Horologiographia, post priorem aeditionem per Sebast. Munsterum recognita, & plurimum aucta atque locupletata, adiectis multis nouis descriptionibus & figuris, in plano, concauo, conuexo, erecta superficie & c

341쪽

siue gnomonem hoc pacto infigere potes. Accipe filum serreum siue aeneum, tanto semi. diametro sphaerae longius, quantum corpori coneauo infigere uelis. Hunc gnomonem in punctum poli antarctici infige ita erectam,ut cum posueris duo fila cruciso iter super Bhaeram, quae tangant quatuor puncta a b c d iphaer extremitas gnomonis recte crucem tangat. In hunc etiam modum gnomon rectificari debet, si aliquando moueatur a loco suae debitae eleuationis. Caeterum si concauum illud portatile esse uolueris, adaptabis centro eius lingvulam compassi,pones 3 pixidem ipsam ad solem,cum locum solis aut diei horam scire nolueris, non secus quam ipsum compassum, conus seu extremitas umbrae indicabit tibi memo

rata,

Sequitar figura bali descriptionis.

343쪽

Descriptis alia conesui hemiphaerici borelagij. caput XLV.

PM ubi hemisphaeriu excavatum, ex ligno

lapide aut quanis alia materia solida, cuius labialem circulum signa literis a b c d, qui horizontem repraesentat. Ponantur uero hae quatuor literae in quatuor dieti circuli quadrantibus. Et denotet a orientem ,b septentrionem, c Occasum δc d meridiem. Deinde accipe flexilem aliquam regulam, instar semicirculi a b c aut c d aincuruata,&describe geminos semicirculos ae c& b e d, in centro seu medio hemisphaerio pun/cto e ad rectos sese dirimentes angulas atquenniuersum hemisphaerium in q uatuor disterminantes quartas. Nam semicirculus bed repraesentabit partemineridiani subterraneam,& a ecdimidium uerticalem circulum eundem meridianum orthogonaliter intersecantem. Consequenter dinide quadrantem e b septentrionalem in nonaginta partes aequales,& ad Jce numeros a punctob uersus e procedendo. Quibus factissupputa in eodem quadrante b e, a signo quidem e uersus b tuae regionis latitudinem hoc est,poli borealis eleuationem,& sini supputationis adiice notu, lam

344쪽

lam G relinquitarcii arcus fb ipsius potaris altitudi ius complementum,cui obsignabis aequalem arcum in d e resiquo quadrante,a puncto e uersus

do utpote e g: erit 3 s g quadrans ipsius meridiani b e d,punctum uero g polus aequatoris sub horizonte depressus. Centro igitur g circino ad in teruallum g f expanso describe dimidium aequatorem a s c, per a & e puncta transeuntem. Sumpta deinde maxima solis declinatione ea supputetur in quadrante b e, ultra&citra punctum L si cnturi in terminis declinationis notulae i k. t posito rursum altero circini pede in puncto g,r liquo uero extenso ad punctum i, describe partem tropici capricorni Κ i li&compreta circinous 3 ad h describe respondentem tropici cancri portionem super horizontem praeassumptae regionis derelictam. Consequenter diuide utrunque quadrantem a s & f e ipsius aequatoris a fc in sex partes aequales, quae simul luctae duodecim πιqualium horarum constituent interuallia. Qui bus absolutis,describe lineas horarias in hunc modum. Distende circinum ad magnitudinem qua drantis a Lucis ci& posito altero pede in singu/lis diuisionibus quadrantis a sex tende reliquum

in quamlibet quadrantis f c diuisionem,& inua/

345쪽

riato circino describe lineales arcus, tropicos Ki l de m h n nunquam, si placuerit,egredaenteS.

Traducto rursum pede circini eode circino semilinuariato, in singula diuisionu punista quadranti s c, describe vcrsa uice per tagulas diuisiones quai di antis a f reliquos horarum arcus, prioribus Nordine & numero ait magnitudine respondetcS. In quocunt enim aequatoris punino alterum cir/cini pedem posueris, reliquum in proxime succedentem sextam diuisionem cadere necesse est. Poteris autem, si libet, per superius memoratam flexilem & in acutiem utrobique tendentem regulam, ad dimidium aequatorem a s cincuruatam, easdem horarias absoluere lineas,eadem regula expunino g per singulas aequatoris diuisiones extensa, lineatis Q a tropico in tropicum arcubus. Hostandem arcus horarios altero duorum modorum circinatos,suis disterminabis numeris,a puncto cper f uersus a suo ordine atque pro earundem horarum ratione digestis. Neque obliniscaris o/portet, ante sextam matutinam uersus c atque sextam uespertinam post a, tot horarum interualla in cancri tropicum incidentia, fore connectenda,

quot maximae diei artificialis ad tui poli eleuatio. nem uidetur exoptare quantitas: id quod ex adi

346쪽

cta figura aduertere poteris. Quod si placeat inin qualium horarum distinctiones ipsi horologio inscribe age in hunc modum. Divide arcum tropici Κ i l , atque m h n in sex partes aequales,dc qualibet unius diuisione in quamlibet alterius diuisionem, per respondentia aequatoris puncta, quae totidem sunt numero, adminiculo flexili, Narcuatae regulae, singulas horarum inaequalium trahito distinctiones, iunctis proprias cuiustibet inaequalis horae numeris, ab occidua horizontis parte i n, per meridianam i h adortiuam Κ m, pro dictarum horarum ratione distributis.Quas quidem inaequales horas, tam proprio colore, tum numerorum differentia,ab ipsis aequa. ibus distinguere poteris, hoc est, uulgaribus numero/rum characteribus, si aequales horae ciphris fuerint signatae. Erigendus est tandem stilus subtilistex centro e procedens , tantae praecise longitudi/nis,quantae est semidiameter aequatoris a s c, uel

horizontis a b c d , ido tali industria uteius ex.

tremitas in centrum cadat horizontis. Et tunc tantum conus umbrae horam ostendit. Demum

collocandum est ipsum instrumentam super inuentam lineam meridianam di in hanc modum,nt semicirculus b e d in rectum meridionalis lineae consistat.

347쪽

consistat. Poteris qnoque praeter tropicos si gnorum annotare distinctiones, supputatis scilic et eorundem signorum declinationibus ultra Ncitra punctum f, 8c per cuiuslibet declinationis terminum produces circa centrum g parallolum. Possent δc circa centrum e , per quamlibet diuisionem siue partem quadrantis e b altitudinum delineari parallelialemo si instrumenu patitur magnitudo, possunt 3c uerticales inscribi circuli,a qualibet horizontis a b c d particula,seu quavis alia distributione in punctum e uertici oppositum conuenientes. l, Seqoitur figara halas descriptionis.

349쪽

Descriptis horaris insuperficie convera

I Orologiam hemisphaericam 3c codexim

haud secus quam horologium concauum,

in extrinseca dimidiae sphaerae seperficie deliniatur. Primum itaq; describes horizontem a b c d,quem meridiano b e d, atq; uerticali circulo ae cane uertice seu polo horizontis Iad rectos sese dirimentibus angulos,in quatuor separabis quadrantes.Consequenter diuides horealem meridiani quadrantem eb in nonaginta aequales partes signabis 3 ab e nersus h tnae regionis,ad quam istud paras horologium, latitudinem,sicue f. Huic praeterea constitues aequalem arcum dg, qui potarem altitudinem eidem latita dini e sin tua regione respondentem Ostendat: ius complementum g e, aequum sit complemento f b hoc est,sublimitati aequatoris in ida regione. Quibus ita paratis, describes postmodum ipsius aequatoris partem superiorem a s c , binos 3 tropicos ici lide m h n, ana tamen cim parallelis circulorum

sectionibus, signoram interualla ad iustam so

350쪽

rum declinationem obseruata, distinguentibus: idi circa purustum g siue polum arct. cum super

horizontem eleuatum. Dcinde horas ipsas, tam aequales quam inaequales delineabis , idi officio circini uel flexilis N incuruatae regulae adminiculo adiunctis utriusque ordinis horarum numeris, iii uicem aut diu cris chara 'cre aut alio 8c alio distinctis colore. Et in summa, quaecunt de cocauo praccedenti capite sunt descripta, ea quo Q proportio naliter insolido sunt obseruanda: nec opus est hic ampliori descriptione. Sed nec opus puto ut te moneam de idonco circino pro convexa superficie parando,cum op crati o ipsa te satis sit monitura, cir/cini pedes esse incuruandos iuxta sphaerae orbicularitatem.Caeterum stilus ab e ncrtice sursum perpendiculariter erigendus, indeterminatae poterit

esse longitudinis. Nam quantus quantus fuerit,hreuis uel longus,semper umbra in ipsam sphaera extenditur, propter ipsius globi rotunditatem. Nos pro ampliori declaratione adiecimus figu/ram,cuius inspectione certior esse posses in tua o/peratione, etiam si non ignoremus globum inte/grum, saltem in hoc negotio, non posse pingi in superficie planassum horae a ntemeridianae tantum, aut pomeridianae tantum in eo signari queant. Si