장음표시 사용
41쪽
ra De arguta dionis imitie, cedit figuratae pmpositionis vim ens, ut Alexander ab ApRecum ivlmine pictus videbatur dicerer auum Jovem non habet orbis prMer me. Idemque a Lysippo oculis coelum suspiciens sculptus vi debatur terra devicta de coelo Jovi eripiendo cogitare. Acumen alia ratione arroganter a Caligula ameelatum, qui Colosso Jovis Olympii caput adimens suum reposuit. Husmodi conceptus Romana ingenia ad majorem subtilitatem perduxerunt, novo genere PAS. QUINATORLIM. Cum Roma fame extrema laboraret,Neronis statuae impositus est currus agonalis his verbis adiectis: Nime vere agonia sun/.Tragica oc ingeniosa fati argutia visa est autori nostro in itila Miciali occisi statua, quae improviis concidens interfectorem O cidit, tanquam huic inanimae statuae exstincti anima inesset. HOmnes hae argutia sunt Symbia , seu naturam symboli magis habent illae, ubi FIGURA rem alia , quam ipsa est significat, ut sis gnificaturus hominem constantem si pingas ada antem submasteos ubi vides duplicem metaphoram in una imagine conjunctam: mea pictura est Adamas, ct hic Adamas HEhomo constans. Unde ex due plic in metaphora duplicatur voluptas. Ad hanc speciem Symbolorum
refero SYMBOLA HEROICA vulgo dicta IM P RE S E. Et consi quenter INSIGNIA GENTILITIA Paeque eo pertinent COMNUA , SIGILLA dcc. Moralia vulso sed minus accurate dicta EMBLEMATA: Sacra proprie dicta HIEROGLYPHICA, ludentium
TESSERAS, ex quibus figura V neris victoriam, eanis damnum signuficabat, unde Ovidius: Damninos sturnin eanu. Porro ORN
MENTA FABULOSA PAVIMENTORUM, a Graecis proprie'
vocata EMBLEMATA. Et ornamenta allegorica vaserum, portarum, peristromatum, Latine dicta argumenta, Ut quae VerreSSiculis abstulit, de quibus Tullius : Ex ebore diligent me persecta mant argumenta is valvis. Et ORNAMENTA METAPHORDCA ARCHITECTURAE ut columnae, palliatas matronas ratiubentes, quae miseriam Cariaticlum significant, dc totalia mirabilia ac ingeniosa Zophororum, Encarporum dc Helicum ornamenta,um
de Architecti merito vocantur Ingentarii. Aliud genus SYMBOLORUM ARGUTORUM ad idem genus retuli, quibus in o aliqVOvestigio aut esueuncta circumstantia cognoscenda exhibetur. Talia
sum insignia , corona , sceptra personat um videlicet f mbola. G nero
42쪽
nerola suit illa Augusti metaphora, qui cadaver Alexandri Magni corona aurea ct foribm addersis umeratiu eri, ut scribit Suetonius. Talia sunt TROPHAEA cx spoliis hostium exstructa, oc in oculis
ipsorum crecta, ut dicere videantur: voba vos arma o temera it m
' neant, lod victἰstis. Sic Fabius de Domitius primi fuerunt, qui arma Allobrogum magno labore devictorum in eminenti turri suspenderunt: Cum hic mos ait Florus inusitatin fuerit nostru , enim ρ pulus Romanius hosti m domitis suam victoriam exprobravit.In his argutiis ponendum est illud prodigium, quo sub Annibalis in Italiam adventum Romanascuta sanguinem sudat unt, tanquam dicerent: Pugna Conensis, o Romani, multo saetvine vobis constabit. Eodem pertinent arcm, triumphales, consecrationes , pompa , Mausolea, urbeου in victoria
vestigiis posita: Veluti a Caesare Augusto condita fuit Nicopolis, quo Actiacae victoriae memoria scribit historicus celebratior in polle..
Ab eadem figura descςndunt equestrium ordinum insignia, collaria, cruces, indiciaresigios e aut bellicae vii tutis. In symbolis argutis ex adjunctis circumstantiis etiam barba. rum illum morem Scytharum pono, qui ex ci antis Romanorum c. sorum in victoriae memoriam bibebant, nec mitius barbarum illud Parthorum factum, qui aurum liqvidum infelici Crassi ori inger hant, exprobrantes avaritiam sitimque auri sicut Tomyris Cyro sanguine infusis crudelitatem ) ipsi exitio fuisse. Deniq; ad hoc genus reducuntur SYMBOLA ANIMATA,avLhus quantum abest fictio,iantum gratiae Soblectationis accedit.Talis erat ars PAN POMIMORUM,qui solo gestu indiciabant sensius,ita ut ipsi essent dc fi ura dc figuratum. Praecipue si cum gestu vestibus convenitiveluti cuni Nero Homeri habitu Troiae excidium in Romae incendio cantabat,quae erat metaphora ingeniose crudelis.Quid multa Omnes Comica actiones ab hac figura vitam accipiunt, atq; Omnes personatae dc figuratae saltationes, ut erant Phrygiae, Pyrrhicae dc pugnarojanaia nobilibus adolescentibus Phu gioru Graecorumq; HGTOum habitu equis repraesentata ab Augusto instituta dc a Virgilio descripta. Et Delia saltatio,ubi equites fugientes S in orbem pugnantes tanquam in Labyrintho memoriam Thesei liberatoris cel brabant. Potuisti jam, Lector prudens, in summa cognoscere,
43쪽
nη De arguta disenis ratione, 6m' paret m. cap. I. omnem Sintiaim Oratoriam, Lapidariam,Symbolicam lepidi si mos esse argutiarum partus a nemine nisi autorc nostro satis perspectos, ovi ut postea apparebit,hisce superstruxit Philolbphiam Rhet vicae vi Poeticae elocutionis, ita ut nullum praeceptum persecto quamvis Rhetori in mentem venire possit, quin ab unico hoc nostro Oraculo aut aperte prolatum, aut in iontibus suis susticienter indicatum sit. Cum vero hactenus vestigium aliquod argutiarum reparentis ix prolis,autoris hujus lumine, deprehenderim,easdem hoc ipsis duec cx veris dc prosundis causis particulatim ita clare demonstrabo, ut tandem si patienter leges ) omnem artem Symbolicam, Lapidariam imo totius Elocutionis integram Theoriam & perfectam cognitionem assequaris. Et primum, Methodum autoris nostri ibcutus, qui poeticam, instrumentorum disserentias investigando, tradit, altius repetens orationem disieram
LIBUS ORATORIARUM,SΥMB LICARUM ET LAPIDARIARUM ARGUTIARUM.
Niellemas humanus instar purissimi speculi semper idem S semper varius cis. in seipssi rerum imagines, quae ipsi
objiciuntur, effingit: atque haesitant cogitationes. Hinc quemadmodum mentis internus sermo alius non est,nisi internarum imaginum perpetuus conteXtus : sic extetanus sermo non est alius nisi ordo sensibilium signorum ex imagini bus mentis expressorum Veluti typus ex Archetypo. Sed ex his si gnis exterioribus alia sunt loquentia, alia muta, alia eX muta facum dia dc facundo silentio composita. Signa LOQUENTIA illa dico, quae verbis aut pronuntiatis aut scriptis sensa mentis explicant. Si gna MUTA sunt verborum imagines, aliae cum mctu ut , aliae artifi-
44쪽
Causa Instrumentaeci Argutiarum. Cap. II. Marrificiose obiecta ipsa imitantes aut seulptae. Deniquem mentis conceptu usque tacitis aut facundis signis quotidie imdustria humana alias significationum formas excudit , quas COMPOSITAS dicimus, ad quem modum agricola varia variis inserendo novas dc peregrinas florum fructuumque species producit. In summa, tanta emacundi ingenii foecunditas, ut silentio ipso ad dis krcndum utatur, nec lingua deesse possit, cui mens non deest. Sexigitur modis indicari potest symbolu aliudve argutum de figuratum
dictum, hoc est beneficio conceptin mentatu tanquam archetypietheneficio humane vocis: literarum scriptarum: gestuum: objecti rur sentatun edc denique modo ex hiscemisto, de quibus speciatim dicam
exemplis subjectis, quae obiuris praeceptis claram lucem asserunt. ARGUTI E ARCHETYPAE sunt illae,quas cogitando in memte depingimus, ut si mecum haec animo volvam: pro symbolo capio crinaceum undique aculeos suos priicientem, ut adversariis.
meis, de qui prope dc qui procul sunt, metum injiciam. Atque has
archetypas argutias per symbola exteriora protractas, in alterius animo depingere studemus, cum spiritus in nobis spiritui alien' absque sensuum ministerio nihil possit communicare. Atque hinc proiecta est stulta Socratis rabiis naturam accusantis, qVae sene- 1iram hominis pectori non indiderit,ut ipsi mentis conceptus instim tibus sitis possent inspici, sine mendacis linguae interpretatione,quae quod prodit,eo siepe prodit. Adversus quam qVerela in natura p xerat Apologiam adornare reponens, quod Marana Voluptate tot artium sermoni inservientium ing*nicies luisset deliaudatura. Amgelus igitur de anima corporeo vinculo seluta spirituales cogitati num suarum imagines alteri spiritui sine medio indicare potest, alter alteri se de pictorem dc picturam praebens, qui brevis est de naturalis ingelorum sermo. Ex quibus iis qui q arunt an angelus possit aut
symbolum concipere, am alteri an ista sci re, cum nis conceptuum,
Ised ipsis conceptibus Dapiatur ,. eadems resfit , ctsignificans ctsignificata proto tuι Er 'pus: facile satisfieri potest, quod intellectus angelicum sit instars culi voluntarii, si cum, quae concipit pro arbitrio togere ant C stendere potest: possit etiam significationem ita indi-
tuere, ut ex trunca dc mutila imagine integrum conceptum alter
conjiciat, sicuti ab crinaceo picto cogitatio pingentis colligitur.
45쪽
Quod si hoc significandi modo omne acumen symbolorum & argotiarum, imo omnis poeseos quinta, quanta est constat, quis neget angelos si lubeat aut postas symbolorum , emblematum, hierogly- hicorum, aut alterius arguti siensius conditores esse posset iniri Deus ipse aliquando Prophetarum mentibus ecstaticis objicere
amat nunc virgam oculatam, nunC panem volantem , nuncipatamen is
appositam, nunc librum , qVae divina est poesis, ingeniollaq; argutiae ct archetypa symbola aeternae mentis,plena mysteriorum sib allegorico& figurato velo eleganter latentium, cum hominis ingenium amet illa quae miratur, magisque mireturveritatem vestitam quam nudam. ARGIITIAE VOCIS siunt is. imagines archeri parum seiam Μ. bus expositae, cum S: auris suas habeat picturas, quarum colores sb- νψλ.deIη- ni, lingua penicillus est. Sed imagines adumbratae potius quam terpr. c. Φ. absolutae, in quibus ingenium plus intelligit, quam lingua loquitur, Ea qua in ct conceptus supplet, ubi vox deficit. E contrario dicta nimis clara voce con- perdunt argutiarum lumen, sicuti stellae in tenebris siplendent, inli Nunt= ce obscuratitur. Atque hinc nascitur duplex laetitia ejus, qui argi gna sunt Uias excogitat, ct eius qui audit. Alter enim laetatur, se ingenii sivi conceptu- partum nobilem in alterius ingenio excludere, alter se oblectat, umorvi in quod ingenio suo id recludat, quod alterius ingenium furtim ab anima scondiderat, cum non minor sagacitas in eXponendis qVam com- sint. ponendis arPtiis requiratur. Hoc igitur genere continentur primum omnes illae argutiae , quae articulata voce aut continuis orationibus, aut recitationibus eatralibus, aut privatis etiam colloquiis immiscentur, in quibus multa symbolica dicta notari possunt, quae aere facile pingerentur ac dicuntur. Tales erant Junonis minae nuptiis Laviniae cum aenea perestrino offensae .
Et nefas iterum recidiva in Pergama taeda.
46쪽
inventa. argutiamum. cap. II. 1'
ubi vides omnem clausillam verbum cste figuratum dc sumbolicum, calamitatis cujusdam nuptiis hisce fatalibus & mauspicatis praesagum. Argumentum furibundi hujus sermonis in magna radari L. tabula eleganter posset depingi , in medio cerneretur AEneas ipsis eum Lavinia , dextris implicatis fidem conjugii sibi dantes , ille cruento Paride stipatus illa Helena lacrymante. Inter umi Je Pallas armata & eneris puer, hic arcum telaque fracta face sua comburens , illa tristi vultu officio pronubae fungens manus Vspotabrum constringere ει noctua sua funesta omen festi lugubris facere. Ab una parte Troiae adhuc sumantis ruinar, ambusta Tro janorum cadavera,Graeci cruento ferro ramati oc facibus incendi, riis inltructi, ex altera parte Hecuba Cissei filia dc Venus desperatare haec candidos capillos dilacerans, illa pectus dextra obtundens, sinistra facem ab ipsa procreatam, q ne patriam dc familiam in flam- mam conjecerat destruens. Ancillae dc lemi circum circa ditissimam supellectilem, sed 'sanguine aspersam, ad ara has sponsalitias de dona nuptialia offerentes. Ita ut dicere possimus , poetam egisi pictorem minasqueJunonis esse verba depicta aut picturas loquentes. Sed quae accuratissimi penicilli subtilitas,ingeniosi quamvis Ludionis, vel longo studio magis ridiculas magisque argutas imagines vilium quarundam muliercularum potuisset animare, quam a limgua Plautina tribus versiculis there delineatae
Diobolares,schoenicula, mira uti Scrantia, scrupeda, tantula.
Nonne vides vocem omnem facetum tae lusum, dc ductum omnem vivam imaginem Z Nonne videre tibi videris faciem tui
tem dc foeculentam instar limacis sub cuius gibbo cochlea videturrescere, atque id vult epitheton limaere. Aliam suscam sicuti araneam, pugnis vulneribusque lividam 4nstar canistri, atque haec est lωda. Aliam delicatulam,pictam, ite omatamia Vagabundo mendico duos obuios palma capientem, atque haec est diab. m. Aliam corpore attenuatode subtili magis quam baculus,sed contorto
47쪽
u Causae In frumentales C. p. II. desomaem, ut qui eam asipicit, admiratione & stupore exiliatin haec est misa uia. Aliam vehementer tussientem, ut videatur ocul eX spuere dc pulmones excreare, arque haec est serotia. Aliam cruribus captam instar arcus incurvatam S pedes aegre tres litem, atqVC haec est scrupeda. Postremam adeo parvam: dc contractam ut no corpus sed epitome corpCris Stoeminae compendium videatur, sic haec est tantula. Quam itaque differentiana inter has Plauti argu
tias dictas & Ludionis pictas deprehendes iDeinde eiusdem generis sunt argutiae qVarnanantur, qvando acumen uniuS Voce aliena ad aures tertii pervenit, ut si dicata e Scias Ludovicum XII. pro symbolo usurpasse erinaceum, verbo adjector Emimu G commm. Imo et si avis vocem humanam imitetur: qualis issa fuit, quam Anno fame docuit, ut eadem verba repeteret syae argutias proterre potest ipsi ignoratas, unde Papinius Statius vcstrum psittaci argutum Vocavit, qui moniae Melioris pro parasit aderat convivas facete ludens ec ridens, in qua quidem ave magisterpgno siccbatur Z ejus voce,alterius vcro ingenio argutiae ibrmabantur: cum aeque possit animal in cavea vivens vocis imitatioΛe symbolum repraesentare, ac animal in scuto pictum imitatione col
in id 3 quod voces etiam informes & inarticulatae senum ser rum imitantes aliquando possint senstim argutum plene exprimere mct symbol um Heroicum bruta voce animare, veluti ille fecit, qui ut rivalem quendam Hum Calabrum ridendum propinaret, cuius os ut rostrum suillum prominebat, nihil aliud nisi grunnitum edidit, a re hoc no ad vivum eum depinxit- ARGUTLE SCRIPTI sunt imagines vocalium, quoniam s ut autor noster docet quod scribitiir i . est signum vocis, dc scrubere est verba in charia seminare. Atque hic modus est magis a gutus, magisque idecundus ingeniosii timorum paI tuum. Mam arrigutiae VocaleS. Hinc enim nascuntur inscriptiones acutae, symb lorum verba, sententiae abruptae, literae Laconicae, character mystici, Epigrammata, Hierogrammata, Logogryphi, notae occultae, quae mille modis sensa arguta obvelando indicant. Videbis saepius scripta Verba mutila, quae ad reliqua in pectore scriptoris lG
genda tere mittunt. Veluti hoc: SIC VOS NON VOBIS, qvod
48쪽
causa distrum'Mnt Armiatra v. cap II. υAntonius Lex a signis de portis iocans insci ipsit cum Mediolanum ab ipsb captum oc expetitum Maximiliano Siortiae restitui videret. Et haec stagmenta versus Virgiliani lusticiebant apibus depingendis quae mella gignunt, nec iis fruuntur, acumen quod inventori magnam laudem,nullam mercedem peperit. Alias videbis verba primis literis notata ut Smbolum illud Sabinorum: S. P. hoc est, Sabinis populis quis resistet Z Cui Romanorum prudentia opponens suum S. P. QUR. scripturam retorsit S scriptores percussit delendo Sabinos ecrum lue literas in stropaei monumentum conservando. Sic Senatus Aretinus aquilae suae duas literas insicripsit S. C. hoc est i Sic crede. Ita quidam ruis clem Philo phum symbolo designaturus adscripsit ipsi literam A. quae lingua hieroglyphicia notat bovem. Similiter detrahendo aut adjungendo literas simplex dictum evadet figuratum. Sic Heraclides orator panegyricum regi Ptolomaeo dedicans inscriptum: ΠONG ET Ksarat , fioc est laus tolerantiae r Rex argute
primam literam ademit, ut esset ονου- iam astas , ut indicaret tanquam barbarus toleranti am jumentorum esse non rogum Virtutem. In quo genere majorem laudem ille meruit qui r natus, ovibus signis verus amicus a ficto discemeretur, latiner
spondit hac elegantissima Echor
noe est amicus cognoscitur assemi moribus, verbis, factis. Alii non minus solertes eo artificio scriptum componunt, ut inversum legi possit & sententia contraria emergat, revocans quod dilium est, vituperans quod laudatum. Hac forma Henrico VIII. Regi Angliae, adulterae marito, uxoris laetem, Ecclesiae Apinatae scru
Conjugiim tibi Rex fare dent Numina longo Semine nec seritis si tibi progenie .
Quod distichon retrogradum ironice prorsium, proprie Vorim intelligendum a poetis vocatur Canere. Atque is filii nuptiarum in C a rum
49쪽
M Causa Instrumo is N rum qCibus dissichon illud iςriptum erat, exitus. Nec verbis solum sed & quacunque t tera retrorsum lecta cavillatorias ct mordaces argutias tam graece quam Latine Peletarius & Rabanus isti marunt, Et quaedam leguntur satis salsae in nescio quςm, qui nomen suun inversum lcribere amabat. Huc pertinent versuri qui verba S i ubitentiam inter se dividunt velutipit rem, tem pit lorem . Qui ca lixo li ca atquς do - . e
Aliquando ex characterum forma potius, quam vocum seno exi nunt argutiae, cujus generis erant illae Doctoris Parisini, qui do Erasmi quodam libro quid sientiret rogatus,hoc de eo judicium fecit. ER habet Ausonium liber hic: habet ERque Pelasgum ER habet Hebrarum, praetereaque nihil. Quoniam eii Litera R pronuntiatur. apud Latinos ERapud Graecos Roapud Hebraeos RES. Id satis erat ut intelligeretur nihil nisi err Dro illo continer zalis suit iocus poetae Itali qui Italiae defensionem versibus occulto
pungentibus hoc modo paravit: Tu, arvi spernis nonam figuram ct minoris es, quam illa qua praecedit, vade ct duplica eam qua sequitur: nec
enim alii rei a natura es Desin. tibi nona figura significat literam I. quae Jota Vocatur, quae antecedit est H. dc habetur pro nulla, subI vens est Κ. quam vult duplicari in qua geminatione G Κa est omnis ac I s. baepius consideratur figura non autem potestas literae, ut in hoc aenigmate Scaligeri:
Dic mihi quase putes Nomen quod recta CGLUM Inchoat: inde TRIDENS FUSCINA ne
Flexin utrinque UNCUSsecat: hinc B IVII
Irim UNCUS medio quisiuit ante loco.
50쪽
cos dis,umentala arguttara . Cap. II. ar Atque hoc est nomen J E S U S cujus primam literam columna,secundam tridens , tertiam uncus flexus, quartam bivium, ultimam idem.uncus qui in medio exprimit. Est alla quaedam ratio argute scribendi litoris non vulgaribus sed inter cruditos notis,quae vocantur NOTAE. Duas vidi ad pedes Crucifixi, unam cui iesma erat Literae I. cum ductu calami circa mnem ad instar falcis reflexo , alteram quae literam A. quinquies complicatam habebat: primae subscriptum erat TUA, secundae MEA, quon am enim apud intelligentes prima nota MORTEM altera VITAM significat, inde pia haec sententia existebat: Mors tua vita mea. Sic notis Astronomicis arguto quidam usi sintverhorum loco, sicuti Hispanicum quoddam ingenium imagini Comitis Olivarii, quae tota armata erat inscripsit sagittam circulo conjunctam, quae est ii ta tertii planetae, indicaturus HIC EST MARS. Ad hunc modum mordax quoddam ingenium domum foeminae cuiusdam ignominia notabat ioribus ejus circulum cruci annexum adicribens,ut hac nota
Astronomica planetae quinti significaretur: DOMLIS UENERIS.Alis quidam notis Musicis vice syllabarum utebatur ad sententiam acu'tam. Libro enim Historiographi alicujus ex eo genere, qui nisi a rata penna non scribunt, inscripsit sex notas Musicas hoc ordine: SOL. DO. MI. FA. LA. RE. Quintae notae syllabam PAR praemittens: ex quo colligitur haec seritentia: M troes msci loqui. Alius Martis dc Veneris notas Astronomicas cum cruce Ic tam notas Musicas Brevem, at orem, Maxima scribens hoc dissichon voces charactere communi interserens conaiecit:
In MARTII VENERISQUE acie, BREUS esse voluptas Fertur: CRUX MAJOR: MAXIMA pauperies.
Porro argutissimae sunt notae Arithmeticae in ejusmodi facetiis ,ribus utebatur rivalis quidam parum a domina sua amatus 1 quae icebatur COELIA SANCTA; ipsi in magna charta pauca haec verba scribens r
Simili aenigmate dianolus revera lusit iuvenem mendacii secietate sibi similem, hic erat Nero, qui consulens Oraculum delphicum responsum tulit, ut sibi caveret ab anno 63. dc stultus existimabat