장음표시 사용
171쪽
principum iustitiam illam. in seipso expeliretur, cum enim in potestatem Cypti Regis cui omnium infensissimus erat, incidisset rex illum incudibus superpositum malicis contunditullit At quanto veruis Seneca, Caelari cum omnia licent, Inquir, propter hoc mi ilis licet. Qui autem principes legibus pactis conuentis Olutos esse statu ut, nisi Dei praepotcntas, ac natu I. ae leges, tum etiam reS ac rationes cum priuatis iusta conuentione contra claSeXcipiant niax in am immortali Deo, ac a ccur in F natura iniuriam inferunt. Praeclare itaque Romani ma ' γ' g sisti a tus, qui in rogationibu ac legibus, qua ad popu Uu. eale elum ferre conlii uerant, hanc clausulam ad extremum nihilum ro- subiiciebanti, IVS NON E RIT,E. E. L. N. R. 'quibus verbis lignificabant sqκt: illam non seta popli Dii rogari iustione se Oiνὶ nium tamen absurdillime qui principem quidem nihil contra leges diuinas, contraq; natur. Ita alta tu crepoti e conlaten Nar '; sed cum hac ex b Dei uti seceptione . t ratione probabilia si faciendi I addlicatur. 1'. hi ', Quae enim racio probabilis excogitari potest, qua leges an mit mdlUIna perium pere debeamus inde manant illa: tuu 'Iturtifer Aix libus dii inissolutus sit , huic apud Deum Discut ex Lirn1 hortalexv atiscas tum ς esse . quod quarti rerum sit, alio-
rumis o iudicium. N .rnica col.
Scd Occurretur ab iis qui omnia iustillimis ponderib
Rut enim in legibus propoliti agitur deae quod publi talis Ahismcum is aut priuatum,aut utrisque commune: in uni st'. πηομ. M
honestum est; aut neutrum omnino. monstitii id appel. ' ' - '
lo, qzogaqIlitati naturae consentaneumst: hac autem aequi vesώπων. rate Pi incipes omnes teneri constat: cum,quod natura
172쪽
xs IOANNIS BOD IN Idoceat, id legibus naturae, quibus Principem parere oportet,sit omnino comprehensiim neq, ex huiusmodi ciuilis est, sed potius naturalis; eo quo magis, si cum utilit conninefa sit honestas; sin quod iubetur iacchonestusit,nec utile, tametsi a legibus alienum elle debeat;princeps tanaen iis legibus,quibus non tenetur, subditos oblimare potes c si nihil habeant cum turpitudine contui et a messunt n. honesta quaeda sunt turpia, sunt etia inter utraque aedia Si turpe opponatur honesto, aequum est honestati locum relinqui ut Aristides Iustus, cui Themistocles consilium communicare iustus erat, Athoniensibus respondit Themisociis con uiam utile quidem es Reipublica, urpe tamen sibi videri Athenienses re intellecta, nihil amplius inquirendum sed consilium illud
reiiciendum decreuerunt Hic popularem in modum
loqui necesse est, quando in disputatione de Republicaveriamur; quae ad 1btilitatem philosophorum exigi nodebet nam illi statuunt nihil utile esse, quodnosiit honestuntum honestum,quod non idem it sumsit sed iampridem lapsa
constretudo deflexit de via; ut necesse sit, lionestorum acutilium diuisas habere rationes. Quod si decus abest, utile tamen iit quod iubetur a Principe; non ipse quide ea lege tenetur, tam cisi subditos stia lege obligatos habet; modo nihil contra naturam,contraque diuinam legem ubeatur.
Est igitur in principis unius potestate , leges hu-
tuli nodi utcunque volet , abrogare , iisve derogare, subrogare, obrogare, ut leges utiliores, aut etiam minus utiles serat habent enim non esta,iusta,utilia,suos quodammodo gradus. Quod si principi licet, duobus propositis utilibus, quod minus utile sit, iubere; eidem quoque licebit,duob propositis honestis, quod miniis honestum minuicticiustum sit, amplecti; haec quidem
iubere, illa vero prohibere itianis1 ex ' aliis quidem ciuibus incommodum,aliis asterat utilitatem; dum tamepublica commoda priuatis, quoad eius aeri poterit, an ponantur.nec tamen si Princeps aliter decreuerit,sub
173쪽
portet. Vt si PrincepS,Vrgente fame, res ad victu necessarias exporta ii prohibeat; id quod non modo iustum, sed etiam Opillime necessariunia eli: deinde accepta pecunia, priuatis quibusdam id permittat, tametsi mercatorum, qui b. aspuit frumenti copia, ct Reipublicae detrimento id fiat: no tamen iis licet euehere rumenta,qUO- usq; lex a Principe antiquata fuerit etiamsi maxma a perrupendae legis occasio prae beatur; cu scilicet ciuitas rei uomni O, quae ad victum Cculium necessὸriae sunt, abundet; ipsaq; ratio naturalis suadeat pei grinis, fame ac m-Opia Oppi estis, succurrere cum vetantis legis maior sit potestas, quam aequitati. cuius speciem obtendere suae cupiditati cuiq; liceret, nil planum sit, Principis interdi- etiam diuinas ac naturae loeae violare.
Incidunt etia saepe causae que tant Principes suis legib. parere. tametsi ultillima lint, Reipubl. valde utiles: ut
si phibeat armorum sum omni b. ciuit, ', prς terqpr torianis militib. i aut iis quos ad urbis praesidium reseruarir. Huic legi Princeps si parere velit, legum Interitus sequatur, quia principem, ad legum simum tutelam, aduersus improbo, armari necesse est. Idem iudicandum relinquitur de legibus luel ad imgulos vel ad paucos pertinent quae prsis ile ili dicuntur aut ad brcu tempus, aut certo quod a loco teruntur; autes poenas quarum infinitam varietatem habem', contineat: na tametsi scelerum vitio a natura ducit poenarum tam cacerbitas ac lenitas
pedet ab hominu legis, . ac institutis, qui b. Princeps obligari non debet niti fiatenus leges ciuiles cogruunt arquitati naturali , Qua tibiata, princeps qui de omnino e gib. huiusmodi solirius est a oramen subditi, qui b.parere necesse est, quousq; leges abrogatae fuerint. Est n. nomodo natur lex illa scdetia inter diuinas scepi' repetita; Principit aui Dei cocessu iacpotestate o xlis tri-
174쪽
iue IOANNI, BoD1Nrsuiusquam exceptione, praeterquam Regis, qui semum in omnes omnium patronos ius habet: ita quoque Reietibus obedientia debetur, sed post Deum immortalem, curus summa est in omnes ibis terrari in Reges, vit necisque potestas. ι' ι ' His ita constitutis; sequitur principem summum pactationi. atque conuentis illi ac Prauatos obligari siue cum exteris siue cum ci*ς' vibiu contraxerat: cum enim princeps mutuae adei interprmat OS,ac legum Omnmm mclexuit; quato magis datam a se fidem,ac promissa seruare tenetu IZl certe curia 'η' 1 3 Parisii oruin oravi oratione ad Carol. IX. Reilem: non ita pride satis Indicauit, cum negaret a pactas couentis cum coulegio pontificumdine ipsorum cousensu Regi discedere licere, hac subiecta ratione quod ius unicuique tribuere teneretar. Et quia i , π, dein mihi succurrit Alexandri Iurisconsulti respon- tu. 13. Crius in sum plane diuinum; quodque literis aureis prae foribus ι 0ς π cincipumanscribi decuisset: Icilicet interea quae casu
ι 't Vi his conuentis d1scedat neque id in coniecturam veni-υt,hia1ὸm rei quia duplex est obligatio,altera quidem naturalis: dci a de iitH. enim tam naturae consentaneum, quam iusta promiua
seruaret altera,propter principis dignitatem, quae agitur in fide seruanda,etiam cum sui det timento; cum violatae . fidei omnibus vltor ac vindex esse debeat, nec a princi
. ad . soli pectamen, perlicita grauius admitti pol 1it.Itaque in iu- - .Hrouit . diciis, cum lades Principis agitur, priuatis potius quam
principi consulendum est; Aseuerius de principe qua de priuatis decernendum nam si cui Princeps honorem, magistratumve 5 tulerit, sine iusta causa adimere non posse iudicatur, quod tamen subditis licet: cum legibus fiduciariis, beneficium clienti eripere patrono sine causa liceret, Principi tamen non licebat. ta Quibus intelli itur, labi do errare Pontificii iurisI-.l.F. his. . Interprete, , qui negauiprincipem Ius conlientionisiu, non ies alia, quam naturali obligatione teneri, propterea quod obli-
i. gatio iuris ciuilispropria sit qui error cripiendus est. Cui enim dubium esse possit, quin obligatio ciusdem sit na
175쪽
il turae, atque conuentio Zigitur si conuentio naturalis est, .lic gentium omnium communis; oblig. ationes quo que caehiones, eiusde melle naturae, corisCquenm ' est. At Di. ,habbita
nulla ei conuentio, nulla obligatio cog rtari potest, rernm mota Lquae non sit naturae, gent lim Omnium Ummunis iustitia san. Demus tamen, aliquot elle a sta conuelara, Quae ale ei Bald. vi M. Dus ciuitatis cuiusque manant; tu Sta 'gare audeat, talisMii,
priuatos ξ atque ita obligari, ut ne summa quidem po-οῦ ς . et '
tellare , quam habet, iis derogare pol it haec enim gra reps, ver uillimorum Iurisconsultorum sententiis recepta dc β' ε' , probata vi acinus quid mirum Z cum De utiple ut pro 'go. 9 .v. iam illis teneatur, ut recte Sententiarum ma is fer scripsit.' / Sic enim apud Hiere natam clara Oce Ptellatur: una vox. Cogite, inquit, populos omnes totius orbis terrarum, ut inter me ac populum meum iudicent quid ameseri deblist,quod novali, L.ωi--
die igitur m di I putat: Onem reuocemuSeade quibus ... nu. r. interpretes nonnulli dubitarunt An sciliuet Princeps p s pactu conuentis, qίta Y ra subditis habuit, obligatis tenea h ι . L . tu i quod mirum videri non debet , cum ab iisdem p. vivi. alae
fontibiis laxetit illud , Principem cum alterius detri-' I mento, sine it a cause , locuplat orem serifluo iure non posse: c. 9pm,at.exq Hanec Principia in auribus, nec legibus f naturae per- a' i
nicies maior potuit afferri. Quanto aequius iudicatum arniit. Die --
pridem et in curia Patisiorum Principem quidem, quod ' ' Σ' csua intersit, reis largiri posse, quod intest alterius, non posse. isrum.cri Oporn is, calibus creditores iurepriores anteferri vo tereti. 'i Eadem curia decreuit , Principem legibus ciuitibus dero- nsis. v a-gare posse, dum tam ad asi refraude cui quam: quae con si sequentia sunt iis, quae antea diximus. Nam Philippus bat Valetius duobus' codicillis , quos in archiuis habe fi 'Me
inus, subiecit clausulam derogatoriam patriis legibus, dicitidi l. si quibus se solutum est testatus est. Eadem etiam testifi-t O
176쪽
catione usus est, cum uxori pecuniam,ac praedia priuat Q. - ita contra leges largiretur: exstat adhuc in actis publicis hi rues O.n. laetum largitio, tum legis patriae detogatio. Augustus pater, non idem in sua Republica ibi licere putauit quia non habuit iura maiestatis, ut antea dictum nobis est. Ac tametsi in caeteris quidem omnibus legibus patriis b-lutus esici, nec tame in sua causa libiis ii auctor esse po-ρ oah ti terat Pltaque a gitionem Uxor Liuiae facturus,veniam L Di.Mos legis Voconiae petiit a Senatu : quod si ustra fecisset, si iura maiestatis haberet ut in causa Philippidi Regis, cu--- - ὸ ria Parisiorum idecie uiti cum aerum Guinarum emis set,que Proximi,iure gentili redimere se posse contidebant: 1ed eos curia, suo Iudicio aedemtione, eam ob resummouit, quod Pyli: eps lege ciust noteneatur: tametsi eoe in auth iure principem tener1, pierique sentiant,d scribant: φ η εν Vi quia ius illud entium omnium commune, non ciuita- .Lis natur si Scui UsqUam propitum este putant: quo tamen iurenues μή Sρς h:l l oinianis iniquius visi,m ' est.
is,luisis, stant Academiarum Inlrituta, quinus1pli Reges tellatos dudum,is declarant,Romanorum leges, ac iura pontilicia publi- Π ce quidem doceri velle; iis tamen subditos obligari nolle ne peregrinorum hominum legibus patricio iuri derogaretur. At etiam Alaricus Gothorum Rex capite sanxit, ne quis Romanorum leges, hi opponeret, cui Carolus Molinaeus meus collega, lurisconsultorii omni-
gruestu retud um decus, ob id vehementer traicitur, Barbarunt Scon
, tumeliose appellans: sed nihil est in eo genere ab Alari
co decretum, quod prudentissimus quisque Princeps, non fuerit optimo iure decreturus nasubditi,peregrinorum imperium tamdiu&meminerint,&speraburar, quamdiu legibus illorum tentur. Consimile est edictu Caroli Belli Regis,& curiae Parisiorum vetus decretum, quibus Romanorum leges , maiorum nostrorum moribus
177쪽
Reges Histri noruin , capit iis coena eruerunt, Roma norum leges, uirilii, teste a Pellare, vis ib1roldra dus Q ac tametsi ni nil edri Dama Oribus ac instituti Spa' ,-triis, quod cum legibus Romai; Crum dit creparet; cata men eius interdicti vis est, ut ab omnibus ilites ligatur,
iudices in iusis ciuium disceptandis, Romano iure in '
cum religionem legibus p cicgii rus obligari, pernitiosi '' - :lle iudicauis. Et quidem malesulis scelere teneat tu , qui Pelegrina
pharius, Castulonum Rex, Romanorum leges in Hispania doceri pro laibuit, ut Polycr dies scnbit ζ. quod ipsum ML P sanctius ab Alphonio X. Rege cauetur Ilii ena magi stra
de proposita cais a scripti mi et in quo Baldus fallit, qui I
Aratro ille aequitatic ri; cresti vi cantum. in eos n. minus hi, quana illi, Romanis legib. Obli antur tametsi Italia, Hi tilia, aeris spania, Proum cI.: Allobrogu; Sepi: mania, Gallia Narbo- 'O nensis, Lugdunentis , Onaanorum Inlii sutis tun Tur; quae etiam iidericus Cnobarbus Imperator Germanorum, publicari,S Vbique doceri mandauit; tametsi nullum fere Germani Romanis molib. cichim relique runt. Sed plurimum distat lex a iure: ius enim sine iussu, ad id qhioda quum, bonum est: lex autem, ad imperantis maiestatem pertinet Elten In Lexn; hilaleta quam summae potestatis lupum QAetnadmodum igitur nostri Reges Graeaeoru legib. no obligatur,ita nec Romanis quoq; Institutis, nisi quatenus legi natur conli miles sint quale- e Pindarus Omnes ubique terrarum Principes obligari ci ibit. Neque vero nobi est Romanus Imperator, aut Pontifex excipiendus, ut pernitiosi quibusda ad illatoribtis 'video placuisse, qui Caelarem,ac summia Ponti it f A Listricena, bonas rurato Iu tuo tu Ie dir1rcre post actas ferunt: a. quam
178쪽
rso IOANNI, Boni Ni: Izι quam opinionem, ne Pontificii quidem iuris interpre-
τυ non aliιn tes,ferre potuerunt'; sed cum pestem illam abhorreant,
, in ac multa in eo genere praeclare disputent; illud tamen rumina ha absurde , quod hanc exceptionem tibiiciunt, nilliu σι- , d. e via, ct ut pii loquuntur, absoluta potestate pii velit; quod ius Fab.ri perinde est, ac si dicet en νι arnus oppressos ciues diril pere' esse, potentiores enim hoc iure aduersus inopi-
Bart=3M in tarn tenuiorum, Uti consueuerunt quodpraedatorium ira Vς 'rectistisne appellant Germani. At Innocentin IIII. u erra v. ι-pon Ire Romanus , ruris Vtriusque petatillimus, fum- .iς J- t. Θω niani illain sine legibus,sol stam potestatein desilit ordina-Li de compi ρὰ IOIuri derogare posterili Veroetu immam potesta emadcvn. 5 M. legam diuinarum ac naturalium abrogationem perti-
, i c. nere Oluerunt. Quid enim sanctius diuina lege prohi-Balae in be/re betur, quam aliorum opes ac bona diripere Θ quid pi
d. Badit, hi us repetatum legimus, quam a IebuSalienis manus hamis col si con bere cotinentes at etiam, ne quid alieni concupiamus,
' sacratillimo decalogo prohibemur. Capitalior certe
cui,intnem fraus est, hac disciplinaPrincipes imbuere, quam praecla I ri' nain praedone ita Opia fere ad aliena capienda cogit; consit. a. col. . principem autem sic imbutum , praeclaram istam iuris seq' ' 'si ac iustiti e speciem, sceleribus suis obtendere necesse oocci se conse es Quod si pesti me est a natura, peius etiam a domina Z i 'μ' nititutus, in tyrannum euaderi&imprudenter diuina,
3.deprem c. humana perfringere, ac temerare non Gubitabit: dein ae ' sit st prauis cupiditatibus, ac perturbationibus, quae nobi-ιὰ aveo l. ore animi parte omnino labefacto ant, incensus; ab a- ρ- ι3 t αἶ uaritia quidem,ad Pros criptionem; ab amore, ad stupru;
γὸnul, .l a Dina ad Caedem celerit me prorula Itodcquem adivo abi inaconui in dum tonitrua fulminibus priora sint, etiali tardius ex-zibi'. is Ahis audiantur ira quoque tyrannus, iniustitia armatus, effi--i sex aestu cit ut mulecta accusationem, condemnatio iudicium an-
179쪽
tar Ri C A, L DB. 4. 1 o Itit: sic enim Plinius iunior, ad Traianum Augustuin y ke,' Vt enini, inquit Hicitatis est, posse quantum velis, scoriagnitu dinis, velle quantum possis hiaec ille: quibus crbis cfficitur, nihil Principes posse, quod natura rurpe sit autumasiam Samvero inepte loquatur, qui potetiae sui rima tribuat, illi 2 na diripere, aut praedari, aut i stuprum iiii erro; quae ab animo fracto libidinis de cupiditatum impotentia proficiscuntur. Quod si Principi non licet ni ouere termin OS, quos Deus pr. maX cuius Ipse eliin. 4 vivens ac spirans, sempiternis naturae legibus pepigit; neque certe liccbit,a eri deti .iliere quod sim inest, siue iussi ratio line, suae coemtione , t Ue Omlarillat Ioiari liue legitima praescriptione, siue foetae te una amici feriendo, siue pacis actione cum holtibus concipienda, ii aliter pax in1riinequeat, quam priuatorum detrimento; quorum bona saepe hostibus fruenda permittunt Pi Incipes procIUium ac Reipublicae salute: tam et ii quibusdam 'placet, visu ἡ ,. a rum quisque teneat, nec de boni priuarorum publice turri 1n ADLidini inutio fiat: aut livrget publica nec ellitas, ab uniuer- , ' sis farciendum esse quae sententia mihi probatur, si ta-ra. n nostra, iam commode id fieri possit. Sed cum aliis priuatorum ' h.
Dona omnia ciuium patria satiar contineantur, non beratum,ciet iselum priuatas ostensiones, de acceptas ab hostibus eo 'DUtumelias; sed etiam sua bona, priuat OSReipublic non tueat. s. s. egrauate concedere oportet: nam fere semper pax ha fl Det aliquid in i qmim, quod publica tui a te compensa vanaetici rur;&co quidem iure populi omnes utuntur, vino mo- si1 do publica publicis, ac priuata priuatiS, sed etiam utra . - que tril quem pacis actione, mutui VtIlitat1bus ac de . nea risu in
trimentis sarcia latur. ει ia tu, et
Video plerosq; 4 iuris utriusque magisti os in ea sera Di i tentia esse, dciuisse, vim eorum foederum; quibus ex ςς i' Gst ceptum est, ne ulla detrimentorum hinc inde accepto Hisbo, 'ruin quaestio habeatur, inane melle, nec priuatis pia tu i is aut ' i licui matrerres alio tamen vire limur nam in Pa Ce Per c d p is ronenii , ut Ludovicus XI. Rex Francorum, carceribus ' --
Caroli Burgundion uni Comitis eriperetur, uno capite '
180쪽
1ι1 IOANNIS BODINI cautum est, Ne Torciosententiam curia Parisiorum duersu, sanum vi ex equi liceret. Itaque laudatur Thrasybulus, nec immerito, φ prostratis ac fusis ex urbe Atheniensi triginta tyrannis, promulgari iussit legem Amnestias,qua
iniuriarum, ac derrimentorum, quie bellis ciuilibus a centa fuerant, obliuio continebatur; quam M. Tullius,aτωθ. occiso Caesare in Senatu,graui 'Oratione usurpauit,cum inter partium duces pax iniretur. Enitendum tamen modis omnib. est,ut incommoda
dommodis, S quoad eius fieri poterit, situm cuique tribuatur aut si mrnus id fieri pollit, sine tumultu,ac bello ciuili, possessores qui de rerum alienarum, quamuis iniustos, eatenus tueri oportet, quate nil ex aerario publ1- eo dominis satisfiat aut si aerarium exhaustu fuerit,mu ltuas pecunias accipere comOdiu CIit. Nam Aratris,pa
Italibertate patriae, post annos quinquagintarii a tyrannidio prestatuerar, sic centos exules restituit, quorum bona proscripta fuerant:posses res tamen praediorum, uae tyranni ciuibus iniuste ademerant, spoliari noluit cum mula iustis emtionibus, multa dotibus tereretur: neq; id sine periculosissima rerum omnium perturba tione fieri posse iudicaret; sed ciues iureiurando obligauit, ut pacem&amicitiam inter se colerent, quoad ex 2E-oypto redies,omnia Coponeret:acceptis enim sexaginta aure orsi milhous a Ptolemaeo Philadelpho Rege in patriam rediit,perfecitq; aestimandis possessionibus, vel alii pecuniam accipere ac postestionibus cedere mallent, alii commodius putarent pecUnias sibi numerari, quam tua recuperare. Hoc igitur fixiam sit, Principi,alienis ohibui ac bonis mansis a ferre aut ea lar iri cuiquam sine iusta Vui ci caus i noῆ licere. l .iqgigem OmnIbus fere principum be- ' - ἡ neficiis largitionibus, immunitatibus , priuilegiis haec
Mit&r verba ubiiciuntur; QUOD SINE MEA AUT ALTERI Usaux ui, RAVDE IAT b. Quae verba, cuna in formula fiduciae
ae: qua Ludovicus XII. Rex, agrum MedIolanensem cum
iisdem ver principatu iure successorio ab Imperatore Maximilia
' et ' no adeptus est,inscripta imisistat, belli aduersiis Ludovi-