Vitae Italorum doctrina excellentium qui saeculis 17. et 18. floruerunt. Volumen 1. 20 auctore Angelo Fabronio Academiae Pisanae curatore

191쪽

R A p Η Α e Lomnia , quae in Europae, ac praesertim lar taliae urbibus, vicis , viis supersunt, sagatissa me perlustravit, multaque descripsit . quae sibi deinde magno usui atque a/jumento sui; se testatus est . Hane ille vivendi rationem tenuit dum Roma absuit , seu potius dum in Hispania est eommoratus . Nam Urbini quam diu Legationis Auditor fuit, partim propter assidua illius provinciae negotia , cujus procuratio in eo potissmum nitebatur , partim quod familiae suae quemadmodum supra dictum est commodis considere deberet vix aliquid otii ad haec studia redolenda ipsi

reliquum fuit . Itaque tum publicam tum domesticam rem suis studiis ante serens . pa rumper ea sibi intermittenda arbitratus est . Quo Alfium fuit , ut 8c provinciam illam summa cum vigilantiae laude administraret . Ac domesticas fortunas multum ausas relin queret . Atque haec omnia , quae de Fabre ti studiis hactenus di ista sunt , accuratiori diligentia exponere voluimus, ut omnes intellia gant , non immerito eruditissimos homines . quΘtquot aut per eadem tempora , aut con sequentibus deinde annis florucruntis omnes

192쪽

ν A E R E T T M s I 8 Fabretti opera uno ore latuis laudibus ext lisse , eumdemque omnium sui temporis antiquitatis consultissimum existi inasse. Neque enim

ab homine, qui ab ipa aetatis initio totum ad haee studia se adjecerat, eaque deinde

tanta diligentia ae labore excoluerat, tam multa viderat, tam multa legerat, aliquid proficisci poterat, quod non in suo genere perfectum esset, simulque doctorum omnium admirationem in se converteret ; praesertim

eum is Sc ingenito acerrimo , & quod potissimum ad hae e studia quaeri solet memoriae facultate prorsus singulari uteretur. Ce te Scipio Massyjus vie omnium doistrinatum laude clarismus in suis operibus, quibus ta tam eruditionis famam apud omnes gentes

sbi comparavit , hi Fabretii mentio incidit , saepius hujus sapientissimi viri studia, eruditionemque maximis laudibus extollit , eumdemque antiquitatis cognitione ceteris omnibus praestitisse assirmat, utpote qui plura s ius exscripserit , plura congesserit , plura e plicaverit , quam ceteri unquam aut legere aut investigare potuerunt; cujus ea fuit in

dijudicaudo sagacitas, ut eaue nunquam sal-

193쪽

leretur, ea rerum omnium antiquarum periatia , ut quidquid ab eo hoc in genere prolatum sit , id & maximam austoritatem habeat, ceterorum omnium opinionibus jure sit anteponendum . Idem testatus est Ianus Vincentius Gravina , qui in eo libro, quem de originibus juris civilis scripsit, nihil certi de celeberrimo illo Legis Regiae fragmento , quod in arce Capitolina custodi. tur , sibi constituendum esse arbitratus est, nisi ante per epistolam Fabretium Romanae antiquitatis oraculum sic enim eum vocat consuleret: cujus mox sententiae ita acquievit, ut, omni illico deposita sormidine, monumentum illud contra nonnullorum opinionem , qui ipsum in sus cionem vocaverant , & sincerum esse dixerit , & luculenter illustrarit. Extant in eo libro tum Gravinae, tum Fabretii epistolae summo lepore conscriptae . Sed jam de aetate illa aliquid dicendum , quam Romae transegit, postquam illuc a Gaspare Carpineo Cardinali Innocentii XI- Pontificis vices in urbe gerente , ex Urbini

procuratione evocatus , praeter cetera mune

ra , de quibus supra diximus L sibi demand '

194쪽

F .A B R E T T U S 189t , sacrorum ellam coemeteriorum curam suscepit. Ex quo sane munere tantam voluptatem Fabretius cepit, quantam e c ceterorum omnium procuratione nunquam antea

expertum se esse fateretur. Hoc sane cum ingenio suo mirifice congruere videbat, Scad antiquitatem studiosius investigandam incredibilem opportunitatem offerre cognoscam hat. Nihil autem cum studiis antiquitatis conjunctius quam haec ipsa coemeteriorum Wocuratio, quibus cum pauca vis alia monumenta de antiquitate , nulla certe de dignitate ac religione contendunt. Horum siquis accuratam descriptionem cupiat , Antonium Bosium consulat, qui iis de coemeteriis omnium accuratissime scripsit. Haec ipsa loca lustravit Hieronymus , adolescens Rommae cum esset, & Donato praeceptore rhς-toricae operam daret, eorumque exactam in

suis operibus descriptionem reliquit. Haec igitur caussa fuit , cur Fabretius tantam ex hujus muneris procuratione voluptatem experiretur. Neque vero impar voluptati fructus respondit. Etenim Sc veteribus monu-moniis, quibqs ea loca praetcipue abundant,

195쪽

Perscrutandis non modo pulcherrimis cognitionibus auctus est, verum etiam rara multa atque singularia deprehendit, quibus deindet inta historiae Iux est allata, quod cum e ejus, operibus universis , tum praecipue ex inscriptionum libro cognoscimus. In eo enim Plusquam CCCC. vetera monumenta expressa exhibentur pene omnia ab eodem ex sacris coemeteriis effossa . quorum cum nullum. Vulgare sit, tum multa. adeo sint singularia, ut inter antiquitatis praeclarissima recenseantur . . Coemeteriorum curam per triennium. exer Cuit , monumentiquo omnibus , quae hinc es .foderat, facta a Cardinali Carpineo potesta te, potitus est: hanc vero collectionem au . tit deinde partim industria sua, pRrtim. ami Corum liberalitate , multa etiam sibi pecuniR. comparavit, ac tum praesertim cum Latium omno obire est aggressus . Qua in Latii per lustratione, quid .ntiquitatis cognoscendae cu pido pol si est animadversum Etenim hac tina abreptus ita itinera omnia perageb t aut solus equo sidens nec Digoris rigore, nec Solis ardoribus , nec viarum asperu3te , μῆDiuitigod by Gorale

196쪽

PA BRETTU I ximbrium saepe decidemium copia deterrere-.tur, quominus loca Latii universa circumiret ; oppida , vicos , viat investigaret; circos, theatra, sana, reliquias denique antiquitatis omnes diligentissime persequeretur ἔinscripta inargiora, si minus aut coemendi, aut asportandi copia fieret , diligenter exscriberet; singula vero iant cura delinearet, vi vix a perito geometra Recuratius fieri po- uerit. Axque in hac peregrinatione ita hominem nunquani ardor animi dς secit, ut a dacior etiam , quam consueverat, saepe visus st. Νeque enim ille abditissimo. nemorum recςssus adire, invias insntium latebrahpenetr re tantummodo audebat, v*rum otiam, inaςcessas rupivm altitudines , immanesque ruderum moles constetndere , atque intima tetr-rae loca, pervadenso pen* collabentes forniaces subiret , atque tu iis summo cum periculo diu muliWinque de itescere. Hinet factum est, ut omnes Latii p ries penitus explora as h4beret, ipsumque Latium scriptis illustrare aggrederetur. Hoc tamen opus, cujus

incredibilis expectatio in litteraria hepublica suerat ocitatω, frustra ob crudius viris

197쪽

I92 R A P Η A E L sideratum est. Etenim, quod morte interce plus supremam ei manum non potuit Tabretius imponere , opus apud heredes delituit,

neque unquam publici juris est factum. Neque hic illud praetereundum . quod idem de equo illo suo narrare solebat , quo vectus

Latii partes omnes circumivit. Assuetus enim

ille heri jussit consistere ubicunque aliquid

appareret, quod antiquum videretur, longo usu edoctus nihil jam animadvertendum Occurrebat , de quo non is statim ultro consistens dominum moneret; illinique addit, multa , quae certe imprudens praeteriisset, equo. monitore se detexisse . Hinc vectorem hunc situm eruditum vocare , de litteraria republi-

ea bene meritum, antiquarium extra muro S, cui ita antiqua omnia subolerent , ut quem astmodum canis venaticus seras, ita ille monumenta vetera odoraretur. Haec cum jocans Fabretius amicis suis significasset, cumque ab iisdem Marco Polo celeberrimo illo viro , qui totum pene orbem peragravit, equus assinitaretur , eodemque nomine per jocum vocitaretur , hac de re epistolam idem vernaturi sermone conscripsit quae Venustat.

198쪽

ae lepore suo maximis laudibus celebrata est i Sed quod Latii veteris opus neque ab eo ἐneque ab heredibus unquam palam factum fuerit , non ideirco nihil extat memoriae proditum, ex quo Fabretium hominem illi inprovinciae peritissimum cognoscamus . Nampos ejus mortem Sc a socHs Academiae Coi tonensis Latii Utherian, emendatio est edita ab eodem Italico sermone summa eruditione conscripta . M opus illul de aquis & aquaeductibus celeberrimum memoriae proditum , in quo. certe ostendit partem Latii esse nullam , quam is nota diligentissime perlustraverit , Viam , monumentumque nullum, quoa non sagacissime. sit persecuriis. Atque ut ne de tam praeclaro opere una mensio 1iat,

gratum me lectori iacturum exit limo , si per

summa capita breviter hujusco libri ordineta atque rationem expediam . Tres igitur dis. sertationes, ut vocat . hoc opus complectitur, quarum prima , quam Lucio Tragurienti inscribit , contendit auctor , Alexandrinam aquam , de cujus origine vehementer intense scriptores disientiunt , ex quodam loco de

rixari, qui prope fluvii Oiae caput cernitux

199쪽

9 II APHAEL in ea via , quae in bivium desinens Romarroficiscentes hinc Praeneste, inde Labicum

perducit . Addit etiam arcuatum opus illud , cujus adhuc plurima rudera passim per RO. manum agrum dispersa conspiciuntur , ἰquao multarum aquatum ductus fuisse ad ea usquo tempora eruditi existimaverant , hoc unam Alexandrinam aquam Romam induxisse . Ainfert etiam tabulam sepulcri, quod Alexandro Severo prope hujus aquae fontes fuit co situlum; ex quo etiam eruit, eam aqirum illam esse , quam in balneorum usum idem Imperator Romam dedueens Alexandrinam de suo nomine nominari jussit. In altera voxo dissertatione sontes ostendit, unde aqua

hiareia de Claudia deducebantur, viam qu illam , per quam Roma , Tibure proficiscet tibus, Valeriam vetus Latii oppidum iter

erat; tum veterem semitam demonstrat, per quam ex Valeria via Sublacum divertebatur . Hanc ille disertationem Cardinali Carpineo inscripsit, viro temporibus illis cum litteratorum omnium , tum Fabretti in primis patrono eximio. Tertia denique ceterarum

Bquarum, quas viginti apud veteres subgo

200쪽

FABRETTVs r scompertum est, & sontes persequitur, & du , elus exhibet: ibique , oblata occasione, deviis antiquis loquitur , earumque situm atque amplitudinem solertissime inuciligat , atquci patefacit. Hac ille dissertatione Iulium Μοωtevecchium alloquitur, quem amicoriun o-ninium dicit antiquissimum. Hoc sane opus, quo nihil ad Frontinum illiistrandum accommodatius I ut primum ab eruditis hominibus tam in Italia, quam extra Italiam perlectumeli. tantam statim Fabretto eruditionis famam conciliavit , ut nemo ex eo temporci antiquitatis amator Romam venerit, qui no a Fabrettum inviseret , cumque eo amicitiam

inire studeret. Verum hujusmodi opus , quo 1 tantam Fabretto laudem peperit , idem ipsi

molestiarum maximarum origo , contentiOmimque gravissimarum caussa extitit . Cum

enim in eo libro Iacobi Grono vii sententiam de veteris Algidi viaeque Latinae situ Fa-Ν Σ' i Videndus oninIiis est, Ioannes Polenius in notis aἀTroiuinum p. 397. editionis Patav. , quo in loco reprehendit Fabretium . quod is Thestemata Benedicti CasteIlii de mensura aquarum fluencium Frontino nota atqu perspecta suisse falsa putaverit. Vidia et in volumen I. E -