Ioan. Bodini Andegavensis Galli, De republica libri sex, latine ab auctore redditi, multo quam antea locupletiores ..

541쪽

D REpvBLIC A LIn Irr. 32 perummunc de ratione poenarum ab iis exigendarudi camus. Quaquam ubi nihil peccatur, ibi nulla poena exsistit;at neq; collegium, neq; uniuersitas peccare potest, imo ne contentii e- quidem, aut dolo malo quid age. t 3 re,ac propterea nulla dolii ali actio 'est potest aduer- . d. .H.υ-isus collegium, aut uniuersitatem: etiali ollegae omnes, tri se t aut singuli cmes euildeni utitatis, aut Reipublicae toti g. i. iactis. In us ordines seorsum ac singulatim consensium praebue- ρcent tu .

tamen eri non poteis, quia nec HUpuberum, iant ex-m- nec furio rum ullus est consensus: sed quoniam ea uuae 'Mit Aue a maiore parte collegarum aut corporum, aut cmitatis . Qi.

acta gesta fuerunt, ab omnibus geri videntur, idcirco de inuis modus collegiis 3 corporibus poenς sumuntur; ius coeundi eri iἡ i es', pitur; beneficia adimuntur; mulctae in dicuntur,si modo corporum peccatum est,collegis omnibuS: aut potissim acollegarii εδε debeat

aut etiam ciuiu parte, concionis aut coetus habendi cau-c pro uita s

sa simul collecta: ut quidem iudicauit curia Parisiorum

Quod si poenae grauiores verberum, aut cruciatuS,aut quodvs.laώ-

capitis exigendς int, ab iis tantum exigi oportet, quisce T.

teris participes S conscii haerunt': cum etiam in priua demmi. se iis delictis, quae a pluribus peccantur, ea tantum actione μ' - γ' με γ - 1n singulos N intolidum Vindicantur, ItalVt VniuS1Olu hostisi. νal.

tione caeteri liberentur: si tamen unus aliorum conspirationes consensu peccauit, omnes tenentur in solidum; nec unius solutione ς Carteri liberantur.' Hic v. absurdu se o videri pollit, magna collegaru aut ciui eiusde vi nitersitatis parte innoxia celeri, ac nihilomin uniuersos mulctari. Quid facias cti etiam indecimandis legionib fortillimus quis' sortiatur , ac pro ignauissimo puniatur. F. Ta8irus eo quide algumeto us est Calli Senator cu Senatusco b. δ' sultu Silanianulei sit adere senatui vellet, Sc seruos quadringetos in nocetes, o bini Q latebat culpa capitis da- nata. Omne,inqllis,magnu exιmptu habet alictuis ex iniquo, stpublisa utilitate compensatur. Noli videtur tamen, dicet aliquis, ex ab sui dis ab si1rdii iure concludi. Ego vero nihil iustius aut nae ius fieri poste puto, qua plui ibus propositis incommodis,graui striana quaeq; declinare eoque magis

542쪽

magis si de sceleribus quaeratur, quae inulta esse no- portet. Nam si a pluribus quisquam caesus: aut violatus 1. IIV ti, sit,' Omnes insolidum tenentur, tametsi unius ictu oc- D, i, cisius sit:quod si apparet quis occiderit,ac sine coniura- .ia,' aiu, 'a tione aliorum id tactum sit, solus ille tenetucisi non ap-λ qui paret cuius ictu perierit, nec coniurati fuerint, omnes s siptis .... i. quidem a pinna corporicliberantur φ,pecunia tamen ea.saeris, ias mulctantur. Nihil autem ad verum iustum elicien-

ρορ dum efficacius est quam quod admittitur,ut absiardiora&iniustiora declinare pollimus iam si plures trabem

alienam extulerunt, nemo furti tenetur, si verborum

subtilitati haereamus. Hic non agitur de oppidorum: urbium direptione,de ciuium internecione, quae ab hostibus inferuntur; in quibusquQquisque fere innocentius se gessit, eo patitur acerbiora sed quid princeps instos a se deficientes statuere debeat, quaeritur Romani quidem, ut caeteras gentes aequitate ac iustitia superarint, non tamen semper eam quam diximus iuris 4r-quitatis disciplinam secuti videntur; sed interdum ciuitates ac ciues non modo uniuerses, verum etiam singulos plectere non dubitarunt; acerbius tamen in auctores, quam in caeteros animaduertendum esse putarunt.

si Arguinento sit illud : Valerius Levinus, inquit Liuius j rigento capto, qui capita rerum erant, virgis sessecuri percusiit, cateros praedamque endidit. Idem alibi quoniam, inquit, defestionis auctores meritas poenas a diis immortalibus 9 apobis habent P. C. quidplacet de innoxia multitudine eri Z Tandem ignotum est illis is ciuitas data Consili

vero Fulvius, cum Capuam quae a Romanis defecerat. diuturna obsidione expugnauisset, octoginta senatores praeter XXVII. qui venenum hauserant, securi perculsis trecentos praecipuae nobilitatis, carcerum vinculis ac diuturno squalore necauit caeteri ciues; quasi se uitia, ub hasta venierunt. Atella Caiatiaque in deditionem accepta cibi quoque in eos qui capita rerum erant, animaduersum. Alter Consul Appius, ipso collega seuerior, etiam desectis coniuratis quaerendum censebat sed Fulvius

543쪽

uius vetuit,ne Campanorum perfidia falso delati dii

ad desectionem prouocarentur. Ex quibus perspicuri infit, qua seueritate Romani coniuratos ac rebelles DuiDisendoscensiuerint, quamdiu stetIt imperium populate. Imperatores vero Romani, partim veniavi commiseratione, partim acet bitate suppliciorum crudelitatem inauditam exercuerunt. Egregium I immortes gloria dignum Aureliani Augusti factum qui cum urbem Tyana sideret, iuratus ne canem quidem militares gladios

euasurum, si urbem expugnaret Vrbe capta, cu ad crudelitatem illum improbi exacuerent, canes ad unum a Vo 1 ura smactari iussit. Eadem clementia Henricus V. Ger manorum Imperator, Brixiam ferro ac flamma delendam csisse iudicio constituto decreuerat' expugnatavr bra test che ciuibus pepercit, ne pleos Innoxia, improborum poe- ρanu.

nam lueret atque in eo Dei optimi maximi bonitatem secuti sint, qui non modo bonos cum improbis pelire

noluit; verum etiam ciuitatibus ac sceleratorum lio minum peccatis,propter aliquot egregiς virtutis ciues,parcendum elleiudicauit. eviri Sovia, At vero Antoninus Caracalla , ut contumeliam sibi

ab Alexandrinorum plebe illatam ulcisceretur, quod in illum dicteria iacerent, praesidia militu cohortes Prς torianas plebi ludos spectanti commiscuit; deinde data

testera pene innumerabiles promiscuae multitudua is ciues Alexandrinos, uti quisq; obuius futilet, trucidari iussit: id' antea Hierosolymis quoq; exsequi mandarat. Inl urbe vero Thessalonica Theodosius agivis septe circi ter ciuium illia occidi mandauit, ut quaestorum ac magi- stratuit aliquot caelorum mortem ulciscer tur: Non tanta crudelitate quidem, sed grauiore contumelia Xerxes Rex Periarum,qui urbis quae postea ab euetu Rhinocoru radici coepit, curibus omnibus nares amputati iussit. O- innium tamen crudelitates Sylla superauit, qui praeter sexaginta ciuium Romanorum a se occisorum millia,etiam urbis Praeneste ciues omnes stipplicio affecit praeter

hospitem; qui cum c telis mori maluit,si patri supcer- Ll tillimo

544쪽

ue o IOANNrs Bo D 1 Nitimimo parricidae vitam acceptam ferre. Eadem crudelitate in Abydenos usus Philippus II. Rex Macedonum, .

Romanis seruire ac tributa pendere coactus est. Sunt tamen ac fuerunt seculis omnibus plerique qui sortiter mortem oppetere, quam seruire maluerunt Acmaiorum nostrorum aetate Pis m, cum Florentinorum in Deria, tametsi iusta ferremo possent,ab iisdem dese- ceruiit, Carolo VIII. Rege Francorum fauente; deinde

Borgiae impurissimi potiti cis Romani spurio seipsos de

diderunt; qui cum eos deseruisset prurio Genuensium, post etiam venetorum necquicquana patrocinium appetiuerunt; postremo diuturna o oliuione fracti,in Florentinorum potestatem redieriat: a quibus tamen summa facili rate ac lenitate veniam coniecuti sunt. At Ludo licus Niuernensium: Flandriae Comes, cum Gada-

uos diutissime obsessi, fame ac inopia ad deditionem

conapulisset, acerbis limas ac libero populo minime dignas conditiones proposuit, ut scilicet omnes laqueo incoliti inserto ex urbe supplices ad se ven1rent, postea decreturum se quid agendum foret. Quae conditiones populum in tantam animi desperationem adduxerunt, ut quinque circiter ciuium millib. armatis ex urbe prodeu tibus Comitis exercitus quadraginta millium hominufusus sit ac prostratus:parta victoria caeteras Flandriae v bes praeter Audenardam sui imperii tinibus adiecerunt. Comes ipse fuga dilapsus impetium Vna cum dignitate turpiter amisit. Tanta clade illata Gandaui multo quam antea arrogantiores, principum suorum nunquam deinceps imperia sponte pertulerunt. Tum enim intellectum est, nullos desperatis ciuib inpriticipem ferocio ires hostes reperiri, nec ullum bellu iustius videri quam quod necessestum sit. Necellarium fuisse planum est,cu l .

deditioni turpistimae mors imm1neret omnium crudelis ima,tumo te ipsa contumelia grauius ferenda: ut illa aetate libido principibus incest at crudelitatem contu melia cumulare. Nam ridericus II. Imperator Ge manorum, Ut acceptam ab uxore Mediolani cum sum- mode

545쪽

D p pvBLiC A, LIB. ID. I3 Iaio dedecore iniuriam ulcisceretur, urbem obsedit: exaugitauit , diripuit; caedes stupris, stupra caedib. iniscuit; riticipes suppliciis ominibus subiecit domos ac in ala bio aequauit caricros qui hirorem militu evaserarit commelia morte grauiori aste cit Dago bertus etiam Rex Francoria atroclus , qui posteaqua Piclaui userro flamaque deleuillet. φ fuis opst, hostem toti cret, tolum ex e-Aatione omni terna exarari iussit, ac sale sterili rate cieri: ex quo alli Pictones etiam num appellantur Grauiter igitur peccant trique, qui subditorii detectione inultaste patiuntur, i , qui crudelitatem ac libidine infractos ciues saepe innoxios explere pulcrtim putant.

Sed laudabit clit, inplectendis ciuibus suppliciorum

acti bitatem lenitate temperare, Coqtie temperamento

Ren publicam eruare initando Carolum, Ludovici IX. e is fratrem; qui postea regnum Neapolitanum ad

ri est is enim accepto imperio a rege, ut in Monspe- l. los, qui regios quaestores ac magistratus occiderant, θnimaduerteret, arces quidem urbis ac moenia bio ex auit ciuit .iti iura collegiorum corporum ei ipuit:. panas sustulit; ciuescentu ac viginti aureorum millis mulct auit. Sunt qui putat, sexcentos serte duci os a applici. Prae OS fuisse, quori in tertia pars incendio, oticiem sulpcdio caeteri aquis petierint. Ita quidem tu llcatum ac dec et una fuerat ad terrorem; sed princens optimus innOXIOS exemit, cum caedes illa magiitia tuum in ullo luscepto consilio, vel civium concione conuoca- ta sed temetitate ac lic tia plebis contigisses. Ea delenitate Carolus vi rex Francorum Parisios rebellanteSpe nitu exarmauit,a cauci oribus supplicio alleci is ciuium uniuersitatem graui mulina coercuit. Dein tame, ciueS Omnes suscepto costio, re delibera-a ac populi totius suffragiis, cospirantibus singuloruin imis defecisse; nouum tibi principem creauisse, ac sce- lus contumelia cumulauisse non est tamen Principis,

non dicana optimi, sed ne prudentis quidem , de omnibus poenas quas possit exigere, ne sempiternam suae

546쪽

332 IOANNIS BoDINI existimationi ac famae, qua nihil principi carius esse debet contumeliam inurat etiamsi hoc saluo Reipublicae statu, quod tamen difficili inum est, essicere pollit.Sapienter ergo T. Quinci ius, cum legiones seditiose tumul tuantes p Iechere salua Republica non posi et, nec mili tes in urbem redire tutum arbitraretur,ipse Romam P fectus rogationem ad populum tulit Ne cui militum

fraudiiset siecesso id summa Senatus popuIque Romani

voluntate obtinuit. Consimili prudentia Scipio Africanus pater seditionem exercitus ad Sucronem xxx. militam si 1pplicio compescuit. Hic Liuius , Certabatur,mouit,virum in asectores tantumseditionis xxx. ammaduert

tur,anplurium s plicio indicanda defectio magis esset quam seditio : viciisententia lenior, ut unde orta culpa esset, ibipoena costsi teret,ad multitudinis castigationem alis esse.Sciseo vero

in oratione ad milites, Se,inquit, rotisecus quam viscera β- cantemsua, cumgemitu lacrymis xxx. hominum capitibus levias octo militum noxam At cum Appius Consul,le-

meritare dicam an arrogatia maiore exercitum tumultuantem coercere conaretur, Tribuni militum ac centuriones restiterunt, cum nihil periculosius esse diceret, quam eos vi coercere Velle, in quorum obsequio ac fide imperii tota vis consisteret. Ac si quidem nihil siet in poena totius exercitus aut ciuium exigenda metuendum id tamen in populatibus poenis praecipue spectandum , ut poena quidemd paucos, metus ad omnes perveniat, ut non minus diserte quam prudenter est a Marco Tullio dictum. At ne principem quidem,si fieri potest,poenarum iudicem,

ac multo minus spectatorem esse oportet, ne suorum ni mosvssa poenarum aut Vltionis acerbitate exasperet,

quinetiam legatorum suorum ac magistratuum; tametsi iustam ac iudicibus necessariam seueritatem , lenitate quadam moderari aequius erit; imitantem Antiochum ma num Asiae regem, qui cum per Hermeam magistrii imilitum de Seleuciae ciuibus, quia se defecer ni,poenassumeret, Hermeas plurimos proscripsit, ac deportauit iura

547쪽

D RE PUBLICA, LIB. III. Sisiura collegiorum ac niuersitatas, caeteraque beneficia urbi concessa dempsit, ac mille t lentis Atticis urbem mulctauit Rex Antiochus exsules reti Icauit, ciuitati beneficia restituit, decima fere parte mulctae conten ' 'b . . hius. Sed exemplis nostrorum hominum libentius utor.

Henricus i I. rex Francorum , Annam Monam orantium magistrum militum, rebellantes Aquitanos propter silarium vestigat, ac praecipue Burdegalenses castigare iusserat, ille cum iudicibus re communicata , publicas aedes in quibus ciues conueneiant solo aequari beneficia ab antiquis retro principibus urbi concessa lacerari; defectionis auct orcs capite plecti exercitum omnibus stipendiis de commeatu sustentari, ac centum circiter aureorum millia fisco dependii ulli : rex abolitionem ciuitati ac beneficia. paucis quibusdam exceptis restituit, mulatam etiam, e cercitus stipendia indulsit.At Carolus V. Imperator. Jandatiorum defectiones 4 iurias suis maioribus illatas, uno ultus est D eodem iudicio, non tam crudeliter quam prudenter. Cum enim stracdicta publice lacerare pr torem urbanum ciues coegis sent, xlegatos ad Franciscum I. regem tancorum misissent; ut patrocinium Vrbis recipei et eoque recusante caeteros ad desectionem inuitarent, Senatus biispanorum urbem solosquari oportere decreuerat, ciuium bona in discum cogi: Imperator tamen patriae ac urbi,in qua natu S&Cducatur, fuerat, peperci L, Uiginta desectionis auctores capite puniit; iura corporum 6 collegiorum omnia sit stulit .ciuitatem agri publici parte ac beneficiis

Omnibus priuauit; arcem denique munitistimam pecunia ciuium construi ac praesidio militum firmari iussit: sententiam ipsius Imperatoris a Gandauis accepimus cuFrancisco Andium ac Belgarum Ducia costiis essemus. Non ita multo post Franciscus ipse, qui Gandauonam patrocinium repudiarat,Rupellanos ob salarium vectigal rebellantes, orationis maiestate perterruit, ac pecunia mulctauit; supplicio tamen affecit neminem: quinetialia integra libertatisic collegiorum iura ciuitati re-

548쪽

13 IOANNIS BODINI liquit: testatus, se non minorem sui vindicandi occasionem habui ite quam Carolum V suas tamen laudes ciuium salute quam exitio, ite mentia quam Iuo eluetate, cumulare maluis e. His exemplis,ppositis, intelligitur quid de uniuersit iis c collegioru poena statuendum sit:nam si enitatem affechant, itidem ciuibus iterum atq; iterum rebellandina ateria praebent; φ praecipue in republica principi cauedum est. Nemo prudenti' Carolo V. meo genere se ges sisse videtur .lde tamen seuerus in Gandauos exstitille v1detur, sui na lenitate in omnes Ordines Hispanori Lusiis esticu no modo ab se defeci sient verum etiam Calabitae Ducem regem creavissent, qui beneficium illud tam p-nitiosum repudiauit. Caro 'neminem ex tanta multitudine puniendum putauit.Prudenter ille quidems quippe niueisa Reipublicae membra secare oportuisset. Etsi enim salutare est, putre me imbium ad uniuersi corporis salute rere ac secaremum propterea si omnia membra extabuerint,aut gangraena inficiantur sectioni b. erit acustionibus utendum P vetat in aximus Hippocrates δε- stera tu morbis inferre medicamenta , eoq, minus 1 corporis potissima praecipuaque membra tabes inuali P. Quamobrem ut hanc itionem concludamus,si niuersitatis consilio ac fraude peccatum est, res ea quae sit

uniuersitatis,publicari debet; si nihil it quod publicari

possit, pecuniae mulctair1oganda est ed ab iis tantuml exigenda, qui consilium opemve dederunt, cum ab uniuersitate id fieri non possit:prioris quidem species est inl

magistratibus conueniend. f. si nocentes ab innoxiis dis

Cerni nequeant, omnes pecunia puniendi sunt: authent. de pace, auramento poena ero corporea non est exigenda,nisi a singratis iniuersis grauiter pcccatum sit,ut in

I. Etum f. animaduertendum, de eo qAod metvs Nec vero

niuersi peccane videntur si vexilla sequantur, nisi uni-Heisorum ac 1 ngulorum deliberatio antecedat: virect edari desinit, ac L auisasta, epaenis sed uniuersitate mulctata

549쪽

D4' si metam A. L DB. III. Ur ctata sceleris conscios non eximi a poena. His ita expli a catis, quae ad collegiorum poena,spectat, seu at ut videa a mus an collegiis di corporib. cspublica vacare post . Illucili titio posuimus, homines hominum societatas apricientes ubiq; este ac semper titiis A paulatamq; ex tamiliari ac naturali iis cietate in collegitim, m corpus, in univcrsitalcm in curitatem deniq; Oalixisse; δ haec quς videmus Imperia constituisse quae amicitia imprimis, ac mutua hominum inter ipsos caritate ac iustitia uiti videmus; quae ipsa sine iis cietatibus lare nullo modo potuissent. Quamobrem qui dubita Vnum collegiis ac sodalitiis Reipublica vacare possiciis mihi dubitare videtur, virum sine caritate S amicitia, sine qua ne mundus sidem ipse momento subsistat, Reipublicae stare possint;&cumseditiones corporibus&collegiis in Remplabbcamanare vident ea ipsa de Republica omnino tolli putant oportere. Quo errore rere temperat peccant,qui leges numeratione ac selectione malorum bonis praetermissiri

accusant inique cul-

Demus enim id , verum est, collegiis ac sodaliciis p- meram institutis grauistimas inRempublicam pestes serperein coniuratos imprCborum hominum coetus urbium acciuitatum exitia molita Nasaepe sodaliciorum ac religionii specie detestabiles ac impiisuperstitiones fovemur Ar 'umento sint Vetera Bacchantium sodalicia, duae ad reli ionis specicin quaesita, exsecrabiles ac nefa-1ias utriusque sexus libidines &crudelissima parricidintamdiu texerunt, quoad aditis patefacnis urbem terraru dominam, ac Italiam totam Odore te terrimo cos urca rent Quae certissimis fuerunt coperta&comprobata testimoni f. Ac propterea perpetuo Senatusconsulto Bacchanalia sublata fuere, eodemque momento lata lex est, ne i seu ma deinceps nocturna sacra ferent ' : id quod an- Im li. 3, te Damonax Atheniensis in Graecia estacere tenta lat,

cum dicereti acrisi cui nocturnasib simpcrsi 'ectasius . r

stati stur, sacra, quaecunque tandem lint in consipicua

550쪽

136 IOANNIs BODINI coire.Qua de re Cato Censor grauissimus testis Abiu genere,mqtur,nonsummu=mpericuli est, coetin conflia, ct sciretas consultationes emas. Sed eo minus caucri potest . cum falsa diuinitatis opinio flagitiis praetendi ur. Quod rectis 1 me Flaminius Consul in oratione qua habuit ad populum de tolle dis Bacchanalib. Νιhil, inquit,

instecmnfallacii sprava religione: ybi Deorum numen pratendus sceleribvi, ubi animum timor. HIaecisse. Rara principio sbdalitia qu; b. latebrae quaerunt, nec prius quam incrementum acceperint, sentiuntur; sed ad extremum piauis honorib.Vnum in locum aggestis, tumor erumpens uniuersum Reipublica corpus labes 42.at.Argumento sit quod aetate nostra cum multa seditiosorum hominum concilia semper exstiterunt religionis specie quaesita tum vero nulla magis pernitiosa colluvies citius errapit, quam Ariabaptistarum, qui duceLei dano sartore urbem estphaliae maximam, pulis is principib.sub imperium ac ditionem tuam subiecei unt, nec nisi va lido imperii Germanici exercitu expugnari ac p- figari potuerunt. PYthagorei moderatius, qui sapientiae studia professi, maximos quosque Graeciae acritaliae principes,in sui admirationem imItationem conuerterat; quorum opib. ac potentia freti populares status ac tyronides euertere ubique sunt conati, ut optimatum ac sapientum imperia stabilirent. Sed eorum conatus ita itos

fecerunt populares lambitiosi homines, qui seditione

plebeiorum excitata, conuentus Pythagoreorum ferro τὸ ι iue, flanan laque deleverunt.Ex quo maximi motus in Italia

b Oit. αε - Graecia exstiterunt

4 μ GF ' Quamobrem prudenter Romani pontifices ac Rei-ιὸ a s disines publicae ChristIanae principes,quum Iudaei marius S sy-- με 't mazooas Quas olim Tyberius primum, deinde Claudius

Osem,si si ac Domitianus eruerant, habere ad cultus d1uinos pera q- miseiunt v sed ea epe, ut sacra publice facerent. Id et-

Dan. Lumit iam Pharao rex AEgypriorum ultione diuina perterri-ηMm, ' tti Moy1i periri iselat: fd conditionem respuit Moyses,

ς ' cu metuedum esse diceret;ne Iudaeos peregrinavi legib-