장음표시 사용
571쪽
DE RE PUBLICA, LIB. III. yJ ducimur, ilit id et Iam obtintrit, Vt itu principum concessu, ei sua illuc vel opibus vel eruditione, vel milita-Diu de nobilit item adeptus at, eam non modo ad p is eros' verum etiam ad adoptiuos V trans serie possit. Id se . . i. 'o quidem contra Theologorum ac Plii losopho tum de ii se nata .
creta quibu fatis intelligitur, putre lutus uae originiso.
Sed aliud est in sapientium lio manu cose siti, aliud in faece ' his , ' Dic bis de ordinibus ac dignitate disputare: legibus aut Tenna arti suae quemque ciuitatis assentiri, non modo es fac semper
pagari voluerunt. quidem ad legit Imos tantum, non flossin totae ctiam ad nothos 4 si,urios Certe quidem Turcarum g tς ς' ex
moribus dignitatis ordo e Virtute Uurique pondera-shrali, finis: tur; nec Vltra nc POp sinuolum virtus aut nobilitas pro libe Q, dei se
pagare conlucult. Uri lclcnter illi quidem, Ut illi quisque d li. IF -- generis latitudine in intermortuam renouare studeat, in ' aut ignobilium ac plebeiorum ordine censeatur. O ia hi d. sciis vero molibus d p prauariScu coirit tiS, quo Quis Que D t i Ut, i. d Bis ibi Vtii a ritu tena aiorum a quibus Originis LVi ratem accepit, Dothu, ct istisere motior et , o nobilior iudic itur, nec si flagitiis o dem sacer irmnibus ac turpitudine vira probriam contra Xeiit, Ordi F ' ἡ κnem aut nobilitat in aniat cre, nil lac bIS iudicatis infir l. o dignitat. mia ' notatus uit: nec tamen ii a fac itiosa vita V consce C βρ leratorum coetibus di cellerit, ut bonorum consorti Ose dei estis. C. se adiungat, nobilitatem semel amisiam milii rincipis ' .
rem tutione ac rescriptosingulari recuperaturiaStest. Et qua, uecie tinuis Quemadmodum a maiori b. nobilitatem accepit sicci
re, seu iniuria damnatus sit: qua a iudicata res pro res eri a 'μ. -
572쪽
varias genti una legeS, in eo gCnete, sui qua dilli milunas.*r'r γγ I.Ieio lotus δ quidem scribit sua aetate sordidos omni ini, r. hiis, . populorum moribus haberi conlue uisie, qui opifici, -κu tractarent: in qua siententia Xenoplaontem fuiste legi-rnus rationem tamen subiecit, Philosopho minime distram, quod scilicet talium altium opifices assiduo la- Dore vigeaIiturin umbratilem ac sedentariam vitam sequantur quid enim arte imperatoria laboriosius 3 quidi adicialia magis umbratile ac sedentariumξ quid tamen utraque in Onini cmitate clarius ac nobilius esse potes 3 se in eluis Aristoteles qui opifices omneSIn Graecorum ciuitatibus, a conlilio ab imperiis, ab honorabus summoueri scriptit, quod animi excelu vim ac robur mercede conducti penitus amisian P. d Ee useays Certe qEidem Sapientiae magister Φ,agricolas, fabros, figulos, statuarios, caeterosq; Opifices ab imperiis,ab ho- , notibus confestu iudicia arcet Lycurgus ' item ac Rof Ola: CHacit mulus 4uos ciues ab opificiis omnibus iucul seduxeriit: si h tanaen agriculturam ac mili rarem; ille vero militare tantum permisit &quo minus dubitaretur, id ipsium Dion litis Halicarnasseus repetenS,Hoc II lii o,inquit, is ipubares essent,sipra centum militate' et alterum alitem, er- Adruvi , mercatorum, artesqysiordidas xercentium siquidem Romanorum nemim cauponariam arte aut Pila viscia tractare licet triplo plus qua turbae ciuilis.Sum tame qui Numa Pollitiam legi Romiliae derogasse putant, cum Opiricii col-egia instituisset quasi nec ex peregrinis potuerint, nec item ex seruis conflari; Id etiam conlarmari videtur ex coquod Cicero in Catilinari bello nonnullos exstiti si Ediceret, qui circum tabernas concursarent,pretio sperantes sollicitari posse animos egetium quod item Tribu-niplebis opificum turba sese aduersiis consita larem libidinem munire consuesiciat. Sed iis obstat ac repugnat quod Dionysius Halicarnasseus scribit, sciliceis timo/ustro ceu a suis centum millia ciuium praeter visces: quibus verbis planii in sit,Numam legiRomiliae non derogaste,
573쪽
DE REΡvBLICA, LIB. III. FI 9cου in Ser ius rex a Numa tertius primum censum egeri R. Nec arguit cluc fui si equos Tiibuni, quos seditio hciues ad detectio item soli Aitabo ian, cum etiam seruitias carpe ad pileum vocalentur, ut C. Cinnam fecisse legimus. Quin etiam Cicero de opificibus, quos Catilinae coniurati ad lectitionem intianaarabant, ita loquitur; Etenim omne eorum instrum nivn omnis opera ad quoin re- qnentia tutum sit h/retur, alitur oratio. Abs Ludum videretur, opifices ciuium frequentia luit ineri,u cri es fui: ciat. At lege militari 'Romanorum ciues sumpta virili toga belu arc in stipendia facere cogebatur ad annum usque quinqua b Pelimum quintum, nec Romano mi ad honcrcs aditus patebat, nisi decennium milita flet Quamobretia duo millia ciuium sub hasta veniste proditum est a Liuio, quod anno qu. riuo Iuli pendia nulla fecillent. Qua in opifices cadere nullo modo possunt: quos etiam Liuius uno loco scribit ad bellum gelendum Birrime idoneos esse. Grauius eli etiam Ciceronis illud testimonium; Illiberales sunt in lituo sordidi quaesitis mei ccidaTIIrum Omirum,
nis agit, nihil abiectum clas nil vile, nihil denique nisi cti is , .
dignitate aut sciati lautici ibi O .ax quo inicitia tura utri l. Pu.aeo seruos, aut ei te inquit an Saul in f ἰnae condi et Uni ho a. 4 I sibiam ines opilicia Romae tractasse; aut si Rot Dani ciues ira: a LI Biar Onumistione retent clibertinos tamen fui sic: dccuodam - ' O '
nobiles apud nos qui sese brdidis 43uaestuariis artibus ,: ' i'
dediderunt, nobilitate, sic etiam Oiciliae Ilio, .gradu, di Ero Srn. in
gnitate decidisJed: nili veniam V a principe noliri impe
trauerint, quod Vrgente nec cultate, aut preme e metit, dignitat Oida quaestuariis artibus te se implicarint. Quanquam de mercatura non sati conUC DIDIUIll tit. E. t. .lrs . consultis antiquitatum scriptoribus inter ipsos, digni- . '
tati repugnare videatur necne benatoribu quIGem C-ae et u . . de ι i.
ge Claudia Tribunitia vetitum lepimus, nec Quis mali-g runaim navim , In qua plus quam CCC. amphora ruellet, .ib 1, 1.
574쪽
haberct ad n uehus vect andos. I. sitis omms, inqiiit Livius, parrabas indecorus Pistis: tiam legem Hortensius sua aetate mortuam esse dicebat, Vt est apud Ciceronem. Ex ouo intelligitur non modo ceteris ciuibus id fatua di o nitate cuiusque licuisse, verum etiam ne senatores quidem a mercaturale nisus ab itinu ille aut certe institores habuiste ut patriciis quoque Venetis, Hispanis, Anglis in more politum Viden ius. Equitibus vero Romanis mercaturam concessam, aut cri vetitam non fuiste, ari amento eis cillud Ciceronis in Verrem L. Pr res stlaudi tuam Eques Romanus, qui Panornu uegotiatur: OLMutius Eqlses Romanus, qui Syracusis Multo minus igitur plebeiis interdicta mercatura disset. Tametsi vetere Romanorum instituto mercari ciuibus non turpe videre tutanon tamen id licere Videbatu Put quidem ex Dionysio Halicarnasteo planum sit; qui ciues censos fuis1escribit supra centum millia mulierum autem hercatorum, rdidaS artes eXercentium,triplo plus quam turbae ciuilis. Nam hic videtur mercatores ex albo ciui una Romanorum eximere Oluisse. Neque id tantum
Ronianis . sed etiam Spartiatibus ac Thebanis in more Aristinetei, positum spisse Videmus. Quanquam partiatibus aurit 3 carpenti usa sublato nullus mercaturae locus erat reliduni lat. C. lig. Ei HS id tamen placuIt Lycurgo singulari lege sanctius f -M 'cuieti Thebanis V vero ciuibus non aliter a istratus l. hu, em, de perer aUt Oblatos caper licuit , quam si totos deceni 3 ues annos merca ma abstinuitient. Tandem aliquando te euis e Di C. IbIS Imporialib. Ordini mercatorum.omnes aditus adestri4' i atq tonores cuimperia preclusi fuerunt: neq; id tantum,u
Ast is pia . . rum etiam nobilium ordiniaeque est interdicita negotia Luca de ι 'n'tiosi, ut mercatoribus ς militia.Quibus legibus aut sor--6 dia noli sat s honesta mercatura plerisq; videtur finissim: Certe quide Plato g, Aristoteles 3, Apollonius Tyaneus 's' n)ercalctram virtutιbus inimicam esse flatuunt.
575쪽
D RppvBLICA, LIB. III. J6Isignificat, proprie vero mercatorem est enim es Imma N: eo li te sensu fere bina per usurpatur'. Videtur enim b,
dui in alex, quae ciuibus foenorari' Veriilr, non peregriniS se cantico,
ea de vetui sit , ne quid emere lices C quoci carius is raeli so .raeci ut diuenderetur. Cui coiisentaneum est illud quod Sapientiae princeps ille scribit, Mercatorem .rnus a scele- Ece . a re puras vix habiturum. Quamobrem a palliarae prophe rae , saepius etiam acrarum literaruin interpretes, mer-: 'catorum genus ita exsecrantur, ut Chrysostomus' non Ti. l. o.
Obscure aut ambigue , sed perspicue mercatorem Deo
placere potie negauerit , propter negotiatorum m Iada o tomia a.
II, per ruria, si audes et quodque adlacra talpia, ut Vlpia r
nus sci ibi es proiitoressis ut m in 'al. Zo-Illud tamen admonendi semus, quod Deus immoria fi s ' - β. talis populu. quem lingulari quodam iure ac delectuti autitit..dict.bi sacrauerat, ab itinere mercatura prohibuit, ad caeteros populos non aeq; pertinere, ut multi sunt id genus in st ter dicta, quae ad sanctissimu populum non etiam ad cae rumicictu, te ros spectant. quonia hunc puritate ac integritate caete- 'κν ris excellere voluit. Esti mercatura non tantum ciuitatibus utilis, sed etia honesta; nec solum honesta, verumetia necessaria. Quid n. ii soloeta sterili condita sit ciuitas, aut eo loco posita, tinea non modo no como de vivi, sed ne vivi quid c pollini cuiusmodi Athenas fit iste accepimus; qualis ei fetia nostra Limogea, Orinberga Ger-iDanoru, ipliciiq; maris mediterranei decus Venetia quae Piatuor ciuitateS, sine mercatura nunquam taleStanta que exstitissent. Quamobrem I. Tullius 'ex albo mer lilib. i. O .catorum, arat certe sordidorum hominum, exemit eos qui uberem 'u:est uotam, non qui sordida macte nil ce XCrceant mercaturam Mercatura, inquit,si tenuis est,
sordida putanda est;s magna ct copiosa, multa ridique: portans, multi que siue avitate impartiens, non es admodum vituperanda. Ego illud Platonis in tibi ungerem, 'modo ciuibus necessaria , aut certe utilia aduexerat, D Inutilia uexerit. Ac propterea iurisconsulti plerique negotiationem rerum omnium ait luentia copiosam, ni
576쪽
j i. ' P . rogare tradunt'. Id quidem fortasse in I alia, Britannia, retinenin vita Lusitania locum habeat non item in Gallia, nec rursus
Florentin ibid. Illud tamen ubiq; verum est quod Cicero scribit,iose, didos iudicari qui mercantur a tercatoribus, quod eodem loco TMα Mel tuli a 'nomento Pendant: quia nihil proticiant nisi admodum ... . . ' mellantur: nihil alite turpius es vanitate. Quamobrem
bara,nestim prudenter illi qu1de, qui no modo nobilitatem, verum- 'po re =etiain macri stratus ac milites ne otiari vetant' ,nem c I I.deia at carurae specie sordib. ac rapini aditus aperiatur: necte- μ' rendum est, ut qui per sese non potest , seruorum ope ac
ei, ita Bast is reS, Opilacibu ac operatu ordine Hateriores collocandi,t 3 9. siprocor. mi potius e ciuitatibus, quantum quidem heri poterit,
a . exigendi neq; n. omnino id effici potςst, cum turpi ii oc
ns./'ercti, de honestorum , utilium ac inutilium no sit ubiq; ex eade. V '4 AS' Pieturam statuariam Graecorum ac Latinorii opi' Dione nobilitata accepimus. Quid enim Protogene clarius ' quid illustrius Apelle cuius una tabula, quae, quod artifici glillime accurata esset, Rhodu obsidente Demetrio ab interitu seruarat, trecentis amplius talentis aesti-dihil Thau. . mata fuisse dicitur. Et Fabio nobilissimo viro laudi datunis,
Luciui do inciuit Tullius au id pingeret omnium tamen artiumHelime mi, isti orae lordId1 Ilimam arbitrantur. 1 Urcarum vero ac totimentit us Orientis infricae legibus ac institutis no modo ser-ὰ istius . didum sed etia capitale est, acu vel penicillo, vel fusione
ει.I. -ς ῖςρ tis adumbrare. Item inomanis medicorum seruile 4b- i , .' . lectum munus fuisse lcgimus i , ac medicinam a libera-ι isti decurio libus disciplinis dili uncicam : qua tamen in summo pre- ιρ - usea tio Hebbaei Graeci temper habuerunt:eadem a nostris
.rdi, o coli coepit, cum Arabes primum chirurgos ac pharmaco- siph y' si bas, quibus quasi instrumentis ac ministris utendum
. h. it '' esset, a medicis seiuruissent Ac tametsi colendi
577쪽
DE RE PUBLIC A, LIB. III. 16ρ sunt in ciuitatibus medici, non tam ci ferendum to R M inpi .
uilem ac legitimam, non modo alii uin, sed etiam cientiarum omnium moderatricem Marchi Cctonicen cla-
iis limi piri lotopia de lani erui ' Romam quidem line grai. rasor. . medicis annos amplius sexcentos floruiete testis est I Τρω - -υ. t. Cato sine legi 'USi egit m laq; discipi manem Om Ctum tertina, La. . quidem ulla ciuitas stare potest. Alicolarum item 'na 't t. storum ordo lauciabili, quippe tua o. antri luis lim IsarPI .isI, s. ubi Fiabus ciuitates, pagos, villa S, familias reb. maxime omni serere Dei . .
nec ella: ii 'iritcntate docuerunt q. Certe luidem nulla v. s. I i a re Cyitis Uaior tantopere gloriatur quam de agris suo ilauit labore ac industii consitis Serranus nem, Curius, Cin 'i' cinnatus, Torquatus, Cato, non minu urbana qua do- 'li' Diosita mestica laude illusties, ob id ma Xime laudantur, quodam . ia . . 'tritis opere rasuo viambussalutem publicam ab ilιrent quaea .su M. Pop. ω modo arantium boum iuga re verant, triumphalis currus habe- zz et, . 'nas retinerent. Sed illa potissimum aetate hebant, cum ab dict.odo. Tv- aratro Consulares ad Dictaturam vocarentur. Omniv 'Vς μ', 'certe rerum quibus aliquid acquiritur, nihil agri cultura riso. en ac pecua ita melius, nihil uberius, nihil dulcius dicerem ctiam nihil homine libero dignius, id est, ut Theophrastus scripsit, Iii μαλλον--δρος τῆς λευθερου αξιον nisi seruile in modum mercede conductis hominibus nobilissimae
arte contum Cliole manciparentur.
Diximus ibi didas artes censeri, quarum merces auctoramentum 1:t ei uirutis ut ita ina videri non debe- alli cimani ut imperii occasum agricol e a militia φ, et. --. de summouerentur. Ex quo consequens erat, utrumque '
o di nona agricolarum inquam pastorum, inter ope ces. 2.de pia rarios collocare. Nam ordinum dicinitatem oronnota si
nus ubiq; fere gentium Orci Idit limum iudicaturin eo e
578쪽
ue 7 IOANNIs modi Nicapitalium secterum fuissent, ostiem carnifices habe
a P Mi. cap /7. minio fuit honestum, sed etiam necessarium'. Quinctiamin Anglia proximi cuiusque patentum,hatrum, propinquorum , qui modo in lucem aguntur, extremui pietatis ossi clunaci agere carnificem, iisque de trabe humili pendentibus gulam si agere: nostris vero molibus huic muneri , tam et ii sordido, quaestuosa praemia proposita videmus, ne tam necessario ciuitatibus mune Ie deieramur ut quondam Gandaui contigis
se accepimus; ubi iudex patiem ac filium eiusdem sceleris conuictos ac damnatOS sortem ducere Iullst, terv-trius carnifex esset patii sors obtigit: sed cum aetas ingrauesceret iam sua precibus eblandita gratia obtinuit, vi filius aetate robustior eo munere fungeretur. Ergo si-hus intIepide parentis iugulum lausit: cuius impietatis ac sceleris sempiterna veitigia, quae inuiti spectauimus, Ganda uenies aereis statuis In urbe media . quidem publico ac patenti loco etiamnum exstare patiuntur. Effetiam in ciuitatibus otio rum hominum ingens numeruS, qui nec bello, nec pace ullis artib.aut disciplinis implicantur: quos ciuita lib. exterminare aut publicis operibus urgere,neceste es , cum nullo in ordine collocari pollini eoq; magis si nihil habeant, unde otiosam vita tueri possint. Hos enim Fg pti rex Amasis non ali ter atq; grassatores supplicio capitali assiciebat Comodius Parisienses qui robustos ac valentes operibus publicis urgent senes aut aegrotos hum aniter alunt di curant parentibus ac bonis orbat OS pueros ac puellas partim literis, partim mechanicis artibus quatuor distin- istis collegiis, praeter nolo commm maximum maximis que opibus auctum studiosisti me erudiunt. Si partis aut vetustis opibus ciue Potali colant, tametsi turpi ac ignatio otio fruuntui; ferendi sunt tamen ,ut nihil aliud qua
Rebus publicis inopia laborantibus opitulari possint.
Quod ii rerum coelestium ac sublimiti contemplationemen e pascant ciuiti omnium beatissimos,&in primis ordinibus censeo collocandos.Sin vit genus actuosum malint
579쪽
D RED BLIC A. LIB. III. J J malint quam quietu; ad honores S magistratus subeundos, si nulla obstat vitae turl 'rudo arcesse te multo utilius cit quam egente S qu Ia puriorCS aior lib. oc corru isisses,1 1 . itii-ptelis futuri sunt quam qui premuntur egestate. Quam lat. L. t. re'
ob rem locupletes saepe nobiliora , . ordine 'conferri, in-
bus adipi cendis; si nulla vit pange aectae infamia obest: id ia iis aque consentaneu es mora b. ac legibus Iudaeorum, quos mento. α I. PM-
Plinius ad hono ies de imperia optimum ac locupletisti- 'I'
mum quemque prouehere cribit inco .sit Sica-Quo dit ord me ciues colloca di sint ad eremoniaru 'i. δ' V cuiusq; ciuitatis magistros arbitrita defer Cnci H est Spter M. e. r. δε, orsi ac legu dilli militudine .ppe infinitas. Hoc tam cia V - - ii. Vis ordine ciues in monarchiano in como de Collocari Oi elis fri ..de sciri utc: ut Rege ipsum, extra ciuiti ordinem logo antc- ρομ si . . . cedat, sequatur Orci Olacei: sacrum Orci inem CnaruS , C in Monat natu ordo militaris, atq; in priaras Imperat. Iripse exerci ς , --tus seu Magister militum: demde Duces Comites, Mar- Chiones,,puinciarum praesides, Laiadgrauit, Burggrauit, Barones, Castellani vasalli caeteriq; milites, ilibusve ea cura more maiorum incumbit. Postea ordo togatorum qui collegia magistratuum de curias iudicum suis decuriis apte disti nefas complectatur: ipsosq; oratores iurisconsultos, causidico S, aduocat O S, pragmatico S, procura' tores, scribas, actuari OS, norarios ViatCres, apparitores, accent OS, praecone S, cornicularios, carcerum custodes, totamq; turbam forensem , Uana proxime sequatur Osedo medicorum, chirurgorum; pharmacopoe Oi Um: Uibus subiungantur scholastici homines quique illuctatu'tem erudiunt acerudiuntur; divinarum In quam humanarum legima, mcdendique professores physici, a thematici, dialeci ici, rhetores, hii lorici, poetae, gramma tici Pothio ratorum ordinem in rcatoreS,NCECtiatorcs, Dublicanos argentatio ς, nummulat i OS, pio Xenetas, collocandos opinor, eosque potillimum qui ciuitatis annonam , qu que ciuib' alendis quam maxime necesset 'tia sunt, inuehcie curant: cuiusmodi sunt Iaramentarii, Nia n Z-
580쪽
lvacellatii, cetarit,piscatores,pistores,sertores, coqui;σ-bus subiungemus agricolas ac pastores his deniq; opifices; qui quod innumerabiles prope videtur, utilissimos quosq; priorem locum obtinere oportet: architectos inqua, hoplotechnitas,fabros, lignarios, lapidarios seu la
sicia tractant; id est sericam,vellera,pilosq; animantium, linum, canabim,xylum, caeteraque id genus; ex quib. te' him,funes,Vimia, Vestes, aulaea Vela papyros, chartas parari videmus; quos proxime sequuntur coriarii, pelli- parti,fullones, tinctores,sartores sutores quibus Opificiis typographia, etsi vetustat non est con Drenda, nobilitate tamen caeteris omnibus anteferenda videtur. Napictores, statuarii, sculptores, pigmentarii, tibicines, his
striones, saltatores,arenarit,agitatores, ludioneS panto' naimi, scenici, mangones,aut ciuitatib. exigendi, au po
stremo loco statuendi mihi videntur: ut iis etiam priores sint balnearii, tonsores, nautς caupones, stabularit,le sticarii, urigae,vespillones, libitinarii, lictores, carnifices: propterea quod alteri quidem sordibus egerendis,ac lustrandis ciuibus,acciuitat1bus necessarii lunt; alteri sor idissimis artibus turpiumque aut inanium Voluptatumessicientibus non modo ciuium mores corrumpunt, sed etiam c1uitates p affinditus euertunt.
Ordines autem ciuium ita descripsimus, non tam ut Aignitas, quam ut conditio cuiusque intelligatur. Neque vero nisi rarissime quid om urgente neces state , ciues a ciuibus ordine diuidendi sitiat quod ea res
sic dirionum ciuilium matellam asterre possit: cum alii ab aliis no tantum seiuncti iunt, sed etiam Oidinis discria Dines notari sentiunt, At necnies quidem niu c0nditionis una ciuitatis regione constituendos esse dixi, inus, nisi ad id aut locorum angustias, aut aquarum Opportunitate ciue cogantur, ut lanioS, coriarios pelli-