Petri Danielis Huetii ... Opuscula duo quorum unum est De optimo genere interpretandi et de claris interpretibus; alterum De origine fabularum Romanensium

51쪽

32 DE OPTIMO GENERE his consimilia sententiae tuae opponet pervi, cis ille adversarius , quae quomodo expedias avide expecto. Cas. Cum te cauta nostrae menta favere sentiam, clarissime Thuane, adver- , cujus tu personam geris , impetum confidenter sustinebo: quod si deficiam, te mihi succenturiatum , - quando ita prae te fers , meminero teque ipsum optionem sumam . Et priorem quidem qua lacessitus sum, petitionem, parva declinatione effugiam. aesivistis a me initio ecquodnam mihi maxime probetur interpretandi genus, non quale ipie prosecutus sim; nam quacunque de arte sermo habetur, de optima & absoluta vulgo quaeri solet. Is ergo fortasse, quem .vobis informavi, interpres, numquam fuit, fortasse nec erit, nec vos talem ut aliquem ostenderem postulastis optimi itaque interpretis exemplar vobis essin xi, quod imitandum proponat sibi, quicumque animum ad hanc interpretandi artem convertit. Quod in aliis porro desidero, id

ipse nequaquam forte assecutus sum, tentavi quidem saepissime: & facultatis profecto

hujus si non persectionem, at eXtare tamen: aliquam adumbrationem in Polybiana mea interpretatione piaestare possum . Fateor

praeterea; quid enim dissimulem aliquid.

me aetati huic condonasse, meque meliora.& vidisse & probasse, deteriora nihilominus aliquando fuisse secutum ; dixi, aliquando

id enim fere ubique studui, ut Graecis Lati-.na Consonarent; proxima fuit cura, ut, si modo possem, Latinitati c0nsulerem: quod in prolixa certe illa, qua totum opus maXi

52쪽

mo Regi consecravi, epistola, non inaniter jactasse videor . Λltera deinde ratione hac in me incurrit argutator ille tuus, disesentire inter se leges nostras, cum verbi rum structurae ac consormationi retinendae smul, & auctoris nativo colori exhibendo servire nequaquam possit interpres, quae duo a nobis desiderabantur. In promtu U ro est dc expedita defensio: suus quippe es unicuique linguae attributus chara r, ac, ut ita dicam, genius, quem in aliis si ustra requiras , quemadmodum a tuo disputat

re, Thuane, recte observatum est: quatergo vocabulorum dispositio in Hebraeis son rum aliquid exprimet & grande, eadem sortasse apud Latinos demistum aliquid de humile sonabit: quod si utrumque ita retinere

contendet interpres, ut nihil effluat, perinde erit ut si Alexandri vultum aere simultans Lysippus, colorem qt lue eadem adite , cutis mollitiem, calorem , oris hali- eum , labiorum palpebrarumque motum re ferre studuisset . Et vero optandum foret, ut utrumque interpretando consequi posse

mus; quia quoniam optare quidem fas est ,

sperare certe vix licet, alterutro saepissime debemus esse contenti. Quemadmodum autem, ne a proposito recedamus exemplo, reliquis neglectis, quae ara sua praestare, non paterat, in una partium collocatione, dimensione ac convenientia, qua potissimum similitudo constat, reserenta, tota Lysi

se versabatur industria; in iisque accurato pressis, i a oris elucebat figura di indoles: ita similam praecipue vocum significa- C ti

53쪽

34 DE OPTIMO G E NER Etionem ae compositionem persequi inte pres debet; quae quum diligenter relata fuerint , tum certe nativus sese Auctoris sponte sua ita efferet character, ut si non expressum accurate, at adumbratum possis agnoscere . Quum ergo & parem vocabulorum constructionem , dc similem formam seu colorum ab interprete requisivi; insanam hanc hominum quorumdam licentiam coercere

volui, qui uno eodemque stilo, suo videlicet , eoque vel facili, & diffuso, vel gra

di &preo, dissimillima quaeque dicendi

genera convertunt & interpolant, librosque nobis suo judicio bonos, meo quidem pessi-

mas interpretationes obtrudunt. TH v. At

satius id fuerit fortasse,quam bonas quidem

interpretationes, pestimos vero libroso trudere. CAs. Qtiasi bona interpretatio non

bonus liber esse possit. Auctorem itaque suo insignem charactere; dc primo agnoscendum intuitu reserri oportere dixi, quod ut facilitis assequatur interpres, a verbis nullo modo, si fas erit, recedendum esse docui; cum ea demum tutissima sit sive habitus, sive formae, sive coloris, sive indolis effingendae ratio. Attendisset praeterea is, qui te mihi objectus est, reprehensor, quim caute haec a me, subtiliterque distincta sint ,

quae de vario interpretandi modo, pro materiae aiustori subjeliae varietate disseruimus: nam qui in convertendis sacrae Scripturae libris elaborat, verbis verba dimetiri debet, neglecto admodum colore, qui vel in renumeratis interpretationis, &aequatis verbis

satis splendescet; Pagnini enim conversio ,

54쪽

TtRpRET AND t. id verbum licἡt exacta, rusticiam tamen Amosum & impolitum suavem Esaiam, disertum,& aequabilem exhibet e vel si evanescat color ille , levem hanc aequo animo jacturam seremus, ad quos longe amplissimum redit atque uberrimum interpretationis hujus emolumentum. In Patribus quinque Philosophis, Mathematicis , Techni cis, iisque potissimum , qui in magna re

rum subtilitate versantur, majorem Verbo rum , qu m characteris rationem haberi u lui; in verborum enim ordine ac numero fere character ille consistit: characterem au tem unum si persequare, sortasse non assequare, Verba quidem certe non compare bunt. In oratoribus vero non est, opinor ,

quod desiderare possit quisquam , adeo benigni fuimus &. liberales. Qiod ad Poetas,

attinet, quoniam soluta numeris oratione poeticus ille color ab interprete neutiquam retineri potest, cur excurrat interpretatio

planε non video. Me porro severitatis &duritiei eum insimulavit corrector ille , sactum ab eo ipso est duriter & illiberaliter nihil enim est 'male narrando possit dematarier rId quod boni est, excerpit , dicit quod ma--li est . . Ea enim lege auctori voluimus interpretem adhaerescere, si linguae id saeuitas, qua . utitur ipse, permittat 1 s aorista sane Graecorum, vel multiplices illas Hebraeorum , Arabumve coniugationes in interprete La tino desiderem , iniquus quippe sim dc inoeptus; si vox e jusmodi incidat, cui parem C a nou

55쪽

DE OPTIMO GENERE non reperiat intermes, novam equidem --nime eonfingi velim: id in trans serendis forsitan sacrae Scripturae voluminibus ali. quando, raro tamen, & urgente solum ne cessitate per me liceat . quod non infeliciter profecto Λriae Μontano videmus proeessi Die. In aliis autem quotiescunque ejusmodidissicultates occurrent, ad proximae significationis verba , vel etiam ad periphrasim , temperatam modo & pudicam coniugiat . Sin obvium se det linguae idiotismus, παρομμιν ' puta dictum, vel metaphora ; aliam metaphoram, rei proverbium comminisci laterpretem nolim; verba ipsa reserat; ver , horum significationem, uti de ambiguo. aliisque ejusnwdi diximus, ad limbum, vel in notis breviter exponat. Hinc essicitur Porro, pro linguarum dissimulitudine ma- sis magisque ab Auctore necestario divelli 3nterpretem, ac divagari. Quod vero in extrema oratione oscitantem lectorem ac somniectum adduxisti, equidem delieatos eos non moror ac fastidiosos homines, quo

rum vibit probat palatus,as laterculos . esamum , papaveremque , triticum , o

- . frictas nuces :quibus rebus non adolescentulos solum exi-simo in seliolis stultissimos fieri, ut scripsie Arbiter ille Petronius, sed matura etiam aetate, at imbecilli animo viros, ct: propemodum puerili . Frustra ergo culpatur ille cibuε, qui in aegriim demi's stomachum arescit. Haec habui, optime Thuane, quibus disputatoris nostriimpressionem dc

56쪽

argutias amolire: is si instare nos animum non despondebimus. TH v. Mini me sane, reeeptui enim cecinit; mihi ve ro planε ista probas, quae dicis, Casauborae , tibique vehementer assentior; sed cave ne seo tibi integrum aliquem adversarium ob-jietat iste Fronto . F . Objiciam verό, de ne te ex insidiis serid circumventum dicas , tanto anto denuntio: tu modo , quoniam

ab antiquis auκilia expectare te dixeras, copias coge, ego enim non exiguo indidem collecto agmine ieeum praeliabori Cas. Ani.

mo igitur virili de praesenti ut simus, providendum est, quando adest adversatilis , , sortis, & armatus, qui iladiatorio animo viam ad nos affectet, quique & serien ssit, & repellendus . In prima ἔtaque acie Septuaginta scripturae sacrae interpretes eollocabo, a quibus tam fideli eum givinos uti hosce libros, tamque exacta diligentia suis

se conversos a'epimus, ut verba vetbis propria pr-riis aecurato responderent, mirabilis esset rerum omnium, verborum que consensus. p . Eosne, quos hodieque ium 'sexcentis locis ab Hebraica veritate diser

pantes deprehendimus ' C a s. Atque ut, zz

nam, Fronto, intacta haec ad nos interpre- plo 1

tatio, & integra pervenisset; res ;psa fae 'ret fidem verum tam multis eam locis de- l-- formatam & eorruptam suis jam temporiis Prori mahus fuisse passim conqueritur Hiemhymus, ut diversa plane ae inter se pugnantia ejus eircumferrentur exemplaria : sive , dein prom torum e Theodotionis conversione eorum emphinum sana ab Origene ad

57쪽

38 DA OPTI MO GENERE Vulgatam Septuaginta Seniorum interpreistationem accessio, deletis postmodum obe- Iis , , asteriscis, id vitii invexerit; sive illud e Iudaeorum temeritate & perfidia, a quibus multis locis corruptam fuisse Septuaginta Interpretum Editionem tradunt Iustinus, & Origenes; sive e librariorum

incuria , ut innuit Hieronymus; sive e diuturna temporis longinquitate ortum sit. Pro germana ergo hac Septuaginta Senum Editione, quodcumque illud est interpretationis , quod nune extat, haberi a nobis nullo modo potest. Λc vero tametsi nulla alia id evincerent argumenta, portentosa sane illa codicum manuscriptorum, qui h die supersunt, necnon Complutensis Editionis, Venetae, Germanicarum , ac Sixtinae dissensio, veterem hanc Seniorum S ptuaginta interpretationem , nod sinceram ct integram, sed passim adulteratam ad nos pervenisse satis declarat . FR. Qui nobis ergo accuratam illam, quam pranicas, antiquae hujus interpretationis cum Hebrae ix

convenientiam ac concentum approbabis'.

CAs. Philonis scilicet, & Iosephi locuple

tum auctorum testimonio ac fide, quorum hic interpretationem ab iis concinnatam fuisse docet ille, ει ς

μένοις μάγμασιν. Accedit praeterea Aristeae. auctoritas, qua equidem utor eo invitilis quod a Iudaeis Hellenistis hoc nomine consutum esse librum hunc erudite nuper oste dere conatus est in Eusebianis Λdversioni-io bus

58쪽

iNTERPRETANDI. . biis Sealiger illeo πάνυ. Verumenimver6quamvis caetera ineptiret auctor ille, &mendaciis esset confictus ac dolis, ab eoque

delusi Philo de Iosephus falsa quaedam de Septuaginta ut ibidem disputavit Scaliger;

quod ad interpretationis certe cum Graeco consensum attinet, popularibus suis imponere nequaquam potuit veterator ille Iudaeus, quorum in manibus Hebrata exemplaria, & Graeca Septuaginta Senum Editio versabantur . Longe autem minus Phi-

lonem dc Iosephum in fraudem deinde potuit illicere, viros assidua Scripturarum i ctione & usu detritos. Ipse etiam Hieronymus Interpretum Editionem, quae in ori genianis Hexaptis integra servata est, it cum Hebraeis conspirare docet, ut quidquis 'ab ea discrepet, ab Hebraeorum aulioritate procul dubio dissentiat . Conspirare dicit cum Hebraeis, quantum scilicet pati potest nativa linguae utriusque discordia, quae tae Iis est ut in maximo consensu non levem dis ferentiam intercedere necesse sit, quod it rum vos monitos velim. Λgnovit id Sirachidae nepos, Ecclesiastici interpres: nam propter lingua: Hebraicae, aliarumque linguarum dissidium, se in verbis reserendis defecisse fatetur in operis Prologo, atque id ipsum legis & Prophetarum Interpretibus contigistis, factumque excusat. Post egregie navatam a Senioribus Septuaginta in transferendis lacris voluminibus operam, qui primus idem negotium suscepit,

is fuit Aquila Sinopeus, e Christiano Pr selytus Iudaeur, Hadriacti Imperatoris , si

59쪽

Epipyanio credimus, , hoc est , soceri, socruste filius, qua enim rece id ver

νη-. υι exponam, non habeo. Hunc de verbum '. verbum tam religiose expressisse testificatur,. Hieronymus, ut duatum, quas dedit, interpretationum posterior, 1 Iudaeis diceretur: eam quidem reliquis ipsos anteposuisse Augustinus affirmat. Vel ox. ipsum Genestos initium is ita interpreta tus est, in religionem sitam in efferendis

αε civir. verbis fronte iis a eomprobare voluisse vi- i -- deatur: m: siquidem reddidit, εν κι- cap. a 3. - αι,, ut ipsam vocis originem , ruri, hoe

3-T- est, indicaret. Tertia divinorum 'R '' Bibliorviri in linguam Graeam conversio auctorem habuit Theodotionem Ephesium, Iudaeum, de ipsum Proselytum i Se ptuaginta ille interpretum vestigia persecu tus est, ct tritae ab ipsis orditae instit; t i ae proinde quin Hebraicis arcte adhaeserit, dubitqtio nulla est, utpote uuae a Senioribus

Septuaginta tanta cura probaverimus fui sese relata. Certe in Seripturae interpretatione nullum ex ejus similibus majori fide Diphau.suisse versatum scribit Epiphanius p & vero

et , quisquia adornatam ab ipso Danielis inter. , Pretaxionem , quae limiteque extat, &ja ante Hieronymum in Ecclesiis Christi te. batur, cum ipso archetypo pertenderit, Theodotionis fidelem in convertendo dili gentiam pluribus sibi probari neutiquam

. sim postulabit. In eadem quoque interpreta νε- - palaestra bis industriam Ram nobilitavit 4ymmachus Ebionita; qui quanta fide

Heseatea in Graecum tra fuderit sermo

nem s

60쪽

. INTERPRETΛND1. Ainem , ex sparsis passim in commentari is Pytrum ipsius reliquiis facile potest judicata . Nec dubito quin si Hexapta Origenis ad nos series annorum transinisisset,parem in rite lichuntina interpretatione, & Nil potitarna, a Iudaeis utraque lucubrata, sedulitatem animadverteremus: in iis quippe rei i quisque superioribus , Hebraeorum lenius , verba, phrasis, & constructio tam erant re ista, ut qui eas legeret, non Iraeca, sed Graece expressa Hebraica legere te Putaret. Unde nostra aetate quibuldam placuisis scimus non Graeca conscriptas tui 1- se illas interpretationes , sed Hellenistica lingua; cui linguae, ut nuper a se ex ri gitatae ita recens a se confictum nomen , ct ab Hellenistis, quorum in Aetis meminit Lucas, detortum imposuerunt. Quasit Graeca loquela, quod impura fortasse tit, G Hembraturiis aliquibus inquinata, Jam Giaeca e sese desinat. Cum vero antiquam Septuagin ta Senum Editionem, jam laedatam me dis & adulteratam varie pro captu suo Nerunt ac recuderunt Hesychius, non Hierosolymitanus ille, sed monachus Hilario nis socius ; Lucianus martyr, & Eusebius ae

Pamphilus ; quos omnes libris suis Hieronymus celebravit ; ad Hebraica illam eκegisse, fidemque eorum quibus adhaerebant Interpretum N probas e & retinuisse manifestum est. Promtae sunt & expeditae horum probationes, sed non committam ut sus Dii, tervam doceam; id quod est in Proverbio . uid nunc Samaritanam, quid Syriacam,

quid Ahiopicam, vel Persicam Scripturae

tionis Seripi