장음표시 사용
61쪽
42 ob TIMO GENERE interpretationem commemorem, quarum absoluta est in annumerandis verbis, & exaequandis sententiis accuratio δ Potius est ut ad Latinas, quae tritiores sunt apud nos, accedamus: quem quidem docum celeritate
perstringam Est apud Hieronymum &Λugustinum multas sua aetate, ac propε innum..Eua .merabiles Bibliorum interpretationes Latis
o. --. mani audacia perperam confictas extitisse runusquisque enim mox ut aliquam in Grae- cis & Latinis facultatem comparaverat; illotis statim , quod ajunt, manibus sacra conti'gebat. At sola ea serme id temporis ε Ixcae, erat in pretio, quae Itala, & Vulgata dic batur caeteris autem anteponendam eam volebat Λugustinus id quod & verborum te-o.., . n/X erat, & perspicua sententiis. Illam ch=υ .e. ro tempestate majorum laboribus neuti-ν.ui . . Rςquiescens Hieronymus, vir muli hymia. plici eruditione, & plurimarum cogniti nae . ne linguarum instructus, & Scripturae ev lutione subactus, ad novam procudendam interpretationem animum adjecit: & selici quidem successu; postquam enim dupliacem conversionem, alteram e Graeco, quam Veteris emendationem duntaxat quidam fuisse volunt, ex Hebram alteram procuravit ; non in Ecclesiam itum jam ante Gregorii Magni aetatem posterior illa recipi me ps ad Reit; sed ex ea etiam & Itala illa veteri,Ma-dri quae prius obtinebat, una demum conflata
est, quae hodieque sub vulgatae Editionis Detine passim usurpatur. Ac tametsi illam Hieronymi interpretationem, ipsis etiam
62쪽
INT E RPRETA N D r. qῖHebraeis fatentibus veracem esse non scripsit seni Λugustinus, Gregorius, & Isid rus, proptereaque reliquis fuisse antelatam, ci..D.ι quod verba tenaciter consectetur, & ma- 94 'gnam nihilominus claritatem prae se serat; si .a utrumque prosecto, ea cum Hebraeis con- tendenda facile appareret. Aliae quoque sim tutriusque Foederis interpretationes, qua rum auctoritas sententiae nostrae robur conciliare posset ; sed in eas alius erit inquirendi locus, & nobiliores illas in exemplum proposuisse hoc tempore satis esse puto. Caeterum quam transferendi viam supra laudatos interpretes tenuisse diximus ; eandem hanc praecipuε sanctis Ecclesiae Patribus placuisse constat. Quid ego vobis nunc unum quemque nomine appellem, cum id tu, eru- aite Fronto, tot jam annorum usu in eorum lectione exercitatus optime omnium noris λNec enim te fugit, quam sit accuratus in 8. Euse. interpretando Eusebius, qui quaecunque se- 're affert ex Scriptoribus exoticis, ad ver bum repensis vocibus ipsis exponere se de nuntiat. Si qua vero ex iis depromit Λuctorum operibus, quae supersunt, eum agno scimus tenere morem, quem tenendum es
se sancimus. Quod si me ejus , aliorumque deficeret auctoritas, unus reliquorum in star eme posset Λugustinus. Is Libro altero de Doctrina Christiana, dum viam mon strat, qua ad germanos Scripturae sensus iri possit l, aut ad ipsos fontes, Hebraica nimi ch ι'. 'rum vel Graeca exemplaria recurrendum es se docet ', aut ejusmodi habendas interpre- σtationes, quae se verbi obstrinxerint: ut
63쪽
ex iis videlicἡt aliorum error castigetur, vel libertas, qui non verba, quam sententias interpretando sequi maluerunt. Interpretes deinde reprehendit , Latinitatis quidem sudiosos, at ipsi interim vim inferentes sententiae, vel apud eos certe offendentes, qui plus rerum veritate delectantur, quam fuco verborum , ipsarumque etiam signis suam quandam sibi integritatem servari volunt . Pluribus postremo ambitiosum & sub
morosum elegantiarum amorem coercet,
verborumque descriptionem etiam cum stri- lbliginibus retineri velle se profitetur. LO- , cum integrum legite , quaeso, studiose. 'Quam autem in Sacris voluminibus eκplanandis praemonstraverat viam, eamdem ipse
. tenuit, Cum sententias, ac totas etiam disesertationes ex sanctis Patribus, vel Ethnicis Scriptoribus proserret . Hanc porro ipsius de exponendae Scripturae ratione sententiam reliqui ferme patres in ex niana n- .dis libera oratione Christianae Religionis mysteriis tenendam quoque exemplo suo declararunt. Par est item Ambrosii, & Gre porti Magni sentent; a, quorum verba fue
rit oper. Y pretium referre; vos me , si pla-- cet, recitantem aiidie trs : Agnovit enim bos,
inquit Ambrosius , possesgorem suum , oe a . xa praesepe domisi sui: imo praesepium dixerim , sicut scripsit qui transtulit; nihil eη apud me distat in verbo , quod ηon in ut tu sensu. Nam si orator morum, qui phaleras . sermo um siequvntur , neget in hoc fortunas positas esse Graeciae, hoc an illo verbo usussit , stae
rem re spectandam putat; si ipsi mi obi
64쪽
INTER RETANDI. 43 eενum qui totos dies in disputatione consumun/, minuo Latinis eo receptis insermonibus μην,
ut propriis utereκιών, quanto magis nos ureb
nuligere debeamuι, spectare Usteria , qutabus vincis sermonis vristas , quod operum mi-νacula divinorum , nusiis venustata sermoniabus, unitatis suae lumeη νefulserunt. Verba negligenda sciscit, spectanda mysteria; nee apud euin distat in verbo, quod non distae in sensu: non quod verba verbis renumer ri nolit, sed quod verborum munditiam aedelectum saera tractantibus volumina spedinendum velit: splendida verba repudiat; Propria requirit, nec, quae miniis Latina sunt, repellit: nedum, ostentandae facundiae, contextum , contextusve dictiones , quibus totidem significantur mysteria, deseri jubeat. Gregorius vero, loca enim me moriter teneo, Mnjoracismi collisisnemf- Magni. sis , inquit, ηon barbaνθ mi confusionem deri ae Hie. vito; situs, motusque propositionum etiam cses que servare contemno; quia indignum ve- Dis M. Amenter exsimo, ut verba carissis oraculi Osringam sub regulis Donati. Neque enim ' . iis hine ab usiis interpretibus in Scripturaesacrae auctisitate servata sunt. Quibus addendum insigne Hieronymi testimonium : Has qua- in is mordecim, inquit; mnailias in Ezechielem per latervalla dictavi, id magηopere curans, Ex.eh. vi Misma supradisi viri, ac simplicitatem me n. sermonis, quae sola Ecclesiis prodes, etiam
translatio conservarer, omni rhetorisae artis s exdore contemto ; res quippe uolumus , non
verba laudare . Addendum & istud ejusdem: Cumque diligenter inquirerem quidsibi
65쪽
d6 DE OPTIMO GENERE Peuet vocabulum, Trichapti, quod Septuaginta transteterunt, ef a nullo Graecorum nec etymologiain possem invenire sermonis, tandem didici a Septuaginta esse compositum . Rebus enim novis nova fingenda sunt nomina . Hi r in De iisdem interpretibus sic ipse alibi: mne autem sermonem de Hebraico septuagimia interpretes transtulerunt, rebus novis no-
siodori. omni studio evolvenda Cassi odori in eam sententiam dissertatio, quam, ne longus 1im, Divinarum Lectionum decimo quinto capite conssignatam reperietis. Quod si ex Patrum illorum, ac reliquorum prope omnium sanctionibus, dictionum eastitas iis abjicienda est, qui ampla & diffusa commentariorum circuitione divinos Libros exponunt; eo etiam magis illa est in rerpretibus praetermittenda, quibus caut8 eos &accurate, quasi in speculo, referre propora. Et I. situm est. Minime vero omnium silentior Ri premendus Irenaeus, seu quisquis Irenaei libros de Graecis Latinos fecit: quicunque
- νεη. enim apertum Hieronymi testimonium repudians, illum h Graecorum numero scriptorum expunxerit, stuporem ille suum satis prodet. Id vero quaeritur, cui nam LM tina illa, qua potimur, debeatur interprotatio : ea quidem permihi placet sententia , quae Irenaeum sui ipsius interpretem statuit,
. . . . Vel aliquem certe Irenaei familiarem ac necessarium ', nam dc vetustissima est haec conversio, ut pote cujus dicta quaedam referat Augustinus; dc in Ecclesiae Latinae gratiam, cujus partem aliquam, Lugdu
66쪽
INTERPRETANDI. 47nensem nimirum diceresim, regendam suscepisse creditur Irenaeus, libros suos Lati ina oratione exposuisIe verisimile est. Ut ut est ad eam diligenter trutinam expensum videtur hoc opus quae Patrum interpretum a nobis proposita est; nam &sententias,
ct verba accurato examine ponderata depre
hendet , qui sparsa in Eusebio, Epiphanio, Theodoreto, Basilio, & aliis , Graeca Ire
naei fragmenta cum Latina ejus interpreta tione contulerit. Hac tamen in vertendo
fide orationem ejus ingenti Hellenismorum , ac barbararum vocum , quibus facit Aiabstineri poterat , copia oblitam fuisse fa tendum est. Sed jam tempus est, ut ad auctores, transeamus, quos si ad par
tes nostras traduxero, non erit, Fronto , Cur copiarum tuarum impetum pertimesecam. Acin Graecis quidem scriptoσibus vix utrique nostrum est quidquam subsidii . Graecos dico Scriptores , non novitios, in quibus parum est auctoritatis; sed antiquiores illos principes omnium pene disciplinarum. Cum ex eorum quippe soloemoruisesent bonae literae, easque locupletissimas linguae ubertate sepsissent, adjumento linguarum facti,aruerunt. Nonnulli quidem immensa disrendi cupiditate abrepti, nullo
maris transmissis, nulla itinerum longinquitate deterriti ad remotissimas penetra runt gentes, earumque moribus perspectis, ct erutis, si quae ibi occultae erant, artibus,
sed vix ulla exterarum linguarum compara' ta,MOtitia, amplissimas doctrinarum opes in patriam reportarunt ', easque de araim di sciri
67쪽
48 DA OPTIMO GENERE sciplinas, velut insitivos palmites, inlinguae suae ac gentis, sic tamquam in domesticae arboris truncum depositas, ita soli ingenio sese familiariter applicare, & novo
coelo asstietas paulatim mitescere insti tuerunt, ut domi apud ipsos natae, non aliunde traductae crederentur. Qtium alienas ita que linguas Graeci suae posthaberent , & probarbaris ducerent , inde adeo faetum est, ut diligenter quidem conquirerent exterorum res, verba aspernarentur, & vix barbari' cujusquam scriptiones, quantumvis bona fruge, & doctri na resertas, interpretati nibus suis dignas deputarent. Frustra ergo ejus artificii praecepta ab iis expectaver,mus, in quo vix sitam unquam operam ex perti sunt. Λd Latinos autem confugiamus auctores, qui liberales disciplinas, e Graecorum libris haustas, in Romanum transfuderunt sermonem. Atticaeque si eundiae magistros Latine loqui docuerunt pct Graecis convertendis insuefacti aliquas recte interpraetandi praeceptiones scriptis suis
ra. Tum nonnumquam intexuerunt. Primum a
Cicero. tem a Tullio, Romanae juxta&Graecae ii ' guete , supra quam diei potest, perito laetamus initium disputandi r rim qui ante
ipsius aetatem Graeca poemata Latinis expresserunt, eos ire aliam retulimus classem, quae minime ad hanc disceptationem
spectat. Plurima quidem de Graecis Latina fecit Ciceror is Aratum Romanocarmine retulit; is nobilissimas βῆschinis & Demos henis orationes, Timaeum Platonis, ejus dem Protagoram, Xenophontis oecono
68쪽
VINTERPRETANDI; gomieum, Epicurum, aliorumque locos com plures tati ne reddidit, quorum maximam nobis partem annorum injuria subtraxite perpacua duntaxat fragmenta ab Henrico Stephano olim collecta vim effugerunt tem Poris , unde tamen vix ac ne vix quidem de ea ratione existimari possit, quam in interpretando potissimum Tullius executus est . Nam de Protagora, ex reliquiarum paucita te dc brevitate res liquet: plura supersunt ex oeconomico fragmenta , quae dedicata in iis bris suis nobis servavit Columella. Verumtamen eumne Xenophontis librum , ut intepres, transferre; an Oeconomicum alterum ex oeconomico Xenophontis emngere,& quae ab eo de rei familiaris administratione disputata sunt, explicare Latine propositum Cicero habuerit, minime quidem satis extat; ex illo certe libro loca haec, quae dixi proserens Columellam , auctoritatem Xenophontis in eo secutum fuisse Ciceronem scribit, non verba interpretatum; Latinae consuetudini, non verbis reddidisse. Quis item Collum elae fidem praestare possit, qui haec verbis fortasse convestivit suis, dc ad propositum accommodavit 'quemadmodum ex eodem Xenophontis libro, habitum Lysandro cum Cyro minore sermonem retulit Tullius in Catone, quem pro interpretatio ne sermonem nemo sanae mentis habuerit. Timaeum quoque Platonis convertendum si scepisseTiillium mihi non fit verisimile nam quis umquam sibi tantum arrogavit licentiae , ut quum Dialogum aliquem, cujusmodi est Platonis ille liber interpretacione do-
69쪽
yo DE OPTIMO GENERE nare , remotis personis , continuata oratIG-ne, nec ullis interpuncta quaestionibus diresponsis uteretur, ita ut a Cicerones timi
est ρ Interpretationem dico, quae supra I me definita est, & de qua disputatio haec est acobis insituta. Utcumque se res habeat, quae in libro De universitate ἡ Platonis Ti. maeo deprom sit Cicero, non de suo intersit, tam adstriete & fideliter conversa sunt , Ut . vix majorem diligentiam requiras . Ipse Hieronymus integros Platonis libros Cice-E ... ronem ad verbum fuisse intepretatum testatur. Sed quoniam partim eorum librorum speriit quid autem de optima interpretandi ssatione censerit Tullius, ex reliqua parte non facile colligitur; an aliunde sententia ipsius excipi possit, anquiramus . Insigne primum occurrit testimonium in ea praefatione, quam nonnullis Demosthenis & IE- schinis orat ionibus a se conversis Cicero prς- fixit, quaeque De optimo genere oratorum ab indoctis criticis inscripta est. Verba ipsa ,
quoniam rem conficiunt, memoriae com smendavi: Converti m , inquit, ex Atticis lduorum eisquentissimorum nobilissimas orati nes inter se contrarias, Esci nis: Demosthestiisque r nec converti ut interpres, sied ut orator, sententiis iisdem , ω earum formis, quam figuris , verbis ad nostram consuetudionem aptis: is quibus non verbum pro verbowesse habui reddere, sed genus omnium verb
σum , vimque servavi: non enim ea me annu---erare Lectori putati oportere, sed tamquam appendere. Unde illud minsus emcitur, quicunque sententiis i fidem, dc earum s -
70쪽
INTERPRETANDI. limis, verbis ad vernaculam consuetudinem aptis, vi verborum, & genere servato, iisque appensis, non numeratis auetorem convertat ἱ eum pratorem, si sorte, aut aliud quidvis /gere , non interpretem: quisquis vero non sententias modo sententiis exaequet , sed verbum etiam pro verbo reddat; nec verba solum appendat lectori, sed annumeret, eum demum interpretis munere fungi. In
terpretis autem neque ossicium , neque nomen his orationibus convertendis affectare se palam declarat Cicero; ut ex his etiam clarius liquet, quae habentur in ejusdem praei fationis calce, si a Graecis omnia conversa non erunt, tamen ut generis ejusdem sint nuelaboravimus. Idem primo De finibui se non interpretis agere profitetur partes , quotiescunque ea quidem tuetur , quae dicta sunt eb iis quos sequitur ; suum vero scribendi ordinem adjungit: interpres quippe non sententiis sollim suis, sed sua etiam verbe rum dispositione supersedere debet; alienam pertinaciter, quantum potes, retinere. Qui netiam Epicuri quamdam Iad Hermachum epistolam Latino alibi reserens sermone, totidem fere verbis interpretatum se verpassirmat: dc libro, si bene commemini Tu sculanarum inaestionum tertio nonnulla et Epicuri libris se depromta dc converti, ad Verbum uti sunt , ita relata esse scribis.
Quod & aliis locis de se profitetur. Quid
quod interpretandi laborem alio loco prora nens, molestam rem esse dixit, alieno sci-macho , dc non suo scribere Quisquis ergo interpretem agens suo scribit stomacho, SDa in.