Jo. Danielis Schoepflini vindiciæ typographicæ

31쪽

sacile in effatis eorum reperiati Memoratur prelum f Dominatim; memorantur columnae, g subje, jam prolo. Sed & typi memorantur solutiles, a typotheta comcinnandi; praecipuum artiS arcanum; quod ne in publicum efflueret, Gutenbergius tam sollicite cavit; mortuo Andrea jubens, ut cochleae, f quae mobilers constringebant typos, sine mora aperirentur, quo nempe typi illi possent diliblui. Non prohibuit socios, ne prelum ostem ent; ζrohibuit, ne quis typos solutiles, arte junctos & in co-umellas compositos , quae verum typographiae arcanum constituerunt, inspiceret; unde typos eximi prelo voluit atque diliblvi. i Quod si paginae non nisi ex tabulis si lidis, literas fixas continentibus , constitissent, nullum

GutenherseiuS arcanum, sed iem omnibus notam, tractas.set; nec laxae illae literae potuissent separari, quod tamen famulo suo praesertim Gutenbergius insunxerati Ille quum ea, quae viderat & a Domino suo audierat, declaralset hhrurius, DriZehenius eum insectatus est minis; unde Belide. clui apud Senatum querela. a

Consi ta praecedentibus Lector sequentia colligit: I. Gutenbergius Argentinae manibus suis typographiam non ipse mactavit, sed operis inventor fuit atque director. M Die Presse.

32쪽

23Η. Andreas Drigehenitis, civis Argentinensis, arti eXem cerulae prae aliis incubuit, at lue patrimonium suum in eam impendit, adeoque praecipuus fuit Gutenbergit adjutor Rinventionis promotor. III. Primitiae artis in aedibus Drigehenii hujus praesertim tractatae sunt; adeoque in urbe, non in suburbanis Arbo-gasti, ubi Gutenbergius habitaviti Utentilia Varia, quae ad artis exercitium a variis Opificibus erant paranda, Gmtenbergium induxerunt, ut officina constitueretur in urbe. Qua autem in urbis parte Drigcsenius habitaverit, huc uΩque non comperi. Traditio est, mographiam in domo,

cujus inlignia erant Gyirum, l) fuisse inventam. IV. Ρrimum typograplaicum prelum Conradus Saspachin Mercatorum vico confeciti

V. Non levis si ispicio est, Gutenbergium literas suas non tantum ex ligno sculpsisse, sed etiam ex plumbo. Iim

ter impensas enim ad artem exercendam mentio quoque

fit plumbi; unde literas metallicas sculptas Argent rati adhibitas jam fuissse crederes, quas Petrus Schoeiferus deinceps Moguntiae in fusas convertiti H. Belideckius inter alia professus, Gutenbergium sibi

I Zum TNeetm teu; e regione Episcopalis Palatii, ubi novum jam Societatis Jesu terminatur Collegium. Id certum est, quod in Domo illa celebris typographus, Joh. μγ, . deinceps officinam suam habueriti LAGui LLE His. i'AlfPan. I. L. XXIX. p. 333. an Georgius DriZehenius in querela , contra Gutenbergium instituta, ait: Do se hii wid uridera dus daretu guo; t, sta t

heltent. Docum. p. a I.

33쪽

in mandatis dedisse, ut quatuor partes Stile e tollerentur e prelo, conjecturam nobis suggerit, librum, prelotum subjectum, fuista formae, quae dicitur . Primitiae typographicae in a. I 436. incitanti Dumni enim, aurifaber, a. I 39. apud Judices falsus est, se jam ante triennium res ad Imprellionem necessarias Gutembergio suppeditasse. Illo ergo tempore, quo Andreas ini- gehenius decessit, hoc est fine anni 1 38. typographica sculptarum literarum mobilium Gutenbergii ossicina AN gentinae jam libros impressit, sed impressit occilite, sine addito imprellionis loco & anno. Post Andreae Drigehenii mortem, inter Andream Heilmannum , Joh. Rimum atque Gutenbergium continuata societas.

Gutenber. In Argentoratenfihus vectigalium indicibus a. I 442. itasti. Henric. nutrin, a. I 447. Iohannes Meruele, ut infra n distediti videbimus, jam occurrunti Hi licet nonnisi vicennio post arte typographica Argentinae inclaruerint, ex Gutenbergii tamen 1chola eos produsse, quis dubitet, cum ad annum usque I 4 s. Argentinae illum vixisse, non publica modo Catastra, sed A scrinia D. Thomae hujus urbis demonstrenti Haec enim duo nobis Instrumenta annorum I 4 I.& 14 a. si peditant, quibus Gutenbergius annuos reditus Capitulo Tnomano constituiti ο) Constituti sunt ex hereditate , ouae ei MOMntiae ab avunculo Loheymero obvenerati Documenta haec, quae constantem debita coim trahendi necessitatem Gutenbergii produnt, animum ejus M Cap. X.

34쪽

Moguntiam redeundi non produnti Anno I M. Gutemhergius adhuc vectigal vini persolvit. At sequentibus in Rationali Gabellaruni disparet; adeouue a. I 4s. Argentina. eum dilcessistis verisimile est. Caussa cliscessiis ignota. Uxor deinceps sola in Rationali compareti Gutenbergius reliquit

hanc urbem , postquam per continuos quindecim annos

eam inhabitasseti p) Grande hoc vitae Guten ergianae, spatium, quod immortalitati eum adscripsit, ignoraverunt omnes, qui de Gutenbergio & typograprucis originibus scrusserunt, unde terna errorum. Argontinenses si quis forte accuset, Quod Documenta Argent

haec non prius in lucem protraxerint illa Moguntinos hac in re diligentiores non extitisse intelligati Instrumentum litis inter Gutcnbergium & Faustum a. I ss. Moguntiae comscrinium; Chartii illa , qua Elector Adolphus a. I 46s. G tenbeigium inter Aulicos suscepit; Reversiles illae denique literae, Homerius quas dedit Adolpho a. Ia68. quae Minguntinis originibus typographicis quoque lumen accem dunt, ante hos demum 3o. annos non a Moguntinis, sed ab exteris, in lucem protractae tanti q) Documenta haec, nostris addita, certas quasdam Gutenbergianae historiae constituunt epochas , ad quarum normam, si examines Auctores, qui de typographiae originibus scripserunt, nullum profecto vel ex praecipuis invenies, qui in narratione sua non admiserit aliquid falsi.

Mofumin. p. 426 posteriora duo documenta a. I 727. in lucem emisit. Primum a. I 34. in Selictis Senctentermaam comparuit. Vid. insta pag. 29. not. M.

35쪽

Quodsi lite hac :igidita, Senatus Argenti divinare potui Lset, de arte, generi humano tantam utilitatem allatura, tum agi, in arcannm illud inquisiturus fiuiset, suis opibus er movisset; ille Senatus, qui tam generosum renascentibu&paulo post literis asinum p buit, ut alteras tum AthenavArgentoratum dixisses; ad quam Undique literati certatim confluXerant: gloria, quam in Argentinenlabus laudavit Erasinus; a Senatu & ipse humanillime exceptus, utria Literata docebiti Singulari sane factum cit fato, ut CLVitas, typographiae genetrix, renatariam quoque literarum mox evaderet mater. Gutenbergit arcanum Occiatione huius litis fi in publicum evolasset, de inventae typographim, loco nemo unquam cenasset. Quot frustraneis eruditi omnium fere nationum Viri funersedissent laboribus. Authenticis vero Achis nunc in lucem prodeuntibuS, nemo in posterum de Argentinensibus pronuntiaturus est, quod nimis confidenter ad Documenta provocaverinti QM Obiecit hoc illisa. I s. ΗENRICus LAC ΚΜ ANNUS, Κiloniensis profestar, in Mnesidius Tapo apbicis, eo tempore editis, Cap. I. ubi Virum doctissinum BUR CARD u N MA- auri, Κilaniensem quoque olim Bosetarem, reprehendit, quod in scriptis suis, ubi de typographicae artis Origine qua suo, in Argin enses nimium fuerit liberalis.

36쪽

CAPUT III

gypographia a Gutense se continuata N a Petro S assero perfecisa Mogunti

S. I.

UTEMERGIUS quo se contulerit, Argentoratu Guten Ndiscedens, nulli scriptores, nulla Acta nos du- g 3centi At circa a. I so. artem si iam, Argentinae inventam, continuaturus Moguntiae, cum JOh. Fausto, cive Moguntino, typographicam societatem inivit, ut ex Instrumento a. I sς. appareti Virtute com

tractus hujus Gutenbergio Faustiis suppeditavit pecuniam; Gutenbergius in ossicinae pulsellione permansit, operasuve direxiti i) Faustus ipse in Contractu proselius est, Gm tenhergio te suggestis se sumtus, typographicum ut perficeret onus. cu) Oiscina ergo Gutenbergii propria fuit, &pro Iuppealtatii pectinia Fausto in pignus concessi.

s) ScΗwARZIus jam a. I-9. societatem initam fuisse, ex usuris collegit, quas a Gutenbergio Faustus, Instrumento hocteite. petebat. 0 Hopla ANNus in Lerico His. sub artic. Joh. Faustus, rem invertit: Gutenbergio divitias, Fausto paupertatem adscribens. u) Ηe aspergeriani Instmmenti a. 14s s. verba haec sunt: D

37쪽

Libri tum Durante hac societate ex Gutenbergiano Mo ntiae prelo aliquot libri prodierunt, sed sine temnoris, loci, & a tificis nota. Quodli HADR. Jus Iuri se audias, primus ibi foetus a. I 442. literis mobilibus prodiit Alexandri Galli Doctrinale. I TRITHEMIUS a) vero ex relatione Sclicesseri scribit, primum Moguntinae typographiae se tum csse Gibolicon, a sed typis fixis impressum, cui Biahliis literis successerint fusis. At Schoenerianae narrationis falsitatem Acta nostra coar uni. Gutenbergius, a. I 436. mobiles tynos Argentorati tractare jam solitus, ad literas fixas post UV. Minos num roditurus suilleti Remus ergo COLONIENfE CHRONI coN D primum librum, a Gutcnbergio Morentiae mobilibus literis impreL sum, Biblia misie memoraviti Libelli, Argentinae fine diei ει loci nota impressi, jam diu valliam hoc praecesserant opus. dicem Bibliorum in Baronis Crasserit, Nobilis Leomem sis, Bibliotheca a. I73Ι. conspexi, quem reserendum huc non sine ratione existimo. I ypos inter se omnes fere dis. similes, adeoque sculptos, in eo inveni. Eadem litera modo tenuior vci crassior, modo altior vel brevior; eadem cha

M Batavia par 2 7. Grammatica est, brevis versibus scripta. M Chron. HirsuNP. a. I Voces uia um appellat TRITI EMIus. Collemi Clar montani Bibliothecae Codicem memorabilem Cutholicon, qui fa Catholico JANmENs Is, a. I M. impret , diversus, expo- lnit Uestris S ALLIER Ius, Reg. Bibliothecae Custos, in Commotivir se scaae Reg. Inscript tom. I p. 2So. M CBronica vum der biluer svi von Caelim. a. I499. impressa Coloniae, M 3Ia.

38쪽

haec cum illis, quae Faustus a. I G. literis fusis improstit, confundunti Gutenbergianos hos typos, sculptos ex ligno, MOgum tiar ab eo adhibitos, SERARI Us ρ & ΡAULus ΡΑ-TEn b) in hac urbe viderunt, eosque ita describunt, uti Gutenbergianos Argentinenses descriptit SpECKLINUs.

Vix per quinquennium haec societas duraverat, cum de Sorietas' non solutis usuris Gutenhergio litem intenderet Faustus. Cecidit ille causa; atque occalione hac typographia a. I s s. in Fausti manus deveniti Conditum hac siler re ab Hebm aspergem, Notario Moguntiae, Instrumentum, h) quod

i) Cota Cap. IV. I. I. is ab Instrumentum hoc a. I 4s s. scriptum idiomate German. d. s. Nov. edidit primum Perillustris di ENCTEN HEROIus tom. I. Selector. pQ. 269. KOELE Rus in Guttenterm Greuratiun pag. sq. & Sc H w A Ret Iu s in Priminiis Docum. de Orig. mpograph. Part. I. par . Commentarium Instrumento addia derim:

39쪽

Petrus Schoesi

rus.

modo allegavimus, cui Ρetrus Schoesserus interfuit testis,

Ab hoc ruptae societatis tempore Schoesseruin sibi arctius Faustus adjunctiss. q. Schoefferus, latine scribentibus sepe dictus Quia, Gernsheimensis m origine, scriba librarius fulti Hujus ordinis homines generico saepe nomine Clerici dicebam tur, η qui in publicis scholis scribendo tibi victum par

I Peter Germheim wid Iohannes Bonne Clarichen s Immer suuimii Bisum. Ipse Notarius quoque se appellat Clerici Bamberger Bistums. M Genubem oppidum ad Rhenum, in Electoris Moguntini, non vero in Landgravit Hast Damistadiensis ditione, ut scruhit M A R C A A N D u s msi de tImprim pag. 8. n) Clericus non modo Laico opponebatur, sed & peculiari sita si tu mustrium , scribam amanuense=n significavit. Hoc a Clerici Regis , id est, Secretarii. Hodieque Galli scruhas suos appellant Claros. Schwargius, proprio significatui

vocis inhaerens, sacerdotalis ordinis hominem eum fuisse exustimavit; duosque adeo constituit Petros Schoeiferos, illum, quem Faustus in Epigrammatis Clericum vocat, distinguensao altero, quem appellat. At male distinguit. Fau- stus ad a. usque eum Gericum dicit; dein meratim quod illo tempore statum mutavit, ex scriba factus typographiae operarius, ut Fausto, qui filiam ei suam destinaverat, in Officina succederet. S c Η w A R Z i u ri vide in Documentis suis de Ori. Tvostram. Pan. II. p. II JoΗ. SCHO EFFERUS in Noti la, Compeidio Trithemimo subjuncta Ρetrum SchoeL ferum Fausti ministrum & filium adoptivum vociat, cui filiam dederit in matrimonium. TRITHEMIus in Annac Hirsav. ad a. I SO. eundem Schoefferum famulin, postea generum

Fausti fuisse scribit.

40쪽

3Irunt'; quod Lutetiae quoque fecit Schoemerus. Librariis his successere Wpographi. . Chartaceum Bibliotheca Argem tinentis Aciademica Codicem servat, quem Schoemerus a. I 49. Lutetiae sua manu exaraViti o Inscriptio, unciali. bus literis calci libri adjecta, testis eis, eum ex illa librario. nim classie fuisse , qui dicebantur Callis pri. Smrcimen hujus Codicis in Documentis produco. Paucis post am . niS. Moguntiam eum peri enisse necellum est, q Oniam Gutenbergn & Fausti operas & consilia juvit antequam societas eorum rupta fuisset, quod ex Epigraphe poetica, Institutionibuν Iuris a. I 468. a Petro Schoemeto imprellis

adjecta, colligimus. sic Id certum, quod ossicinam Grutenburgii, ad Faustum delatam , direxerit Schoemerus; Gutenbergius alter , qui cassigraphus sculptoribus literas sculpendas praescripssiti

g. s. Schoemerianae ergo praesertim industriae praestantissimuin psalter

illud ΡsΑLTERrun Fausti debetur , uncialibus literis ac capitalibus pulcherrime sculptis r) & variegatis coIore, in

Q Codex ille, exaratus Lutetiae, ex urbe hac Laudunensi M nasterio Fratrum Minorum, indeque, nescio quo fato, A gentinae illatus est. φ) Τab. VI noto hic, primos typographos ex pictoribus, scribis, sculptoribus provenisse, ob artium harum cum typogr phia assinitatem. q) Ubi Schoefferus de se ait: cim quihus Gutenhergio scilicet atque Fausto optatum Petrus venit ad poliandram. Extant hi verius apud ScriWAREIuri in Primam Documentis de Orig. Typograph. Pan. III. pM. II. . H MORERIANUM Lexicon, voce Imprimeris, Psalterii h jus literas pro fusis habet, non pro sculptis, adeoque aberrat

a Vero.