장음표시 사용
261쪽
De mis extinctione. quot experimenta, 'Me in pnaesentem rem nociam laciunt, de ignis extinctione disputamus.
Crassi opportunam in rebus Physicis philosephandi meth dum inire videtur, quisquis, viris Getis, ted in diuersam
sententiam abeuntibus, experimenta mutuatur, quibus opini ncin suam stabilire valeat; caret enim omni iublest e fidei suspicione non sua venditans, sed aliena exponens eXperimenta alium instopum destinata. Quapropter si doctissimi illius Viri experimentit, qui innuis, i consentiant cum lus, quae hactenus a nobis disputa trusunt, magnam utique fidem faciunt. Neque vero, virlim experimenta illa fuerint a Nobilissimo Viro sincere exposita , indiduum. reuocare quisquam prudens possit familiare quippe est. aliquibus fidem temere abrogare exmi imentis, quae eorum sententiae non fauent i cum maxime & hic apud nos pleraque acutioso Naturae scrutatore , in quo &patriiij generis claritas, de eximii ingenis vigor emicant, non paucorum oculis fuerint exhibita. Exprome igitur , quae in rem nostrain facere existimas , Dandule , mihi enimisertasse memoriam refricabis eorum , quae apud eundem Authorem legi : a Mauro no autem , quam apte
illa cum nosti is placitis consentiant , si id illi graue non sue
fit, audiemus. Maur. Morem vobis pro mea tenuitate gerere non grauabor, meum tamen non fuerit rem ipsam definire: satis enim habeo, si quasi manu tentans in probabilem aliquam causam incurram. Memoria autem ne excidat Boylgae illius Machinae meumaticae experimenta omnia pendere ex aeris raritatem assumentis motu et amplum siquidem vitreum Recipiens sere octoginta nostratium si, rum aquae capax, collo adnexum habens epistomium cubi superius soramen, per quod immittuntur ea , qu sunt ad examen adducenda, fuerit accurate occlusum , dc aeri imperuium ins ritur antliae; huiusque embolo reducto, Recipientis aer explicatur, ut non selum Recipiens, verum etiam Modiolum impleat: d inde claue versatili epistomium clauditur , ne adductus embolus aerem Modioli impellat in Recipiens , sed per valvulam expellat iterata autem strius agitatione antliq-r chisoque epistomis , nouus & nouus aer c Recipiente edis
citur, adeo ut , qui reliquus est , spatium idem repleat 'at'
262쪽
in dubium reuocari potest, utrum lucerent solum, ni vero iniam arderent. Si enim arsissent, Nix aliter Bammam illam perennare potuisse intelligo, quam si fieret quidam materiar in orbem reditus, quemadmodum in vasis Chymistarum Circulatoriis , ut in Pelicano; ascendens scilicet fumuscid summum vasis apicem ibi itarum cogeretur in Liquorem, qui per recurua vasis brachia descendens ad lucernae fundum, semitem Bammae denuo subminbitraret. Hic tamen exardescentis atque postmodum concrescentis materiae circuitus suis non caret dissicultatibus: propterea verosimilius videtur lucem suisse ab ardore seiunctim , cuiusmodi in C, cindelis, di quernis lignisputridis obseruatur, aut in succo ex pressis ex vermiculis , quos vulgus Ballaros vocat, innascentibus laxo marinae aquae immerso in Ρortu Anconitano; huiusmodi etiam vermiculos contusos , & in vitream phialam iniectos tantum ii minis emisisse, ut in obscuro coeteroqui inibiculo potuerit liter alegere, mihi sancte affirmauit non semel vir fide dignissimus . Et Plinius lib. 37. cap. 11. de gemmis loquens ait, is Phlagontide intus ardere quaedam' ridetur samma, suae non exeat. In Antb
eiside sintilla discurrere aliquando Uiλntur. Sed mihi aegre pe suadeo, quo tempore Pallas extinctus est, tantam fuisse in Latio artis Cl micet notitiam, ut liquorem ex salibus volatilibus com densatuin pararent, aut materiam aliquam lucibibulam, ex quibus lumen perpetuo emicaret. Certum quoque est non fuisse appositam Phlegontidem gemmam, hec enim suam flammulam non ambsisset, neque in illam adigi potuisset stylus, quo adacto ,& per foramen subeunte acre, flamma euanesceret . . Grad. Procliue est omnibus nemo enim vult nescire eorum , quq pr ter communem naturae consuetudinem contingunt, causas
venari, si sorte in illas incurrat: idcirco aliquando mentem subijidi de hisce perpetuis lucernis aliquid comminisci. Narrauerat mihi Amicus ille noster,qui tam acres nobis subdidit stimulos ad hanc de Igne commentationem , aliquid, cui ipse interfuerat, & pr prijs oculis admirabundus spectauerat adhuc puer, sed iam tum in illaaetatuia satis curiosus. Consueuerant in patria illa nobiles pu
si plures progredi stimul ad deambulandum, instituto quasi comtia nio adiaclaudat effamilias amicitiς semina; ijque pro di-st m. parentum indulgentia, bacchatiaborum tempore, quibus
dis ab studijssertabantui sub noctem in illicidiis ex illis do-
263쪽
De Flamma Fumo . . mum, comitibus mdagogis, se recipiebant honestae animorum remissioni operam daturi usque ad tertiam noctis horam cum ensingulis cuiusque domibus famulus aduenisset facem prςlaturus, quam, habita ragionisxalde nivos tempestatis hyemalis ratione, eam esse oportebat, , cuius flammam neque Ventus neq ue pluuia sacile extinguere valeret. Contigit autem semel ex famulis unum, cum aduenisset herilem filium domum reducturus , & as huc aliquandiu illum pristolari necesse esset, voluisse facem extinguere, ideoque illam appressisse angvio, quem scalarum gradus cum pariete constituebant: compressa flamma retraxit secem, ne quid 1oetoris exhalaret ellychnium fumigans & adhuc acce sum, iterum facem ad angulum eundem applicuit: & ecce ex in pinato flamma corripuit ellychnium ; obstupuit primaeri; tum I dibundus iterum facem in angulo eodem graduum extinxit, it rumque accendit: id quod puer unus illac fortuito transiens obseruauit, & pueros aliquos, inter quos Amicus, ex proximo conclaui euocauit, atque interfuerunt ludo aliquoties iterato . Non aliam rei huius cainmagnosco pr ter hanc , quod scilicet in
angulo illo h rebant sulphure & bitu nosς particu rarς atque
calentes , quq admota face adhuc valde calente facile nouo impetu
agitari incipiebant atque inflammari, & vicissim sulphureas facis
particulas excitabant, ut consertim in flammam erumperent. Sic obstupescunt rudiores, siquando viderint candelam recens extimctam iterum accendi admotam pauimento aut parieti, ignorantes fuisse latenter conspersum contrito sulphure, quod facile accensum ideo vivum &vivax dicitur, namque ut cecinit Ouidius, AL motas rapiunt visaeia sulphura Hammas' etiam candelam accendit. Hinc suspicari carperam, an sorte materia aliqua inflammabilis parari posset, quae vase in conum fastigiato conclusa , &accensa , ita flammae reliquias ad angulum compelleret , ut illae iterum a residuo ellychnij calore accenderentur , & reciprocam te motu sicut faci illi contingebat ad ellychnium redirent: pr
p rea exiIuus flammae fomes requireretur, ne noua materiae a censione famina praefocaretur, id autem si fieret, manifestum estarino v e flammam illico expiraturam. Mihi tamen inepte blan- nolui, quasi ea facilitate in praxim deduci possent haec , qualicuit ea mentis intelligentia complecti ; quae enim eritmateria illat
vasis amplitu ὶ quae fomitii mensura t
264쪽
Dand. Quod de vase in conum fastigiato innuisti, conuenit climeo, quod aliquando excogitare placuit super hoc eodem argume to. Siquidem enim oleum Sulphuris, ut vocant, ex campana vitrea stillat, sub qua accensum sulphur comburitur ; nil pr hibere videtur, quin pariter, si purissimo cenostagmate ellychanium imbuatur, & in vase conico accendatur, id, quod in flai
mam ascendit rarum, per vitri latera descendat concrescens ,
addatur reliquo cenostagmati, quod basi incumbens sensim per ellychnium attrahitur: si videlicet & tam amplum sit vas , ut Bammula non praefocetur, & etlychnium tenue ex amianti filis ita emineat supra oenosta alis superficiem, ut illud non incendat Vertim subuereor, ne nostris huiuscemodi cogitatis operam lud mus; rem enim, si flamma accendenda est, ad praxim deducere non leuibus, ut video , scatet dissicultatibus. Quapropter in Maurocent sententiam facile venio, nempe lucem fuisse sine a dore ; quandoquidem, ut ad cap. 6. lib. 21. de Ciu. Dei Ludovicus Viues scripsit, Erutum es sepulchrum memoria patrum, in gustardebat lucerna condita ibi, is ex inscriptione apparebat. supra
millesiminis quingentesimum annum ; eaque tota , exusto ut contrectari coepta δι, inter admotas manus friata in tenuiss-mum abiit puluerem. Cum ergo nulla liquoris fiat mentio, inambin puluerem abierit tota materia, quae manibus potuit innoxie contrectari, non temere suspicemur lucidum quid fuisse citra flammam , & fluiditatem liquori debitam. Addo me legisse scriptum, Valentiae in Delphinatu anno labentis si culi 33 in Campo , ubi
magna sepulcrorum antiquorum ex lapidibus & marmore constructorum copia inuenta fuit, repertum pariter globum vitreum , in quo tu x quaeda circulabatur:quae tamen illico extincta esst,ac rupto
globo admissus est aer. Audiui Serenissimo Electori Brandeburgi haud ita pridem exhibitum duplicem Phosphorum, alterum quidem fulgurantem & colore atque duritie non absimilem succino flauo, alterum vero liquidum quem & Ignem frigidum indigit re aliquibus placuit qui, si vitrum aperiatur, in densumsummabit, Maui. sero Allium redolentem Grad. Apud Aurorandum de Minerviib.3. capias pag. neparius in lib. de Atramentis. Liquorem, qui sit fomes ignis pere tui ita Lucernisis Fulchralibus, sic parat. Sumantur, inquit,
u es situlae Loti; putrefacti , in qu ex libre Chaleanthi Gnisib
265쪽
s in triduo infundantur: deinde leui igne organis vitreis destilia lantur; nam medietur pars tenuior, & halituosa instar spumς , rursus destiatione leui igne restificanda est: quia tunc exibit Spirit Lotij cum Spiritu Vitrioli instar Salis, qui in noua ampulla reponatur alteri subiecta stipatis iuncturis; & ignis augeatur , donec Ses ascendat: septiesque huius salis sublimatio repetatur. Deinde libra huius salis addatur ocijs tribus Tales minutim m liti , cum lapillis fluminisin sacculo, ut moris est; postea ter sublimetur per balneum niaris, & soluetur instar olei viridis, quod perpetuo ardere perhibetur. An liquor iste ex salibus volatilibus lucet,
in cunque demum fuerit perennis illa Iucernarum lax de qua
omnino non consentiunt Authores, praeterquam in hoc , quod aperto sepulchro illic, evanuerit , fortasse quia adeo languida erat,veadmissa Solari luce omnino riwn appareret ut ad ea,quae oculis nostris subiecta sunt , rederamus, in ijs, quae inflammantur , V rietas quaedam Obseruanda est. Ecquandυ-ne vidistis, ut Apuleij in Apologia . verbis', fansmam stipula exortam Aaro crepi- ω , largo fulgore, cito incremento ι Sedenim materia uia, ea eo incendis , nullis reliquiis. At vero si crassiuscularum virgarum fasciculis admoueratur ignis, nec adeo prompte exurgit flamma, nec in tantam amplitudinem excrescit, nec tam celeri impetu au vetur: Sed, quia solidiorem materiam pluribus terrenis particu lu& Salibus fixis constantem aegre permeant, atque, hium igniculi, adeoque exilientes sulphurearum particularum manu puli turmas minores constituunt, minor quitim excitatur flamma, verum diuturnior; & quia non omnes consertim exilire possunt sulphureae particulae penitius implicitae salibus fixis &terrae ,
relinquuntur prunar, quae lento incendio extabescunt in cineres, vix exiguis aliquot carbonibus relictis. Ideo ex incensis stipitibus& crassioribus lignis, quae terra & Sese abundant, ubi flamma resederit relinquuntur titiones ac prunae crassiores, quae avolam tibus ioniculis iam dissilutis extinguuntur, pluresque carbono ex in lupersunt: ex paleis ino atque stipu sis, quas sanuna usquequaque corripit, vix fauilla relinquitur, esim earum sulphur exiguo tae modicam ue terra contineatur. Porro oleola & pinguia, si fuerint sincera, nullis reliquiis exardescunt, de flammam non
quid amplam, sicut signa aut stipulae, alunt, sed muto sium
266쪽
turniorem qula eorum: particulae,. ex quibus coaluerunt , ita sierex Natura. minutatim concisae, exquisite pemus inuicem complicatae , atque tenaci vinculis, coagmentatς,. ut nequeant
Spiritus& Sulphur auolare, quin secum napiant , quicq- temreum atque Salinum illisadmiscetur. Hinc flamma perennis vid tur indiguisse semit pingui &. oleoso qui totus pa atim absumeretur, & iterum Libinde concresceret in vase occluso;alioquin euanuisset dissipatus in auras incensus vapor, nisi cohibitus fuisset
Dand neque illud dissimulare possum, quod flammq
tus velocissimus est, & multo impetu propellit incumbentem sibi atque aduersantem aerem , Ut in caminis experimur, II cubic Ium suerit clausum ; ascendens quippe flamma per catam tubum,& suo calore rarefacit, leuioremque escit obuium ac proximum aerem,&suo impetuita illum propellit, ut per ianuς &seneta rimas alium externum aerem attrahat, qui in aeris cammo proximi, atque in tubum attracti , locum succedat; quantoque maior est flamma, eo validius siue attrahitur , siue irrumpit aer per rimas clarissimo murmure, nec sine sensu acuti stigoris, si quis ad rimam
Grad. Ideo nescio quem aliquando audiui , iocome an leno truggerentem antico methodum restigerandi in summo stu vinum Ut aquam ope ignis: iubebat scilicet rimas omnes fenestrarum &ianuq accurate obstrui priter unam, cui intra cubiculum, aut a lam, opponeretur vitrea phiala vino plena ; tum sub camino a eendi sarmenta , quorum flamma uberior celeriter ascIdens acrem per patentem rimam attraheret in speciem venti valde m-gidi , qui perinde frigidum emeret vinum vitreet phialet im
. Dand. . Cum itaque summa & proximum adrem calefaciem imum. faciat amplioris .spatij indigum, & suo motu obuium Prem impellat, . si fuerit ia vase penitus clat o di fieri, non. x ,γuin reliquus. aer comprimatur; hic vero visita elastica compreb pes relinstans, expansionem flammet imp at, necessest, atqued umillam extingrat . Contigit mihi aliquando, templum imgredienticium: humandum. esset cadauer , & recens apertim set sepulchrum,. videre rem tunc prorsus inopinatam: etenim xesbillo insepulchriim i/rre vinet facem. accensam. , . illa,
267쪽
quamuis esset ex maioribus, & amplam flammam efaere illo sepulchi di circumfundebatur, illico extinguebatur: laquod, multis mirantibus, aliquo ties euenit, meque nisi post ali . quod temporis spatium licuit illam inserre accensam: aeri siqvirilem crassiori,sammae expansionem impedienti, tribuendam omnes censebant facis extinctionem, quae, attenuato aliquantulum adre , accensa illata est in sepulchrum. Contra vero memini die legisse in Experimentis Physico echanicis Roberti Bole expent . in aere admodum raro ampliorem apparuisse flammam; nam,
ut ipse testatur , Scio tro immissis in amplum illud recipietis
vitreum, ex quo aerem exsuxerat antlia cum piauere pyrio in excipulo , semel successit, viscintillae ex stice excussae eum corriperent; visus est accensus puluis in maiores expandi flammas , quam in aperto aere, & more solito sursum ascendit ; facta autem prius fuerat exantiatio: h ille. Quapropteri, si invaseproesus occluso flamma contineatur, nisi valde amplum illud laetit, adiis compressio aliqua contingit: in aere autem compreta flammae perennitatem adstruere non audeo.
Maur. .FIamni extinctionem, ne longiores simus, in aliam dis sertationem, si placet , disseramus, atque perennium huiusmodi Lucernarum fidem penes Authores dimittamus; vix enim mihi persuadeo Philosophos interfuisse , chiri sepulchra antiqua apotirentur , qui omnia ad lucernas hasce pertinentia accurate o, seruarent; sed operarum dictis adhibita est fides In Bolao , quod attulisti, experimento, animaduersione dignum existimosammς motum in superiora contendentis, etiamsi reliquus in Recipiente adi valde rarus & explicatus esset; ex quo flammae in .ritas maiorannotescit, atque leuitas: nam licet in flamma particular aliquae G llatim sumptae sint aere grauiores, illa tamen
particularum omnium complexio molem constituit minus mat riae continentem, quam aer pari mole respondens hamniae. Hanc autem non ab aere circumfluo, secundum speciem grauiore, su
sum extrudi quasi aer inserior a superiore compressus , virtute sua elastica se explicans atque dilatans propelleret sursum flammam minus grauem , ut aliqui opinantur sed sponte sua ascem dire ,&obstantem aerem perrumpere indicat in lucernis ipsa flammae fi pyra in cuspidem desinens: quandoquidem virtus elastica eo λlidius se previt, quo magis coetus a debita secundum Natin R a ram
268쪽
ram partium positione remouetur, atque comprimitur ; verbab incumbente a&e constipareturae , ille utique , qui flami tbasi adiacet , vasissilis conaretur se explicare, quam qui tam apicem compinitur , ille quippe pne hoc constiparetur ma s ,
utpote a longiore aeris prementis cylindro compressus: infima igitur flammae pars 1 circumfluo aere ad latera urgeretur magis', quam suprema para; ideoque non in conoidem , sed in cal thoidem desineret flamma confingens ex Iucerna, ut alias nos dic
Grad. Etiamsi vero in flamma prodeunte ex unico ellychnio aliquid comminisci liceret extrusioni illi aliquatenus Duens erre in lignorum incendio , ubi flamma fluctuans in plures apices db uiditur, nihil video magis rerum naturς accommodatum assent posse, quam si dicamus flammam ex particulis hetero neis coimstare , atque illi ex lignis erumpenti obsistere aerem diuidendu propterea subtiliores aliquas, & in motum concitatiores p culas me coetetis velocius praecurrere, atque milisis tenui rima aerem findere, quas aliae tardiores subsequuntur, & in cunei sp ciem aerem penetrant. Quia autem ex diuersis lignorum partibus exiliunt huiusmodi velociores particulae, ideo plures cuspides flair ma emittit, atque in eo tot flamminarum vndequaque erumpemtium, seque vicissim collidentium , atque cum acre collui: tium, tumultu fieri nequit, quin flamma perpetuo fluctu agit tur . Quemadmodum vero si breuiori flammulae ex lucernet Hlyci,nio exilienti maiorem candelae Bammam ita admoueas, ut se contingant, illam confestim altius assurgere videmiis , &mai flamme altitudinem osquare, immo ex duabus unicam ampli rem atque altiorem flammam fieri , collatis siqui lem viribus a- rem facilius diuidunt, seque ulterius promouent; ita ex maiore signorum strue incena ampliorem exurgere flammam ex tam multis compositam necesse est: Nam sicut mulis consuentes aquq irapidiorem suuium constituunt, plures quoque sulphurri pansectas ex pluribus lignis una erumpentes , atque in unam minmam coeuntes celerius agitantur, acremque validita repellunt, ae findunt.
Dand. Hinc sine ridenda vana atque sutilia Pyromantum &Capnomantum dogmata, qui sammam iris, quo victima a sumenda erat, obseruatat, si enim illa in unam coiret pyrami-
269쪽
Mm, prosperum euentum portendere dictitabant, si diuidere tur , aduersum: similiter in accensa in flamma in unum apiacem ascendente prosperum, ex diuisa infelicem, ex tricuspide gliriosum euentum ominabantur ; si varie dispersa, in egro mortem , in sano morbum ; Si crepitans, infortunium; h subito extincta , ingens periculum timebant. Sed mittenda sunt liqc delirantium
Grad. Considerandi potius viderentur flammς colores , qui iuXta variam materiς accensς naturam ipsi quoque varij sunt ; si enim materiς comburendς adijciatur Camphora, flammaexurgit pallida, lactea; si addatur sulphur, c letum est flamma ;sipis Gr2ca, fit rubea; si pix naualis, atra; addito Antimonio crudo , flamma est buxea, ex Saae Ammoniaco viridis: Id quod rumorum eκ huiusmodi rebus erumpentium admissioni cum Luceignis propria adscribendum omnes quidem statim intelligimus ; verum ab hac disputatione nobis abstinendum iudico, ne nimis obscuram i cis naturam longiore dissertatione persequamur.
DAnd. Vivum in flamma , & ii P unis , Ignem hactenus
contemplatos, de eiusdem interitu, quomodo extingui conti lagat, nunc demum disserere opportunum videtur; sic enim fiet, ut, quemadmodum in dissectis cadaueribus viventium animalium motus eκplorant Medici ta ex ignis extinctione eiusdem con flagratio nobis clarius innotescat. Irad. Heraclitus dicebat, ut est apud Plutarchum lib. de M apud Delphos, Ignis mors, eri in ortus I aeris mor4o
Maur. Aristoteles vero, si meministis, lib. a. de Gen.&Corntext. ar. ait, Nihil ex aese gignitur , neque ex igne . Viri as sentiendum t alter ex igne aerem oriri , alter ex igne nihil gigni affirmat. Da . Philosephos conciliemus, ne dissideant inter se , ct eum utroque pacisce philosophemur. Nulla gignitur noua natura, quando ignis accenditur, ut iam constituimus; nulla pariter
270쪽
oriaturnatura, quando ille extinguitur : & cum Aristoteletimus: particulae eaedem, quae luce sua in oculos incinetebant, &calore sensum tactus sollicitabant, avolantes ac dissipatae nullam amplius ignis speciem praescierant, sed aeri immisceantur; & s iis habet Heraclitus, ut aerem ex ignis interitu oriri dicat, cum particularum illarum adiectione augeatur; quemadmodum & v pores, qui attenuati ad aerem specitabant, iidem concrescentes. atque densati seiunguntur ab aere, & aquae sormam induunt, quς
propterea ex aeris morte ortum Ocere censetur . Maluissem ab
ueraclito explicari,quibus modis adducatur ignis ad intentum; ne que enim semper farne perire, deficiente alimento, constat, quam' uis multi rus sit Maur. Non unum est igni mortis genus sicut neque ansmintibus, quae tape quidem sponte sua , non raro tamen vi extrins cus illata pereunt. Idem quoque igni accidere obseruamus aliquando en pabulo deficiente, aut viribus eminuatis blangue Uens inaurassensim dilabitur; aliquando autem, licet p rrore grassetur, hostilem manum inuenit, a qua extinguatur. Quinimmo neque eadem semper deprehenditur Rammae , atque a dentibus prunis extinctionis causa. Id quω familiari experime to compertumest. Nam si riinae, per quam ventus ingreditur, candelam accensam opponas extinguitur ; si ardentem prunam, accenditur m s. Similiter exsinacea cantila, cuius ardens eblychnium opus esset emunctorio castigaro, si flammam exsuffles, uti extinguitur; at si validiore flatu pergasellychnium ardens is mare, ne prodiens fumus. Iongam maestiam naribus suo saetore inserat, quandoque iterum exilit flamma, quae posti dum leuiore satu dimatur. Hlychnium scilicet post dissipatamflammam adhuc ardens perinde se habet, atque candens carbo, qui flatu exti, unitatus flammulam emittit.
Dand. Cum primum in lucem odiere inueniosissimi, atque ad edicogitandas Naturam persciurandi vias tolertissim , Rot rei Myle Noua Experimenta Physico echanica de Vi aeris Elastica , ia eiusdem essectibus, auidissime peti ,&vitatam Manexu, saxis ingensi vim admiratus delectabar tam multiplici & vario e periment sim genere confirmari illa eadem Philosi orum placita, quae ista nititur conuellere,alia hypothesi eoramdemesseruium M e licue conatus, Memini autem testituta keo fuisse ,