occupantur: possitne quis ex morbo, in pristinam & aeque atq; antea salubre statum redire. Validis haec utrinq; rationibus agitatur, sed quicquid o in ea vel obscurum vel ambigua est,explanatione adhibita
clucebit.Morhus saepe repente emergit, cuius causa sensim Iadices egerat. Nam qui lique continentem causam intus sabet sensim multόq; lcmpore genitus est: vi licet fortasse continua febris repente hominem prehenderit, eius tamen ausa quae humoris est vitium, multo ante tempore sensim inualescebat, ob quam neque tum omnino & intcgfe s num coxpus erat. Quum igitur febris sublata causa perserie sanatur, corpus non modo ad pristinum statum redit, Verumetiam plerumque ad multo meliorem eo qui ante febrem fuerat. At vero fieri arte nulla potest, ut ad similem habitum redeat ei qui ante morbum & eius causam fuerat: aut si morbus sine continente ausa suit, fieri nequit ut in pristinum statum regressus sit. Qui enim naturalis bonusque erat, cx morbo nonnihil immutatus est, parsque affe-oione aliquid contraxit, cuius naturam ant diu aut perpetuo redolet, manetque imbecillior : quod in grauiorib morbis luculentius apparet. Inuentum iam cst affectiis cuiusque remedium, ei utq; designata quantitas: restat utendi alio qua cui parti, qua Arma, quoque tempore & hora.
24쪽
M ETHS DI MEDEN BII tendi ratio. CA P. I xEMgDIo RuM alia vacuant, alia dutaxat imi hutant, vitiosumq; assectum depellunt. Remedia quae solum immutant,sive externa siue interiora sint, affectet parti qua proxime licet, adhibenda. Id autem partis assectae situs ostendit & sedes atque consensus. Nam si externa pars est, ei ipsi imponenda sunt quae immutent, vitiosumque affectu
remoueant: ea quippe non nisi contagione quicquam effieiunt. Quum autem interior est affectus, eius sedes indicat.
t medi ei parti extrinsecus imponenda, quae illi proxima
E irect respondet. Quocirca ex anatome compertum sit oportet Jc notum, cui cutis regioni pars quaeque interior subiecta subditave est. Quo modo vero intro sumenda recte exhibbantur, demonstrat partis consensus atque societas,& viae in affectain partem ferentes atque directar. Qusi enim cognitum perceptumque fuerit qua via ad partem affecta Deilior expediti6rque transitu est, mox in promptu erit illac etiam intromittenda e s se remedia. Sic cerebri assectus corrigunt & immutant auxilia , quae capiti maximoque syncipiti & coronalli commissiliet foris adhibentur,& quae induntur in aures quaeque vel substantia vel sussituper nare; intrδ subeunt: iis vero quae eduntur bibunturve, immutandi cerebri parua & admodum lenta vis inest. Pulmonum , laterum, thoracisque interiori vitio succurrunt,
quae foris pectori imponuntur, & quae vaporis specie una eum spiritu hauriuntur:& quae sensim lambendo & deglutiendo illabuntur in arteriam,minime Vero quae ore accepta in ventrem statim deuorantur. Ventriculum , iecur de lienem immutant & corrigunt,tum quae admouentur tuin quae sumuntur conuenientia remedia. In testinis superioribus potio clystere utilio inferioribus Elyster portione conuenientior. Renibus & externa conueni ut & intro sumpta& subdita ut clyster, Vesicae atque utero externa , im nrilsa& assumpta. Vacuatio autem fiat per communes patentes- ue vias,in quas natura commode dirigit. Has vero osten-unt partis affectae conformatio atque consensus. Consormatio quidem, ut quae illius sit figurae,quq in ea aut circumeam spatia sint,in quae excrementa sua deponit. Consensus, ut quas &ex quibus locis in se vias habeat pertinentes, quibus superuacanea suscipit,& quas alio de se emittit, quibus
25쪽
hla gepellit atque propulsat. Quum igitur vacuatio triplex V acuatio habeatur, una absolute vocata, altera quae reuulsio, tertia in quae derivatio appellatur: simplex quidem & absoluta varcuatio eoru est,quae citra motum ullum aut exagitationem
peccant. Reuulsio eorum qua ex qua uis sede in parium alia quam impetu seruntur & influunt. Deriuatio eorum quae partem obsident, ipsi quodam modo iam impacta. Ixaque ventriculta aut summa praecordia sitis vitiis utiliter euacuat vomitio:intestina clyster: viscera atq; mesenterium purgatio: venas maiores venae sectio: habitum corporis evaporatio aut sudorum eruptio. Ita igitur simplex fit euacuatio. Renuiso ver5 ex humoris motu lyectanda. Si enim constet ex Qua parte in quam is incumbit facile sit reuulsone eum s.' 'm contrariam partem retrahere, eluique curtum inhibere.
Sanguis vel quiuis humor cum sanguine per venas conser- 'ti in in quamuis corporis partem supra claues positam irruens , reuelli debet, secta e regione cephalica cubiti vena. Inquens autem ξvenis maioribus in aliqua earum partium quae inter claues & renes stae sunt, reuellitur secta e regi ne basilica cubiti vena. Qui aute in eas paries decsibit,quae inter renes & femora interiacent,sistitur, si quidem pleth victuri corpus est, primum sectione interioris venae, deinde
saphenae , idque e directo sedis affectae. At si minime pisthoriciun corpus est, una saphena aperta satis reuellit. Α-liorum humorum quocunque influentium, reuulso etiam purgatione fit : praesertim si e iecore maioribusque venis, vel in totum cessoris habitum,vel in caput, vel in pectoris sedes vel in renes & vesicam vel in utem aut crura procumbat. E iecore aut e liene cursus praeceps in aluum vomitione reuellitur, quemadmodum re vomitio deiectione. De etis inari. riuationis porro di genera & loca multo plura existunt, qu ut apertiora sint fgillatim accuratius persequar. Cerebri humores quicunque partem priorem habent, per nares er-
rhinis sunt derivandi, qui partem summam per commissurax, qui partom imam apophlegmatismis per palatum , qui latera plerumque per aures , qui posteriora eius venae si clione quae puppis appellatur.: Oculorum epiphora dclachryinae derivantur per coronalem commissiliam: eorundem externa vitia collyriis eluuntur, interiora vero quae cerebro per opticos neruos suxerunt , per occipitium vel
commodius Per id cauum quod pone radicem est infimae
26쪽
auriculae. Qui in auribus congesti sunt humores, per eas i pias expurgantur: & qui circum fauces vel ectis venis quae sub lingua extant, ut in angina, vel detergente,& discutici, re argarismate. Pulmones, latera, interiora li pectoris Vitia, una excreatio purgat: quanquam interdum stippur lio aut abicessus pleuritidis , aperto latere Bras derivatur Ventriculi par; l umma, vomitione: ima, deiectione leuan-8a. Iecoris pars gibba per urinas', pars caua quemadmo
8um & mesenterium & pancreas & intestina & lien totus, omnis denique intestinorum affectus per ahium e* purgatur. Renes & vesica per urinas testes spermaricaque vasa per parastatas : & uterus per suam ipsus ceruicem. Q a ς -- . que aliter & per alia loca fit derivatio,nec naturet motu uecarte, sed humoris impetu fieri putetur. His quidem omnis
exposta vidctur remediorum adhibendorum rati o : nunc, de eorundem sormis. , Id redicamenta qua forma,quo tempore conueniant.
VARi Aa multiplices que medicamentorum formae omnes duabus continentur, liquida & solida. Vtra autem sit uten flum ostendutassectus species & partis affectae
natura atque si tu .Pars affecta longius a remediis abs stens, aut 1 olida atque densa, liquidiorem medicamenti formam expostulat, ut quae altius ac promptius penetret omniaque subeat. Pars vero propior aut rarior,solidis etiam iii uari potest. Medicamenta autem quaecunque intro sumuntur Vt vel emolliant vel extenuent vel detergant vel dis loluant digerantque:& quae foris admouentur ut vel eadem praestent vel dilatent vel relaxent, omnia quide liquidiore sorma e . ficaciora sunt. Quae vero vel repellunt vel attrahunt vel in- crastant vel inferciunt vel astringunt atque densant vel cox roborant,sue intus sue sori; adsibenda sint, maiorem vim obtinent effectumque promunt manifestioren solida. Quae medias quodammodo vires habent, vel pleraque detergentia aut emollientia,his media quoque sorina,qualis unguentorum est & eclegmatum, aptari accommodarique debet. Et haec de remediorum forma,nunc de tempore. In morbis curandis magni semper momenti est opportunitas. Affectus qui aliquantum protrahitur, vix niu mu- u. temp. tatis remediis saneicit.Simplex affectus qui leuioribus prae-
27쪽
sdiis tempestiue non cessit , valentioribus pro pigandu . reo- ον Quum autem diuersorum quadam remediorum id tecu- ne curaria ratio perficienda est, non nisi prioris ellectu inducto, posterilis aggredimur. Non enim durum sciri hosumque tumorem discutere conandum , antequam is plane attenuatus sit& emollitus. Neque erus pelati; humorem digercre pruri- quam id omnino deferbuerit. Frustra enim posteri u tentatur relicto priole. Ad haec vero, qualis moiborum per sua tempoia, talis sit & remediorum mutatio. Fluxionis initio astringentia quae hanc repellant sola exvlii sunt Insiatu suum fluxio plane consistit digerentia: incremento vero viraque permista. Aut si sorte cogesta materia digeri mini inὰ polle videatur,eius dein suppnratio procuranda. Et in febribus caeterasq; partium moibis, primum quidem initio exuperantis materiae portio vacuanda , reliqua dein naturae imitatione praeparanda: quumque iam illiu ς benescio concocta aliquo propellitur, illac etiam protinus arte vacuanda ac prorsuς extirpanda. Aut si sorte nullus vel certe languidus sit naturae motu , arti; praesidium eius vices tempestiuὰ iiii pleat: tunc enim medicamento locus est. Opportune gerit omnia qui morborum temporibus omnique inutationi remedia accommodat. Naturam quippe adminiculantem habet qui progressum eius imitatur. Foelix autem medicatio cui adiutrix natura succurrit: Irrita vero quae citra naturae opem tentatur. Sed & victus ratio praescribenda aesto vi est ex morborum temporibus. Nain initio tenuis quodam H-
Podo est habendus ,, increment tenuior, in statu tenuissi- l IQ. . latii;. Quum enim saeuissima symptomata vigent & natura
in morbi coctionem tota incumbit, alio auertemia non est, aeque plenioris cibi concoctione distrahenda. Et quo bre-ior futuruς est moibus, hoc victus tenuior pro cuiusqm temporis conditione imputandus, quo vero longior eo minus tenuis. Itaque sine clauo & re in in nauigat, naufragium tandem ficturus, qui nulla temporum obieruatione medicinam sicit. Iam vero quum plerique morbi certis horis concitentur vehementitis & exasperentur, neque ullius ferost eadem & perpetua aequabilitas , horarum quoque tum alendo tum medendo habeda est smiama ratio. In accessionibus inquit Hlypocratest cibo abstinere oportet: nam ad Ilibere noxium. Quum etaim per circuitus irritantur inor-
28쪽
Marseo Dr MEDENDIbi, natura bis obsistens noua cibi coctione avocanda noa, est. Sed & ipsa concoctione suscitatus calor morbum plerumque grauius exasperat, quum etiam secunda valetu&ne non pauci dum cibus conficitur ingrauescant, aut non parum agitentur. Huc adde, in ipsa morbi maxiniaque se-bris excandescentia , tetro vapore corpus V niuersutia perfundi, eoque recens sumptum cibum labefactari & maxima ex parte corrumpi. Quo fit ut neque in accessione neque quum mox sutura est , sed duntaxat quum eius est decesso seu inclinatio aut intermissio , cibus adhibendus sit. Medicamentoru autem extrinsecuq adimouendorum nulla stata hora, nisi quum ventriculum aut praecordia attingui: haec enim cibo praemitti debent. Quaecunque vero intro ue ei a sumuntur, expleta concoctione exinanit6que ventriculo D iuuant, nec antequam exciderint, cibus est osserendus, ni- ' s otium serte maligna qualitate praedita sunt. Hebetatur enuia eorum vis & obruitur permistione cibi , neque longius potest syncerior ea prouehi, plerumque etiam permissum cibum corrumpit.At quum perniciosa qualitas medicamento ut elleboro inest , ne eius contagione exinanitus ventriculus grauius oliandatu cibi reliquias inesse conducit, ut quae illius vires non eximant,sed duntaxat exuperantem serocitatem inhaenent. Neque praeterea quum morbi accessio satigat, vacuatione ulla couellendet sunt vires.Per- utilis & accommodata est acuationi hora quae exacerbationem aliquantum praecedit. Tum enim cumulata materia exacui mouerique incipiens promptius euellitur. Cautio tamen etiam atque etiam adhibenda,ne vacuatione immodica dissolutae vires , succedentis exacerbationis impe . tum Vrius perserant.
His suminas medendi leges perstrinxisse videor, quibu
nicuique cognito perceptoque assectui , mox remedium eiusque quantitas & utendi ratio pr scribatur Quod autem summatim coprehensum est, nunc particulatim Tiscutiendum & unoquoque remedi j genere proposito excutiendui qua id quantitate & qua ratione ac metnodo, curado morbo adhibendum sit: a vacuatione, quae fere omnium mO horum communis est,inducto exordio.
29쪽
. id e ci alio, cquotque sint hum uin vitia. C A P. I. . 'EDENot mcthodo certis legibus stabilita, summa remediorum genera , qua unicuique praeter naturam suis plici aise 'ctiti ex Aduerso opponuntur, eo Iu quan titatem , utendique rationem summatim attigimus. Nunc quo sit artis cognitio v-susque certior, particulatim in unoquoque remedi j genere accuratius versandum, & explicandum quae cuiusque vis si, quae congruens quantitas, & quae utendi ratio. Quonia autem contenta dum praeter naturam existunt, quam plurimorum morborum interiores causae fiunt, quas in primi ars suini nouere praecipit, illorum euacuatio, ut maxime ge-nzrale retraedium, caeteris iure prae inittenda. Est quidem
euacuatio eorum quae praeter naturam in corpore cotinen- Euac natis
tur expulsio. Cotinetur aute spiritus,humores & excremeta. Excremeta sunt faex alui & utina & quae a partibus quibusdam ut a cerebro & a pulmonibus redduntur. Humores alij superuacui,alii proprie succi nuncupantur. Superuacui qui a sanguine vi naturae secreti aledo corpori inutiles pro- .cul amandantur: ut pituita quae in ventriculo & circu intestina haeret, bilis naua quae in propria cysti,& melancholi .cus humor qui in liene est. Succi dicuntur qui in corpori; substantiam conuerti ipsumque alere solent: hoc genus ij sint ex quibus sanguinis moles constituitur, & ij quos aliquando diximus secundarios appulari. Iam vero horu sngula alias secundu naturam,alias praeter naturam cos stui. Iecundum naturam, quum decoram & cci sentaneam tum . qualitatem tuin quantitatem obtinent, coueniuntque naturae legibus & integram sanitateiri tuentur. praeter naturam, quum vel qualitatis vel quantitatis modum no tenet.
4raq; quicqitia boru a mediocritate de a iusto uaturae mo-
30쪽
do manifeste deficit, quia morbi causa existit, s emendari 'stis,avi in 'φ' p0 ςst,protiori auferendum expellendumq: est.
,,ὰ ti,is xind. um ti* ex mutentorum tum vitio tum situ compa-ρὸ bis a. rm dat milituensaque sunt. Contentorum vitia sunt plet hora & cacochyinii, quae hoc modo accipienda sunt. Venarum sanguis nequaquam simplex es & uniusmodi sed ex priuitae bili; utriusque & puri sanguinis permistione conatus: atque hos etiam si accos ex omnium c5sensione usuque dicendi, sanguinis appellatione designamus. In homine bene temperato & optime sano, minus est bilis flauae quam melancho. iar. : minuς huius quam pituitae,& pituitae minus quam sanguinis puri. Iusta illa & naturae conuenies Omnium humorum proportio,c sentanea & naturalis est aequabilitas: atque is sanguis optimuς & benignus censet tir, qui ex quatuor succorum naturalium aequabilitate co- stat. Non sic quidem ut is parem habeat omnium portionem, sed pro ratione quam dixi cuique idoneam. San uisi aurem quantitate peccat, quum succi omnes in qualitatis mediocritate positi, supra iustam & naturae congruentem
mensuram accumulantur & increscunt. Tum sane corporis uniuersi moles intumescit,& venae supra modum plenet tentionis sensum iu uehunt, oinniaque membra, praesertim ab exercitatione,exporrigi eidemur. Haec ista costitutio,ia- , etsi bonas conferta est humoribus & vires obtinet robustas,
coc tamen malum circumgerit, quod ad immodicam peruenit redundantiam, quae in grauia pericula praeceps serrise, , tu' H in in hac succorum omnium aequabilis est. Iedundantia , siue syncerioris sanguinis summa ubertas Mamuentia, quia purus ille sanguis reliquos in permistione succos magnopere Vincit, non qualidatis, sed quantitatis solius vitium subest, debet utraque pleihorae genere contineri. Atque haec simplicitex & abiblute plenitudo censetur,
quam etiam ad vasa iam trito & apud omnes peruulgato Pisi MVa nomine celebrant, quod amplam vasorum capacitatem
dia Ad P 0β β ' ' pistat Ctiam si vires non premit. Alterum ge-
se,. Des pici midinis quae ad vires refertur, in qua tam tib is his et t. ν ala non tument ne i copia distenduntur,plus tante utish, a isd i , lis sanguinis Sc alimenti continen quam a naturi regi Rum relata. bcrumque possit. Mudiocre alimentum sepenum o firmiori