Cristophori Ehemii ... De principiis iuris libri 7. Quibus iurisprudentiam arte, methodo, ordineque tradi, propriisque finibus circumscribi posse, dilucidè ostenditur. Cum rerum & vocum indice locupletissimo

231쪽

Atque id quidem initio citra onmem coi 'trouersiam quod' saepeantea dixi stat . dictum est,unum idemque esse dilegislatorsi&Iureconsulti genus subie puras quippe cualter ab altero,non scopo, qui utrique unus

sed rati ea saeti tantum disterat legislatbris proprium ossicium sit, pr4osita sibii ustitia, leges in repub salutaresac

utiles condere, iureconsulti Vero, easdem

commode&ad subditorumae esiuitiintra quillitatem tm concordiam tuendam. comodate interpretari qui igitur ea de quibus egesseruntiu&statuuntur cognoue rit,is etia qua in re u riusque acti' ςrsetur,

quaeque niusq; Maateriasu biecta sit, intclli get quippe cum triq; habitus sit quidam

velleges recth codendi, Vel aerii bene in . terpretandi, Sad ciuium usum utilitatem que accominodandi. Itaq; lex,ut nuper di x est Vi ulum humanae a ciuilis societatis, eademque onservatrix iustitia caeterarumque virtutum omnium quae in hominu vitae' consuetii line reperiuntur. Consexu trix, inqua,iustitis est,quia societati ciuili, tanquam supremus aliquis rex εc magi- stratus tin perat,praescribens iusta,re M o ilia iis qui parent di imperant, vetansque ac Polubens horum contraria. bonosci mo

232쪽

malos inflicta poena avitiis deterre matque coercens ut non immeritod Cicerone dicta Quum ergo legis officium sit, imperare tonesta,iusta viiha as prolithereiorum contraria, efficitur Vt de actioni b. lex quidpiam statuat, easve contempleturi Iustum enim&inlinum, honi stum M inhonestita, bonum ac malum in actionibus cernitur; quippe cum boni comati, iusti&iniustili mines, ob actiones bonas vel malas, iustas di iniusta ita dehominentur, simpliciter- qu virtus vitium in actione quae vel laudia vel vituperio digna est, consistit Lex ergo de actionibus fertur, in quibus quid honestum inhonestum, quid iustum Sciniustum sit, aperit. Quapropter legislatorem Iureconsultum, qui leges condere

aut interpretari nituntur, easdem contemplari necesse est.

SEd. n. actiones se num ultiplices 8c variae,

233쪽

dam nanq,sunt rerum animata Gquae sainanimatarum Actiones rerum inanim tarum sunt,quitu a simplicium,ida coni positarum rerum ficultatibus natura ius . tis,oriuntur; veluti,ignisdicitur iςfacere aqua &aer humectare,terra frigefacere,Magnes lapi seirum attrithenes quae actiones omnes,huiusque generis reliquae pxope insenitae, pendent a suis principiis,aturalibus, quas μειώ appellant,quia,natura re bus in generantur mae ergo actione ,4uia bonae aut malae proprie, iustae vel iniustae, neque sunt, nec dicuntur, ad nullam legem reseruntur, neque de iis quidpim statuta

legislatore potest, quippe cum neque soci

tatem hominum tueri, neque etiam laedere

possint.

Actiones vero rerum animaraxum , aut . sunt propriae earum quae ratione tuntur, aut communesimili quaeaatione e ME Ratione utentium, ut hominum; renatu,

' brutorum: facultas enim: actio gene andi murrendi, ingendia trahendi,expellendiquei itemqueappeten di, respuendi, simpliciterque ea: Augs uin vitales, tuinvitiuales appellant,com-,quae ratione mimo es ut iub---

234쪽

rura ideoque in potestate &arbitrio nostropositet non sunt. Vnde fit, ut nequelegeir hiberi, neque iubet nemoque bonus vel malus iustu, ut iniustus, ab hi appellari possit Quare superest, ut solae illae actiones

quae in senestate nostra sunt, hominunc propriae lagislatore consid rentur, quippe cum ex his iusti iniusti, boni dc mali hominesditantur, laudenturmae vituperen tur, iisq; societas ciuilis custodiri, eadem velaedi dimparique valeat. Sedenim hae acti nes, qui in nAispositae sent a nobis pro- ficiscutur, aut sponte,autinuith fiui spo te fieri dicuntur, quae sine vi iudicio δε dio ae voluntate nostra geruntur Inuitefi- iniquetcontra miluntatem per vim&in1-- perium, vel ignorantiamin inscitiam perpetrantur. Ignorantia duplex est, altera iu- ris, alterii facti Haeactiones omnes, nodc

malo, honesto ae inhonesto diiudicantur, hominesque ab iisdem, boni vel mali, laude vel vitupino digni censentur.ideoq; his vel praemiave suppliciaa legislatoribus ' rumque legibus proponuntur ut enim refcte factis beneficia trium . ita peccet 'ris, poenaea reprehensiones debentur. Vnde Noavemosthenes legem sie definiuit Laxs, ut m rabumparare emi nit, cum οβ

235쪽

vitia multa, tum vero maxime eo quod lex o- tum prudentium hominum, coercitio eorum qua veisponte vel ignofantia delinquuntur,.

communis sponso civitatis ad cui με prascri plitin omnisqki in ea repub A vitam insti- ruere par s. Porro autem e dem actiones, quae a nobis sponte aut ignorantia gerun - tur, duobusri Udiscocipi possunt; aut sim- pliciter, absolute 5c per se, hoc I, intrito'

minem quatenus mente cogitantu a tum ne 'lue in*pus prorumpunt 'ut ver rela- tione quadam ad alterum, quatenu Se Xe ut in opus, ciuilemq; societatem&communi . tatem rei pubi JMdere possunt, eandemve custodire Plut imum enim inter has inter esse credendum est, quippe cum multiani , ''o S cogitatione intemperantes, adulteri, uari, audacesque iniusti reperiantur me tu tamen poenarum, quae a legibus propin niunt ur, perte It ficti, animo cogitata pro-

seire, factoque vitium mentis deducere non aliud uti ac proinde de his actionibus, etsi laude vel vituperio dignisint leges no sunt 'licitae propte ea quod ciuilem societate si qHaedunt, neq; conseruant; ipsaque lex ni hil aliud siit, quam vinculum huius societ

236쪽

micitia interse connectit Quapropter recte Vlpia noster dixit, cogitationis poenam ne minem pati,si, ut rectednterpretes annotat, cogitatione nihil sequatur, quod alterino at quanqua vero legi b. hae actiones non contineantur,tame ad alterius artificis prae optiosioresertitis,qui quid in his laudeves vituperio dignum sit ostendit, pertinetque proprie haec cosideratio ad eam philosophis' parteia, quae de moribus tractativitaeq, priuatae moderationem institutionemque pro

fitetur: ea enim no crassa tantu quaeq, Ocre'

iis manibusq; percipiuntur sominis vitia, praeceptisinuitutisque viticorrigit,sed mul'. to magis latentiaanimi metisq, peccatae pellit vi affectibus caeterisque tum animi corporis pertuitationibus comode docet Perinde igitur se habet politicus&le 'gislator ad philosophu moralem quemadrnindumedicus ad physiologu, vicissim, ut physiologus ad moralem, ita medicus ad legislatorem vel Iureconsultu Medicus. n. hominem sanum eum esse pronunciat, qui omnes actiones corporis vanimi vitalesiliqua,naturales anim'les. ita affectas atque

di, esitas habet, ut nullum in his inaniis stum incomodum sensu percipi qsiove esse qua insutus,membri suactione impedi

237쪽

ao PRINCIPIOR. IVRIS

oculis cerni possit. igrotum vero illum, in quo perspicuum euidensq; apparet actionis impedimentum, ita quidem, ut leuis a liqua humorum,aliarum vererum mutatio sensum effugiens,ad sanitatem constituendam, morbum ve inducendum sussicere novi deattir AtPhysiologus qui occultas rerunaturas rimatur, non ad inferiores corporis sensus sedemittit, sed ratione duce caussas rerum omnium quae gignuntur, exactiori modo perquirit,&sanitatem vel morbum Mon exactione corporis, sed potius eius co stitutione metitur, sanumq, homine eum

demum esse opinatur, qui exactissimam in partibus simpliciorib. maximeque constantem obtinet temperiem, in compositis autem, quas organacas appellant, persectam, nulloque vitio, quod sensu, sed ne ratione quidem cerni possit,deprauatam compositione Par est ratio legislatorisac moralis philosophi etenim te istator ipsiusque in- aerpres Iureconsultus, non de omnibus4ctionibus loquuntur, sed de iis tantum qui manifeste societatem reipub corrumpunt aut custodiunt neque eos iustos iniustos-Ve, temperantes aut intemperates esse pronunciant,qui solo consilio animique propo

sitione ea cogitant, iusi quom aliquis actus

238쪽

LIBER IV. ea accesserit, qui reipula avtprodenauto si spossit. Vnde Tlyphinuus fugitiuum esse ait, non eum qui solum fugiendi consilium a domino susceperit,lices id se secturum i ctauerit, sedqui in ipso facto fugae vitiun

. mentis deduxerit. Nam di furem, aduuterum,&aleatorem, quanquam alia signi ficatione ex animi propositione cuiusque sola dicerequis posset,etiam hunc qui numquam inuito dominorem alienam subtraxerit, qui nunquam alienam matremfamib has corruperit, si modo eius mentis sit, ut occasione data, id comitarus sit, tamen oportere harucrimina, assumpto actuintelliam a ideo fugitivi quoque Metrone, non secundum propositionem solam, sed cum

aliquoactu sumi oportere. Dissimilis in alio in philosepho morali, qui ipse ra

tio m modumquς recte vivendid agen, di praescribit sed tamen non eodem modo quo legislator: ansiquidem ut hic exteriores actiones moderatur, ita ille interiores quae in animo sunt per batione, an sectus sensum minime incurrentea QMnyescit, ac rationedi-

iudicat,

239쪽

CAPur III. Ainiones ergo ad quas legislat mim

Iureconsultorum placita dirigutur,m inuncupabimus,quodin ciuitate Se re- rubin omnino in quadam secietate, mimumque comunitate spectetur. Porio auis miniones ciuiles, de quibus nunc loquimur,. duoruansunt generum Vnum genus est a'rum qu e saepe di plurimum fieri solant, re Euotidis accidunt alteru,ea um quae nunquat utrares Quae saepe fiunt,cerinde Lai ac praeceptis comprehendi possunt, quae raro quei iunt, ii 'in jndefinitae & indete . minatisiitai nuuamarti man ve docuinam praeceptionemq; incidunt quapropter neque de his legislatores leges condendo existimarunt Remigitur Mophrastus inquit, Iurim tui opor

240쪽

non constitui. Nam ad ea potius debere 'ptari ius, quaevi frequentervi facile, quam ad ea quae perraro eueniunt. Quod ira accipiendum est, de aqua pluuia ius constitui

portet, quae ut plurimum cadere solet, nocietiam de lapidibus pluuiis, qui nunqua aue

senaςl tantum ceciderunt. quod si saepius praeter hominum opinionem lapidibus vel auro, aliave reinexpectata pluere inciperet. leges nouas de his ferri oporteret. Itaq; quia contractus, maleficia, successiones, bella, i

temq; huius enm is prope infinita sequo ter ac saepenumeroaccidunt, ideo de histis ges statui oportuit. Ideoque ridiculae sunt glossarum4 doctoriim quaestiones ac solutiones hocloco propositae, de homine, qui

cum testatus decedit,&ab inseris rursus reuertitur, aut decapitatus vitae restituitur

Nod etsi semel istum eueniri anhylius 'mea non potest an ad posscssibile suo una

bonorum adna ittatur; alisque no pauci,quas. hreuitatis causa ut inutiles , ociosas omitoto. Huc pertinet olom illud dictu ni,cuius meminit Cic. in oratione pro Ros Amerino.Is enim cum interrogaretur,cur nullum

supplicium constituisset in eum qui pape tem necasset respondit, se id neminefactis νώmutasse sapienter fecisse dicitur, uariis