장음표시 사용
641쪽
quam in personam inueta iuntur. In rem, veluti Publi ..ciana , Serviana de rebus coloni, quasi Serviana, quae etiam hypothecalia vocatiar In personam, v cluti quibus de eo agitur, quod fui J 'ut metus causa, aut dolo malo factum est. Item cum id quod certo loco promitsim est,petitur. Ad exhibendum quoque actio exacbittio iudicis pendeta In his enim aetionibus cae-tetis similibus, permittitur iudici ex bono & aequo, sicundum cui uultic t et , de Qua actum est , naturamisistimare quemadmodum actori latisfieri oportear. ι 1 Curare autem debet iudex, ut omnino,quantum possibile ei sit, certae pecuniae vel rei sententiam ferat: etiam si de incerta quantitatc apud eum aictu est. 3 3 agens, in intentione sua plus complexus fuerit,quam ad eum pertineat: a causa cadebat, id est,rem amittebat: nec facile in integrum restituebatur a praetore,nisi minor erat viginti quinque anhnis Huic enim,sicut in aliis causis, causa cognita sucri chirrebatur, si lapsus iuuentute fuerat: ita &in hac causa succurri solitum erat. Sanὸ si tam magna causa iustierroris interueniebat, ut etiam constantisssimus qui'; labi posset, etiam maiori viginti quinque annis succurrebatur, veluti si quis totum legatum petierit: post deinde prolati fuerint codicilli, quibus aut pars legati adempta sit,aut quibusdam aliis legata data sint, quae essiciebant , ut plus petiiste videretur petitor , quam ' dodrantem , atque ideo lege Falcidia legata minue
bantur.Plus autem quatuor modis potiturrie, tempo-ie, loco, & i causa. Re, veluti si quis pro decem aureis. qui ei debebantur , viginti petierit: aut si is, cuius ex
parto res cst, totam eam, vel maiorem partem suam
este intende it. Tempore: veluti si quis ante diem, vel ante J conditionem petierit. Qua enim ratione qui
642쪽
tara: ns soluit, quam soluere deberet, minus soluere intest igitur : eadan ratione,qui praemature petit,plus pere te videtur. Loco plus petitur: veluti cum quis id,
quod certo loco sibi s darii stipulatus , alio loco petit, sine commemoratione illius loci, in quo sibi dari stipulatus cst : verbi gratia, si is,qui ita stipui tus fiterii. Ephesi dare spondes s Romae pure intendat sibi dari oportere. Ideo autem plus perere intelligituri quia utilitatem , quam haberet promisser , si Ephesi - .
solueret,adfinit ei pura intentione.Propter quam cansam alio loco petenti arbitraria actio proponitur: in qua scilicet ratio habetur utilitatis , quae promiebri cora petitura fuisset .s illo loco solueret,quo se soluturum spopondit. Qcae utilitas plerumque in mercia bus maxima inuenitur: veluti vino, oleo, frumento: quae pei singulas regiones diuersa habent pretia. Sed Ec pecuniae numeratae non in omnibus regionibus suseisdem v stiris foenerantur. Si quis tamen Ephesi petat, id est,eo loco petat, quo ut sibi detur stipulatus est: pura actione recte agit r idque etiam praetor monstrat: scilicet quia utilitas solsendi salua est promissiari. Huic autem. qui loco plus petere intelligitur, proximus est is, qui causa plus petit, ut ecce, si quis ita a te stipuletur , Hominem Stichum , aut decem a reor dare spondes 3 deinde alterum petat, veluti hominem .
tantum , aut decem aureos tantum. Ide. autem plus
petere intelligitur, quia in eo genere stipulationis prorassilioris est 'lectio, utrum pecuniam,an hominem soluere malit. Qm igitur pecuniam tantum,vel hominem tantum sibi dati oportere intendit,eripit electio-arem aduersario : & eo modo sitam quidem conditionem meliorem Acit, aduersari j vero sui deteriorem.
de causa talis in ea re prodita est auto , ut quis, Pp a mendat
643쪽
intendat hominem Stichum,aut aureos decem sibi darie ortere: id est,ut eodem modo peteret,quo
est. Praeterea , si quis seneraliter hominem stipulatus sit, & spes liter Stichum petat: aut generaliter vi- inum stipulatus sit , & specialiter Campanum petat . aut generaliter purpuram stipulatus sit, d inde specialiter Tyriam petat ; plus petere intelligitur: quia electionem aduersario tollit , cui stipulationis iure, libexum fuit, . aliud soluere , quam quod peteretur. Quinetiam licet vilissimum sit , quod quis perat, 'i-hilominus plus petere intelligitur : quia uepe acci diti ut promisseri facilius si illud soluere , quod maioria preti, est. Sed haec quidem antea in usu fuerant i postea vero Iris Zenoniana de nostr rem C'arctauit. Et fi quidem tempore plus fuerit petitum rquid statui oporteat,Zenonis diuae memoriae loquitur constitutio : sin autem quantitate, vel alio modo plut fierit petitum: sivi omne,si quod forte damnum ea hac caula acciderit ei,contra quem plus petitum fue Tit,commilia tripli condemnatione sicuti supra dixi
mus puniatur. ,3 Si minus in intentione sua complexus sum it actor , quam ad eum pertineat: veluti si cum ei decem taureiJ deberentur, quinque sibi dari oportere intenderit:aut sil cum totus fundus eius esset,partem dimidiam suam esse petierit: sine periculo agit .in reliquum enim nihilominus dudex aduersarium in eodem iudicio f et J condemnat, e constitution diuae
3 3 Si quis aliud pro alio intenderit i nihil enim periclitari placet, sed in eodem iudicio, cognita vertet ate,qrrorem suum corrigere fel j permittitur:veluti si is , cui hominem Stichum petere debereti Erotem
νςlierit ι aut si quis pc testamento dari sibi opor
644쪽
tete intenderit , quod ex stipulatu debeturi 3 6 sunt praeterea quaedam actiones , quibus non isemperJ solidum, quod nobis debetur,persequiamur: sed modo solidum persequimur, modo minus:vt ecce, si in peculium filii servive agamus. Nam si non minus in peculio sit, quam persequimur in solidum
dominus paterve condemnatur: si vero minus inueniatur: eatenus condemnat iudex,quatenus in peculio sit. Quemadmodum autem peculium intelligi debeat, suo ordine proponemus.
3ν Item si de dote in J iudicio mulier
agat : placet eatenus maritum condemnari debete, quatenus facere possit, id est , quatenus facultates eius patiuntur. Itaque si dotis quantitati concurrant cultates eius , in solidum damnaturi si minus, in tantum, quantum facere potest. Propter retentionem quoque dotis repetitio minuitur. Nam ob impentis in tes dotales factas marito D quasi 4 retentio
concessa est: quia ipso iure necessariis sumptibus dos minuitur , sicut ex latioribus Digestorum libris cognoscere licet. I, 8 sed si quis cum parente suo patrono ve gat : item si socius cum sodici ,. iudicio societatis agat: non plus actor consequitur, quam aduersarius eius facere potest. Idem est si quis ex donatione sua
39 Compensationes quoque oppositae,plerumq;eficiunt,ut minus quisque consequatur,quam ei debeatur. Nam ex bono & aequo habita ratione eius, quod inuicem actorem ex cadem causa praestare oportet, in reliquum eum, cum quo actum est scon
645쪽
cessit, si postea aliquid acquisierit, quod idoneum
emolumentum habeat: ex integio in id , quod facere 'potest, creditores experiuntur, iuhumanum enim erat
spoliatum fortunis suis in solidum damnari.
Ex tribus obiectis iuris propositis is 6. υἰα ωpra de MisnM.iam duo sunt exposita,pe: ibnae', & res : superest ergo tertium explicandum, id elt, aetiisnes , quae a Iustinian. explicantur definitione, diuisionibus, & exemplis. Huius tituli tres sunt parteS. Prima in primis verbis nectit hunc titulum cum praece- tdentibus. t Secunda in vers aqἰο, eontinet actionis definitionem, pro cuius interpretatione tria sunt consideranda. I. Ipsum definitum, quod , Nota primo actionem non e Te idem , quod iudicium, Vt no ulli male interretantur: quoniam actio definiturius persequendi in iudicio:aliud autem est iudicium, aliud vero quod in iudicio persequitur. Nota secundo actiqnein proprie dici eam , quae est in personam : quoniam ea quae elian rem promi E dicitur pe- Θ ἐε υ ν, lanifi ci. tecuviam borum I 78. g. action s , sed hic actionis verbum lati assumitur: quoniam in sequenti f. actio diuidetur in realem, di personalemmec dubium quin eadem actio hic d finia. ur, quae mox diuidetur. II. Consideranda est definitio, nimirum tui persequendi, &c. Haec definitio constat ex genere, & quatuor differentiis. Genus est iu , accipi- tur autem ius hoc loco, ut dein l. vlt Co f. de prascriptaong. te .ctiis ver intorporales se tri de rebuν eo ρ' al. No re incorporali, quae in iure consistit, in qua significatione diciamus etiam obligationes , hereditates, seruitutes esse iura. Prima differentia est per si quan i, quae sep t actionem ab aliis rebus in iure consistentibus : ut via est ius eundi, vsh ructus est ius v tendi, rruendi actio vero est ius perse . quendi. Persequutionis vocabulam late accipe, ut omniabus actionum generibus conuenire possit, nam proprie &anguste sumptum pertinet soldm ad actiones extraordiis narias, ver um Sis fionis. Secunda dilicientia
646쪽
Est ἰn MAe o, per quain excluduntur persequutiones extra- ludiciales : & indicatur neminem posse sibi ius dicere, aut sha auctoritate quod tuum est, rapere, supra de vi bom
d. γι priusi.7. sed opus esse ut quilibet per iudicem repetat , quod ad se pertinere putat. Porro a iud est in iudicio , aliud est in iure;iarm in iudicio , eli corani iudice pedaneo : in iure autem est coram eo qui tu ildasti otii praeest,
quemadmodum iudicium proprie est . u. icis pedanei ; ita etiam actio proprie dicitur , quin cO'. in eo mouetur Tertia differentia est quod : quae qu talem prima tamevi de ir tantum pertinere ad aetiones perionalcs , Non ad rei vendicationem , qua rem AO: iram persequamur: quia quod nostrum eis, nobis deberi non potest, o D utiro Θ
jed intelligendum est , etiam rei vindicatione peti quod debetur: petimus enim rem nostrum nobis rellitui, id est, possessionem, quM non habemus : arque hoc ipiti iri possessio, seu restitutio rei nostrae redie dicitur nobis deberi. Ultima differentia significatur eo pronomine I liu, quilibet enim petit , quod sibi, non quod alij debetur, idcirco non licebat olim per Proculatorrm litigare , ins a de iis per quos agere , in prancip. se a hoc postea utilitatis causa receptum est: aleo ut hic valeat
illa regula Qui per alium facit, per se facere videtur: atque ita qui per pira curat olem agit , per semetipsum agere videatur: alio instricto iure inspecto, procurator non potest pro alio agere; quia non petit quod sibi, sed quod alij , id est, mandatori Mbetur. III. Cons derandus est nexus , per quem defistitio attribuitur definito. Inquit Imp actionem nihil aliud esse, quam ius,&c quibus verbis significat hancosse veram & perla- ctam actionis definitionem , quae plene explicat totam actionis naturam & essentiam. Quidam haec verba sic accipiunt , quas Imp. diceret actionem olim fuisse formulam , sed postquam formulae sunt sublatae, Cod. de Ddimia. l. i. iam altionem nihil aliud esse quam ius, id est, non esse amplius tarmulam. Sed haec interpretatio praua in , primum quia verbum est, in definitionibus trade
647쪽
dis non significat tempus praesens , quemadmodum nec silat tributis diuinis, ut cum dicimuS, homo ea animal rations te, Deus somnipoteris,nullam temporis rationem habemus,
sed verbum illud ,tantum copulat attributum cum subiecto. Deinde quia Celsus Iurisc.in Gihil aliud si .se ob-aiq.antequam tormulae sublatae essent,iisdem verbis definjtio inena actionis proposuit. Tritia pars continet septem actionum diuisiones. Prima diuisio est, quod omnis actio vel est in rein, vel in personam. P: imo Imp. in frine .f. I. proponit hanc diuisionem pro cuius enarratione tria sunt consideranda, id quod diuiditur,ipsa diuisio, & membra diuidentia. Id quod diuio 'ditur, in primis verbis habetur, ubi Imp. non tantum proponit actiones diuidendas,sed etiam adiungit eorum proprietatem, M eleganter complectitur tria iuris obiecta tuo diciis acccismodata. Nain personae litigantes significantur eo verbo, inter I id est,inter actorem de reum: personae iudicantes significantur illis verbis, apud iudie8sarbispio'e,cum autem haec verba sint homonyma,maxime probabilis mihi videtur haec interpretatio, ut iudices referantur ad iudicia stricti iuris . arbitri vero ad iudicia Unae fidei, vel arbitraria. Res de qua litigatur, notatur illis verbis, de ιν cumque ra. subaudi, quae sit in commercio , & in iudicium cadere possit. Cum autem.variae sint rerum diuisiones, videtur a ilii Imp. hoc loco potissimum respicere ad hanc diuisionem,qubd vel petimus rem n stram actione in rem , vel rem nobis debitam actione in personam:quia tractatus de rebus L his duobus versabatur,videlicet dominio, & obligatio , ut in superioribiis fuit expositum : & mox Imper harc duo actionum genera proponet. Tertiuna obiectum id est, actiones ) perspicue indicatur illis verbis , omnium actionum, quemadmodum enim de rebus loquens, ustis est particula illa uniuersaliquarumque : ita etiam loquens de actionibus, utitur hac particula uniuersali omnium, ut ostendat se nihil velle praetermittere; non quod omnes & singulas actionum species declarare velli,sed quod prima genera sit lammatim enarraturus. Haec dicta sint de eo quod diuiditur. De
diuisione autem duo ex contextu notare oportet. I. Hanc
diuisionem esse summam , id est, maximam, quia fit in t species
648쪽
species maxime inter se distinctas , ut exposui se Vis d/Bιre parran. in princip. II. Hanc diuisonem esse biperim
tam , fit enim in duo genera , sed posterius in q, dam. addetur tertium genus, Id est, actiones mixte. Nec est nouum, ut initio Proyonatur numer us me nbrorum, qui pollea augeatur, idem enim fecit imper. in n ex araneis , supr- ἀe herei. quat. & Aristo . in Cate .
de priori. Sed hoc in Naesentia commod us fit; quoniam membra diuisionis nic proposita , simplicia si int, id est , actio in personam , & actio in rem : qudd vero posterius adiicietur , est ex his duobus compositum : si quidem actiones mixtae appellantur , quae simul sunt in rem , & in personam : constat autem membrum compo situm posse contineri sub simplicibus , ut pulchre notat Accursiis in I. r. f. te merb. obli e Membra diuidentiunt duo, quae modo attigi id est,actio in rem,&acth, in personam, quae deinceps a Iust. declarabuntur definitioni - ous, & exemplis. Secundo namque in versic. nam M a is, ponit definitionem actionis personalis , ubi nota cogniationem actionis in eo potissimum consistere, ut soamus. cui detur, & contra quem , & qua ex eausa , & quia persequatur, quae omnia de actione personali in genere
sumpta , i Iuli. hic proponuntur Cum enim inquit, alio
unusqui rue eum eo qui ei obligatra est, docet , cui. & conistra quem actio personalis competat: nempe datur ei cui. alius est obligatus, contra ipsum obligatum. Et cdm sit dit, vel ex contractu , vel x maleficio, o tendit quibus ex causis in personam agatur, ubi appellatione contractus
significatur etiam quasi contractus : & appellatione d licii , significatur etiam quas delictum, ut 8e aliis locis:
Tandem cum subiicit, intendit aduessariam ei dare. aut se cere oportere , o aliis quibusdam modis , proponit intenti
nem agentis in personam , id est, quid actione personali persequatur. Hac enim actione petit dari , aut fieri: quoniam obligationes partim in dando , Partim in faciendo
consistunt,supra de verb. Obιg. in Ir. si te. O .' ιρ. quibus mod. toli.obl.6.es autem.Addit. Imp.o' aliis si i& sdam modis, quia interda nec petimus dari, nec fieri,sed ut aduersarius patiatur, vel non faciat, f. te θνuitur. l. votis: IS.6 I. Ter
uoin definit, quamvis breuiussi P Ρ s actione
649쪽
actionem in rem, haec actio contra eum qui non est obli a tus id est, contra posses r datur ei qui de remouet controuersiain, iacst,qui ius puta dominum in relia oel: Sapei sequitur ipsain rem, de qua est controuersia. Hic autem vel contendit se esse dominum, ut qui rem vindicat tuncq; dicitur mouere iudicium petitorium vel habet aliud ius, & nudam pollessionem vindicat, qui quidem dicitur a ereludicio possessorio, ut creditor persequens pignus actione hypothecaria, utrumque enim iudicium, tam petitorium, quam pol sellarium, est in rem. Quarto transit ad exempla.& quia inui perioribus titulis multa habuimus exempla actionum personalium , & mox propositurus eii exempla actionum praetoriarum, tam in rem,qu in in personam ad circo in praesentia proponit exempla actionum realium ci uilium.Primum exemplum in vers. υ luti,est rei vindicatio. Nota alii id esse vindicationem, aliud rei vindicatione, nam dindicatio est nomen generale, quod suo ambitu complectitur omnes in rem actiones,1 r i hoc tit. 6.appellamus.Res
autem vindicatio est species vindicationis , & significat
vindicationem corporis r ut hic, e de rei vind.tot.rit. rei
namque appellatio in praesentia nihil aliud significat,quam
vind.e in l.plane 34. 6.sed hor itae. de DI. I. Alia est vindicatio seruitutis, 1. si seruit.vindic. de qua dicetur in seq.6. Alia est vindicatio pignoris id est, actio Seruiana. f.ad ex
tione, quae quidem dicitur auocare nudam possessionem , fde euiri .l i eum υenditor. 66.inpr sed de hac actione dicetur iv fa in s. item Seνuian. .lioc loco Imp. loquitur de rei vin dicatione, de qua quatuor docet. I. Docet,quid in hanc 'actionem veniat,& ostendit hac actione peti rem corporalem. II. Docet, contra quem haec actio detiir, & ostendit dari contra eum qui possidet. Haec sententia duas productiones recipit. I Productio est: quia rei vindicatio non solum datur cotula eum , qui vere & propriὸ possidet, sed etiam contra quemcunq; detinentem & habentem rei relli tuendae tacultatem is de rei vin .l Osuiu,' '.II. Productio est: quia rei vindicatio non soldm datur contra posse sidentem, sed etiam contra eum, qui dolo desiit polidere, .c, ii, ι. qui lethorio.36. io tr. sed
650쪽
hoe ideo, lula dolus pro possessione est,fiae diser inersura.
qui dolo. isti III. Docet,cui haec actio detur, & ottendit ei dari,qui suam rem essie a firmat adest et,qui iure ciuili,vel iure gentium dominus e tui eo Iacio rem 13.in ρη.IU Doceti, quis ni confiictus, seu contentio inter actorem & reum, unde hoc iudicium nascituri ubi duas conditione, requiarit. Una est, ut actor rem suam esse intendat. Altera est, vereus e contrai io dicat se elle dominum. Ex his duabus conditionibus prior eli necessiaria: posterior non est necessaria, sed tantum exempli causa p. oponitur :βuia reus ut oste dat se bona fice possidere, plerumque dicere solet se ei siminum rei,quam pol sidet. Unde Cic. pro a. u. ana. hoc iudicium ait bellii lime procedere dicente actore , Fundus
Sabinus est reo aute ita contradicente, ira mo meus, in
terum sussicit, si neget rem esse actoris, quamuis non arr
tet sibi dominium : quia in pari causa, id est, si actor non
it dominus, quamuis etiam reus dominus non sit, tamen pro reo iudicatur, C. est du.vit.
Secundum exemplum in ψ eqse,est auctio consetari de squa imp. tria docet.I. Docet, cui haec actio detur Se ostendit ei dari .cui ius eit,id est,qui seruitutem habet ubi nota non suffcere , si cui seruitus debeatur, se8 opus esse ut iam seruitus sit ei constituta , ita ut dominium seruitutis habeat:alioqui non ageret confetaria in rem sed actione personali ex stipulatione, vel alia causa, si serv. vind. l. ime si Docet,quid in hanc actionem veniat,&ostedit hac actione peti seruitutem nec interesse, utriam sit
seruitus personalis, ut v suffructus an praediatis. siue rustica, sue urbana:nam horum omnium exempla proponuntur in contextu Unum est exemplum, quod dissicultate non caret, nam reliqua supra exposita fuerunt,ti . de struit. is titide υβ ruct hie enim inter seruitutes urbanas haec ponitur, quod aliquis habeat ius altius aedes suas tollendi,subaudi, etiam vicino inuito , quamuis ipsi vicino noceat, atqui aedes a domino altius tolli possunt non propter feruitut quam vicimis dcbeat, sed quoniam hae aedes. quae altius tolluntur liberae sunt C. de ρνtiit. Θ aqv.l.. itius. .mal ε itaque Imp. videtur tribuere seruituti, quod pertinet ad li- rtatem. RespondeO,secundiὶm vulgatam regulam supponendos eta terminos habiles,nam Imp. non docet,qu bus casibus