장음표시 사용
31쪽
Σ DE Og TIMO G EN EREtus, Terentius, cilius, Afranius, dc Aquilius; quae eκ Arato Ovidius & Germanicus ; quae ex eo item, & ex Homero, . Eschylo, Sophocle, Euripide, aliisque exprella, ac libris suis passim inserta Tullius quae ex eodem Arato, & Dionysio Avienus, & Rhemnius Fannius; quae e Sappho item, dc Callimacho Catullus, quae ex Apollonio Atacinus Varro; quae Cornelius Gallus ex Eu phorione; quae ex antiquo
quodam Poeta Aubonius, quaeque ex aliis Romano carmine transtulerunt. Hoc etiam genus eas Ciceronis interpretationes complectitur , quibus AEschinis dc Demosthenis
orationes , non ut interpres, red ut orator
Latinitate donavit: hoc Ambrosii Hexae meron , quo cognominem Basilii librum, ordine mutato, aliisque ex Origene, Hippo lyto , & de suo nonnullis diligenter exposuit. Illuc quoque referenda est epitome, quum prolixiorem auctorem intra angustias quasdam aliena lingua concludit interpres illuc paraphrasis, cujus haec Quintiliano ' i. tradita est definitio; Neque ego, inquit, παροραφρασιν esse interpretationem tantum volo,sed circa eosdem sensus certamen atque aemulationem. Ejusdemmodistini periphrasiis &metaphrasis, quarum haec ita interpretatur, ut prout sese dederit occasio, aliqua vel adjiciat, vel detrahat, orationemque in aliam formam recudat: quod cum in vitiis virorum sanctitate illustrium referendis egisset Symeon Logotheta, inde scriptiones ejus Metaphrases, ipse vero Μetaphrastes a inpellari meruite illa vero periphrasin dico,
32쪽
pluribus id verbis, quod uno aut paucioribus dici potest, explicat unde circuitus loquendi, vel circumlocutio recte a Fabio appellatur quae Quintiliani definitiones non ad ea solum pertinere debent,quq eadem lingua,sed que aliena etiam ηπαραφρατικως & περι φρα ικως explicantur.Quaecumque porro Ennius ex Homero ex eo item,Theocrito, Hesiodo, Pindaro,Theopompo,Pisandro,Apollonio, & Parthenio, Virgilius , e Nicandro AEmylius Macer, e Menippo Varro e Panaetio Cicero in libris De ossiciis; e Polybio Livius: e Callimacho Lynceus; e Parthenio Niceno Ovidius; ex Hippocrate Cornelius Celso; e Cornelio Alexandro Hyginus ; ex Λntimacho Papinius; ex Apollinnio Valerius Flaccus; e Lucio Patrensi Appuleius; e Nicomacho Geraseno Boethius in Μusicis; ex Aristide Quintiliano Μartia,nus Capella ex Scriptoribus sacris Iosephus,
ct ex Iosepho Pseudo Hegesippus, & Gorio
nides mutuati sunt, interpretationibus neutiquam videntur annumeranda: hos quippe audiores imitandos sibi vel sequendos, non interpretandos proposuere: atque sormae hujus disceptatio minime instituti sermonis
est . Posteriore autem illa, quae in eo tantum debet elaborare, ut interpretandum au- istorem fidissime ac diligenter reserat, ea Continentur, quae ego e Polybio tu, Fronto , e Chrysostomo expressimus quaeque recentiorum interpretum labore fere videmus esse conversa. Ac mihi videor satis, quam
varia sint interpretandi genera, ostendisse ;proximum est, ut generis ejus, de quo acturuis
33쪽
I DE OPTIMO GENERErum me docui, ut optima seligatur species,& certa quadam a me institutione formetur. optimum ergo illum eme dico interpretant, . . di modum, quum Auctoris sententiae pri mum , deinde ipsis etiam, si ita fert utriusque linguae facultas, verbis aristissime adhae- vomum rei interpres,& nativum postremo auctoris characterem , quoad ejus fieri potest, adumbrat; idque unum studet,ut nulla eum detractione imminutum, nullo additamento auctum , sed integrum, suique omni ex parte simillimum perquam fideliter exhibeat. . Cum enim nihil aliud esse videatur intergumen- Pretatio, quam expresIa auctoris imago & emgies; ea autemoptima imago habenda sit,
quae lineamenta oris , colorem, oculOS, totum denique vultu3 filum, & corporis habit um ita reseri, ut absens coram adesse videatur ; inepta vero ea figura sit, quae rem
aliter eiungit atque est, pulchriorem illam licet, &aspectu jucundiorem exprimat: id prosecto emcitur, eam demum praestabiIiorem esse interpretationem, non quae auctoris vel luxuriem depascat, vel jejunitatem expleat, vel obscuritatem illustret, vel menda corrigat, vel perversum ordinem digerat; sed quae totum auctorem ob oculos sistat nativis adumbratum coloribus, ct vel suis virtutibus laudandum , vel, si ita meritus est ,
propriis deridendum vitiis propinet. Nam quis, amabo, ejusmodi speculum laudet, muliercula modo ne sit nimium sese diligens , sibique placere voIens, quod opposi tam faciem ita dissimulet, ut cum os ei pal lore ruridum, vel macie torridum , vel nimio
34쪽
INTERPRETANDI. Ismio rubore splendidum objeceris; roseum tibi vultum reserat, vel succi plenum , vel decenti candore temperatum Z inus porro
ita adornatam mulierem non derineat, nedum depereat , quae infucatam faciem, surposititiam comam , ascititios dentes, ac ementitam corporis proceritatem ostentet yΜagnum prosecto veritatis amorem ac studium hominum mentibus indidit natura , eo trahimur omnes di rapimur , & res reliquas Prae Veritate postputamus; nec quisequam est tam stolidae mentis, qui se in errorem , blandum licet, & placentem induci velit ; qui se praestigiis deludi, & offuciis
excaecari patiat irr quique mox ut os sibi su litum senserit, non excandescat. Iam vero,
quid ejusmodi speculo, vel mulieri pigmentis perspersae similius esis dicam,quim adulteratam interpretationem, quae auetori falsis coloribus venustatem conciliet; quae strigosum, ut ita dicam, saginet; turgentis tumorem di sibivat; summissum erigat, vel elatum deprimat y Thucydidem aliquis interpretandum susceperit, scriptorem videlicet aptum verbis, pressum S grandem , crebrum sententiis, incitatum, praefractum& subobscurum , sic enim a Tullio appellatur ; is autem interpres, vir nimirum ali quis natura voIubilis, & aequabili, candida, ac dulci. pollens eloquentia, Thucydidis
concitationem molliat; obscuras conciones, abditasque sententias uberiore sermoni S tra
eiu diffundat; ornamenta benigne ac liber liter adjiciat; dissipatamque orationem nil meris devinciat et tum demum lector Graecae
35쪽
ignarus linguae, Thucydidis vero evolvendi, in ejusque adyta penetrandi incensus desiderio ad ejusmodi interpretationem ac cedat ; Thucydidem ille quippe requiret in Thucydide, sibique vel sucum ab interprete factum dicet; vel candorem judiciumve desiiderabit in Cicerone & Fabio, a quibus densum esse Thucydidem, astrictum, sem per instantem sibi, senteat sis magis quam
Verbis abundantem acceperat. Inde ad interpretandum Xenophontem, cujus lenitatem & nitorem satis praedicat Tullius, ani mum alter appellat, austerus scilicet homo dc gravis , concisis frequens sententiis, bre-Vis , acutus, proptereaque non satis aper
tus Xenophontem ille, non qualis est, se dqualem essse vult, exprimat; suamque Ora- .
tionem non ad Xenophontis ex emplum, sed Xenophontem ipsum ad suae instar orationis componat; ejus lenitatem concitet, impertum addat, Atticam denique apim, aquilam faciat: quicumque sane ita recoctum Xenophontem, ita larvatum viderit, is si germanum sese vidisse Xenophontem ac animo percepisse crediderit, nae eum sua valde fefellerit opinio. Grandem itaque Thucydidem , sicut est, ita exhiberi velim ; placidum Xenophontem dc suavem; candidum &fusum Herodotum; numerosiliri quoque, si feri possit, Isocratem; elatum Demosthenem&gravem; uberem in dicendo Platonem; Aristotelem nervosum; dulcem Theophrastum ; Heraclitum ipsum si extaret, te nebricosum. Proteo denique similis fiat interpres, seseque in omnia rerum miracula
36쪽
INTER REΤANDI. I 7 convertat, &objeetos colores omnes, cha- melaeonte ipso mutabilior, transierat in se
ac combibat. Minime ergo disertissi mi illius viri ratio probanda est, cui cum Ciceronis copia mirifice placeret & ubertas,Aristotelem interpretandum aggressus, siccum quippe & tenuem, quae breviter ab eo & o,scure fuerant dicta, Tulliano more dilatavit . Λc cogitanti mihi saepenumero ex quo 3. Unde
fonte ea primum profluxerit Veterum cor rumpendorum licentia, Id mihi ad animum eentia occurrit, innatum unicuique sui ipsius amo- proflu- rem, quem apte uno Verbo φιλαυτίαν
appellarunt, bonarum rerum inscitia fere
conjunctum ejusinodi audaciam peperisse . Postquam enim id morbi genus hominum
mentibus insederit, malesana consequi consilia necesse est: unde temeritates eae exi stunt, quibus abrepta haec aetas veterum scriptis numquam sine religione tractandis profanas manus injecit, & quisquilias suas splendidis nominibus venditavit . Dum enim de se bene existimat interpres, dc nimium sibi placet, judicis sibi facile arrogat
partes , deque auctore, ad quem converte dum accesserat, confidenter arbitrium facit . Quaecumque ergo sibi non sapiunt, respuit, proque iis sua supponit: si quae vero
etiam puncto ipsius comprobata sunt, eo tantum omine retinentur, si ita interpreti fuerit visum, qui mentis suae laetus in alienum nidum serpere dc legitimos saepe exigere patitur. Cui quidem malo ut Occurratur,
ea stirpitus evellenda opinio est , quam de se homines, supra id quod in se est, mente prae-B ci-
37쪽
a8 DE OPTIMO GENERE e piunt; stili sui immoderationem compe scere debet unusquisque; alienas & antiquas praesertim scriptiones caute attingere tum interpretis demum quae sint partes quam exquisite condiderit , eas semel in se susceptas fideliter implere, nec quicquam ingenio suo permittere . Qui secus faxit, is ardelio sane, non interpres; is interpolare non interpretari dicendus sit. TMo- Ita prorsus est, Casaubone, & antea quoque putabam: quotiescumque enim in hujusmodi ineidissem interpretationes; invidebam autem saepissime,frequentes enim libc tempore occurrunt; incautae adolescentiae tam turpiter illudi dolebam, & per quos ad sanctae illius antiquitatis penetral;a aditum communiri decuerat, haec obiici impedimenta , viamque intercludi ferebam tegerrime: quo magis gaudeo te hac aetate exti tisse, qui obstructam hanc vIam non modo ingredi, sed aliis etiam aperire ausus sis. Haec ad te nimirum pertinebat cura, virum Graecis , ut alia taceam, Latinisque literis Iuculenter excultum totius antiquitatis memoria instructum , praestanti ad haec ingenio, ac, quod caput est, acri & incorrupto praeditum judicio: sed
Vereor coram in os te laudare amplius,
Ne id assentandi magis, quam quod habeam gratum , facere exsumes. Perse ergo , & quoniam interpretem auctoris pereetuum affectatorem esse jubes, an eum etiam passibus aequis incedere, &subsequi κα-- id est, verborum numerum pari verborum numero consequε
38쪽
INTERPRETANDI.velis. statue. C as. Inibi eram , ampli sΓ- me Thuane, meque illuc cogitantem antevertisti; sed audies ex me quod non omnibus probetur et dicam nihilominus , vos enim mihi instar eritis omnium millium;
id quod Platoni dixisse Λntimaelium Clarium poetam serunt : Universe ergo Ver- Obum de verbo exprimendum , & vocum etiam eollocationem retinendam esse Pro' existi.
nuntio, id modo per linguae, qua utitur H Interpres , facultatem liceat : cum enim Graecae , verbi gratia , unicuique diction; ordinetupar altera in Latinis non semper respondeat, tum alia profecto asciscenda est al, qu ε' qua vel etiam plures , si ita res serat. nns Cum eundem item verborum: ordinem aesitum Latina non semper patiatur lingua ι fereti quem recipit Graeca , tum necessario hanc ilictionum collocationem pervertendam esse satis liquet: Frequentia demum alia impedimenta objicere potest linguarum dissensio ac repugnantia, quominus Λuctoris sui vestigiis propius interpres , & pressius insi stat . Auctori ergo ita interpretem adhaerescere, & gradibus gradus aequare volumus, patentia modo & apy ta itinera ocieurrant . Quod si e)usmodi sese dederi ne angustiae & 1alebrae viarum , quae comitem interpretem ab auctore duce divellant, quε proximus patebit aditus , spissus licet de dissicilis, eo coniugiat interpres, seseque in sentes potius inducat , & tribulis obsita loca penetret , iam commodos exitus longius requirat. Nam si auctorem ab inter prete detonsum & multatum consuluero is , exui
39쪽
rto D E O P Τ I M o G E N E R Eexciderit forsitan quaesita a me sententia; vel verbulum etiam unicum, cui momen tum inerat sententiae. Sin fuerit adventitio excultus ornatu dc auctus, corpus ca plans , nubem tenebo & auctorem imitari me ratus , sectabor interpretem . Hoc itaque generale scitum esto, quod in omni interpretatione versetur , verbum Verbo , si fieri possit, reserendum esse, nec vocum optimi ordinem temere deserendum. Quod quo- interpre niam nimis late patet , dc vos aliquid a me nox fortasse subtilius distinctum & enucleatum expectatis , faciam desiderio vestro satis, im Pro- ut potero . Imprimis igitur attendere deinbet interpres, quaenam auctori suo subjecta a. Inter sit materia: pro argumenti quippe varieta-Pyς δxi te, varietatem quoque & modum recipie Enni interpretatio . In Scripturis sane sanctis. rletate tibi oe verborum ordo Usterium est, & non ..hdP magna arte perpolita illa: constructio plu- est. res saepe fert sententias, quarum maximam 3 OPxi' partem elegantiae studium succidit , verseriptu bum verbo enuntiandum fatetur Hieronyrae inter mus ; quamvis aliter in aliis censeat essedis i. faciendum , nec ei semper ipse praeceptonus ex- Paruerit. Librorum equidem sacrorum in-Plic xux terpretem vocem voce referre jubeo ; si iri. tritas & receptae dictiones non suppeditent , Mi Pam- ad obsoletas, & ab usu quotidiani sermonis intermissas recurrat: sin eae quoque deficient , vocabula audeat Fingere cinctutis non exaudita Cethegis ;parce modo, & verecunde; ea demum laudanda erit licentia.Verborum item ordinem quin
40쪽
INTERPRETANDI. II quin retineat, neque obscuritate, neque ru di eorum compositione absterreatur . Quod si ita feret casus,ut asci titia omnino verba recipienda sint, diverso ea charaetere signentur. Articulos ipsos , linguae modo peculiares omnino ne sint, si ad rem vel minimum faciant, caute exprimi volo: qua quidem in re multus est Ponticus ille Aquila, in sua Veteris Testamenti ex Hebraica lingua in
Graecam conversione ', minuta enim quaeque
anxie nimis ac sollicith consectatus est. His porro, si pauca excipias, quibus decuit, sese in Novo Testamento terminis continuit Vetus ille & Vulgatus Bibliorum Interpres articulos enim , prout res postula bat, Latine reddidit; plerosque atque eos supervacuos praetermisit. Incomtam quidem illam, & nullo delibutam fuco, nullis verborum lenociniis ac illecebris conspersam , sed nativa quadam majestate sese tuentem Sctipturae sacrae, ita ut a vetustis illis intor pretibus conversa extat, dignitatem, adversus delicatorum suae aetatis hominum, de Verbis magis, quam de re laborantium falΗ-dia egregie tuentur gravissimi auctores Arnobius & Lactantius . Qitin & inde evenisi
se seripsit Hieronymus, ut cum ex Hebraeo ε. conversa fuisse sacra Volumina ignorarent diserti homines, ad eaque accederent; sic didam illam orationis vestem perhorresten- i ,3 ς
tes, nobile quoque rerum I plarum corpus P aDν.
levi ac praecipiti judicio aspernarentur. Hu
jus vero, quam tradimus, Scripturae interpretandae rationis utile nobis exemplar pro