Horologiographia, post priorem aeditionem per Sebast. Munsterum recognita, & plurimum aucta atque locupletata, adiectis multis nouis descriptionibus & figuris, in plano, concauo, conuexo, erecta superficie & c

371쪽

tot gradibus uersus horiz5tem eminebit octo ginta dantaxat gradibus. Uerum haec in sphaera materiali locum habent. Igitnr poli eleuatio cer/tius inueniri nequit quam ex solis motu: id 3 hoc ordine. Uerus solis locus quotidie haberi poterit, di iam dicam , & ex eo discitur solis declinatio, quae subtracta uel addita elenationi solis supra horizontem,ostendit aequinoctialis altitudine Cognita aut aequinoctialis eleuatione facile per eam deuenitur in cognitionem polaris eleuationis. Ita et tria erunt tibi necessaria, quae scias cum

poli inquiris altitudinem, nempe quem locum sol occupet in zodiaco, δc eleuationem eiusdem,qua tum declinet ab aequinoctiali, di quantim in meri die attollatur supra horizontem. Locum solis In zodiaco sic facilime inuenies. Quaere diem tui mensis in extremitate sinistra nbi uides numerum descedere N augeri ab uno urit ad trigintannumnam hanc numeri summam nullus mensis in diobus excedit & mox sub mensis mi titulo apparohit gradus di minatam una cum signo zodiaci ad dextram scripto, in quo sol innc est iuxta medium

motam. Voco autem hic eum motum medium motum,quod ob bissextum, singulis quatuor annis intercalandam, oporteat adhuc ei aliquid super addere

372쪽

1ΕBAs T. HUN STERI. 3os addere uel subtrahere,di habeas neram. Id autem fit hoc modo. Intra cam anno Christi currente ta

bellam aequationis hic adiumstam ,εc quicquid e regione in gradibus 8c minutis inueneris, adde medio motui prius inuento,& prodibit nerus motus seu locus solis. In anno tamen communi, hoc est,qui non est bissextas facta halusnodi additione,post sebruariam semper demendus est gradus unas usi ad finem decembris. Quod si quis cupiat tabellam aequationis in longiores extendere annos,is singulis quartis annis superaddat duominuta: ut annus Christi currens millesimus quim . gentesimis quadragesimus habet pro aequatio/ne gradum nullum, minuta triginta unum, igitur quartus abhinc' annus, nempe millesimus quigotesimus quadragesimusquartus,habebit pro aequati one,gradam nullum. minuta trigintatria. Sic an/nna sequens uidelicet millesimus quingentesimusqnadragesimus primas, habet gradu unu minuta decem dcseptem,at annas quarto numero ab eo distans,qui est annns Christi millesimus quingem testinas quadragesimus quintus, ultra unu gradu habet minuta decem di nouem, & sic deinceps. Post undecim tamen annos pro quatuor annis ae quatio tanta per inum minutum est augmentaru

373쪽

Anni christi Tabula equalionis solis. Aequatio Anni Aequatio christi G N

374쪽

da. Sed nunc exemplum est subiungendum. qu pacto uerus solis locus sit quaeredus. Anno christi issi currete,vigesima quinta die aprilis, n qua dc diui Marci memoria celebratur ad incridiem eicsdem diei nolo ueram solis inuestigare locu rideo in tabula media motus solis sub titulo memsis aprilis descendo usq; ad uicesimumquintu die quem ad sinistram in extrema linea inuenio dc in comuni mensis 3c diei angulo inuenio medium solis locum esse gradus quatuordecim 3c minuta sodecim ido in signo tauri. Notabo igitur hunc motum. Deinde intro cum eodem Christi anno in ta bulam aequationis inuenio gradum nullum almminuta quadraginta unu quae addo medio motui 3c colligo gradus quatuordecim atq; minuta ST. Et quoniam est annus communis &mens s aprilis sequitur februarium, auseredus est gradus unusti tunc relinquitur uerus solis locus,videlicet tredecim gradus ic quinquagintaseptem minuta in tauro. Quod si anno Christi millesimo quingentesimo trices mosecundo eadem die habere

uolueris verun iolis locum, addes mcdio motui duntaxat uigimiseptem minuta pro aequatione

Zc nullum subtrahes gradum eo quod si annus bissextus. Alterum

375쪽

3la HOROLOG IOG RAPHIA

Alteruqeoopas habes propoli inaestigada aluindlae,est solis declinatio,nt scilicet scias qaot gradibus & minutis quotidie sol ab aequinoctiali circulo declinetiquod quidem hae industria inueni/es. Quaere primo solis ueram locum iuxta iam annotatum modum: deinde hanc locum qn aere in tabella declinationis solis , signa qdidem supra aut infra,gradus autem in sinistra ant dextra extremitate quaerendo, Se incommuni signi ato gradas concursu inuenies solis declinationem. Et nota,st signum supra in frontispicio tabniae inueneris, numerabis Iradus in extremitate sinistra,fnsignam tuum infra annotatum fuerit, numerabis gradus sursum in dextra linea.Qnod si ultra integros gradus etiam minuta habueris,nidebis num hiat media tertia,quarta aut quinta pars tinius gradus siue sexaginta minnioram,&iuxta talem proportionem accipies quoque mitanta differentiae minoris declinationis ad maiorem. Ut si ultra integros gradus habueris quindecim minuta, & declinatio nnias gradus usque ad sequentem gradum aucta fuerit uiginti minutis, addes iam quinque minuta declinationi solis iuxta integrum repertae gradum Nam qualis proportio est quindecim ad sexaginta talis est quinque ad uiginti. Exemplum canonis.

anno

376쪽

vigesima quinta die aprilis in meridie uerus solis locus est tredecim gradus quinquagintaseptem minuta n i tauro. Primo itaq; inuenio signum tauri in capite tabulae, gradum uero tredccimum in linea sinistra, & quoniam quinquagintakplcm faciunt sere unum gradum, accipio declinationem solis e regione decimiquarti gradus , 8c inuenio eam csse graduum sedecim alet minutorum quin que nec opus habco alia operatione. Item codcmanno die uicesimosecundo Iulihucrus motus solis est gradus septem & minuta quadragintakpic min leone, inuenio autem in tabula declinationis si gnum iconis in calce,idco numero septem gradus in extremitate dextra & inuenio de linationem solis in communi angulo esse gradus dcccna Nocto

atque minuta trigintaquatuor. Ucrum cum ultra

integros gradus solis adhuc exiciat quadraginta septem minuta faciam de eis & de differentia octaui gradus leonis proportionem. Minuta aulcm illa sunt quatuor quintae de sexaginta di differcntia est quindecim minuta. Ausera igitur Φ. quintas lapsoru quindecim hoc est duo dccim minuta a de elinatione prima inuenta quae est gradus deccmdc octo, minuta quadragintaseptem dc remanebit

377쪽

Libra Scor. Sugit.

1333

6sis

. 28 l.

378쪽

ucra declinatio, nempe gradus dccem & oeta raminuta trigintaquinque. Porro tertium quod pro . cognoscenda poli eleuatione necessariu est,est acceptio altitudinis solis in meridie, id quod fit ministerio astrolab a aut alterius quadrantis in nonaginta gradus diuisi. Nunc igitur cum poli eleuati tu

Onem in tua regione quolibct die addiscere volu eris:primo quaere solis uerum in zodiaco locum,

& per eum disce eiusdem solis ab aequinoctiali de

se clinationem. Advertes autem diliranternum sol. sit in signis australibus aut septentrionalibus. Nasi sit in australibus,minor erit solis in meridie et uatio quam aequa: oris. Sin in borcalibus fuerit,eκ cedet solis altitudo aequatoris eleuationem. Igitur accipe cum quadrante solis eleuationem in meridie dissol suerit in signis meridionalibus, adissce eius declinationem eidem eleuationi & prodibit aequinoctialis altitudo. Sin sol fuerit in sign is aqui/lonaribus, minue eius declinationem amet idiona. li elcuatione , & relinquetur aequinoetialis altitudo. Sublata autem aequinoctialis cicuatione a no/naginta gradibus, residua manebit poli cicuatio, ut supra quoque monuimus. Uerum huis rci nuc proponemus exempla quo imperitiores exercitatiores evadant in pol altitudine quaerenda. r r a Anno

379쪽

Anno Christi millesimo quingentesimo tricesimo currente,decimanona die Aprilis,hic Basileae obi&quando haec scribo, uerus locus solis est gradus octo dc minuta nigintiocto in Tauro, & declina/tio respondens gradus quatuordecim atque minu ta uiginti duo. Eleuatio autem solis in meridie est gradus quinquagintasex & minuta quinquaginta duo & cum sol sit in signis septentrionalibus, auserenda erit declinatio ab eleuatione rc manebit altitudo aequinoctialis, scilicet grad. quadraginta duo minuta triginta. Quae sisubtrahatur a nonaginta gradibus,relinquitur poli eleuatio, nempe gradus quadragintaseptem minuta triginta . Item eodem anno,prima die decembris uerus motus solis est gradus decem M noueman inutum unum in sagittario,quibus indeclinatione respondent gradus niginti minuta duodecim. Eleuatio autem solis est graduum uiginti orum &minutorum decem &octodicum sol sit in signis meridionalibus

addam declinationem solis eleuationi m nuenio altitudine aequatoris,nempe gradus quadragin/taduo minuta triginta. Et haec ut prius a

nonaginta subtracta gradibus relinquunt poli O

Diuisiones

380쪽

Non igi pro quam difficiliter ii qui circi.

no non sunt assueti cum eo operari pos/ . sint,&rursum quam fallax sit instrumen. tum nisi eo acutissime utaris, praesertim in diuisionibus. Curabis igitur in primis ut uteret circini cieri, pes,cum quo operari instituis,habeat iustas acies atq; expers sit non tam retusionis quam latae aciei. Sic em facile fieri potest, ut qualibet circvductioe crasso pucto a uero aberret loco. Quin Nincastratura seu centrum eiusde,ubi scilicet pedes ueluti in uertebro coeunt sit stabilis & firma sed non nimis dura , ut scilicet molliter & aequaliter expandi

uidere uolueris,primus labor est ut ipsum absolutissime quadres,id quod hoc pacto conficies. Fac primo lineam aliquam rectam quae circuli futura sit diameteri aut fac primo primo circulum,non refert,& postea per centrum eius duc recta lineam Nest diuisus in duos semicirculos .Exempli aut gratia notabis intersectiones diametri & circuli cum

Diuiones linearum s circulorum quomodo faciendae. caput Ll.