Curtii Sprengel Institutiones medicae

91쪽

ratio servetur. Quies magnopere utilis est, ut molliatur corpus iactatione enim et varii motibus augentur turbae magisque illud adstringitur.

Aeris indoles, qui aegrum Circumdat, sit teD1da et tumida. Quodsi fieri potest, vapores tepidi adhibendi sunt, maxime vero, dum articuli obduruerunt, aut universales etiam spasmi urgent Balneis his

vaporariis diuturna mala, quae ex arthritide supersunt, ancylos es, nervorumque distentiones optini saepe debellantur Magnopere etiam iuvat Vapore ex animalibus recens mactatis adhibere, aut recens detracta pelle aegrum involvere, quali modo annesium, ducem Gallorum se carasse gloriatur Larrevus.

Fovendae parteS, quae Obduruerunt, herbis mollientibus et aromatici coctis; sed cavendum, ne frigescant fomenta in cute, sed continuo reiterentur. His quidem abscessu, et tumores durissimi

molliri et i solvi solent.

Balneorum tepidorum, i. e. quae temperient habent i 759 so Fahr. insignis est usa ad molliendas partes, tensionem et spasmos mitigandos, inaequabilem virium dispensationem turbasque circuitus sedandas, dolores leniendos, et perspirationem Culaneam restituendam. Quodsi pulsus tardiores fiunt et molliores, dum aeger balneo utitur, sis pasticae partium strictiones cessant, si caput levius sentitur, oculi clarescunt, dolores sedantur nil praestantius hoc remedio est: si modo tempestive atque rite indicatum adhibetur. Antyilus olim tria potissimum indicantia balneorum tepidorum statuit: c convulsio F nimirum, in-

92쪽

flammationes et dimitiem partium. Optime etiam addit o athinus, lassitudinem, quae e Dimiis Iahoribus nascatur, iisdem balneis tepidis solvi itaque et, qui per totum diem peregrinati sunt, mirifice

recreantur balneo. In moi hi autem praestat iis uti, dum vis vitalis nondum penitus exstincta est, cum vis sensiferae turbae una spatiatis, sebre valida, aestu arido et cute tensa iunctae lunt maxime vero, si quid ex ambitu corporis repercussum est, aut si quid obstat, quominus exanti emata sudoresque critici idoneo tempore Troveni Brat.

Si aucturi mollientem sumus balneorum esseClum, iuvat furfures addere aut a potiem, COCta etiam semina lini aut foenusi acci vel herba malva- Ceas. Quodsi vero vires simul erigere libet, vinum aut spirituosa addimuS. Post balneum laborantes pannis involvi solent, ut sudores prorumpant. Quod neutiquam semper Ophi est, cum saepius ad halneum accedatur, ut humectetur idque omnino irrigetur, quod immoderatius siccum est ut tensam. Sed opus Utique est, ut is, qui aliae usus fuit, quieti semet radat degatque in tepido aere, ne perspiratio supprimatur. Saepius enim balnea tepida apropter nocent, quod aegri perfrixerint protinus ut e labro egrederentur. Id remestium, quamvis utilissimum, saepe tamen inutile est aut noxium, si haud tempestive ad- tithetur sed in id temporis dissertur, ubi iam Vis vitali prostrata est et aeger in nervorum resolutioneS

xitas diuturna partium contrahitur. Agathiri. GPud Oribas coli. lib. IO. C. s. θΗu deinde pertinent praeprimis mucilaginosa Pura Phu ac d 2 - 25. , quae externe ad do

93쪽

lores leniendos, duritiem molliendam et mitigandos spasmos adhibentur; gumme etiam Pharmac. q. 27-29. ; et atinosa et albuminosa ib. . o f. mel et saccharina varia ib. . 57. 59. O. i. ;pinguia et oleosa ib. q. a. s. sapo denique et unguenta 'ς oleosi et variis hollientibus conflata.

Ut internae partes humectentur, Iuu Primum eluitur clysmatibus, quae praete mucilaginosa etiam amara sapOnaCea, tamariae, cardui benedicti, araxata, gramini herba et adices etc. Continent. Quibus continuati pervicax saepenumero obstructio et rigiditas intestinorum optimes debellatur Ut viae orifera humectentur et molliantur, vapore ex erbi mollientibus coctis per infunctibu- Ium attrahuntur, qui insuper eo valent, ut Omica, si quae adfuerit, in ronchia depleatur. Infusam quoque ectarum mollientium et leniter irritantium. quae specie pectorale dicuntuc, hibere suademus In his omnibus tamen cavendum a Britate, quam diutinus eorum remediorum usus facile , adfert.

94쪽

DE iETHODO ROBORANTE a Modus agendia 11ohorans dicitur methodus, quae proxime vires firmare atque em cientiam ipsam ita augere Valet, uti motibus, sensibus et ceteri functionibus quiete et naturaliter perficiendiSi par sit. Quod quidem curationis consilium, ut rite intelligatur, protinus animadvertendum est, robiae vis vitali versari in eo functionum omnium exercitio, quo fit, ut sinibus sui respondeant. Itaque, si tirruili externi neque nimis imitant, neque nimis lacessunt vim sensiferam si haec cuti essicientia ipsa naturali vinculo cohaeret, ut neutra excedat; si motus et automatici et arbitrarii ita perficiuntur, ut sanitatem servent si sensu nec organiCu ne superiores nimis vividi fuerint aut languidi, nec ullo modo allucinantur; si et nutritio et secretiones et excretione Omne hactenu Peraguntur, sicut norma secundae valetu linis id exigit, tum robur partium et notius organismi idoneum adesso statuimus. Debile autem declaramus corpus, infirmana partem, si quid horum omnium a Dorma recedit. Itaque infirmitas nascitur ex oppressis viribus. in LPath. geri. q. 3. Imaxime vero ex inaequabili vissensiferae dispensatione ib. q. 57. . Alia etiam est imbecillitas vis motricis ib. Aio. , alia. Vis sensi-

95쪽

serae ib. q. 56. alia denique vis vegetativae ib. h. i. quarum quaevis denique in debilitatem uni versalem abire potest. ib. g. 64 65. Quibus perponsis Colligitur, quam vaga 11 per

se roborantis methodi informatio. Etenim, etiam si καταχρηστικως roborare dicuntur, quae impedimenta normalis virium exercitii removent, purgantium

exemplo, stinguinis missionis et sedantium; longo

alia lumen est actio earum rerum quae, dum cohaerentia fibrae vivae patitur, a Constricta roborant, ac earum, quae nutritionem promovent, dum vis

vegetativa pessumdata est. Alio modo agunt, quae, dum sensifera vis simul depressa est , erigere vires ac sollicitare solent, a quae , dum ea vi inaequabiliter distributa est, aequabilem conductionem pro

ducunt. 115.

Quodsi igitur, neglectis is curationibus, quae

haud proxime, sed per ambages, ut ita loquar, ro-horant, ipsius methodi modum agendi consideraveris; protinus exploratum habebis , rebus iis , quae et proxime roborant, haudquaquam vi corporis aliquid addi, sed vel partium compagem firmari, vel permanentem organis digestioni inservientibus praeberi stimulum, quo fiat, ut, vi vegetativa idoneo modo

incitata, melius corpus et nutriatur et semet liberetiis rebus, quae offensurae sunt functiones naturales. Pleraque omnino, quae proprio sensu roborantia dicuntur, digestionis vires adeo augent, ut e bono hylo sanguis rite mixtus paretur, vire etiam vegetativas hactenus firmant, ut secretio, ad musculorum actionem necessaria, naturaliter peragatur, consum-

96쪽

tio quoque seu abLatio a Isiduam rationem ad appositionem servet iii t. hys. i. 80. Qi6. E quibus emcitur, quomodo differat haec melliodus tum ab adstringente tum ab incitante. Quippe illa cohaerentia solummodo auo elur, hac vis sensifera tantum sollicitatur, ut vividius semet exserat. Quod si vero remedia roborantia simul in vim sensiferam agunt, OHICOTum nomen CCipiunt, quia naturalem tonum partium augere talent. Alia vero, his fere opposita, vim sensiferam potius deprimunt, ut per longius actionum intervallum reparatio virium promtius contingat. in t phys 9 68.

B. Indicantia. II 6. Princippin loci in in indiCantibus huius melliodi moretur debilitas vera, seu de Ctus vis, ira functiones Corpori rite peragantur. Eam autem adesse, tum ex morbi historia, tum e Causlsis remotioribus, maxime ex ingenio morbi popularis, tum denique e symptomatibus scienter ac studiose comparatis cognoscimus quodli enim sanguinis profusiones aut alia profluvia praecesserint morbum, eum a sanguinis penuria Originem duCere atque verae debilitati tribuendum esse persita sum habemus, maxime cum symptomata congruunt.

Dein verum quidem est, inaequabilem vis sensiferae distributionem, sicut a debilitate vera differt, ita et per se Nequaquam hanc Curatiotiem exigere. trist. Path. geri. q. 56. 5 . Quid quod saepius, si tonica simul sunt remedia, casum habet eorum usus, Cum irregularem incitationem vis ner-veae valde augere OIeant. Neque tamen eo minus,

97쪽

cum fluctuationum earum fons in intemperie an gliosi systematis quaerendus sit, roboran methodus, si idoneus fit selectus remediorum, salubriter mutare gangliorum principum vim Consuescit, ut aequabiliter iterum per nervos imponderabilia distribuantur A victus etiam ratione et animi quiete ac hilaritate exspectare licet vel aequabilem conductionem veIidoneam rationem Consumtionis et appulsus.

118.

Quodsi ossicientiae ipsius imminutio cum forpore vis sensiferae tur ta est, solet haec, quam Brownii adsectae debilitatem indireCtam barbara voce nuncupare Consuerant, ab incitatione praegressa morbosa vel a fortiorum stimulorum actione originem ducere. ii t. Path. geri. . D. Id autem valetudinis adversae genu non oborantem tantum, quam lute patet, methodum, sed incitantem etiarne stimulantem requirit, quoniam, quae emcientiam ipsam auctura surit, Priu agere nequeunt, quamvis sensiferae torpore sublato In apotherapia hac plerumque utendum est indicatione, praesertim post morbos graviore malignosque, qui vim sensiferam

magnopere adfecerunt quanquam interdum Convalescentes nonnullorum organorum teneritate ea ac sensu eo acuto laborent, ut incitantia aegrius ferant. i I9.

Vis enotativa debilitas indicat omnino etiam roborantem methodum, sed, cum plerumque Vis sensa fera sero aboleatur, magis etiam incitata sit ins yath geli. g. b. L cavendum est Utplurimum a tonicis, quae proprie ita dicuntur et ab incitantis methodi connubio Tum nutritio tum oxygenis in pulmonibus consectio pronio venda est, tum etiam

98쪽

idonea ratio absortitionis intestinatis et culanea re stituenda. path. geri. q. 62.

Iniversalis, aequabilis, πυρετος diuturnaque debilitas, omnibus organis infesta, etiamsi per se insanitatem haudquaquam abeat, in praecep tamendare aegrum non solet, nisi maior in singulis oroanis discrepantia adsuerit, aut destructas esse nobilio-xes parte patuerit. ins yath gen. q. 64. 5.)In illa diuturna labe palmaria est regula, roboranti methodo praemittere vis sensiferae incitationem sortiorem, febrem etiam excitare et metasyncrisin mo- Iiri, ut tandem roborans methodus rite adhiberi possit.

Quibus eneratim decursis patet etiam, quae morborum lasses roborantem methodum magis vel minus exigant. Quodsi febrium primo meminerimus, intermittentes poscunt methodum roborantem, dum simplices sunt, ne cum inflammationibus aut sordibus biliosis compositae, quoniam ex atonia viscerum et inaequabili virium Conductione originem ducunt. yath. Dec. q. 38. Nec deserenda haec methodus est, cum sordes astricae ex longiore febris mora nascuntur: utique Commendanda etiam in morbis febrium pedissequis, qui ex eadem lonia et ass-hus abdominalibus Ordiuntur cyath. ρec. q. 39. Si quis vero tumores Viscerum aliasque febrium intermittentium sequelas resolvente methodo adgreditur, is caussam eam amovere mequit.

Quod attinet ad ebres remittentes, melliodus liaec, ut tempestive adhibetur, rutilissima est Sed in

99쪽

in popularibus morbis, maxime qui in typhum proclives sunt, nec initium postulat tiBn indicationem, nec is morbi status, ubi vi sensifera magflopere fluctuat, ne is, qui in perniCiem ruere aegrum prodit. Tempestive confugimu ad roborantem methodum, cum imminuta energia Cum minore vissensiferae incitatione iuncta est. Itaque, si febris semet manifesto remiserit, fractam tamen esticientiam produnt pulsus debiles, molliores, sensus ipsius aegroti, motuum impotentia Culorumque languor Necesse est, M)sit sitis intensa, absint dolores pertinaces, spiritu dissicultas, deliria, aestu internus, anxietas et truX Culorum obtutus. Convelli tamen membra, per se haud contrarium est huic curationi,

nisi e sociis symptomatibus insignem vis sensiferae

incitationem Crano VeriS.

122.

Praestantissimum praebet adminiculum haec methodus in curanda pravitate tumorum, quae in putredinem vergit, acutia fuerit morbus sive longus. Siquidem principem eius vitii caustam dicimus vis vitalis infirmitatem Path. geri. p. 94 , clam Cum protinus nonnulla contagia producant ib. . 4o.), popularium morborum Contagiosorum Curatio roborantibus quoque et Onici remedii saepe perficitur. Quinetiam diuturni morbi, in Putredinem aut aliaria humorum depravationem vergenteS, roborantibus tonicisque ipsis optime curantur. Probe tamen obser-Vandum est, lorporem vi sensiferae cum emcientia deficiente adesse debere, si putredini tonicam methodum opponimus itaque e pulsibus languidis, moblibus, exilibus, ex oculorum obtutu stupido, e VO-Ce tremula et clangosa, e sensuum torpore, Oporibus Continuis, menti Adlaphoria, humorum denique profusionibus Per sudores, alvum et urinam, Par in L F

100쪽

inam cognoscitanti statum, Pii tonica requirit. Ubi contra continuo desipit aeger aut inlamnia ti1rbatur, ibi dolores internatum partium saeviunt pulsusquerint concitati et uti, prius vis sensiferae cincitatio inflammatio quamvis per se cirratione lac potius augeatur quum minuatur, est tamen species quaedam, debilitate producta, quae in gangraenam vergit et ulcera maligna comitatur. PMh. Dec. q. 348. 69. 3o. 34. In hac circumspectissime cognita, roboran methodia unicum praebet adminiculum maxime si decrepitam senectutem , Cachecticum habitum, Caussa praegressa summopere de-Ulitantes, dolorum absentiam et febris validae, ce-Drrimum progressum gangraenae aut dCeriS, Viriumque Prostrationem in praecep ruentem animadvertimetis. Ita etiam agendum iri morbis exanthematicis, si lividus aut ger Color exanthematum, hipothymiae frequentes, pulsus exiles et languidi, pallor frigusque totius Corporis exhaustas via es et vissensiterae torporem signant. Inflammationes diuturnae, quae ulcera interna comitantur, tum demum hanc curationem indicant, Cum febris vel nulla velanitissima est, Cum profusione humorum, soporeso caloris defectu torporem Vis sensiferae produnt In phthisi praesertim ulcerosa delectus remediorum

huc pertinentium neCestiariuS It, iam, quae nu-'eriunt et victus rationem Complectuntur, multo tu,

tius adhibeantur quam quae simul tonica sunt.

124.

Dolores diuturni per se nunquam hanc melliodum postulant, nisi morbi iis iuncti habitum depravaverint, vires infregerint naturae et longam PrO-