장음표시 사용
51쪽
2At illarum substantia digeritur, atque disperditur in mor- bi: longissimis , qui hominem. in atrophiam vel in talaeniconiiciunt. In fluentium autem virium triplex spiritus permutatur , tum ex ambientis de rerum quarumlibet i ructatium intemperie vel venenata qualitate , tum ex vi cerum aut humorum deprauatis qualitatibus. Acris quippe ser udrdc aestus no solum qua nos extrinsecus ambit, v Frum etiam tua intro respiratione ducitur, pulmones primum, deinde co omnesque spiritus eo usque insammat, dum pleruntd; ebris incendatur : ex qua spiritus intemperie necessitas est xire imbecillae languidaeque reddantur. Adde per eum seruorem spiritus non modo temperiei mutationem subire,
sed & dissi patione minui. Frigori; contra immodcrata 'is foris incidens introque subiens, alia: spiritum omnemque calorem infringit & debilitat alias prorsius extitituit: Aardum vel pestilens vel quodpiam venenatum aliud vitium concepit, haustus tractusque contagione nostros etia spiritus labefactat, ex quo grauiu morborusii in corpus incluso, irisimq; non mediocris iactura. Multo quidem apertius vel scorpu vel rabidi canis vel alterius venenatae bestiet morsu accepta virus spiritum sol luit &inficit Pisird etiam interiores & abstrus e causa spiritus immutare lolent. Vbi enim principes corporis partes intemperie aliquapia conflictabuntur, eadem si lorgiu serpat, necessario ad spiritus
indidem ortos dimanabit, viri uinque robur comminuet. Quodcunque etiam humoris vitium in coipore do in ine tur, ex eius intemperie gritiem offensionem spiritus excipiant oportet. Crudorum quippe humorum vi qui aut coue pus uniuersum aut ventriculum martinique os ei iis occupauerint,necesse est tu caloris tum spiritu; substantia resti- escat dc infringatur, ani in atque prorsus languescat,inter una vero de syncope prehcsum corruat. Bilis araentior calore immodico spiritus cremans aut os ventriculi vellicans& quasi aculeis compungens, haud leuiorum malorum fit causa. Est & quum humor aliquis veneni labe & pernicie aspergitur, cuiusniodi est cohibitum putreschiisque semen
aut menstruum aut grumus sanguinis, cuJus vapor spiritu labefactans de insciens alias 1Incopen talias uteri stran- Rulatum, alias epilepsiam, alias alia incommoda solet inferre, viribus extra modum offensis. Ergo tot tantisque. Dd i
52쪽
modis spiritus a sua temperie desciscunt. Eorum porro viriumque substantia imminuitur atq, dissoluitur, interdum sponte, quia tenuis & dissipabilis in corpore calido, raro, laxoque concluditur,ut proinde suopte impetu disperdatur& vanescat. Interdum vero externarum & euidentium causarum occursatione perimitur,quales sunt ambiens aer seruidior & siccior,vacuatio immodica, motio Vehemens. animi pathemata dolor & vigiliae. Immodica humoris aut etiam inutilis excrementi euacuatio,hoc ipso quod spiritus substantia λsa atque profluens est , non potest non bonam
illius partem e corpore secum abripere. Quocirca siue al-xius nimio pere vel natura vel arte proquit, siue uri et plus aequo profunditur ut in diabete: sitie pus aut aqua ex thor . c stomacho, ventre inferiore, aut ex magno quopiam abscessit,uniperse & affatim prorumpit, necessitas est grauem vires iacturam faciant. Multo autem certius & clarius nimia sanguinis aut salutaris humoris vacuatio spiritus essundit, viretq; couellit,sure is ex vulnere,siue ex naribus,side ex ore siue ex niaris fis,sive ex uter aut aliud e prosiliat. Hac etiam ratione inediae corporis bur frangunt, quo
per has necessario & utili corporis alim to disperdito sexhausto aliud non sufficitur, unde vim omnem concidet test necesse. Labor ac stus spiritus calotisque substantia halitu aut sudore dissipant. Quapropter qui vitae suae cursen.
in labore aut circa balneas & fornaces coficiunt, quonia ircontinenter labitur ac fluit eorum substantia, haud incexcrementis circumfluunt atque ii qui Miosam & inertem Vitam traducul. Qui luxuria & effrenata libidine diffluum his inquit Poeta frigent ei scutae in corpore vires, quae nullius medicinae vini perserunt, hi omnium maximd ex tantula seminiς vacuatione faccescunt & languent, quod spi- ritus plurimum dissipetur. Doloris porro atrocitas multo amplius quam labor spiritus disperdit, viresque prosternit. Animi pathemata alia quidem spiritum atque calorem obruunt & strangulant,ut timor,hioestitia:alia vero dissolui atque dissipant, ut gaudium,laetitia. vigiliae corpus uniuersum eiusque maxime animalem spiritu exhauriunt,querri admodu somnus vacuationis genus omne praeter sudores& qua Graeci vocant cohibet. Atque hq sunt causae quarum exuperantia calorem,spiritum viresque dii-
53쪽
spari quae quoniam euidentes existunt tanquam notet & si Gna fiunt ex quibus vires propriae substantiae iacturam secisse intelligimus. Causi; vero quae diataxat vires opprimul interiores sunt & abstruiae neque adeo nobis expositae eius generis sunt obstructio, & immoderata humorum copia. Venarum arteriarumque obstructio quae a crassis lentisque humoribun fit piritus arche coercet, neque illos ventilatione refrigerari sinit, unde praepedito via vitae necessario grauiter cum ingenito calore opprimuntur.Id quidem in pulmonibus, in iecore, in cerebri ventriculis atque arteriis, in ipso denique corporis habitu saepe ac inultu euenire solet. Obstructio autem quam humores nimio plus exuberantes induxerunt,non modo spiritu caloremque premit, verturi etiam suffocat & obruit. Ac multitudo libera neq, vlla ob
structione praepedita siue simplex siue cacochymiae parti--ceps est vires stragula, ut in athletico habitu sensui niς, in leucophlegmatia pituitae,in hydrope cruditas, tu in ictero Ulis exuperantia. Quotiescunque igitur naturalis facultas ab excrementis, vitalis ex pulsu & respiratione,animalis ex propriis stinctionibus imbecilla deprehendetur, si qua ex causis illis procatarctisis vehementior antecesserit, direptare imminutam censeto virium substantiam. i vero nulla ex causis illis praegressa suerit, & vires nihilominus imbecillae coparebunt, non utique dissolutas,sed oppressas putatorina xii ne si vel plenitudinis vel inultae cacochymi et signa
fuerint connexa Sublatis causis opprimentibus protinus vires recreantur & ad sese redeunt, nisi affectionis diuturnitate prostratae iam sint. Velim igitur affectarum virium tres a nobis ordines constitui, alias esse prostratas, grauatas alias tertias languidas quarum signa sigillatim ex antὰ co- memoratis elucebunt. Sunt qui uni pulsui tanqua in signo minime fallaci iubent attentos esse de virium robore ludiacaturos. Id certe magnum qui iam, ac nondum satis esse
iudico: quandoquidem pulliis sere inconstanς incerasisque
est, R externarum somplurium rerum interuentu perturbatur mutationemque suscipit. Leinde ingens copiosaque
euacuatio alias vires non minus quam vitalem concutit, atque earum occasu haud secus emorimur atque si vitalis intercideret: quare videtur aliarum etiam facultatum obseruatio ad vacuandum necessaria. Si quis enim vehementi
54쪽
s METHODI MEDENDI aut gluturno morbo .ut lientero, atrophia marastiὁve eo tabuit, huic sanguitiem non mittes, etiamsi pulsus plenus nunc existit & validia . Quocirca non vi tu ,sed trium vasarum & influentium facultatum,neque harum solum; ve-xumetiam instarum quibus act o vitae continetur, robur ad vacuationeni aestimandum est.
Ut macuandi quantitas ex morbi magnitudine or missum
robore aes mari debeat. CAP. X. 'MO R 3 vs omnis aegroti vires conuellit,ut & vacuatio quae ad illius depulsionem adhibetur.Ne igitur dui a videatur iam afflictum grauius affligere , ea lege teperanda
sunt omnia, ut morbi substantia dematur viribus quam fieii potest minimum ob laesis. His quidem tantisper negotium facessere,d un malum profligetur,& in maioris com- modi spem adducamur periti in primis est artificiis. Quae- flcunque autem offensio per legitimas euacuationes viribus i in sertur, leuis ad inodii &breuis este solet, ut quae completa
a citatione mox coquiescat. Natura siquidem noxiorum humorum pondere deonerata, quo veluti sarcina preme-batur. priores ores recuperat, quicquid spiritibus & innato calori suetiit detractum resarcit ;Factaque morbo deinceps saperior qui reliqua sunt euincit partim coquendo parti in
sotas dissipando. Si Hippoctates ad pericula prospicienda
sagacissimus, consubiit tenuem victisna aegrotis adhibere, 'haud veritus illoru ires licet infirmaς victus tenuitate debilitare ut hac simul morbi essentiam comminueret: idem
prosedo in vacuandi munere tenendum ' Caeterum per-rinde ut in victiis ita &in euacuationis ratione cauendum, ne in extremam debilitatem adductae Vties concidant, circumspiciendumque etiam atque etiam & accurate considerandum,quantum 6c quoad perserre queant. 2Equa ahi-ltem di legitima vacuationiis quantitas citra insigne virium offensionem morbum adimit. Hoc morbi viri simque inter se exquisita collatio commonstrat. Nam validis con
stantibo: ite viribus fidenter quintum morbus desiderat erit vacua dum: minus valictis parciu , prostratis nihil pro γ sum moliendum. Caetervi hoc ipsum in disceptationem qu nionemque vocatur,pos ivtne vircs usqueadeo debilitari, ut
55쪽
L I 8 E R II. Is ne minima vacuationem toleret. Plerumque enim in magna virium deiectione vacuationes sponte, salubriter euentiaque scolici prorumpunt. Deinde unici ique virium ordini sua qu dam vacuationis qualitas proportione reddi potest : non enim credibile est uncia aut semuncia sanguinis e fit a vires etiam prostratas ostensum iri. Quoniam igiturh c obscura sunt, explanationes adhibendς, ut omnis veterum ambiguitas tollatur. Vacuationu alia integra statui- Vac N.-tur Se perrecte absoluta, mi ae omnem aut certe plurimam
morbi materiam adimit: alia utilis quidem at non integra, qua parte morbi sublata reliquum sacit leuiorem: terti' eo' usque exigua & deficiens,nihil ut laborantem leuet. Raro quidem vircs adeo prosternuntur nisi malo victis &deploratis ut ne vel minimam quidem vacuationem sit ineant: verum huiusce tanquam inutilis veteres non meminere, quod citra aegroti alleuationem viribuς incommodet, statueruntq; viribus assii istis & prostratis nullam omnino vacuationem adhibendam. Itaque Valentes vires integram consummatamque, mediocres .imperfectam quidem, sed utilem, prostrais nullam mali curatricem vacuationem tolerant. Ex morbis autem quicunque vehemens ac magnus exti erit, copiosam eamque neccisariam exposcit, sine qua auu nullo modo aut non tuto sanari potest. Mediocris moderatam, quae raro necessaria, sed duntaxat utilis habetur, per quam citius ac tutius sanatio perficitur. Exiguus morbus exiguet etiam aut nullius omnino vacuationiς indiget.
Iain vero morbi magnitudo viriti robori conseratur. Qua ires erunt planὰ integrae, & morbus medioctis, non utiq; necessaria, sed duntaxat utilis est venae sectio: potest tamen tuto de quantum morbus desiderat sanguis mitti. No enim verendii est costantes vires aliquantisper imminuere, dum morbi sentina suti litus exhauriatur: eae siquidem prompter illaque mora recreantur. Quum in virium constantia & Viribus 'firmitudine morbus inuadet magnus &periculosus,qui va- mu c u sa immoderatiore copia distendat, quemadmodum in ha st ' --bitu athletico & in synocliis febribu , tunc uberior vacua
tio praescribenda , quae affectus magnitudini usquequaque et : pondeat, peditque inquit Hippocratesὶ vique ad animi desectione in ducere, si aeger perferre possit. Nc ue ve- .
id de ea animi desectione praeci Pit, quae vel timiditate
56쪽
animi ignauia vel acri monia humoris accidit, qui os ventriculi pungit & irritat: sed de ea duntaxat quae uberiorem
euacuationem consequitur. Hanc enim in morbis extremis statuit tanquam regulam & legitimum vacuationis mo-,ill brast dum. Est autem animi viriumque desectio lipothymia siuemiam -- lipops7chia,in qua etiam num aegrotus loquitur, audit, vi- det, agnoscitque praesentes. Syncope vero est omnium vi-xium praeceps lapsu ς, ut epileona animalium: qua certe qui opprimitur nec audit nec videt ἡ & ut verbo expediam omnes externas functiones quasi intercepta; habet. Lipo-xhymia leuior est syncope, hancque solet praecedere. In his igitur a fleetibus sanguinem usque ad lipothymiam mittere, permittitur: at non temerὰ & sine iudicio. Hed quum iam. vires prae vacuarione manifeste satiscunt & vacillant,& inis. tium patiuntur desectionis atque lipothymi cohibendum: neque Vnquam vacuationes ad extremum & usque ad veram syncopen deducendae, ut quae octanino periculosae evadant, etiam si validae vires erant. Tentandum igitur est ex rerantem humorem 1ubducere,quoad vires serant. Et quo-- cunque tempore dissoluuntur, etiam si restent superuacua, ab euacuatione nihilominus des stendum cessandumque protinus est. Hoc autem certissime disces pulsuum mutationi animum mentEmque adhibens, quum ex magno par tium,ex aequali in aequabilem, ex vehementi debilem dc obscurum fieri, quumque fluenti sanguinis impetum labare, aegrotumque iam languere animaduertes. Quoniam igitur syhcoee mortis est imago quaedam, quae astantes perterret & aegrum in maximum vitae discrimen adducit, in eam profecto vacuatioae aegrotum minime praecipitabit, quicunque dignitatem existimationemque suam inuiolatam tueri, neque in ullas obtrectatorum reprehensiones incurrere volet. Conducibilius quidem sit aegrum diutius torqueri,
quam una cum morbo vitam omnem profundere. Hacte-Viribus nus vires integras valentεsque oratio nostra attigit. Medio- rmis co cres porro vires si mediocris quoque morbus adoritur, mo-'
deratam quoque vacuationem postulant, quae laevi aut exb:.- gua virium offensionet uniuetiam causam detrahat. Atque etiam utilis ea fuerit, quae laevior miti6rque adhibebitur.At si easdem vires morbus maior inuadat, & cui multa vacuatio fuerit necessaria, nequaquam 4ebet ea semel & uniuersi
57쪽
suscipi: ut quam vires tolerare nequeant. Non enim rectEmorbum demit , qui cum morbo aegrum de medio tollit. Quum igitur semel de uniuerse lacta vacuatio citra periculum adhiberi no potest,quod vitiose se habet, paulatim vaeuare e pedit, Sc minutatim salubre quippiam pro eo reponere : ac primum quantum vires serant detrahere, deinde quod defuit iteratione supplere,idque vel bis vel ter vel no-
nunquam saepius: ea curatio Graecis est κIs me. Prostratis autem , tribus nulla vel morbo exigente vacuatio in- Deiectis
eunda. Qu3 enim adeo exigua suerit, ut viribus illi quasi dr ων coii. mensa & par respondeat, quoniam commodi nihil,i commodi vero atque perturbationis plurimum infert, tanquam inutilis & superuacua pr termittatur. Atque in viribus roborandis confirmandisque omne tum studium collocetiar, id alie cibi; boni succi modice ae saepius offerendis, quibus etiam sacultas insit morbo aduersa, qua cacochymiam emendet. Quod si postea vires recreari atque refici contingat,tum idonea asseretur vacuatio, quod in diuturnis mor-- saepius usu uenit. In acutis vero nimia cunctatio semper ceps est & periculo S.
Praesentium praeteritor que obseruationes, ex quilus certior macuandi quantitas indicatur. C A P. XI.
MIττε NDi sanguinis quantitatem ex morbi magni' p, i ,
tudine atque virium robore perceptam, exquisitius praci uiitque persectius euidentium caularum Obseruatio praescri- s p ei. Ex his causis tres numerantur interiores & nobis con- D' o T. όζnit , temperamentum, corporis constitutio vel habitu, hς - α aetas. Totidem externae & aduentitiae, ambientis constitu - . ..tio ex anni tempore,regione & coeli statu prosecta: vacuatio sippressa vel immodicὰ procedens: consuetudo victuso .madvel generis vitae vel vacuationis. Praeteritas hasce causas id- μή nei in circo supra exquirebamus, ut ex iis exquisita morbi Ic viriumagnitudo nobis eluceret. Praesentes & futurae nondum in orbia aut vires immutarunt: quoniam tamen humoris aliquid e corpore vacuare & vires dissoluere incipiunt, non parum ad euacuatione qua in proponimus monacti obtinent.
Quas autem hae vires habeant, sigillatim explicandum est.
58쪽
Te era' Calidum humidumque corporis temperamentum, in pro- - ' pria solidarii in partimn substantia situm, quoniam vi insticatoris assiduo plurimum dissipatur c dissoluitur,non pem aequὸ copiosam seri vacuationem atque quod ab illo plurimum dissidet frigidum & sic cuin. Quodcunq; Vero corpus inde humidii appellant quod multo humore abundet in veria itu . ni; recondito, id sacillime vacuationem tolerat. Corporis habitus extenuatus,mollis Sc rarus,tum imbecillus tu multae dissolutioni obnoxius est: contra vero carnosus, firmut ' , atque densuq palisa sinit e corpore dissipari. Q u aute praepinguis Ic obesus existit quanquam minii num dispergitur, dissicile tamen venae sectionem idcirco sustinet qu5d exilibus si venis, uas exinanitas pinguedo facile stringit deprimitque, Vt ince metus sit ne natiuum calorem extinguat. In corporis habitu adlimanda etiam est venarum capacitas:
quibus enim amplae & turgidae spectantur, tolerabilior est evacuatio, quaim quibus angustae. Neque vero humorum natura posthabenda est: nam tenues & calidi celerrime dios pantur ac dissiliunt, crassi ac frigidi diutius la rent. Atque haec quidem ad corporis constitutionem habitumque i ser- Atat. rinent. AEtatum porro quae decrepita nuncupatur , quia 'foetis est viribus, nullain venae sectionein tolerat: moribu dum senem praecipitat, quisquis reliquum vitae calore cisanguine profundit. Quae inter senectutem & pueriti mediae interueniunt quoniam firmis viribus & corpore Lia ne constituto tenentur , nulla vacuandi praesidia metuun, Puerorum virium quidem substantia abundat, caete. ' riim quia corpus ealidum & humidum obtinet, molle,tene rum ac patens, quod sponte sua assiduo digeritur ac flessilit sanguinis mission etin tuto non seret: quantum enim ex in cidenda vena vacuangum suexat,id ultro ex corporis natu- Ia praestatur. Has aetates nullis annorum finibu Hippocrates circuin scripsit. At Galenus neque ante annum decimui . . . . quartum neque post septuaSesimum iis quas protuli causis adductias venam pertundit. Quod proselio de pleniore :lla veteribusque consueta vacuatione audiendum: nam mo deratam quae tum viribus tum plenitudini aut par aut inferior sit, utrique pro eo ipso quantulocunqε sunt pia liti modo, sacile serent. Sic Rhases aetate decrepita quae graui urgentcque pleuritide vel Peripneumonia torquebatur, sanguinem
59쪽
guinem emist. Sic Auenetoar fifio suo trimo se utiliter venam secuine commemorat. Hoc & ipsi plerumque experimur, sexto aut quinto aetatis anno tres sanguinis quatu6rve uncias, pleuritim, interioreς ii Uaininationcs , hisque grauiores morbos finiuisse. Sponte naturae tum pueris tum insentibus lactentibus sanguis interdum abunde prodit e na-bus,nulla corporis aut virium iactitra. Suis viribus iisque .lidis pr d:ta est puerorum qias: cur igitur ad illarum pro-
rtionem vacuare non postumiis , litum praesertim cui ar-
us est pi . r, plene ac liberaliter educatus, cui amplae venae bene cocto pur6que sanguine tument. Ad extremum vero doncinus vitium robur laedi: utrum magis optandum fuerit, vel ut puer i eruata plenitudi e succique copia intereat, vel ut ea imminuta offensi que 'tra amodo viribu: a morbo vindicetur 3 S candae autem. venae necessitas in pleuritide interioribusque inflammationibus quam in continuis febribus puero maior existit. Nulla igitur est aeta quae non aliquem vacuationis modum ferat. Hae sunt intcrior si causarum obseruationes, quae sponte intim6que motu corpus . virEsque assiciunt.Praeter ea; vero euidentium quoque constitutio tenenda. .Regio seruens & arida multum in nati calidi viriumque, multum peccantis humoris e corpo e haurit. Hinc, vires communiuntur pauciorque san suis manet in venis : ita ea proinde contractiores, parciorEique in sanguine mittendo esse conueni. Regio frigidior ac humidior RUi. innatum calidum humoresqueantus coercer , horumque
minimuin ausoluit: quocirca sangitis abundantius prosundi potest. Caeterum in extreme frigida quae plurimum in
Borea in devergit,sanguis stigore veluti conglaciatis vacua- tioni vix cedit, sed & partes interiores s a suo calore destitutae maneant,ambientis frigoris iniuria extinctioni periculum subibi int. Quae inter illa; intercedit regio temperatior Amu rem largissimam sanguinis pro sonem tolerat. In anni tem- pq AE poribus ver temperatum , siacci viri simque abunda nq, sanguinem largius fundi permittit: estque vere secta vena prae uendi; morbi: idonea. Post ver autumnus,dςinde hyems, omni uim ero minimum ς stas. Cocti status qui calidior obtigerit, ut sub Ola ira vel austrina tenapi state parcius: qui kigidior , ut valido Aquilone aut Fauonio, is quoque parce:
60쪽
largius autem quicunque clementior nulla ingenti tempe statum vi iactabitur,sanguinem mittendit esse suadet.Tria hic in ambientis constitutione perpetuo implicita atque colligata iam in unu conseramus. Regione frigida & by me premes Boreas prorsus venae sectione nobis interdicit: lolusque Auster placidior illam admittit Regione aute ser uida & aestate, tuum perdat Auster, venam pertundere sor-mid'losum: at quum Boreas aestuin temperat, tutissim uir Hae igitur caul, tum in nati calidi tum humotu substanti vel conteruant vel dissipant sed tamen obscurθ ac sine sen- ab ,' . si xx uin manifesta copioseque vacuatione,quae sorte tum erumpit quum venam iecare proponimus, ita quidem statuenaum. Spontanea vacuatio materiae moibi nihil detrahens, veram atque legitimam non excludit. Quod . igitur morbus ei poscit protinuς vacuandum, praesertim si necessitas impellit,& vires spontanea illa vacuatione nondum in magnam qffensionem incurrerunt. In vehementi pleuritide, quo tempore sorte fortuna erumtet totius cor- Poris sudor aut vomitio aut aliauc,sangliis mitti non debet:
at sedatis illis paulumque recreatis viribus, vena incideda. Symplomata enim quum illa sint neque morbi substantia dettrahMnt neque vicalia elle possunt phlebotomiae. Sic insci, re ardente, lienteria quae ex frigidae potu immoderatiore la ato dissolut6que vetriculo inciderit, venae sectionem non vetat. At quoniam vires inde paulo imbecilliores eua-ie unt, harum seruata dignitate sanguis parcius emittetur. Spontψ0ea autem vacuatio quae morbi substantiam demit, si iam aegrotum leuci possitque quantum requiris Vacuare, prorsis est naturae committenda: Sin minus id possit, tantum ipse detrahes, quo ex coniunctis ambobus perficiatur quod postulas. Quae sponte natura persectitra est, ne tangito et inchoata vero nec ab ea perficienda completo. Itaque in pleuritide, in febre assidua,si sanguis abundantius ex vi eiro,ex haemorrhoide,vel e naribus di manet, iustaque sit vacuationis quantitas, ex qua aeger satis leuetur, Venam non
ancides. Sin v ero parcitis aut laguidius ex his locis proquit, morbuique interim velle menter urget quod deficit,etiamsi puertera sit laborans, vena sectione supplendum. Eadem
ex causa in dysenteria purgans medicamentum offertur, ut
x xiod sensim & languide per anfractus parum idoneos elabitur,