장음표시 사용
671쪽
reddere depositum: proinde praeror has cy'sas ab aliis separat . itaque cum generaliter actio depositi sit ciuilis in simplum. hoc catu datur lictio praetoria in duplum. Altera conditio est, ut reus ex tuo dolo conueniatur, siue sit ipse sdepositarius , siue heres depositarij , id est, neget se ac-ccpille depositum: quoniam haec actio in confitenti est in simplum , proinde rei persecut'cia : m irificiantem' est, in duplum , consequenter poenalis. infra hoc rit. f.
6. 13. . D L Regula est. Actiones personales ex delictis partim
is sunt poetistes, ut actio furti. g.ex mal filis. O supra, oblig. sua, ex del. 6. νυ. partim rei persecutoriae, ut condictio furtili , qua datur contra furem. Verseo contrali credem furis. 1. de condia.furi . t. s: T. f. eon ictio) &aelio rerum amotarum quae coniugi lariit aduersus con:ugem, ob tes diuortia causa amotas. r: r. mot.ι mulier. 2. r. s. en. sed in contextu Instit. tax tum fit mentio condictionis ε I'. furtiuae.) partim mixtae , ut acti' vi bonorum raptorum.f. et latit. M in I rinc. I butra de vi benor. raptorum , in prine. &actio legis Aquiliae. vers. ed Θ leg s. I supr.ae lege Aquuia. 6... hi autem. I U. Regula est: Actio ex testimento, uno casu est . mixta, id est, cum petitur legatum, vel fidei commissum Ec clesiae, aut alsi loco pio relictum. vers item mina. de cbtig. qua quasi ex contr. aulam legatum
non solum actione personali ex testament',sed etiam rei v1ndicatione peti possit. upia tamen dubium non est ; quin hoc loco Imperator loquatur de actione ex. tellamento, quia iam dixit in princ.9. 'et persequenda , omnes actiones in rem esse rei persecutorias, ac deinceps dea tron bus in pessonam loqui coepit' . .s I ertio in s. quadan, tractat de actionibus mixtis in altera significatione , id est . quae simul sunt. in rem & ih perso. nam:atqtie harum tria exsmpla proponit, Videlicet actionem familiae erciscundae, communi diuidundo , & finium regun
Nota I. quia Iustin utitur verbo videntuν, quod est ambi-' guum, & modo rei evidentiam ac certitudine, modo improprietatem significat, Donellum existimare nullas revera esse actibiles mixtas i i hac significatione. nam has , quae in contextu proponuntur, Videri quidem mixtas, ut Iustinianus v loquitur, sed reuera esse tantum perionales putant.haec sen-
672쪽
tentia non minus salsa quam noua est. tantilm enita abest,ut hae actiones sint mere personales, ut actio familiae erciscundae & actio continui si diuidundo, magis sint in ream , quam in personam, principaliter enim sunt in reai, & ratione accestionum di euntur esse in personam, ut mox declarabo. Praeterea petitio haereditatis, quae vocatur mixta in persisnam. C. de petitio. harad. l. r. quan dicatur non solum esse in rem,
sed etiam in personam: haee inquam actio dicitur esse in
rem .F. est . fit. ι. -a Alego x s. 6. petitio. ubi non habet locum subterfusium Donelli: quia Iurisconsultus non utitur verbo videri, ted verbo esse, Se diserte ait esse in rem,sed Do-nelliis ad hanc legem non animxduertita Nora II. has tres actiones,quae in contextu proponuntur, esse duplices;quia uterque litigator dicitur esse actor,& reus
Nota IIL in omnibus his iudiciis iudicem posse ex bono& aequo, id commodius videatur Partem unius adiudicare alteri, ita ut eum cui adiudicat, inuicem in pecuniam condemnet voc in quibus. infra de οβι iudic. 3. si familia. cum tribus f f. sequentibus. N a IV. has actiones esse in rem quatenus quilibet suam portionem petit ; & esse in personam ratione praestationum Personalium: ut quia aliquis condemnatur , eo quod in re conviami damnum dedit, vel solus fructus ex re communi percepit, vel quia socius in rem communem impendit. Specialiter de actione familiae ereiscundae Iuuin. duo do-ε et.Primo docet quibus haec actio detur:&inquit dati cohedibus, quia scilicet heres contra coheredem agit. Nota,airectam actionem dari veris heredibus, siue sint heredes ex testamento,sue ab inteffatoss.s-iι. erctfl. .in princvtilem autem competere illis qui sunt loco heredum veluti fideicommissa iis. f.ood. Li. 6squarta. t. ρέ θ' eius. 14. f. r. Secundo docet, quid in hanc actionem veniat. &' ostendit, hac actione diuidi hereditatem idedque vocatur aetio familiae erciscundae, quia familia hic signῆficat hereditatem:ercisDcere, autem est diuidere.
Nota I. hereditatem proprie loquendo distingui a rebus
hereditariis, quamuis Seneca propter iuris imperitiam derideat hanc Iureconsultorum distinctionem. etenim hereditas
673쪽
d . d: u. rer. MV. Lhereditas. 61 idcirco dicitur esse nomen iuris r. de eterb. Mn. l. hereditatis. My. l. pecunia. i 78. g. & est res in corporalis, cam pleraeque res hereditariae stat corporales,
supra e reb. θ' ineor po . quandoque tamen hereditas
accipitur p ro rebus hereditariis, ut apud Cicer. in Topiais, dum hereditatem definit pecuniam quae morte.alicuius ad alium peruenit . 8cc. & ita sumitur hoc loco. nam ipsum ius hereditatis a lege, ves a testatore diuiditur,dum singuli heredes ex partibus aequalibus vel inaequalibus vocantur: iudex autem tam iliae exciscundae, diuidit res hereditarias. Nota II. p rtes hereditatis , quae a iure, vel a testatore futit, esse partes pro indiuilis, quia scilicet non attingunt diuisionem corporum. exempli gratia,si tres sint heredes ex partibus aequalibus, linguli habent partem hereditatis , id est trientem: sed nulla est, vel minima gleba fundi hereditari j, quae non sit omnibus heredibus communis: in qualibet enim glebula singuli heredes habent tertiam partem domini j,partes vero quae fiunt a iudice, sunt partes pro diuitis, quia par- tes corporum hereditariorum , actu separantur, & singulae singulis heredibus attribuuntur. Nora III. hoc iudicio non diuidi actiones hereditarias a tuas vel passiuas , quae ipso iure sunt diuilae ex lego xij tab. pro haereditariis portionibus, proinde non vela tulit in hoc iudicium, ut dividantur,sed tantum ut adiudicentur,f. m.
Simi iter de actione communi diuidundo, Iustin. duo d Eet. Primo docet, quibus, & contra quos competat x dum ait reddi inter eos quibus λliquid commune est indicar enim dari viii ex dominis contra caeteros, quibus res est commu
Nota I. nihil reserre , virum res sit comm uois ex cauta societatis , an legati , vel alia quacumque , 1. Gmn. G-
Nota II. hoc iudicium consistere vel inter omnes quibus. res est communis, vel inter aliquos qorum , eod. l. es. 8. in
Nota III. prouocabulum aliquid, quod indieat hoc ladicium este particulare, non de uniuersitate, ut iudicium familia: ercisci indae. eodem modo hoc pronomen acceptum iuici ra hoc tit. eni. edi supra ueat. g. vit.
ςcundo docet, quid in banc actionem v emati& ostendit
674쪽
venire diuisionem rerum communium.
. Nota I Iustin. tam in hac quam in supi AR actiono tan
tum loqui de re diuidenda, cuius ratione hae actiones s uni in , omittere autem praestationes personales, ob quas haeactiones fiunt in persionamiproptera quod primu aliter agitur de re diuidenda,praestitiones autem perso fis accessionis locum obtinent.idcirco supra notaui has actiones magis esse in rem,quam in personam. ς' Nota II. duas differentias inter actionem familiae erciscundae,& actionem communi diuidundo Prima differentia est quod 1lla est amo uniuersalis, haec eli specialis. insea δε-em. Secunda differentia est , qui , d actio familiaterciscundae semel tantum moueri potest, quamuis communi diuidundo saepius agi possit, s ercisund. Lsio. 6.
Denique de actione finium regundorum tantum docet. inter quos locum habeat,id est,qitibus & contra quos detur, Γόἡ tnym-- ti Dςm inter os reddi,qui cσnfines agros Nota I. recte fieri mentionem agrorum I quoniam haec actio non pertinet ad praedia urbana , sed ad praedia rustica
Nota II. per hanc actionem distingui fines agrorum con-fnrum;&,si commode distingui non possint , v ni a diu dicari partena alterius, ita ut ille cui adiudicatur, alteri inuicem pecuniam praestet pro parte sibi adiudicata. d. l. 2. I. ΘNcta III --,hic accipi pro dirigere. Dicitur enim actio
linium regundorum,qula per eam fines diriguntur. Nota I .hanc vocari etiam limitis actionem ιε. quasione . c.. n. inMr. appellatur etiam finalis quaestio. C. su. repund. auictus fine . Io.Quarta a9ionum diuisio est quadripertita, Vel enim fiunt cretiones in simplum vel in duplum, vel in triplum , vel in quadruplum. I Imper. in s. Omnes hanc diuisionem proponit, & inquit nullam actionem extendi ultra quadruplum. Non obstat. quod stipulationi principali possumus addere stipulationem Poenalem cuiuscumque quantitatis,etiam ultra quadruplum supra de inutiistipviai. gistraxi. verbi gratia, si 1tipulcr a te aedes,bae valeant Iooo.aureis,possum insuper a te stipulari
675쪽
Lib. IV. Tit. VI.rooo aureos,nsi es illas mihi deletis: hoe inquam non
Obllat;quia poenaicia quantacumque sit , sub ratione simplipetitur. iion enim spectamus quantitatem stipulationis poenalis per relationem ad stipulationem principalem , Ied limpi citer & per mi in autem dicimus peti duplum, vel triplum, vel quadruplusi,haec dicimus per relationem ad obligatio nem principalem: quia haec vocabula,duplum, triplum, qua
smphin, proponit varia exempla actionum in simplum Primum exemplum et tactio ex stipulatione, quae datur stipulanti contra promistbrem:& cst in persequitur rem
certam,appellatur certi condictio: cum autem rem incertam, vocatur actio ex stipulatu.supr. e 'erb. oblig. in I, . Secundum
exemplum eli actio ex mutui datione, id est, certi condictio, quae datur creditori pecuniam Geditam repetenti a debito
qui mutuum accepa,sup. ruib M mod.re contra γ.obli Nola,secundum conatimnem Do t. opinionem 'aliam et certi condictionem generalem , quae datur ex variis causis, nimirum quotiescumque certa res petitur. 1. de reb. cred. l. eerti. s. aliam specialem ex mutuo. Sed ego iis auentiori qui putant unam esse certi condictionem generalem, tam ex mutuo, quam ex certa stipulatione , & aliis quibuscumque causis competentem, ut notaui etiam supν. a. eontrab. Oblio. in prin . Tertium exemplum est actio exempto, quae datur emptori contra venditorem. hac autem act one petitur , vel ut venditor rem tr dat, olut loluat quod emptoris litterest dc est regulariter clectio emptoris Vtrum petat , non venditoris virum soluat, ut est communis Doct. sententia , quam probaui iatracta. de empl. venis Eri n. Σ32. Quartum eXemplum est actio ex vendito, qua
vendi or ab emptore petit pretium rei venditae. Quintum exemplum est actio ex locato,qua locator a conductore petit mercedem rei locatae. C de locato. I. legemo. & aestimatio . nem da nni a conducto e in ea re dati, ε ἰ videamin. Ii l. si t m. i. Sextum exemplum est actio ex conducto, qua condulior contra locatorem agit ut possit re conducta uti, alioqui sibi praestetur quod sua interest. f. eod. ι. . oktiabis Il. - q. Quod dixi mercedem a condyictore Iocato-ai p est iri, & losatorem mercedem petere actione Ioci, tunc obtinet. cum ita contractus est initus, ut conati tormercedem locat eri Praestri. qunadoque autem e colatrarm
676쪽
loeator meroedem soluit tonductori,tuncque mei eration matitur actione locati , sed conducti. exempli causa, si locaui
nautae res meas vehςndas,mercedem ipsi debeo . atque ei teneor actione conducti, ipse autem contra eum habeo actio
nem locati. F. Dre ι. prine. si vero conduxi nauem, qua res ineas ve herem , navia mihi tenetur-.ctioncleonducti . de contra me habet actionem locati: quana' clamatquE hoc, atque superiori calu,mercedem ei debeo. ι.υlt. Septimum exemplum est abio mandati, quae est di- tecta,& contraria. Directa mandatori contra mandatari uindatur in id quod snterest:siue mandatum non sit ab e -- platum , siue male sit impletum. r. ind. l. si quis al;eui. 1 7.,
tur mandatario contra mandatorem ad tecipiendos 1umptuvquos iὰ negotium sibi mandatum bona fida iecit. F. ι οα. tiidemque. IO. S. item Labeo. l. intest. 16. S. vlt. t. si tiis a iem. 27. S.penas mandat. 4s .f.s fideiusimvna cum usuris, ab eoAEusi veri. ix.f.si mihi. Se ortini in resist eod.ls-,anerv. x2.6.
iII.In-duplu/n dat exempla actionum in dupluuii Primum exemplum est actio fuiti nec manifesti: de qua dictum
fuit ἰn tit. de oblig.qua ex d. I. Secundum exemptu ii eth actio
legis Aquiliae: de qua ueprian tit. ἐε leg. Avij. Tertium exem pi m est inio depositi ex qlibusdam causis, id est cum tumultus,vel incendi j, vel ruinae , vel naufragij causa depositum
tuit: de qua inj rei με sequenda. buty.hoe rit. Quartum exem plum est actio de ieruo corrupto de qui: Nota I. Cum seruus occiditur,aut eius corpus laeditur,lo. eum esse actioni legis Aquilias, cilm autem animus eius cor rumpitur, dari actionem de seruo corrupto:&vno casu agi dου seruo corrupto,quamuis seruus corruptus non sit, qui casus fuit expositus in S. λέ oes tredais p.ree οιι.qua est ἱήNota II. Dari actionem directiva ob seruum eorruptum,ix tilem ob eoauptum filiunitamil δε μν. corru/:.l.ve tantumι Nota III hanc actionem,sue reus confiteatur,sue neget, esses in duplum .in . - ti f. eas rii. o r.eod. i. A.haε adtio. Nota IV.in hoc iudicium non solum Venire serui depretiationem,sed etiam aestimari res,quas seruus corruptus fugiens
677쪽
Nota U. aestimationem referri ad tempus serui corrupti, non ad tempus, quo agitur. d. i. s u. seqq. Quintum exemplum eis actio ex testamento,qua petitur legatum locopio relictum. hanc enim esse in duplum,iam: dictum fuit in g.
f. 2 . VI. In 3. νihli. dat exemplum actonis in triplum , quae est condictio ex , . Nota primo condietionem ex lege competere,quotiescumque lex, vel senatusconsultum, vel constitutio principis nouam obligationeian initio diicit, non ἡato Certo nomine actio ni inde competenti st de ιon 3.ex ter e l.''n.Ergo haec actio datur variis casibus:& modo pluS,modo minu S persequitur unis
quadruplum: hic autem est condictio ex lege in triplum. Nota secundo, hanc actionem dari contra actorem qui dolo
malo plus petiit,quam sibi debebatur, ut reu S conuentus sportularum nomine plus solueret apparitoribus. quia pro quantitate petita sportillae praeitantur C de 'u'. di tat. expen . puta si centum aurei petantur, dimidiatum aureum reus apparitoribus praestat. Theop. in d f. riti. Iustiniani autem constitutio,qitae modum sportularum definiuit,sub.ris. C de storial. ordine postrenaa,iniuria tempotum periit.
Nota teitid, Postrema.verba huius 6.non vacare mendo. Quidam ita eorrigunt, x est ex Die condictitia eman re. E. go verb, Vt minu S a vulgata lecti ene recedam tantum pro cona ctitia lego onLetitiaD, :s subaudi ,
actionem. idein enim est actio condictitia, quod condictio )3e verbum em nere accipio acti uc pro emitte e , seu producere , ut apud Plin. lib. 2D cap. 3. illis verbis,'iuu ct sani mIn 6 dat exempla actioniim in quadruplum. Primum exemplum est Aetio furti manifesti, de qua dictum
fuit in tit . u de or ou ex del. Secundum exemplum est actio quod nactus causa: id qua . . Nota I .cum agerc quod metu S causa, qui per metum lea .im co actus est rem suam tradere,vel debitorem suum liberare, vel aliud sacere ex quo damnum sentit. Nota Π.hanc actionem dari non solum contra eum qui metum intulit , sed etiam contra alium quemcumsue inde aliquod commodum sentientem. veluti si debitorco es it creditorem suum, ut te liberaret , consequelacci
678쪽
esiam gaetus es ab eo datus liberationein eon quitur. haed
itur actio non solum datur contra debitorem, qui metum fecit,sed etiam contra fidei abrem. adeoque dicitur in rem scripta. f. quod metur citem si sum exceptione. I . f. in hac actione. Nota III. hanc actionem dari non ob vanum timorem , Led tantum ob iuitum metum,qui etiam in constantem hominem cadat, ut vinculorum, aut verberum. U.M. O T. - Nota IU. hanc actionem non temper esse in quadruplum,sed tantum intra annum, post annum vero est in simis
Nota V. hanc actionem esse arbitrariam : adeo ut si reus interlocutioni iudicis pareat,& ante sententiam definitivam
Nota VI. hanc actionem esse mixtam , ita ut simplum seres ipse,poena autem sit tripli V tem si cum exceptione,, sedo si quis, Ox j.seq. Tertium exemplum est actio in eum qui pecuniani accio
pit ut calumnioso iudicio aliquem vexaret , vel ne vestaret. Nota I. hanc actionem esse in factum.s de calumn. l. t. in prinea
Nota I t. hanc actionem dari contra eum qui ob g icta,
causas pecuniam accepit, Rin . em f. qui autem. id est, qui quodcumque emolumentum,seu quamcumquc vialita tem percepit. HLI.3.vit.Θ dua a u. seqq. Nota 111. hanc actionem ei dari, cui negotium situlturesue ipse pecuniam dederit siue alius et ei autem non com p te re,qui pecuniam dedit,ut negotium per calumniam alteti fieret.Finge Titium dedisse tibi pecuniam, ut mihi negotium faceres,id est,ut calumnioso iudicio me vexares; demde me tibi dedisse pecuniam, ne faceres: certe Titius nullam acti DCm contra te habet.eso vero de de eo quod tibi dedi,& daeo quod tibi dedit Titius,habeo hanc actionem in quadrua Nota 1v. hanc actionem esse mixtam, ita ut poena si tris Nota V . hinc actionem intra a inuat esse in quadrupluin,
679쪽
post annum in simplum. d. l. I. in Dine. Quartum exemplum eli condictio ex lege Iustiniani Contra executores litium, qui a reis plus exegerint sportularum nomine, quam exigere deberent. hi condemnantur in quadruplum; ita ut simplum' detur reo, qui damnum Passus est; triplum autem deuolu Mur
l. VI. In g. st Jurti, distinctionem quandam ponit inter actiones dupli nam aliae omnimodo & indistincte sunt in duplum, ut actio furti nec manifesti, & actio serui corrupti: aliae sunt ab initio in simplum , sed per rei inficiationem crescunt in duplum , ut actio legis Aquiliae & actio depositi si incendii. vel ruinae, vel tumultus, vel naufragi j causa depositum sit: una est quae non soldminficiatione, sed etiam solutionis dilatione donec debitor in ius vocetur, in duplum redditur,nem pe acti ει ex testamento,qua petitur legatum Ecclesiae,vel alij loco pio relictum. Nota, in his iu diciis, in quibus diximus reum inficiantem condemnari in duplum, ut in iudicio legis Aquiliae, hoc ita
demum obtinere,si actor propter inficiationem aduersarij coactus sit testitimis probationibus suam intentionem confirmare. cdm enim sen iat hoc probationis incommodum, solatii hoc tribuitur ei commodum, ut duplum consequatur. Caeteriam si delato sibi iureiuran do obtineat quod petit,condemnatio fit in simplum etiam aduer, sis reum qui inficiatus cit.
VII. In 6.ἰiem aditio , distinctionem ponit inter actiones cluadrii pii .in quibusdam enim. vi in iudicio quod metus cau-ra,reus potest vitare quadrupli condemnationem,uidelicet,si ante sententiam definitivam actori, restituat. cdm enim haec actio si arbitraria, primum iudex interloquitur, ac reo iubet ut rem restituat actori: deinde per sententiam definiti-uam absoluit reum, si interlocutioni paruerit ,& rem resti intueriti, vel eum condemnat in quadruplum, si restituere no-Iuerit. F qu d metus eqvs. t. itemsi cum exceptione. 14. S. 6. hae autem. Aliae vero actioneS omnino sunt in quadruplum ita ut reus rem restituens non vitet condemnationem iudicis
veluti si fur.manifestus rem domino restituerit, nihilominus in quadruplum condemnabitur. Hae vero subdiuidi possunt, quia partim sunt perpetuo in quadruplum, ut actio furti manifestipncta de ρεμρen is temporal. act. vers. furti. partim lancinita almum in quadruPlum, post annum in simplum,'ut vi
680쪽
bonorum raptorum supν9. do vi bou. rvt. ἰn ργἰne. Haec de quarta diuisione dicta sint. ἀQuinta actionum diuisio est in Laelioniam quod aliae sunt 'actiones bonae fidei, aliae stricti iuris. Imper.hanc diuisioncm
proponit is trin. c. g. Nota primo, adiici tertium membrum, id est,actiones at-biti arias, in si praterea. tufr.hoc tit. Nota secundo, bonam fidem esse verbum homonymum ut colligitur ex loco a contrariis, quem Aristot. tradit Iab. i. o pic. cap. 1 F .quia modo opponitur dolo malo, ut fiapo . Lquod
Iue,ua, modo si icto iuri, ut A, Bona igitur fides hoc loco accipitur pro aequitate ; siquidem aequitas est,quae stricto
Nota terrib,qubdamones bonae fidei,& actiones stri cli juris olim, cum formulae agendi erant in usu .distinguebas urformulis,non,Vt putat Hottomanus)quia in iudiciis bonae fi- 'dei apponeretur clausula stae bona fidelin arbitrariis vero res committererur arbitrio iudicis : quandoquidem actio rei uxoriae erat bonae fidei infra g.ρνοx. in cuius formula non P nebatur clati suta , ex bona fide sed quanto aquitis metire te: e
M. Tullio lib. 3. Cficas deo distinguebantur,qubdin iudiciis . si fictis iudex erat adstrictus formulae a praetore praescrip in; non ite in iudiciis bonae fidei. unde hoc, tanqua proprium iudiciorum bonae fidei traditum est, quod exceptiones in sunt bonae fidei iudiciis. 7.f. immὸ , o quon .sed hodie post formulas actionum sublatas. C. de δε- mul. I. i. distinctio harum actionum in eo posita est, quod in iudiciis bonae fidei iudex iudicat ex bono& aequo in iudiciis strictis magis sequitur rationem iuris. exempli causa reus qui moram commisit, si actione bonae fidei, puta dep
sti, vel locati conuentus sit;etiam in usuras quas non promisit, condemnabitur propter moramg.de usura. moxAE 31. 6. i
bona fidei is C. edd. Lin bona fidei i3. in iudicio autem striditi iuris non habetur ratio usurarum,nisi per stipulationem prommissae fuerint. C. eod. l. 3. Explicemus hanc iudiciorum dis- ferentiam etiam in exceptionibus , quas paulo ante dixi in- e iudiciis bonae fidei non item iudiciis stricti iuris. Br viter itaque hanc disserentiam exponamus tam iure antiquo quam iure nouo. Olim cum praetor formulam iudici praescribebat , si in ea formula mentionem faciebat cxceptionis, omnino iudex datus eius exceptionis rationem