장음표시 사용
71쪽
si perfiguras intelligimus enita, imagineque pictas Vel sculptas , quot bella symbola, quot ingeniosas argutias humana mens inde Producit, Verbum aut scr*tum aut pronuntiatum adjiciens Sic in magna quadam tabula , in qua Adami malum comedentis, Evaeque illud commendantis imagines cernebantur, argute suerunt tres hae
voculae appositae: MALUS, MALA, MALUM. inae multa ingenia exercuere, quomodo explicandae essent. Quidam sic interpretabantur: MALUS Adamus MALA,id est,maxilla MALUM com dit. Alii sic MALUS Adamus, MALA Eva, MALLIM pomum , ν uod nomine & re cibus erat mortalis. Aliis magis arridebat haec interpretatior MALUS scilicet arbor, de MALA, foemina prava MALUM parturierunt. Interdum verba imagini adjecta speciem habent brevis elogii, quo vel ipse vel autor commendatur. Tale fuit dictum Martialis in pistes ad vivum stulptos: ADDE AQUAM, NATABUNT. Sic alius ingenio vivido Apollini marmoreo divinea Praxitelesculpto subscripsit: PRAXITELES NIOBEM ULCISCITUR , tanquam statuarius non imaginem marmoream fecisset, sed Apollinem ipsum, qui infelicem illam Nympham in statuam super filiorum 'sepulchro conuerterat, in petram quore transso masset. Uu jusmodi allusiones eo magis pungunt, qVO propius nommini, aliisque persinarum attributis conveniunt. Sic tapetibus in quibus nobilissima puella cui nomen Dianae, acu pinxeratfervi luissem promtum cujustam ingenium ex tempore hos verius adjecit:
his DIANAE ludere ingenium neget 2 Ferrum feras progignit oe casses fovent.
' Interdum vero ad detrahendum salsa dicta imaginibus su seciuntur: veluti mirabile quoddam caput Doctoris medicinae imaginisiibsdripsit: NON OCCIDES, & Legum Doctoris: NON FURTUM FACIES. Et pictor quidam mirabilis mortales omnes pro stultis habens in tabula expressit duos fultos riderici, pone sene stram clathratam cum his verbis r SUMUS TRES, pro tertio stulto habens illum quicunque aspiceret,ac tuto potuisset adscribere: SUMUS ATLIOR, inter primos seipsum numerans. AliuS in Can dem lententiani stultum pinxit voste viridi flavoque colore distincta
cum calantica in capite, qui una manu vesicam, altera pilam tun bati Diuitigoo by GOoste
72쪽
ω. II. obat, qua pueri ludere consueuerunt, sed faciei loco pinxerat main pam mundi indicaturus, mundum omnem esse stultum, adscripseratque dictum eius, qui hominum sapientissimo se omnium stultis
simum dixit i STULTORUM INFINITUS EST NUMERUS. At
Bo rota, Rex pictorum, atque adeo mirabilium ingeniorum, tuo. hus verbis in furorem dedit quondam aemulum suum. Ingressus enim surtim illius, icinam dc venationem studiose depictam ibi via dens, penicillo summetuique figurae nomen sium stubscripsit: HIC
EST CANIS, HIC EST LEPUS, HAEC EST ARBOS. En n
vum Saturae stylum, quiveritatem dicens calumniati x, dc verbis innocentibus mordet. . A Id enim tantundem erat ac si diceret 1 Hiepictor estδρωι uiam, quasi ipsius sbrinae adeo defiumes&procuI a natura uiscederent, ut aegre possent sine nomine agnosci. .' Sed quakesus erat, in arte sita vindictam invenit, siquidem exsci iptura scriptorem cognosse , in eadem tabula parvum diabolum in forma ta ri pinxit, qui micillum tabulamque tenens livido oculo post at busta latens venationem illam contemplabatur, atque huic quoque
subscripsit: HIC EST MICHAEL ANGELUS BONAROTA.
Eadem verbι c mixtura fiu in statuv. Hinc Romae originem duxerunt pei iculosi illi satyricorum ingeniorum abortus, qui hodie tribuuntur Pas ino dc Asa seris, statuissimis legibus metito cum autoribus suis Vulcano addicti. ino tempore Romae erat m, gna annonae caritas, tua Neronis impositus suit currinagonatu cum his verbis: NUNC . RE AGOMA SUNT. Duplici allusione dc principem notantibus, qui currus in ludis agonalibus agitando vitam oblectabat, dc patriam deplorantibus, quae inici ea fameperis ibat. Aculeus est in voce AGOMΑ, quae sic ludum agonalam ct modiiud scrimen denotat. Sed tristius fuit magisque tragicum symbolum hoc. Iunio Bruto statua erat in foro posita cum pugione in manu ob libertatem patriae donatam dc tyramis ereptam. Sed pomquam Julius Caesar libertatem rursus in nrannidem conver. it, m litiosius quidam ex statira illa sy mbolum atrox fecit, ejus basi adscribens u TINAM VI RES l Id dicens, si Iunius Brutus viveret,i rannus hic sapia viveret.Tam levis scintilla satis valida erat ad Marci Bruti animum inflammandum, ut idem cum stylo suo siuscipere . orbi ostendens, si Tarquinius Superbus in Iulio Caesare renatus es . ' F a set,
73쪽
Causa Instrumentalti argutiarsin. c . II. set, in Νsarco Bruto Junium Brutum revixisse, ita ut mors Caeseri ex statua loquente nata sit. mc permanentibus solum characteribus, sed verbis avolantibus interdum symbolum quoddam memoriae posterorum infixum componitur.Cliens quidam OthonisImperatoris in grati animi signum,in villa stra ianidem terminalem posiverat, mhac simplici inscriptione:MEMORIAE OTTONIS.Vitellius acero tonis inimicus, dum iter facit in memoriam hanc sibi invitam in clens, in sinistra partem flexit recta autoris mente, dicens:DIGNUMHLI MAUSOLEO PRINCIPEM. Atque hoc erat Ironidum Epuphonema,cuius vis ercet: Otto planὸ erat pi ,re memoria expers sic ripeira. Unde confici potuisset symbolutri cum hoc versu Poenae Itali: Non men un vero sesse , ain sisse pare. Non minus videtur saxum , ac si verum esset saxum. Argutius adhuc erat Ciceronis dictum, invum ex nigro marmore, a Metello tumbat Magistri sui Diodori imp
situm, ut gloriaretur sibi Magistrum contigisse in Rhetoricis CORACI similem, qui Pater fuit Graecae Eloquentlae. Risit inde Cicero S plavi, inquit, hie corvus afelestum volare potius quam dicere δε - tr simul ignorantiam Magistri, dc inconstantiam discipuli notans, qui inter factiones civiles ab una ad alteram leviter transibat. Sic ut lymbolum sit dupliciter mordax. Metelli iuram recte quudem accepit, Cicero verbum malitiose imposivit.
Quicquid hactenus de imaginibus citctum est, idem dicas, L ctor prudens, de quocunP CORPORE ARTIFICIALI aut NATURALI , quod brevi dicto animatum ex corpore muto fit symb lum loquens. Sic et semidium fit emblema multae significationis,
his verbis adsicriptis: NOS PULVIS , SEPuLCHRUM CL
PSYDRA. Ex hac enim machina tempus mensiurante studiosius discit Ochoras observare, easque non perdere, mortales Omnes considerans tanquam parum pulveris, qui sensim depluenS brevi in cavum clepsydrae veluti sepulchrum illabitur. Et horologio fiaterieo, cujus stilus formam habebat figittar, eademque forma umbram iaciebat, memini me hoc distichon tribuere:
Hac licet exili. nusia est isthabor umbra. Nam quicquid fugiens attigit interiit.
Sed ingenium quoddam facetius ab Astronomo in asti is cognosceridis
74쪽
Caus Instrumentaler arma--. Cap. II. dis parum Versato rogatum, ut dictum quoddam morale horologio Cuidam suo apponeret, postquam animadvertit lineas horarias parum Astronomice distinctas esse, adscribi fecit: NESCITIS DIEM NEQUE HORAM, tanquam illud esset mortis horologium, cuius nox siepe citius obrepit quam vesper adveniat. Unde ex stultitia prvistentiam eruit. Similiter Palatium, χcus, pergula, Pns sive artificialia μυnaturalia sint corpora ab ingenio nutu verbi arguti in symbola erudita converti possisnt, ut non minus animos juVent,quam corpora. Celebris est in patria mea locus avi mei Antonini, qui cum haberet palatium pro illis temporibus stiis amplum S commodum, atquυ adeo a Legatis eo divertentibus semper occupatum, ut ipsi domunium eius directum, aliis utile cederet, dimidium ejus vendidit, &portae assixit tabulam marmoream his verbis: DIMIDIUM PLUS TOTO. Quibus divinus Plato virtutem in mediocritate non e cessu sitam esse docuit. Sic eleganti atque ingeniosa homonymia documentum Ethicum factum est Oeconomicum, & corpus materiale factum est Emblema. Celebrata item S valde conveniens est
haec Dei inscriptior NEC PROPE NEC PROCUL, qua den
latur sicuti corpora humana rigore brumae nimis a Rco remota congelascunt, nimis vicina comburunturr sic hominem sapientem aulae favori nec propius accedere, nec longius abscedere debere quoniam hoc injuriis malevolorum S illud invidiae aemulorum opportunum est. Elegans praeterea dictum cst Martialis in villania quandam suburbanam:
Dominis parantur ista, serviunt vobis. .
At tius quantum memini nobilia quaedam ingenia certarunt declaro illo χnte,quondamPlinii, nunc Vice Comitum delitiis, in mamgine lacus Larii hodie Comi sito. Hic in abstrusis saxi Alpestris viasceribus natus ec florido amoenissimi rivi sinu exceptus sex horarum
interi allo torrentis instar temper crescens atque auctus praecipit tur, aliis sex horis decresci , ut tandem in fonte fbns amplius non reperiatur. Hinc tanquam Arithmeticae scientiae conscius, ut ne puncto quidem temporis aberi et,horribilem Ionum,instar notae redi
75쪽
.o causa Instrumentaler argutiarum. Cap. II. tum suum publicantis, praemittens, clenuo ad curium impotentet serumpit & huic moram aequans paribus Vicibus &vomit aquam ocretinet. De hoc igitur fonte inter se agitabant, quo Verbo ex murabili hoc naturae partu fieri posset symbolum argutum. Quibusdam placuit ei inscribere: CONSTANTIA INCONSTANS. Aliise GRATAE VICES. Rursus aliis . NIL PRAEPES PERPES. Aliud
venustum ingenium eandem sententiam extendit, simul de soli amoenitatem & aquarum reciprocationes notans:
Hlterna asternos reti Ne reparare labores T. monet hvic te uae, te mea θmpha monet.
Sed Politicus quidam ei appcsiuit hunc senarium:
Esse obseavendum tempori, hic amnis docet.
Atque alius qui m moralis Philosophiae studiosiis sic lusiti
Cur modo dat suctus, fluctus modo denegat hic fons
eis dubia fundit oe condit manu 3Mortales donare docet, non perdere dona Dat tiberalis sepe , semper prodigus. t
Alius ad dochium Plinium respiciens a cuius nomine non minus a. quis claro sons dictus est Plinianas r '
Hic qui natura Iuperat miracula citae: Te μίum Plini tremeruit Dominum. Scilicet ingeniis iliadens omnibus unda, Solius Domini vincitur ingenio.
Magis acclamatum est alii, qui vetaus parum amans, brevi dc sentemtiosa hac prosa mentem expositat:
Et quoniam nunc crescens nunc decrescens accurata proportione horas in trabe rectae columnae deliceatas, indicat natura S arte in hane Diuiligod by Corale
76쪽
Causa InstranMntias Arginiar-. op. II. hanc sthipendam horologii hydraulici sormam conspirantibus, urude dicitur FONS SOLIS: cuidam sic ludere placuit:
Surgit cadisj cvisibin his certis latex, Solos cursus dum cadit, surgit, notat. bella fontis vana Castalii fuit: Arcana Phoebi Larius pandit latex.
Horas prius notasse, qui a mat Syros: Injuriam protervis huic fonti facit.
Alius magis audacter & poeticet
Hac mens in unda est, tacitin hane holles bibe, ronomiam potus hic amnis docet.
Id quod alius temperatius expressit in hunc modum r
Habitare nymphas nemo Iam lymphas neget, 'Hoc fonte celpum inania mutavit porum.
Si con veta Phoebus erraret via,
A fonte Phoebin corrigi posset seuo.
Quod alii suggessit hunc impetum:
Tempora confusis Phaeton cum perdidit astris, Tempus in hoc tantu in fonte seperstes erat.
Alius in loci sontis commendationem sic cecinita
Hanc esse patriam Numinum Solis polum, Sideribus cognatuae hic fons arguit.
Alius denique omnibus silentium imposilit his versibus:
Clarior hac nusta est, nulla est obscurior unda, Abdita dum refuga cat D latescit aqua.
77쪽
M Causa Astrumenta, argutiarum. cap. II.
Attonitas hebetant docta hac miracula mentes,
Et linguam gelido θmpha svore ligat.
Larius heu Curio juam discrepat amnis ab
amne irae loqui Musas, νυ tacere facit.
Hinc nascuntur brevia dicta quae floribus , ctibus, gemmis, alii que rebus muneri inter amicos dari selitis conjuncta, symbolum vel Emblema loquens & argutum constituunt. Εjusmodi lusus satis ingeniosi in nostris Lyricis Italis multi, &in Distichis illis Maratialis, quae vocat X Aia H inveniuntur. Cum ut diximus ex qVacunque Metaphora qVae sub oculos cadit, fieri possit symbolum ingeniosum aut propositum aut repositum. In hoc genere pia teque ac ingeniosa fuit responsio puellae nobilis, cujus mens coelo quam terris erat propior. Cum enim molestus quidam amator significare ipsi vellet se illius causa mori iv morte laetari, mi tens ipsi mortem ex saccharo sormatam cum dicto e BONUM MALUM, haec vicissim ipsi milit sagillum, quo Monachi corpus castigant, cum dicto: MALUM BONUM. Salse ipsi insinuans hoc antidoto utut molesto amorem facile posse abigi. Alia vice ille idem odiosus misit ipsit horo tum,cum acin Magnete tincta, cuspiadem cordis instar praelarentem, vel ius istellam potarem veluti ado rans dirigebat cum dicto: IMMOTI VIS MOVET ASTRI. Cui puella eleganter respondens misit alvum cum hoc dicto: HAUD
AMPLIUS ASTRA MOVEBUNT, siquidem allium csymbolum vitae asperae dc ieiunita vim magnetis instingit, adeo ut nulla amplius cum stella potari sympathia intercedat.
Haec omnia *mbola sunt composita o verbis ct corporibm, aritefactis vel naturalibus. Alia porro sunt non minus arguta, quae comeonuntur ex VERBIS dc PERSONA HUMANA eaque VE RA, ita ut homo sit corpus, dictum autem Spiritus symboli. Sic non raro solo verbo dicto aufripto melius depingi uraliquis. quam longo paneg Tico. Valerius Cato ob suavitatem emendatae dicti onis Grammaticus nobilis limus, cum prodibat in scholas, salutaba
tur LATINA SIREN. Et Apio polybistor quod nomen ipsi a .
78쪽
s. causa Instr-eκω, argutiarem. Cap. II. multis historiis quas scripsit, inditum) quoniam gloriabatur nomina eorum, quos scriptis suis insereret, toto niundo celebrari, appellatus fuit a Tiberio CYMBALUM MUNDI dc a Plinio TYM PANUM ORBIS TERRARUM. Haec igitur nomina de Catone
Ec Apione duo symbola condebant viva, alterum graVe, alterum ridiculum. Similiter senatus Romanus vitam se debere Consuli Ciceroni agnoscens, unica illum Metaphora immortalem reddidit decernens ipsi Nomen PATRIS PATRIAE. Qui solius virtutia erat titulus,factus est postea stolius dignitatis titulus: cum indignis, qui magis de consequendo illo quam promerendo erant stiliciti prostituerethr, miseraque patria cogeretur patres appellare, qViearnifices erant. Hinc argutae inscriptiones arcuum triumphalium ex tantis metaphoricis hvperbolis conflatae: CONSERVATO
RI ORBIS , RERUM HUMANARUM OPTIMO PRINCIPI, NUMINI PROVIDENTlSSlMO, AMORI GENERIS HUMANLUnde crescentibus titulis non arcus sed Zodiacus tantis animalibus capiendis necessarius erat. Sed hominibus indignis tituli magni Ironiae fiunt & laudes opprobria. E contrario duo verba adursus aliquem Jacta aut scripta constituere possunt symbolum, quo vel optimus hominum aliis deridiculo nat. Romani Vitia principum diligentius quam sua observantes de Imperatore Tiberio parva inflexione n minis mordacissinium symbolum condidere, siquidem exprobrantes ipsi, quod purum merumqVe Falernum tantum ebrietatis causa biberet, pro murius Tiberim Nero scribebant i CAL-
Ditis BIBERIUS MERO. Et de Imperatore Bonosis pariter multibibo famosissimo solebant dicere: NON VIVIT SED BIBIT. Hiemagis aptus adBacchi scyphum quam Martis scutum tractandum, xb AurelianoCompetitore Victius, servitutem morte peius extimescons , e catenis se se capistro liberavit. Aurelianus itaque descendens,ut ipsum videret de infelici unco pendentem,cum omnes clamarente ecce Bonosum suspensum. Respondit: NIHIL VIDEO
NISI AMPHORAM PENDENTEM. Poterat,ut symbolum fieret, corpori illi adscribere versum Virgilianum.
Et gravis attrita pendebat cantharus ansa.
Audacius erat symbolum militis cuiusdam gregarii, viva voce in
79쪽
1 cause Instrumentales argutiarum. Cap. II.
Vespasianum Imperatorem dictum, cum mercede aliqua fra alas miles in os ipsi exprohrare non vereretur: VULPES PILLIMMα. TAT NON MORES, hoc est, induisti princitu insignia sed avariariam privini non exuisti. Sed Helvii Pertinacis sere lethalis erat Mculeus, cum Caracalla Imperator iussissiet inter inscriptionum tutulos consuetos cognomina de victoriis suis parta adjicere: GE
MANICUS, PARTHICUS , ARABICUS, ALAMANICUS, illo subjecit ridens, adde: GETICUS MAXIMUS, quo ipsb occulte
in memoriam ipsi revocabat crudelitatem in fiatre Geta occim adhibitam. Mirum erat Caracallam hoc morsu Helvii petitum non
factum esse HELVETICUM MAXIMUM. Ad hoc genus revocantur polita ili acuta .dicta, quae in familiari vita apposite in homines conveniunt. Caligula acutioris quam ibliuioris ingenii, . cum Liviam aviam suam callidissimam anum adspiceret, dicere
selebat: EN ULYSSES STOLATUS i Et Tiberius perversam Caligulae naturam successoris sui inspiciens dixit: EN PHAETHON
IMPERII. Argutius Latinus Comicus videns tres puellas, quae si-hi invicem pulchritudine non cedebant, sed aliis omnibus forma inferiores erant,dixit: FERLE APIID INFEROS,ac si diceret, ne cesse est ut apud inferos sestus dies agatur, quoniam tres furiae ambulatum prodivere. Cujus modi morsius cum ex ingenii subiatilitate non odii surore nascuntur, & aculeus sine veneno dc obiciactatio sine vitio, mutuaqVe laeitia dc jaciuntur & accipiuntur: a
nostro autore pro legitima prole liberalis virtutis habentur, quae fratce dicitur ευπαπελία hoc est affabilitas, de qua siuo loco no-
is dicendum erit. Ad hoc genus pariter reseruntur Epitaphia arguta,quae idcirco diastinguuntur a planis dc communibus,qVae nude rem CXponunt,cum illa figurate in perinis notandis ludant 2 verbo mortuum susci tent. Apud Veteres Romanos ejusmodi merces ignoratae nec aestimatae fuerunt, quoad Musiae e Capitolio exulabant, nec aliud Numen Roma praeter Quirinum suum adorabat. Unde Epitaplita illorum temporum latina quidem erant, adeo ut etiam hodie inter mutos illos cineres latinam linguam scrutemur et Sed adeo macra& exanguia, ut cadaveribus, quibus assigebantur,hac parte respo derent. Tale crat hoc:
80쪽
CONJUGIS. KARISSIM E. ET. SANCTISSIMH. L. PONTIUS. HORIUS FECIT.
Sed cum victa Graecia inter barbara spolia humanae litem re pertae dc a servis artes liberales allatae fuissent, quidam Epitaphiis colores ita dilutos parum vivos adjicere coeperunt : veluti Plautianus aviae suae Sulpitiae hoc Gipsit.
ix duras bene vixi. Iam mea peracta es fi
Mox lvestra agetur. Valete γ audite.
Ubi ex poetarum formula in finiendis Comoediis acumen duxit, zanquam vitia humana sit scenae ludus. Et hoc aberum.
stim, nes Io, Viator, noli mihi maledicere. Nequeo in terru respondere.
Sed brevius idemque plenius S disertius Lit illud magni euri dam Viri, qui cum orbem terrarum fama rei um a se gestarum implesset,pou abiit in cineres paucOS.
Sed hodiernae Musae gloriam illam abstulerunt, ut sepulchra amo nis sententiis emorescere S cadavera Inscriptionum spiritu vivere iaciant, qualia multa qua seria, qua jocosa justis voluminibus collecta leguntur. Mihi semper visa est arguta aeque ac magnifica illa Jacobi Trivultii, cui Magni cognomen datum est, sepulchralis Inscriptio, cujus nomini nihil aliud adjungitur quam hoc dictum: