장음표시 사용
351쪽
IIa De ministris o eorum o Pise
r 8 Item eadem constitutione cauetur, ut ubi non resident inquisitores, toties t in unaquaque prouincia detur cosist rijs ciuitatum matricula familiarium rvt praesecti urbibus, & decuriones c gnoscant ipsos familiares, & videant, ne numerum excedant :& si sorte s
ditiosi fuerint, aut officio indigni , ut id significent inquisitori generali de sena- tuar quod fieri quoque debet, quoties quispiam in alicuius familiaris locum
subrogatur. Praeterea, constitutum est, ut in omnibus causis ciuilibus famili res coram iudicibus secularibus conue niantur, perinde ac si familiares non es
neantur ostendere iudicibus loci in quo familiaris deliquit, exemplum sententiς aduersus eum ab inquisitoribus latet, cum testimonio publico, quo plane -- stet satisfactum esse sententiae contra eusuper illo crimine latae. 2I Si vero lis oriatur inter inquisitores,&seculares iudices, super cognitione criminis a familiare commissi, tunc res renda causa est ad regiam curiam cum probatione delicti summaria rvt causa cognita per duos consiliarios regios, Malios duos senatus sanctae inquilitionis,sent. Lex eo tepore.ffde milit. testam. J, simpliciter At sine strepitu & figura iudis' In causis veru criminalibus simili res eximuntur a iurisdictione iudicum secularium, & puniri debent ab inquisitoribus,excepto crimine laest maiest
iis, & nesando crimine contra natura,& rebellionis vel seditionis publicae. Itea laicis iudicibus coercendi sunt famialiares, qui cotra lateras securitatis a Principe concessas delisuerint: & qui rebelles & contumaces fuerint aduersus mandata regia, dc proditores & raptores mulierum : & publici latrones, de effracto res ecclesiarum , monasteriorum, vel aliarum aedium, & incendiarii: & qui alia crimina, vel his maiora, vel atrociora commiserint:&qui procaciter,
aut pertinaciter contemnunt regios iudices :& qui eis resistunt,& qui officia
secularia exercentes, in officio suo delinquunt arci Caeterum, seculares iudices compreis hendere possunt familiares, propter illa etiam crimina, quorum cognitio ad inquisitores pertinet: sed tunc Atatim eos remittere debent ad suos iudices, cuprobatione summaria delictorum, idq; sumptibus familiaris delinquetis. Item
eadem constitutione cauetur, ut quoties
familiares deli querint in urbe, aut loco cij causa remittatur ad illos iudices, ad quos eius cognitio pertinere visa suerit:& ab hac sententia supplicare non licet. Praeterea, si discordes fuerint hi supremi iudices in remittendis reis, nec tres in unam sentetiam cosenserint, rex iss se consulendus est. Interim autem custo
diendus est similiaris ab eo iudice , quieomprehendit illum : sed supersedendum est in causa, donec remittatur ad suum iudicem, cui facta declarationestatim restituendus est, si forte ab alio iudice vinctus suerit. Hactenus regia constitutio, data die. i o. de confirmata die isi. Martii, anno Domini. I Fs .axiEx quibus omnibus perspicuuin est , cognitionem homIcidii simplicis af miliare commissi ad inquisitores pertinere . Quid autem adulteri j quidam dicebat, maius crimen esse adulteri , quam homicidii: sed id verum non est. Nam siue animum attendas ad Deso sensam, siue ad reipub. damnum, siue ad facti atrocitatem, siue ad legum P nas, longe grauius esse homicidium, quam adulterium inuenies. f c. si quod q. 3 3. q. 2. Socinus in rubri. de adulti in fine. & noster Pad illain l. transigere. C. de trans nu. 77. J
352쪽
1 3 Atqui non pauci iurisperiti putant scς
uolam iurisconsultum aliud sensisse:v rum illi non bene considerarunt, quid Scaeuolla dixerit: is enim inquit, Matre& uxore haeredibus institutis ita cauit: a te uxore charissima peto, ne quid post mortem tuam fratribus tuis relinquas: scis unum stat rem tuum filium nostru
Occidisse, dum ei rapinam fecit: sed & lius mihi deteriora secit. l. Lullus. matre. T de legar. 2. J14 Ex his verbis extremis quidam malo coniiciunt, deteriora illa suisse adultorium cum uxore testatoris com mssum:
sed is non perpendunt illum, que adulterum esse fingunt, statrem ei se uxori siquam testator neque vocastet charissimam , neque haeredem instituisset, si eam adulterium cum incestu commiasile sciret.
1 1 Quod si quispiam dixerit, adulteriuia ille commissum cum alia uxore testatoris: is primum consideret, nihil tale in specie proposita retulisse Scaevolam rdeinde neque iacta esse praesumenda, neque extraneam personam esse intelligendam, nisi expressa sit. Postremo, illud consequi absurdissimum , quodsmplex adulterium deterius esset,quam parricidium : neque enim illud simplex suit homicidium, sed occidit sobrinum auunculus, idest ex sorore nepotem. D Ls emancipati. Q de col lati . l. si ita. f. Chrysogonus. C. de verbo. oblig. l. Lu-
Uus. g. matre. de lega. 1. l. I .st. de partac. J26 Ergo verba illa , Mihi deteriora fecit, de alijs criminibus adulterio grauioribus accipienda sunt: vel per hyperbole& excellum ab offenso de irato testatore ducta suere: vel certe comparativum pro positivo interpretandum est, ut in illis Martiani verbis, Si seruus uxorem idomini corrupisse dicatur , aut aliud quid grauius admisisse: non enunia in
le grauiora crImina reperIre licebit, qu ea sunt quet Scaevola & Martianus commemorant : comparativum autem propositivo positum cepissime obseruatuest. l. interdum. S. I. ff. de publica. l.
2. f. caeterum. T. vi bon. rapi. l. beniasius. is delegi b. l. i. C. de dolo. vide itaquel. lib. de poenis, causa. i. J1 Sed iam ad inquisitorra, aliosaue ministros reuertamur: quorum officia casint perpetua, necesse est ut interdum rationem suorum muneru reddant: quod
valde quidem utile est, ut qui male secerint, puniatur; qui autem Den laude& praemium consequantur: denique Uti omnes cautiores fiant, est enim commodum ut animi pedeant, neque eis quid quid velint, etificere liceat: ni ut Arist.
ait , Licentia quidquid libet agendi , . non potest malum quod est in quoquo
homine cauere. Erant & Athenis magistratus logistae, quibus omnes magi stratu suncti, intra triginta dies, quam magi stratu decessistent, administrati nis rationem reddebant: praeco autem proclamabat his verbis : Quis vult talem tali sun istu magistratu de Mite e vitae accusare iacinoribus & qui accusare volebat, admittebatur. Huius quoque rei meminit Plato lib. 6. deis lib. hoc verborum tenore: Nemo m-
examagistratusve sit , qui gesti ossicii
rationem sui non referat, praeter eos , qui regum instar finem rebus imponui. Obserua exceptionem a diuino Platone positam, qui indecens este iudicauit , ut jupremi iudices malevolorum calum mis, sicut caeteri iudices , exponantur. l. i. C. ut omnes iud. tam ciuil.quam mil. Aristo. 6. polit. c. . J i28 Solet igitur creari magistratus, qui vi- sit et inquisitores, S omnes alios ministros: quem ob eam causam visitatore
appellant. Hunc Plato eligendum esse RR censer,
353쪽
su De ministris Deo, um Uyciis
censet, virum pene diurnum, quem id uenite dissici Ie esse sitetur. Creandus ergo est ad hoc munus vir aliquis mo- tribus de erudit Ione conspicuus, & aeta tis maturae : is ut apud Platonem est in omni virtutum genere cunctis excel-Iere debet, quique non pauciores, qua quinquaginta, natus sit annos. Is vi litare omnes inquisitorum prouincias,&quidquid correctione dignum cognouerit, ad inquisitorem generalem de senatum referre debet . Fines mandati di ligFnter observet, nec sit hospes eoru m, quos visitat: neque ab eis aliquid accipiat, neq; per interpositas quidem pe sinax. Si vero unus non sufficit, alter
vel plures elisendi sunt. Poetus Phrasea
apud'Corn lium Tacitum lib. II. an. nalium inquit: Olim quidem n5 modoptator, aut consul, sed priuati etiam
mittebantur, qui prouincias viserent,&quid de cuiusque obsequio videretur, referrent; trepidabantque gentes de aestimatione singulorum. Solus, ut audio, Hamis meus auunculus Daciscus Si- mancas ecclesiae Corduben. Archidiaconus, vir profecto reipublicae non poenitendus,hoc munere si ne collega hactenus stinctus est : nam priuatim hodie creari solet visitatores quoties In aliqua prouincia id expedire videtur. Plato. I a. de legib. . instrv. Tolet. c. 3. J29 Praeterea, prohibitum est inquisitoribus & ministris, ne quid emant ex b nis publicatis, etiam si publice vendantur . Qui vero aliquid emerit,quamuis
Id faciat palam & bona fide, nihilominus in sententiam excommunicationis incurrit, de cetum aureorum mulcta puniendus est. . instrv. Toletana. c. 23. J o 'Item , omnes ministri sanctae inquisitionis iurare tenentur coram inquisitoribus & episcopo, seu eius vicem gerente : quod officia sibi commissa fideliter
exercebunt: quod alii quoque magistratus & ministri reipub. similiter iurare solent. f Clem. i. g. porro. de haeret. l.
rem non nouam. C. deludi. l. iubemus.
2. de emaar. milit anno. lib. i L. & illae Ioannes de Platea. J IJ Iurant praeterea inquisitores, consultores, & caeterI, quod arcana omnia H.
det Iter celabunt, quς si quis eorum pro dere ausus sierit, dignus prosecto est qui officio priuetur, & aliis etiam poenis, pro crimitii, quat late puniatur:na id grauius delictum est genere suo, quasurium . Quamobrem sapienter admodum vetus disciplina regum Persarum , silentium vitae periculo sanxerata Et sicuti Qxurtius lib. 4. memorat, Lingua grauius castigatur,quam ullum probrum, neque magnam rem sustineri poste credunt ab eo, cui tacere graue sit. quod homini facillimum voluerit esse natura. Unde apud eosdem Persas, Nemo consilio tum est conscius, praeter optimates taciturnos & fidos, ut Ammianus Marcellinus. lib. 2 i. est aut hor. Ex omnibus, quibus humana pectora serijs grauibusq; complectuntur affectibus,nullam difficiliorem credit Fabius, declamatione. i'. quam silentii virtute, adeo promptissimo sermone facile d linquimus: additque non prodere secretum, primam suille sapietiam in priscis
illis morum mentiumq; rectoribus. q. instrv. let.c. . Domi. Sol. lib. de ratibne tegendi secretum. q. I. Ioannes Boliem ius lib. s. de moribus omnium gentium c. 24. Angelus in . l. athel etas. S. calumniatori de his qui not. insam. Brunus lib. 3. de legat. c. 2. J . f.
1 Addendum eodem est,quod magistratus & caeteri ministri, qui reipub. consilijs intersunt, usque adeo arcana omnia fideliter custodire tenentur, Ut ante pati
debeant Qitunarum de vitae dispenda, quam
354쪽
quam ut ea volentes, inuiti, aut coacti revelent . Nam cum acrcana reipub. snt propter salutem uniuersorum , ab illis usque ad animam de sanguinem custodienda sunt, quibus tota respub. ar cana sua committit, & honores atque
stipendia pro ossicijs tribait, de qui iureiurando fide suam in idipsum aluinrxerunt . Quod quidem tanto magi seruari debet, quanto res ipsa, grauior&periculosior sit: puta, si torqueatur
quispiam, ut earum rerum arcana reu
set, quae in sacro inquisitorum foro aduersus haereticos decerni solent. Soroprope finem de rat . ita secre.J3 3 Salaria inquisitoribus & ministris a repub. soluenda sunt, cui magno quidelabore, sed maiore utilitate inseruiunt. Cui libet igitur inquisitori praefinita siti sexaginta millia annua, hodie centum Inrilia ni morum: quorum quilibet clumantur duobus nuinulis aereis, quos albos vulgo appellant: iudici bonorum publicatorum triginta millia: prom iori fiscali totidem: tabellioni sue nortario triginta: executori sexaginta, receptori totidem : nuntio viginti millia rcustodi innitam decem millia: medico quinque millia: quae salaria pollunt gu- geri arbitrio generalis inquis toris,&soluenda sunt a receptore temporibus
praefinitis: qui si secus secerit, priuari poterit ab inquisitoribus ipsis officio.
. instrv. Tolet. c. a. de instrv. s. valdolitana. c. I 3. JI Haec omnia salaria soluuntur ex bonis publicatis, Ic pars tertia praestari debet in principio cuius I, quadrimestris ede exinde deberi incipiunt, ex quo ii dices & ministra proficiscuntur ex domibus suis ad negotia huius sanetae inquilitionis tractanda : quod si moriatur ante quadrimestre completum : nihilominus eorum erunt, nec ab haeredibus
Mrepetenda fiant. l. legatus anis quai
E de legatio. l. i. g. diuus Seuerus. Oextraordi. cogni. l. sed addes. F. vltim. T locati. a. instrv. Hispalen. cap. 1. l. . tempus .ff. de vacatio. & excusatio. mu nerum. J31 Illud prudenter admodum instructionibus continetur, ut inquisitores & c eri oes minii tri per se ipsos officiis inserviant, non autem per substitutos: atque id quidem iustissime, quia eorum industria eligitur, non aliorum : nec iustitia ritur, ut alter onera subeat,alter veroi pendia & honore ferat. Recte igitur Alexander seuerus dicere saepe solitus erat, eos esse promouendos, qui per se repub.gerere possent, non per assiestares:& vnu in quemq; id agere debere,quod nosset. D 3. instrv. Valdolita.c.vit. Aelius Lampridius in Alexandro Seuero. l.vit. de excusa. tuto. l. nullus qui nexu. C.de
duc tollen. c. vlt f. i. de ossic delegat. 36 Mini lici autem abesse non debent, niti prius veniam ab inquisitoribus imp trauerint, quam illis concedere possunt,
usque ad viginti dies duntaxat: qui vero abiens fuerit ultra viginti dies, aut v nia non impetrata discesserit, salario priuetur et & absentiae ministrorum . scribantur, & salaria illis non soluatura receptore , nisi libro a Ssentiarum inspecto e dc ita senatus epistolis quibusdam scripsit. 7 Praeterea , cautum est multis instructionum capitulis, ut nunistri omnes suis stipendi js contenti sint, & munera non accipiant, ne poculenta quide, aut esculeta: qui vero accepisse aliquid conuictus fuerit, officio priuetur, duplum soluat, in excommunic tionis sententiam incurrat, ac dece millibus numis mulctetur edi qui ex ministris id sciuerit, de inquisitoribus non reuelauerit,
355쪽
stra De ministris γ eorum gyci sim t. XL L.
ijsdem poenis subiaceat. r. Instru . Hi-n en. c. is. & instruct. 2. c. I. dein- h. q. Toleta. c. I F. & I 8.J38 Ad haec, nemo esse debet minister huius sancti ossici j in ea prouincia, in qua inquisitor sit eius cosanguineus, vel do minus. Prohibitum quoq; est, ne qui Dpiam ministrorum alicui negotiationi se immiscear, neque id sicere possit per
Inter postas personas: Pr veru contra secerit, ossicio priuetur, de viginti millibus numis mulctetur: & qui hoc non prodiderir, excommunicetur. f . instr. Toleta. c. I 2.&in fine omnium instructionum scriptarum , & in impressis L. it. confert. l. militem. C. de procurat. l. milites. locati . l. r. 8c illic glo.
39 Si quid autem leuius commiserint hi ministri, ab inquisitoribus puniri debent : si vero aliquid grauius in ossicio admiserint, ad inquis torem generalem di senatum referendum est: ut si causa id expostulet , ossicio illos priuet, quae poena iure recepta est, ut qui delinquut in ossicio, priuentur, aut interdicantithillo. f t. instruct . Hispalen. c. 27. I. I. de legatio. l. si aliquid .C. de suscepto. &
6 Prohibitum quoque est ijsdem instru puniri debet ab inquisitoribus, de relinob causa in eode libro statuebat, ut qui
duabus artibus vacaret, vinculis, mulcta, expulsione, unam tantum complecti cogeretur. Et lib. 1. de repub. idem Plato ait,impossibile esse, unum plures
artes bene exercete . Et rursus lib. I.
eiusdem operis: Singuli singula recte conficere possunt: plura vero minime. Quod si quis plura tractare aggrediatur, in singulis ita deficier, ut in nullo
euadat egregius. Et Arist. lib. 2. politi. Prauum videri ait, ab homine uno plures magistratus peli: unicum enitia ab uno optime perficitur opus. Et it rum lib. 4. Proiecto munus quodq; melius, s quis uni tantum procurationi vacet, obitur, quam si multis negoti, dia sineatur. Xenophon quoque lib. 8. de paedia Cyri, scriptum reliquit: Fieri nopotest,ut qui multis utitur artibuς, is homo omnia pulchre iaciat. f 4. Instruct. Toleta. c. I 8. Arist. 2. polit. c. s. de lib. .c. I J.T homas ii . . de regimi. princi p. c. 1 o. i. si plures.st.de pact. c. 89.distin. l. quisquis. C. de potat. l. hac par. de prin
3. Lucas in l. omnes iudices. de dec rion lib. IO. JQuI occidit aut vulnerat ossicialem ,
Arctionibus, nequis duobus ossicijs prae sit, neue dii obus fruatur salarib. Quods in omnibus officiis publicis, bc benefici)s ecclesiasticis seruaretur, longe prosecto melius rebus publicis consultum
esset: neque enim occuparet unus, quae multis sufficerent et neque multi deficeiarem, ubi unus non sumett. Unde Plato lib. 8. de legibus: Duas artes, inquit, aut studia duo diligenter eicerrere humana natura non patitur. Nemo etiasatis potest arti quidem uni vacare, de alterius artis opilici praesidere . Quana
qui cur te seculari, si crixe fuerit dignumorte : δc ita Leo X. constituit, de eo iure utimur. I Alber. li de secreto.nu. , JPius U.edidit constitutionem iustissimam aduersus eos, qui occiderint, Ve berauerint, vel perterrefecerim ministros sancti offici, vel accusatores, de- nunciatores, vel testes. oc cotra eos qui incenderint libros, aut scripturas pertanentes ad officium,vel ad causas sanctet inquisitionis: quam,quia longa est, hic non adiunsimus: sed in fine huius operis impressa inuenietur De
356쪽
1 Haereticus occultus an sit extommunicatus ipso iure. 3 Haeretici pure intellectualem, non incidere in sententiam excommunicatio vis, ineologorum fere omnium sententia en.
Ecclesia non habet potestatem super M. ctus solos interiores.s Ecclesiam non habere potestatem superactus solos interiores, multis argumentis probatur. 6 Ecclesia quos actus interiores punire et prohibere soleat. 7 Haereticus qui baresim quam corde concipit, ν o ot siripto parit, licet occultissime, in sententiam excommuni ineationis incidit. 8 Nereticus pure mentalis inueniri potest, contra Pigbium. si Haereticus pure mentalis, qui haeresim occultissisnam amico detegit ab eo com lium petens, an incidaet in excommin
Io Haereticus pure moralis an incidat in excommunicationem, tames perio cum dixerit, se aliquando banc aut illam haeresim credidisse. ii H rem pure mentalis, qua nunquam
prodνι in actum exteriorem, non eget
absoLtisne inaustorum. I 2 Hareticus oceultus qui alios inficit, doni natim iudicibus indicari. I 3 Hareticus occultus an seipsum prodere
r Haereticum se quiθiam esse confitens in foro pomitentiae, O neq; paenitentiam Vere, neque alios quos scis haereticos esse prodere volans, an indicari possita sacerdote .is Haeresim in confessi edictam, quando sacre tes iudicare debeant. i s Haeretici Mi puniuntur, solent esse o culti formidine pane ct ut eatholicos decipiant, σ ut aliquid magni se diascere existiment, latenter praedicant. i 7 Acta in iudicio cum haeretico occulto nosmi ipso iure nulla.
VLTis AR AM crime aliquod occultum dicitur: nam est crime per se occultum , quod nihil habet unde possit
ab hominibus cran sei: hoe est crimen, quod sola cogitatione comittitur, & solo corde retinetur , nec voce aut Opere extra procedit. Est& crimen occultu m per accidens,quod extrinsecus progreditur,sed testibus probari non potest. Hoc aute crimen qtaebuis occultissimum sit, posset tamen ab aliquo naturaliter audiri , aut videri.
Crimen quoq; occultum dicitur,quod plene probari nequit r&illud ite quod
non est manifestum , aut notorium. Dc. vestra. de cohabit. clerico. & muli. dc illic interpretes. Alion. lib. 2. de t. leg. pe .ca' viti.IQuaeri autem solet, an haereticus occultus excom municatus sit ipso iure,&in alias etiam poenas incidat, contra hecloicos statutas. Cui quaestioni simpli
357쪽
citer iurisperit I respondent, quod etsi hi
resis occulta sit, nihilominus occultus haereticus incidit in illas poenas. Qui si hoc putant verum esse, cum haereus natura s ua eii occulta, id est pure mentalis siue intellectualis, proculdubio vehementer errant. Sin autem de occulto, loquuntur, quod opponitur proba- Fbili, aut notorio, sententia eorum vera erit. Sic igitur accipienda est horum iurisperi totum sententia. Ioan . GOsre. Raimun.&glo. in Clemen. I. 3. verum. de haeret. de inibi Paul. Stepha. dc Ioan . Imole. nu. I 8. dc Cardin. in F. vlti .lle. Abb. Ioan . de Anan. δc Felin. in c. vlti. de haereti. Andre. Tiraq. in l. si unqua.
C. de reuocand. donation. verbo reuertatur. nu. 2 O. J3 Nam quod haereticus pure intellectualis, qui nunquam haerelim protulit, noincidat in sentetiam excommunicati
nis , neque ob eam rena subiaceat iudicio ecclesiae, aut iurisdictioni ciuili,constans dc recepta theologorum sententia sere omnium est r quam frustra impu-f0 re conatur Arnaldus Alberi inus.
Petrus de Palude. in lib. 4. semen. distinct. 13. Antoni. 3. par. sum. lit. 26. c. q. Angel. in sum. ver b. haereti. nu. 2. Siluest. verb. excommunicatio.7. Caieta. verb. haeresis. in fin. Ioan . Dri edo. lib. 3. deliber. Christ. pagi. 6o. Alson. lib. a. de iust. hareti. puni. c. I a. & iterum lib. a. de pote. leg. pcen. cap. vlli. Hermas. lib. 2. de instaur. religion. c. 6. Soto. in lib. 4. semen. distin. 2 2. q. 62 arti. 3. contra Alberti. lib. de agninasser. cat. q. 33-J
Maxima de praecipua ratio huius pro- poseionis est, quia ut cocorditer Theologi docent, ecclesia non habet potestatem super actus solos interiores, neque illos si a iurisdictione, dirigere, proh here, aut punii epotest. Γ Gerson in rogul. morali. Duran. In lib. 4. sentent. dist. I r. q. 8. Petrus Palud. ibidem. distin. 13. & Almain. distin. I T. q. .art. 3. dc iterum tract. de potest. eccies. c. I O. 8c rursus tract. de aut ho. eccles. c. s. Caietan.& Fran. Victo.super Tho. 2.2. q. I I. artie. 3. JQuae sententia multIs argumentis vr-
feniissimis comprobatur. Primo,quia eges humanae gubernare nequeunt cogitationes hominum , neque illas iudia care,quia eas non cognoscunt. Ad hq ecclesia nunquam via est hac potestate, ergo eam non habet: nam otiosa est potentia,quae nunquam aliquid Operatur. Praeterea, ecclesia nullam potestatem , aut iurisdictionem exercere potest per
solos actus interiores: non excommunicare, non absoluere, non sacramenta
aliqua ministrare: igitur neque potestatem habet super actus Interiores. Dpinde verum ac tritum prouerbium est, quod ecclesia non iudicat de occultis. Ad postremum, occultorum actuum cognitio soli Deo reseruata est, neque enim iuxta intuitum hominis Deus i
dicat: Homo naque videt ea, quae ariparent , Dominus autem intuetur cor.
Accedit Paul. Apostol. qui ad Corinta scribens inquit: Nolite ante tempus iudicare, quoad usque veniat Dominus qui manifestabit consilia cordium. l.
cogitationis. de poen .c. tua nos .c. sicut. des mon. c. humanae aures. 21. q. s. li. I. Reg. c. I 6. dc I. ad Corin. c. 4.J Contrariam tamen opinionem defendere conatur Hadrianus pontis. Mo.
lib. quaestionum , cui subscribit Albe tus Pighius. lib. 6. hierarch. ecesel. Sed argumeta illorum facile refelli pollunt: nam etsi ecclesia non unquam prohibere aut punire videatur actus interiores, non eos solos tunc intuetur, sed actus alios exteriores, quorum inretiores vel
358쪽
sunt causae, vel rationes. Nam Interior actus duobus modis cosiderari potest rpriori, per se tantum, puta cum in solo eorde nascitur & co summatur,& extra non procedit, quo casu loquitur theologorum agmen: posteriori modo considerari poterit simul cum actis exterioribus tanquam causa commissionis, aut omissionis illorum: tunc autem perspicuum est, quod iudicio & iurisdictioniecclesiae subiiciuntur, ac iudicum etiam secularium . Verbi gratia, propter actu aliquem exteriorem inquiri poterit de Intentione de voluntate, de scientia vel ignorantia, ac de alijs id genus: caeterusolus actus interior, sine actu aliquo ex teriori , non subi jcitur humanae legi. Hadrian. quolib. 8. Alberi.Pighius.li. 6. hierar. eccl. c. 6. J Theologi omnes uno ore fatentur , quod is, qui haeresim , quam corde conceperat,verbo aut scripto pepererit,quauis id clanculum, & occultissime secerit : nihilominus eo ipis in sententiam excommunicationis incidit,& aliis poenis haereticorum obnoxIus est. Nam etsi eadem omnino causa esse videatur hu-dus haeretici, Sc illius qui haeresim corde
occultat, differentia tamen inter utrumque magna est; occultum enim per senabet ex propria natura, non subesse cognitioni sensitivae, ex qua incipit humana cognitio, secundum quam ecclesia
iudicat: occultum vero per accidens,
subiacet sensibus humanis, etiam si testibus probari nequeat. Quam ob causam huiusmodi occulta si iudicantur
ab ecclesia, occultis peccatoribus excomun icatis: quod tamen de alijs occultis
pure intelletiualibus nusquam ab ecclesia factum fuisse legitur: ut non immerito recepta sit a doctissimis hete dis, serentia, quae apud plurimos de prudentissimos durat. tomnes theologi supra
citati. e. porro. de senti excomm. c. clericis. de immu . eccl. li. 6 glo. in Clem. 2. f. Ver um. de haeret. JNeque audiendus est Alberi. Pighius
loco prςnotato, negans inueniri posse haereticum aliquem pure mentalem': quia statim haeresis consummata, ut iule ait, prodit exterius, neque potest celari, si electio errori coniuncta, efficax persectaque sit. Ego vero non sane dispicio, quid prohibere possit ne ii resis
consummata retineatur in corde, aut hς reticus pure mentalis propter metum,
aut pudorem, vel ob aliam quamlibet
causam celare tamen haeresim nequeat.
Nam quod solo corde cosum mari possit haeresis, non puto ipsum Albertum Pighium inficias suilla ituru: sicut enim
fides virtus est, quae perficitur interius, sic ex opposito haeresis intime consummatur solo dissensu interiori cum consensu impiae voluntatis: quemadmoduCaietanus tradit , & ante illum docuit Bal. Errauit tamen in alio Baldus putas
haereticum pure mentalem excommunicatum esse, de haereticoru pinnis coerceri posse: quem recentiores quidam pari errore secuti sunt. Sed ut paulo ante dixi, ea opinio concorditer ab omnibus, iure quam optimo iam pridem explosa est. scatet. 2.2. q. I I. art. y. Bal. in l. Si quis non dicam rapere.C. de episcopis.& cleri. Ioan de Ana. in c. si quis epit copus. de haeretic. Ludovi. Careri. traist. de hqret . nu. 87. Albert. lib. de agno. asser. cath. q. 1 F.JPeregrinaquςstio est, an hqreticus pure mentalis, qui coram inquisitoribus occultissimam h resim confitetur, vel
eam reuelat amico, petens ab eo conmlium, incidat in excommunicationem
propter illum actu in exteriorem. Cui respondit Franciscus Victori talem hereticum excommunicatu non esse,quia exterior
359쪽
exterior ille actus est bonus,& hereticus non protulit haeresi m asiarendo illam, cui sententiae vehementer assentior: illud quoque addens, multo magis eandem sententiam lotum habere, cum het reticus in sero sacro poenitentiae intellectualem haeresim consessus fuerit:quia non modo actus ille bonus , sed pius etiam , dc extra iudicium humanum est. Fcan. Viistoria super ThO. 2. 2. q.
tr. am 3. c. si sacerdos. deos E. ordin. Couaru .in. c. peccatu m.dereg. iur lib. 6. pari. 2.reg. I .nu.7 .vide Chrys. I epist. ad Hebrae. homil. 2I. colu .vlli. lio Illud autem maiorem dubitandi r
tionem habet, quod idem ille celebris theologus addit, haereticum scilicet pure
mentalem excommunicatum non esse,
tametsi per iocum dixerit, se aliquando hanc, aut illam haeresim credidisse:quia non asserit haeresim illam , sed tantum narrat, aut refert. In qua equidem opinione subsisto: nam qui aiunt suis cere
qualemcunque actum exteriorem,ut liqreticus incidat in excominicationem, non addunt, necessariam esse assertionem in illo actu. Accedit eodem, quod in re tam seria iocus execrabilis est: nam
ut alibi quoque retuli, patitur ludum sera, fides, oculus. Fauet nihilominus illi opinioni vulgare iurisperitorum prouerbium : Qui
declarat, narrat, aut reseri, nil noui facit . Quamobrem sertassis haec opinio benignitatis gratia defendi poterit. l.
nam ludus. ad. l. Aquit. l. haeredes. g. I. de testamen. l. adeo. F. cum quis. de acqui. rerum domin. Jii Ex distinctione supra scripta inter o cultum per se,& occultum per accidens colligenda est vera intelligentia cuiuiadam capitis primae instructionis Hispalen . ubi cum generaliter primum tr
datur sernia publicae abiurationis,dcinde haec exceptio ponitur: nisi crimenvsque adeo fuerit occultu m,v t solus poenitens illud sciat, nec ab alio reuesari
possit: tunc enim secreto reconciliatus,
absoluendus est. Hoc inquam intelliagi debet, cum haereticus intellectualem haeresim protulit, vel scripsit, de nullus eam audiuit, vel legit. Nam haeresis pure mentatas, quae nunquam prodij tinacium exteriorem, no eget absolutione anqui sitorum, neque abiuratione, aut
reconciliatione : sed susscit eam pro-rio sacerdoti confiteri, & ab illo benectum ablatutionis impiniri potest. t Prima instructione Hispalen. cap. s.
Di recto. inquisi. B. is s. J2 Caeterum, etsi occultus haereticus sit, . qui alios inficit atque peruertit, potest ac debet statim iudicibus indicari, nulla praecedente monitione: quia subuer- sus est, qui est huiusmodi. Alios occultos peccatores monemus Ze corripimus ut resipiscant, ut eorum existimationi contulamus : caeterum de pertinaci haeretico, qui perniciosissima reipublicae pestis est, qui spirituale venenum propinat catholicis, nulla spes conuersionis est : quamobrem publicum bonum ,
tr ferri debet bono illius priuato . Et
aec est constans theologorum de iuri se peritorum sententia, quam de Leo ille masnus probare videtur, sermo. . de collectis, dicens: Manichaeos ubicunq; latentes vestris presbyteris publicate et magna est enim pietas prodere latebras impiorum,&iplum in eis, cui seruiunt, diabolum debellare. Tum addo triar Vnum quod haereticus non in te, sed in Deum peccat: Alterum, quod non stater. sed hostis est: Tertium , quod qui
ecclesiae non credit,is neque te corrigentem audiet. ThO. 2.2. q. 3 .artac. 7. Hostien. in sum. lit. de hqret. col. 4. in DO In. c. de testib.cog.Gonsal. de hqre. praui.
360쪽
1 9. Alberi. Pighi. lib. I .hierar. eccle. c. . Alis. lib. 2. de iust. haeret. puni.c. 23. Soto lib. s. de iust. de iur. quaest. F.art. I.
Vide titulum de denuntiatione. Jt 3 Quaeri autem solet, an haereticus o cultus teneatur seipsum prodere, cum in generali inquistione interrogatura iudice, utrum sciat aliquem haereticumelle, idque fit nulla praeceden te infamia. Prima fronte videri posset, quod talis haereticus teneatur seipsum prodere: quia quoties iudex iuste interrogar, t ties subditus debet illi dicere veritatem.
At in proposita specie iudex iuste inquisitionem generalem facit. Nihilom Anus tamen contraria sententia verior de
benignior est: Iugii enim Domini suaue est, de onus eius leue: esset aute res grauissima, obligare aliquem, ut se prodat sine indici js interrogatus . Quam ob causam beatus ille Chrysostomus super epistolam Pauli ad Hebraeos, scrIptum reliquit: Non tibi dico, vi ie prodas in
publicum, neque ut te apud alios accuses, sed obedire te volo prophetae dicenti: Reuela Domino viam tuam : neque
enim quispiam seipsum prodere tenetur , iudici iniuste interroganti: iudex autem nisi praecedant indicia, non iuste
interrogat istum laquam reum,sed tanquam testem. Quamobrem poterit reus
iuste celare crimen dices, nescire se quis secit, quia non sic scit, ut dicere tene tur. I c. quis aliquando. de poeni. distin. i. Chrysosto. in episto. ad Hebraeos. homi. 3 r. l. pe. &ad popul . Antioche.
x Deinde quaeritur, si quis in sero poenitentiae confitetur, se haereticum este, de non vult agere de tam graui crimine poenitentiam, neque alios prodere, quos
scit haereticos esse, quid tunc faciet la-
eerdos A lbericus, de quidam alii respodent,quod poterit hoc reuelare illis, qui
modesse possint, de non obesse. Sace dos enim, ut isti aiunt, tunc non est astrictus sigillo consessionis, quia haereticus non vult agere poenitentiam, Sed haec opinio, aliissima est, quia sacerdos eo etia casu obligatus est sigillo lacra meti, quod ei nullo modo frangere aut aperi- rre licet. Neque enim potest unquam tagraue periculum ecclesie imminere,quo non sit grauius violare huius confessi
mis sacramentum. f Albertc. post Ray.
inrub. C. de haereti. nu. 8. contra illos est Hostien. in summa. tit. depcen .f. in quo tenentur. Archid .in c. sacerdos .de poenit. dist. 6. Alex. Ales. . par. q.78. memb. 2. art. l. Gerson sermo. de poenitentia. S iterum sermo. I. contra superbiam. omnes Theologi lib. 4. senta dist. 11. Martinus Nauarrus referens plures in eodem c. sacerdos . nu. II sis Ioan . Medina lib. de poenit. titu. de conses. cel inda. Domi. Soro. lib. citato supra. memb. 3. q. 4. Alberti. de agnos. assertio. catho. q. 1 F. Sc lib. de secreto. mum. 1i I. dc est communis omnium
sententia. Ji s Addequod si liceret tales h reticos i
dicare , deterrerentur illi a lacramento consessionis, de paenitentiam non ag rent,nec alios hqreticos proderent:ec trario autem sacerdotes possunt salutaribus monitis confitentibus prodesse, ac bono communi consulere, praedicando in genere cotra haereticos , dc admonen-do generaliter inquisitores, id alios iudices . Caeterum, species una duntaxat excipitur, in qua licet haeresim In consessione dictam reuelare: nimirum, cum haeretici simulata consessione, haereses suas persuadere conatur ipsis mei face
dotibus: quod nonnulli haeretici Lutherani tentasse dicuntur : in qua sola sp ss cie v