장음표시 사용
41쪽
m linguae peritia insignis; sic enim Bibli
sacra transtulit, ut verba verbis quasi demensa & paria accurate adsonent: quam ipsius in Ueteri Testamento operam, eru ditorum quidem studiis accommodatam, sed si ad tirones instituendos conferre velles, aliquibus laborantem locis i ac pervulgatam item Novi Foederis editionem omni absolutione cumulavit homo de sacris literis optime meritus Arias Μontanus . Hanc autem
in sacrorum Codicum tractatione curam idcirco, ac diligentiam desidero , ne quid terrenum dc humanum coelestibus his sancti Spiritus oraculis allinatur; quae quum sele, ctis quibuidam vocabulis enuntiata , & prae finito verborum ambitu conclusa, dc certo ordine 4igesta non sine divino consilio sint ;cumque totidem in iis arcana delitescant, quot φxtant puncta; nec apicem quidem unum de Lege eradendum, donec caelum &terra absumantur, Christus ipse pronuntiaverit , temerarius ille scilicet fueri t ac prae fidens quicunque divina haec opera disturbare , & humanae imbecillitatis oblitus sincerum vas incrustare tentarit. Supparem vero
ac propemodum aequalem in Patrum, The , logorumque convertendis scriptis sollicitudinem requiro; cum iis enim Christianis Religionis praecepta, & fidei dogmata tradantur, nitimaque Verbi Dei adyta reserentur, res videlicet operosae sponte sua ac difficiles; proclivis enimvero fuerit lapsus, de in lubrico versabitur interpres , si verba
φxpungere, nova intrudere, ordinem per
vertere, di vel latum ab iis unguem recede,
42쪽
INTERPRETANDI.re audebit. Contortulam certe syllabam perturbatam liter uiam , apicem loco motum pestiferas haereses peperisse scimus,spissos errores ex ambigue dicto fuisse propagatos audivimus maximos Praesulum conventus explanandis saepe intricatis Patrum scriptis, dc abditis sententiis incubuisse memoriae proditum est; & hos sacrae scientiae limpidissimcis sontes profanae eloquentiae luto vilis quisque interpres oblimabit; vel quod
pejus etiam est, obscuram ostentans dilige n. 'tiam & importunam facundiam, damnosae 'doistrinae virus incautis lectoribus affundet.
optime ea de re sensit Erasmus, in hac facultate pene princeps ,& cujus scientiam de omnibus fuisse constat; Mihi, inquit, invertendosemperplacuit fidelis erudita plicitas , praeertim in Hagiographis. Sancti sesimam ergo Theologiam , sacrae Scripturae, Patrumque paginis inclusam liberali custodia sepiamus; , ut sermosam ac pudicam
virginem,ab interpretum licentia,tamquam ab intemperantium procorum impudentia, pro viribus nostris, prohibeamus. Quod s.Qui in in Theologicis ut faciamus monet nos dignitas rerum ac religio, idem porro in atris tantur, ut sequamur disciplinis, quae Theoretica: qu. 3m
appellantur, & abundant praeceptionibus suadet ipsa earum dissicultas: res enim tenues, ut cum Flacco loquar & tenui sermo- ne peractas ab antiquis, tenui quoque decet interpretatione vestiri, non
Quis Aristotelis Μetaphvsica, quis Eucli
dis Geometrica, vel Λrithmetica Diophanti, vel Ari stoxeni Harmonica, vel Apol-
43쪽
2ψ DE OPTIMO GENERE Ionii Conica , vel Galeni Anatomica aut Therapeutica, aliave hujusmodi ornare verbis studeat ac sententiis: vis in iis eloquentiae floculos, & discendi copiam desideret quis Archimedem De sphaera & cylindro
declamitantem, vel Ptolemaeum de siderum motibus perorantem sine cachinnatione audiat λ . Ornari res ipsa nerat, contenta doceri. Imo nec satis aperte res doceri potest, si luxuriet ornamentis, quae, tamquam herbae
frugibus inimicae feracioribus effusae segetibus, bonas messes interficiunt. At rei, inquies, illustrandae gratia, sermonem pro livius diffundo : primum, scholiasten ergo agis, vel paraphrasten , non interpretem: deinde qui scis mentem ne auctoris sis assecutus y Verbum ambigue dictum est, & duplicem admittit explicationem, cur in alteram illud trahis, vacuam alteram relinquis cur sententiae partem lectori largiris, hunc altera defraudas; tuamque secutus opini nem , nullum conjecturae aut privati judicii locum huic relinquis ' Certe res in medio posita ut erat, ita debuit consistere, & ve bum anceps ancipiti verbo reddi, ipsaque sententiae ambiguitas repraesentari. Fa. At verbum ejusmiai quod rependat interpres , nullum reperit. CAs. Faciles sumus, Fronto, accipimus excusationem, tamen non
omnia idcirco interpreti permittimus: nec
id fieri volumus quia aliqui faciunt, qui, fin aliam transferendus linguam veniat ψ-Cus ex annominatione, vel traductione, Vel ambiguo, auctorem deserunt, novamquo
44쪽
INTERPRETANDI. asan nominationem , vel traductionem, vel ambiguum in altera lingua configunt: jocos enim auctori S , non tuos, o interpres, desideramus. Quo confugiendum ergo eo scilicet; verbum ipsum fideliter exponendum est; verbo inclusa sententia ad pagellae oram paucis est declaranda: ita &auctori, dclectori fidem tuam praestiteris. Sic enim habetote, vix interpretationem ullam, quan tumuis diligentem & accuratam, propter linguarum tamen discordiam, notis & admonitionibus carere posse,quibus velut con versionis vitium & penuria sarciantur. Priscos quidem Latinos , quorum arte dc studio Romana lingua locupletata est, cum Graeca converterent, & multiplicis significationis verbum occurreret, Latinae voci huic ex adverso respondenti parem aliquando tribuisse potestatem erudite observavit Henricus Stephanus socer meus, quem honoris caus1
nomino. Ruod illi in sua ausi sunt, idem nobis in aliena &desueta lingua attentare minime licet: ne in nostra quidem, nisi is
vente usu,' suem penes aνbitrium es, oe vis, ει προ- ma loquendi.
Sed ambigua , & reliqua ejusmodi in Theo-
reticis, de quibus agimus , perraro occur runt : longε vero frequentiora sunt apud hi soricos & oratores, ad quos accedemus, Postquam de grammaticis' disseruerimus Paucula quaedam. Horum interpretandorum exsuperius dictis proclivis est&aperta . oratio; cum enim, ut diximus, ornatum nrum ac omnem respuat oratio reserta praeceptis; Pu
45쪽
as DE OPTI Μ Ο G ENERE Gram. ra Grammaticis & simplex interpretatio a
..., P hibenda est, Technicisque etiam reliquis. Techni. qui artem aliquam legibus definiunt: si quis ς0rum enim interpres vel Phrynichi, vel Thomae Magistri Eclogis, aut Hephaestionis En,
te νε. chiridio venustatem arces ere contendat;
λῶ .. faciet prosecto ridiculam & jocosam .
fu,. Historici quoque ne interpolentur, cautio, Veritas quippe illecebris sermonis in iuri ' fulaatur, quam interpres praestare integram debet: auctorum praeterea omnium, uti supra docuimus , sed historicorum praesertim characterem ita retineri decet, ut in inter- pretatione etiam eluceat, quam vel minima inducet, dc obliterabit discrepantia . Su-8 Oraxo persunt oratores & poetae: in prioribus sane illis pauxillum aliquid, pauxillum modo, interpreti per me liceat; ne vos nimia haec sorte offendat morositas. Cum eorum quippe ars omnis non in rerum solummodo splendore, sed apta etiam verborum conne Rione consistat , atque sint apud illos , iis lepidi laxeis compostae, ut tesserulae
arte, pavimςnto, atque emblemratre Pedi
rra ipsas, quarum ante om nia habenda semper ratio est, praecipue spectabit interpres; tum insigne illud & florens, & sonorum , dc artificiosum dicendi genus referre conabitur , integris id modo sententiis facere posest, perpaucis, vel potius nullis de suo insertis vocibus, paucioribus etiam de vivo resectis; distorto duntaxat aliquantullim ordine verborum , qui si parum in utraque lin gua
46쪽
INTERPRETANDI.gua condecentiam repraesentasset, omnino fuerat retinendus: secus est autem, eodem
enim servato dietionum ordine ad nihilum
recidit numerorum concinnitas, quam tanta contentione aucupatur orator,& nisi paulum commutata verborum collocatione in
quadrum redigatur dissipata oratio , perit aptum illud, efficiturque diffluens aliquid dc solutum, ea est dissensio linguarum &vicissitudo . Tanti autem ordo ille non est, ut prae eo venusti oratoris bene structam
compositionem , qua orationis magna ex parte constat absolutio, dissolvamus. Ax- s. t e. que utinam eamdem in convertendis poetis, qui oratoribus finitimi sunt, veniam interpretibus dare possemus: quod neutiquam sane licet, astrictiores enim sunt numeris poetae, di praefinitis syllabarum modulis illigati . Vel prorsa ergo orations, Vel vorsa in alteram linguam transfunduntur. Si posterius hoc, ad aliam referendum est interpretandii sormam, quam nihil ad hoc institutum pertinere supra diximus ; nec enim nimia patitur linguarum dissimilitudo, ut salvis iis, quas statuimus , interpretandi legibus, versus versui relandi queat; longius quippe excurrere, S in remotas plus aequo, ac di versas partes evagari necesse est.
Cum ergo & obsequi legi numerorum, μverborum verbis aequandorum fidem reti mnere tentasset imperitus Homeri Interpretrittius Labeo, defecit in sententiis, quas prae ceteris debuerat conlatiari. Itaque Per. si carminibus proscissus est. Si prius illud, cur verbum veria, non reddatur, causa nulla
47쪽
'28 DE OPTIMO GENERE est: neglecta enim hac dietionum circumscri ptione, quam postulat Versus, quamque amitti necesse est, proximum est illud, ut
vocum saltem ordinem ac numerum obii neamus , Poetamque exhibeamus arbori similem, e qua frondes hyemis quidem inclementia excussit, ramis tamen, trunco, &radicibus pepercit. In eo porro minus ii 'center gravita est adhuc interpretum auda cia; maxima quippe poetarum Graecorum Duis si accurate conVersa extat. Atqued ita, Vertendorum poematum morem dum ierpr. Carpit Humsredus, in eo quem de ratione Lib . δή interpretandi reliquit commentario, quan tum ipse carpendus sit tum profecto intellexisset, si suo more ea vertere, & nativos Homeri, alteriusve lepores, quos consequIsane omnes verbis adstrictus interpres non
potest, frigido ac inamoene ornato, falso certe & adventitio rependere tentasset. Caeterum geminam hanc, vel adstricto, vel so-. luto sermone interpretandi rationem non Hier. de satis distinxit Hieronymus, neque Italus il- ζ. ἡτ' Catena, qui eas quas ponimus interpre . Gifol. tandi leges erudita dissertatione propugnare C xena instituit. Quamobrem poeticas quasdam ve-i duit terum interpretationes proposuerunt in exemplum , quae nihil ad eas, quas tuebantur , omnino pertinebant. Exposui, Viri eruditi , meam de optimo genere interpretandi
sententiam, eamque Vobis ut approbarem, rationibus perficere contendi: jam vero, ut
via & ordine nostra procedat oratio, quid in antiquis opinioni nostrae praesidii positumst, videamus: nisi aut ad haec dicere vultis
48쪽
INTERPRETANDI 29 aliquid , aut jam nimis apud vos, commentatus sum . T H v. Nequaquam vero, Casaubone, tua nobis oratio longa videri potest, ut etiam pro Frontone hoc respondeam: ita enim, ut semper alias, sic hodie ista tenere visus es , ut nullus jam fere dubitationi locus supersit. Me quidem ,& si argumentum afferres nullum, tua frangeret auetoritas: at contra tamen fortasse perten
det aliquis , opiniosus videlicet ,&praejudicatae sententiae tenax; cum iis praesertim , quae ante exposita sunt, paulum etiam nunc
deesse videatur, quod tibi ante explicandumst, quam illuc pergas, quo te cogitare dixisti. Cas. Quidnam illud est λ TΗv. Ta-V. a. n. citus citius audies. Praeceptis primum tuis parsim inesse dicet auctoritatis ille, quem obiici. fingimus, Disputator , quibus ne tu quidem'
in Polybii, & longe etiam minilis in Theophrasti Characterum interpretatione parue ris ', remissius enim , non adstricte, nedum ad verbum, auctores te tuos fuisse assectatum, fidum te licῆt, & perpetuum iis commitem praebueris. Ea deinde neutiquam in ter se cohaerere contendet, quae a te sancita sunt; nec ulla enim arte fieri posse, ut na tivus auctoris exprimatur character, si verba verbis remetienda sint, di idem utrobi ve ordo retineatur & collocatio: quae enim Graecorum structura verborum ad aures jucunde accidet, eandem in Latinis inamoenam fore, delumbatam, ac titubantem: pro inde igitur vel a verbis & syllabis , earsim . que situ recedendum , vel ipsam certe aucto
ris sormam ac indolem esse omittendam
49쪽
770 DE OPTIΜo GENERE Nimii praeterea te rigoris ac severitatis fir cesset, qui leges seras iesis Draconis legibus , vel Manlianis imperiis acerbiores ; nec iis enim quemquam, morigerum licet & obsequentem, parere posse: plurimum siquidem singulas inter se discordare linguas,
cum vocabulorum numero & significatione, tum generum, casuum, ac numerorum disesimilitudine; articulorum , provocabulorum , nominum innexione & copia ; conjugationum multitudine; temporum ac modorum ubertate ; Varietate figurarum Ver
rum constructione, & tota ipsa denique analogia , articulis abundare Graecos dc Gallos, eorum inopes esse Latinos; perpaucas iis omnibus esse conjugationes , quarum sera ces sint Hebrari; Arabes etiam feraciores :aorista & activa praeteriti temporis participia esse apud Giaecos, quae apud Latinos de ficiant: nulla ergo quantavis ingenii facultate, nullo linguarum ustrae notitia perfici pota , quin ab auetore saepisti me interpres abjungatur. Hhc accedit esse quaedam uniuscujusque linguae propria idiotismos Grammatici appellant in quae in alienum translata sermonem, perridicula sint, vel novam obscuritatem invehant,nisi longiore verborum circumscriptione temperentur: nam si Graecorum , puta, proverbia iisdem verbis Gallicus reddat interpres, turpiter sine dubio sedabst, ct de se ludos faciet. Hieronymi pronuntiatum est , Di cile es alienas lineas in .pioi . sequentem non alicubi exciderer ω arduum.tietnEuseb. quae in aliena lingua bene dicta βιnt, eu em h -Π in translatione conservent . Significa q
50쪽
um est aliquid unius verbi propriatate, nos habeo meum quo id efferam: . dum quero implere sententiam, longo ambitu vis braedia spatia cissumo . Aeeedunt. Mperbatorum amfractus , as ilitudines casuum, darietate
figurarum, ipsum postremo suum; Θisa dis
eam vernaculum lingvae genus, si ad urebum interpretoν absurde resonent: si ob necessitatem aliquid in ordine, vel infermoae mutavero , ab inteνmetis videbον o eis recessisse . Quae sententiam tuam plane jugulant. Sed & haec eiusdem in Rufinum : Omnis metaphora, fide alia in aliam linguam transferatur ad verbum , quibusdam quasisentibus, orationis sensus oegermina suffocamur. Eadem est ad haec non linguarum omnium inter se discrepantia, & ab Hebraeis, verbi causa, Latina longius, quam a Graecis recedunt; nec ea dem proinde ad quaslibet interpretationes lex pertinet . Adde neminem esse tam obe- is nati si &- stupidi usque adeo stomachi, qui expressam ad verbum ejusmodi interpretationem , fluentem scilicet, dissipatam, &inconditam sine nausea possit attingere: ut ad eam ergo accesserit lector, quam VoleS, obstinatus & χαλκενορος, ut longas trahet oscitationes, ut languor obrepet & fastidium, vixque tandem somnum tenebit: &quem vel minimo auctoris apice fraudare re ligio erat, ei auctorem ipsum excutiet interpretationis injucunditas; ac promissi denique & sperati fructus nimia interpretis diligentia intercident; quos sanε,e6sque ube res percepisset, si aurium delectationi morigerata fuisset oratio . me nimirum , aliivs