장음표시 사용
591쪽
atque consili, inops erat. Iam per ludibrium ab Anglo Rex Avarici seu Biturigum dicebatur, quod ea in urbe plerumque aseret, eritque tanta pecuniae distichi has, ut palam cibum capere non aurus, ne innotesceret paupertas , foribus clausis pranderet, semElque est deprehensus ab Hira & Xanti alio Castelloduni prandere, apposita duntaxat cauda vervecina, pullisque geminis ; eo luxu rcgio decidente, deprelloque fastigio ; adeo calamitas
magistra est teniperat uiae, bon6sque mores vel a Regibus exigit. Tot inter aduersa constitiit O Carolo, tabula una supererat, si Burgundi aut Britanni opem imploraret; & quoniam Buraundus tam recenti vulnere inexpugnabilis foret, ad Britannum conuersa sunt studia , qui leuiore affectus iniuria , quique maxime necellarius ad Coenomanos atque Andegavos propugnandos, ipsamque Normanniam , si flueret Deus expugnandam. Ad Arturum fratrem , Richemondiae Comitem adiecti sunt oculi, quando &bcllo Dux egregius seret, multi apud Britones nomini si& commodum exorto ipsum inter & Bet fortium iurgio , secesserat in Britanniam. Igitur ad Britanniae Ducem Louuetus mittitur, qui fratri Arturo Comestabilis dignitatem offerat, & Ducis cum Rege beneuolentiam nectat. Negotium
ab ipso limine prope assii istum est, quippe Britannus Louueto intensissimus , quem sui carceris grauissimique periculi auctorem nouerat, aegre ab eo violentas manus abstinuit ε, datumque fidei publicae, ut incolumis abscederet ; moxque Rex Reginae Siciliae rem permisit, cuius industria pacati animi,profectusque Arturus ad Carolum. Verum is duras conditiones ema-gitat ; primum ut Ducum Sabaudiae atque Burgundiae consensus accederet ;tum ut qui Regi Britanni vincula persuaseranr,ab aula facesserent,quando ipse inimicorum fidei permissum se nollet. Postulata enimuero ardua& dissici ba ; sed necessitas perrumpit omnia, obicesque ferreos amolitur Sabaudus conscii sum haud aegre praebuit ; Burgundus similiter contra spem omnem , Arturum sorori uni ad consilium nouum inflammavit. Et ipsi erat cum Anglis contentio , quam nisi Bet rcius sagaci prudentia oppressis.set, vel detrimetuo statris , erumpebat in odium atque dissidium. Ex unius intemperatui a feminae iurgium ortum. Ea Iacobina Hollandiae & Hannoniae Comitis filia, haeresque unica ; quae primum Ioanni Delphino nii pserat, secundo Ioanni Brabantiae Duci, annorum sexdecim adolescenti. At illico mox mulier impotentis libidinis, mariti infirmioris pertaesa causata assinitatem , impetrata a Benedicto pseudopontifice facultate, tertias nuptias cum Glocestrio contrahit. Brabantius non inuitus dimittebat coniugem , si d dotem retinebat, Hannoniam atque Hollandiam ; & Philippus patruelis promouebat consilium , opem pollicitus. Contra Gloce-strius dotem appctebat, bellumque inserebat, minis etiam temato Burgi indo. Porro in ea contentione, Philippus auerso ab Anglis animo , non dissiculter in Arturi dignitatem consensit. Eo impetrato admisit quidem Arturus Comellabilis gladium, quem et Rex ad Chinonem in conspectit totius exercitus tradidit, sed alterum implendum erat,vi designati aula excederent ; nec Britanniae Dux e Britannia legi militem sineret, quandiu ij cum Rege agerent. Ergo ad truncum admouenda securis, & dimittendi
592쪽
Tanneguyus Castellius, Lotiuetiis Praeses, Mali Onius, Auaugotirius, allulue necis Burgundi participes. Verum nec id sine graui aerumna persectum est. i.Egre permittebat Rex diitelli a se Tannesii yum , quem patrem appella- fbat, cuique salutem a Parisiensi tumultu debitam profitebatur ; & Lou- Quetius haudquaquam se pelli patiebatur 1, collocaram in Regem operam referebat , indignum fidos, veteres , totque aerumnis probaIOs, unius ob nutum, pelli munere, ac loco quem tam egregie tuebantur. Ambitionem
fulciebat auctoritate Dunensis Comitis de Ioyeus, quibus suas filias in matrimonium dederat. Et iis explicandis labora sat Rex , cum mors illinc, hine moderatio , expedivit nodum & secuit. Tanneguyus vltro ab aula discessit, multisque precibus quasi beneficium posceret, discessu alachrymante Rege impetrato , boni publici quam priuati amantior, Ioeadium secessit , Senescallus eius oppidi dictus , atque ibi vitam reliquam tranquille exegit, silici naufragio vectus in portum. At Louuetium filiae mors quae nupserat Dunensi afflixit, nam se luto vinculo Dunensis discessit ab secero, qui hoc fulcro orbatus Auenionem se contulit,
casta ambitionis fomes & pabulum, quam in seceilii quasi Erictheus seipso
Aula expurgata, sibique vi Comestabilis affirmabat, Rege restituto , XV.
Britanniae Dux eum Salmuri, conuenit, clientelamque pro Britannia prae- Ajiuνm C stat, tum Britonibus Regi dare nomen permissum ; lcgItque Comestabilis moi ii. validas copias. At enim ipsum ampla cogitantem, Ec Martis Operae pretium meditantem , ambitio aulica statim distraxit. Quippe ut alti animi erat; ingenua indole, bellatrice, atque adeo feroce, cum ius & aequum iuxta ab aliis quam a se coli vellet, Aulicos illos Regi gratio ses ferre /ωνι, non poterat: qui voluptatum plerumque ministri , aut ludicrarum rerum , prior. vel a rebus seriis dominum amouent, vel administrationem ipsi capessentes,
conturbant omnia, prauisque consiliis bene constitutas res perditum eunt. Et erat Carolus, tum propter aetatem, tum sua indole obnoxius aliis, proniorque ad eiusmodi homines amplectendos. Eam ob rem amoto Louuetio, nec persa nata infirmitate, nouus morbus nouaque beneuolentia Regi incubuit. Nam Gyacus admistus in gratiam , tum suis artibus, tum uxoris solertia , tum Louueti recedentis commendatione, & vltorem in Rique-
montium componentis. Ea Insulae Iordanis Domina, s Catharina erat nomen ὶ olim apud Ioannem, Burgundiae Ducem potens , mox ob ipsum proditum Regi accepta, nequaquam se intra colum & fusum continens , immiscebat se negotiis publicis, prouexeratqile ad summam gratiam coniugem ; qua is usus inconsideratius , non modo Regem ad nutum flectebat, sed aerarium spoliabat, pecuniae publicae molestus auerser. Ea res maximiue Comestabilem pupugit, quod in tanta pecuniae inopia , circumflueret ad voluptuarios sumptus Gyacus, deficeretque stipendium militi, tanto publicae rei incommodo. Ergo quod ab Rege nequibat impetrare , a fortitudine vel audacia sua impetrat, Gyacum domi suae Uxelloduni agentem aggreditur, cubili detrahit , raptiimque Regi Dduni in amnem mergit, saxo ad collum adstricho. Id sacinus tam impune fuit quam immane ; nam Carolus Tom. I. E c e e quan
593쪽
quanquam id moleste tulit ; auctorem dignitate atque auctoritate pollen- ' ratein vocare in poenam haud voluit; & mox alter Camusius Beauliaeus di- qctus, Gyari malo nusquam perterritus, successit in eius locum de gratiam, eundenaqtie vitae modum initituit. Quapropter in eandem poenam mox incurrit , Pictaiiij iussu Comestabilis consolius a Petro Boulsaco Franciae Marescallo, in Palatij Regis limine. Post eam caedem reconciliatus cum Rege, Iaecessitate, doloris de vindustae sensum , expugnante , ut se in eiusmodi tela commilia iret, Tri mollium nobilem adolescentem , cuius amicitiae fidebar plurimum, Regi insinuat, qui gratiam occuparet, nul lo ut rebatur, suo detrimento vel rei publicae. Sed male adolescenti potentia fle fauor creditur. Post aulicas turbas Comestabilis bello se accinsit ,& Pontor ne expugnato . quod in Britanniae & Normanniae finibus oppidum est ; ad
fanum Iamae , in eadem Normannia copias admouet , erintque in iis viginti hominum millia. Tutabatur oppidum Edmundus Sommerseti Dux, quod ante dirutum instaurauerat , atque muniuerat, eratque Anglorum praesidium admodum validum. Ij ex oppido erumpentes Francos inuadunt,& multa caede in castra expellunt, adeo si ibito metu perterritos, ut proxima nocte fugam inceperint, in sua quique dilapsi oppida, Comestabile
frustra minas & preces ad coercendos eos adhibente. Postmodum Varuicius Pontorsonem recepit, coactusque Dux Britanniae pacem ab Anglo redimere ; sed nec Comestabili diuturna cum Rege concordia fuit; n Tremollio in intimam gratiam statim recepto, prior indignatio atque contentio illico natae sunt. Quippe molestum Comestabili erat, eum quem ipse Regi
insinuauerat, sibi praepollere , iamque suo nutu omnia regere 1, Triniollitis contra, quando ambitioni nihil modicum placet, Regis studio in se unum conuerso, aliorum fortunam veritus, se in Comestabilem muniebat, de quoniam amor Regis unum sibi munimentum foret, ab eo Comestabilem deturbabat; ferociam indolis quae in tyrannidem flecteret, verbis exag-serans , & in culpam vocata postremae expeditionis fortuna. Ideo Comesta-Dilis Aula exclusus , foedius cum Proceribus contrahit, cum Claromontio& Marchiae Comitibus, Boussaco Marescallo , pluribusque , ad Tri mollium expellendum , gratia Regis detrimento regni abutentem. Nec segnior Trim Ollius ad se defendendum, fretus voluntate Resis copias instruit; sic in Francia alterum bellum enascitur, quasi non satis liostium aliunde esset, S regnum lentius in ruinam iret. Ita dum inter se Rex & Comestabilis in mutuam perniciem gratiantur, variisque praeliis atque urbium direptionibus litant cupiditati atque amentiae; Angli prostrebant limites , capto
Lauallio, dc recepto Caenomano, turpi Francorum socordia, qui postquam Vrbem coperant, arce in Anglorum potentia perseuerante , somno &quieti alte indulgebant, cum Talbotius per arcem exceptus in sopitos ruit, caedit, ac capit, urbemque validam uno die captam , nocte proxima recipit. Ad Montargium succelsus felicior Francos iuvit. Eam urbem Ricardus Valui censis Comes tribus hominum millibus obsidebat , erantque castra amne Lupia intei fluente,in tres stationes diuisa : missi ab Rege erant, ad inducendum vibi commeatum armati supra mille quingenti, impar nu
594쪽
metus , sed egregii Duces Comes Dunensis Hira, Gaucurius, atquc Or- C A n o uallius. Ij infra castra amnem aggressi, erectis in profluentem aggeribus; hvs V II. aquas refluentes in fontem , & pontibus , quibus casti a committebamur infusas, tandiu a cursu prohibent, dum ipsi singulas holitum stationes inuadunt, primam & alteram fundunt, & tuto commeatum in urbem perferunt. Ex Anglis qua necati qua mersi mille S quingenti; caeteros Var- uicensis soluta obsidione reduxit Parisios. Sed ea lucis umbra calamitatum
Quippe Angli leuiorum certaminum pertae si , ut semel vltra Ligerim XVI
penetrarent , Regemque Caiolum, suo vel cubili vel arce Aureliam urbem expugnare aggrediuntur.Est Aurelia urbs in Belsia,ampla s6ζgM. f& munita, affluentem Ligerim ponte iungit, Sc Seealauniam obiectam prouinciam beneficio pontis opportunam suis commodis habet. Duo hactenus illibatam Anglis eam praestiterant; tum egregia munimenta quibus cingebatur, tum Aurelianensi Principi Londini captiuo fides data, ditionis eius dum captiuus esset nusquam inuadendae; sed istum obicem amouebat cupiditas , de immensum violatae fidei praemium; alterum Comitis Sarisburii fortitudo amoliri atque infringere connitebatur. Erat Thomas Montacutus Sarisbelius Comes , ad militiae munera paratissimus Dux; ad pericula adeunda audaci confidentia, inter ipsa prudenti consito; nullo labore , nulla vigilia fetangi corpus, nulla disticultate animus vinci; ut militum amor, spes, & fulcrum esset, eoque ductore nihil arduum admodum,
inexpugnabile nihil videretur. Illi Guillelmus Comes Suffolcius, ac Ioannes Talbotius, Fomam bergius , Glacidas, & Lancellotus, & ipsi praeclarissimi adiuncti socii , decemque pugnatorum millia tradita, quibus vim
urbi inferret .Primum proxima circum oppidula capiuntur ; dein ad exitum pontis castra posita , ad Secalauniam excludendam ; tum postremo milcs vltra amnem deductus Qua & aggere circumuallatur, erectis inter spatia Castellis, tormentisque dispositis, urbis pomoerium circumclauditur.Octobri medio coepta obsidio, inopportuna quidem tempestate; versim obsessis claudebant ut omnia , qti ae obsidentibus procliuia erant. Propugnabant urbem armati mille & ducenti; praeter ciues ad repellendum hostcm promptissimos , & cum imperio eminebant, Dunensis Comes, patrimonium fratris defensurus, Boussacus Marescallus, Hira, Santrallius, Gaucurius, Gra-
uilla, & Vaucurius; atque haud multo post , traiecto Ligeri, cum ducentis equitibus, Ludovicus Culanus Admiratius Franciae per obiectos AngloSin D. Culino urbem saluus peruaserat. Nullibi acrius huius belli decursu pugnatum est; erumpebant Franci frequentius, & stragem plurimam hosti inferebant; vi cissim hostium qua tormentis aeneis, qua sagittis obruti saepius& repulsia Exposcebant tamen subsidia, casuri in potestatcm hostium ni submitterentur. Nec Carolus a se impetrabar,ut amoto Tri mollio admitteret Comest bilem , magna parte copiarum fultum ; sed inani adhaerens beneuolentiae, αξre quatuor hominum millia coscripserat,quae tradit Ludovico Borbonio . Claromontio Comiti sis nuper a Comestabile ad Regem tra si uerat j in o fidam urbem inducenila. In itinere audit amplu comeatum Anglos Parisis
595쪽
iii castra vehere , futurumque ipsis magno incommodo, si praeripiantur cibaria. Euocato igitur cx urbe Dunensi, cum milite praesidiario in partem praedae de gloriae , ad Rouuraeum pagum Anglos invadit. Commeatum militumque praesidium Ioannes Fallbius Anglus perducebat ; is repente curri bus iussis consistere , equites relictis equis pediti admiscet, curribusque in coronae modum circumfundit, Sagittariis in fronte dispositis. Franci postquam eos explorauerunt , in diuersas sententias ibant 1, nam Scoti eundum
pedibus in hostem dicebant, Franci equis ; atque in disceptando primi omnium Scoti exscensis equis inuehuntur in P Iium, Franci nullo ordine qua equis qua pedibus insequuntur. Sed discordiam illicd sua poena excepit;
Scoti dum temere accedunt sternuntur a Sagittariis; quingenti circiter cae s. In iis Ioannes Stuartus, eiusque filius 1, e Francis caesi nobiles aliquot, Oruallius , Diuraeus , Graua, atque alii Vascones ; Dunensis grauiter faucius aegre seruatus est. Id praelium Halecum dictum est, quod ex iis maximὁ commeatus constaret; sacra quinquagesina ineunte. Claromotius reliquum militem in urbem inuexit, clade perculsium 1, egrellusque paulo post ad Regem perrexit. Leuamentum obleuis aliquantum fuit, Sarisberi, mors ;nie sexagesimo die obsidionem dum urget, prospectatqne e senestra hospiti j in stibiectam urbem , tormento in seneltram exploso, fragmentis lapidum laeditur , atque altero die emittit animam , grauissima haud dubie iactura , quam Angli postea magno suo detrimento ferent. Interea Neuyllus , vir impiger ii renuusque militiae , in eius locum suffectus, urgetisque ex consilio mortui institutam oppugnationem, ciuitatem ad extrema egit. Nec iam ampl1us spes vlla obsessis in Carolo erat , cum ex calamitate sua solatium elicere enituntur. Legatos mittunt ad Burgundiae Ducem ; qui enixe precantur, ut suorum patruelium causiam suscipiat; isti eum iniuria affectum a Principibus Auremanensibm I eorpaterna necis haudquaquam confiios , nam pluribus annis attineri captiuos in AngIia, qui pro salute regni depugnassent; quid libertate orbatos, contra fas Angli spoliarent bonis ' meminissem pacti oriurisiurandi , ct captiuis permitterent, unde aliquando conficeretur pretium tibertatis ; nec armis opprimerentur innoxij; obiecti duntaxat iniuria, quia captiui ct
calamitosi. Ipse Burgundus mi irreatur sanguinis fui, urbem excipiar qua se ipsi
dederet, iis*que Dominis conseruaret, dum se redimerent. Placuit Burgundo legatio , remque aequissimam a Betfordio flagitauit. Ille postulatum in consilium vocat; assensu omnium repudiatum , negantibus Anglis se tantopere in Burgundi commodum contendisse; nec venatori post cursum S: sudores eripiendam praedam e manibus. Ita haec calamitosis occlusa ianua ;nihilque Carolo praeter desperationem relictum. Deliberabat quid agendum flaret; consulentibus plurimis, ut de salute sollicitus , extemplo se in Delphinatum reciperet; ibidem Lugdunum urbem, Arvernos, & Occitaniam defensii rus; atque opcriretur dum durities fortunae sese inflecte-rct. Ibatque in eam sententiam; nisi Maria uxor, ornatissima corporis
animique dotibus semina , intervessistet. Ea desperatis rebus spem fortissimo pectore faciebat; tam praelaras fiasque prouincias nusquam deserendas c
ia esse taxia Deipraemium, τι Regi aisi ii ima hosti prodania ν ' quid infensis
596쪽
atque inimicis accidere messius posset , quam ut tyrannidi Anglica obiiciantur ' o
ais non Luduno aurue Delphinatu mox pelleretur, quipra metu uberrimum Fram L v s VII.
eiasium desereret ' per adura in loco ad extremum spirithm I nec saluti parcendum, quas disi se a reniis. An Christiano Principi inter angustias isti deseperandum ' quoties praesto coeleste auxilium implorantibus Dit ' quot ire ad te calamitati propitius Deus ' orarent ipsum impensius , ac sperarent submissum iri vel e coelo subsidium. Iis vocibus confirmatus Rex , preces & supplicationes passim indicit. Et plerumque ipse in conclaue se abdens , perfusus lacrymis , Deum vehementius precabatur I misero adesset , subleuaret calamitatem extremam , & quod nascenti contuli1Iet regnum , adulto
Et vero Francia una ope seruari poterat; de quemadmodum in theatra- XVII. libus scenis, quando res ita inuolutae sent Sc perplexae , ut explicari hu- pinlla Aa-mana industria nequeant, euocatur Dens e multina; Ita hoc tempore ad relianosis. euoluendam Franciam malis, arcessendus fuit e superis Deus. Nec ipse regno amantissimo de suit praestititque auxilium , verum , ut amat tacere, ab re infitinissima atque in speciem despicatissima. Ea Virgo nata annos octodecim , e parentibus rusticis , ex Caula & pascuis ad militiam atque victoriam repente euem . Tam insignem euentum , quoniam ad laudem Franciae sit pra caeteros eximius est, diuinamque opem contestatur ac praesens deploratis rebus auxilium, delibare paucis Scriptorem haud decet. Ioanna Id Virgini nomen) nata erat Dam-remit, in pago ad Moiam flu- Ieanne uium in Tullensi agro ; pater Iacobus Darcias, Isabella Gualteria mater,
ex agrorum cultu vitam sustentantes , morumque integritate conssilantes
inopiam. Ioannae a primi infantia pascendae oves traditae sunt; simulque in virginis animum irrepebat Deus, erudiebat ad pietatem, immittebatque
frequentius coelites, maxim E sinctas Catharinam atque Margaritam, Virginitate & martyrio celebres , quarum consortio castimoniam & fortitudinem in futuros euentus hauriret. Iam accedebat ad annum decimum
Octauum, cum insuper viso coelesti nuntio, quem pie Michaelem Angelum interpretamur, iubetur ad Franciae Regem proficisci, arma induere, liberare obsidione Aureliam, Regύmque Rhemos ad inaugurationem perducere; diuina ope ea in facinora large promissa. Eo spectaculo saepius repetito , tant lim apud parentes contendit, ut eam duxerint ad Robertum Baudri curtium, qui pro Rege Praesectus , Vallis-colorem proximum oppi- vau- eou- dum obtinebat. Is puellam primo deridiculo habitam, mox constantem leu in iis quae visa affirmabat; imo ante vaticinantem quod in Halecum praelio contigit ; tandem honesto cultu instructam, tribus ipsius fratribus comitantibus , ad Regem mittit. Tunc Chinone in Turonibus versaba- Anu. I 23. tur Carolus, moerore se conficiens , cum lectis Baudricurtii litteris , admittit virginem immistus Proceribus, puraque veste quae Regem tegeret; at illa nusquam ante perspectum secernit ab aliis, orationem modestam& prudentem habet; atque assirmat se immissam coelitus ad liberandam Aureliam. Rex ne temere tam inusitatae rei fidem haberet, iubet puellae mentem atque consilium explorari, primum a Proceribus, mox a doctis
597쪽
viris, dein a senatoribus Par lamenti di, postremo a Regina probata virginis casilinonia , in spem Diuinae opis adductus, iubet illam arinis caeterisque icbus ad bellum instrui. At illa postulat sibi ensem inquiri, locuntque designat, aediculam sanctae Catharinae de Fera. Qua in iisdem Turonibus, &inuentum iri appensum de tholo. Et is quidem repertus rubigine obsitus, cum ad incrementum miraculi , repente serrum detersa rubigine in tractantium manibus splenduit ; visaeque sunt Cruces quinque insculptae in lamina, & signata utrinque lilia. Vexillum armis adiunxit puella , in colore candido facto sanctis Iesu & Mariae nominibus auro inscriptis; appicta ex una parte Christi e Cruce pendentis icone, ex altera Angeli Mariam Virginem salutantis, albo lilio in utriusque manu refulgente. Sic adornata cum modica militum manu pergit Aureliam, expeditionis sectis Culano Admiratio, Briensio Marescallo , & Dunensi Comite. Admota ad Anglos, eos per fecialem hortatur ab obsidione abscedere , se a Deo missam ut Carolum in possessionem regni induceret. Angli indignati, secialcm in vincula agunt, de contumelias in puellam iactantes, flammas comminantur, si in ipsalo manus unquam iniiciant. At illa primum adhortata Francos ad poenitcntiam criminum,expulsisque seminis quae ad libidinem ducebantur; cum ducentis equitibus via per nostes patrata in urbem inuasit ; tum post confirmatos ciues spe ingentis subsidij, Blesiam per eosdem hostes regressa, uberrimum rerum omnitam commeatum , atque septem hominum millia recipit, nauigiisque imposita post acerrimum praelium in urbem immittit Effusa omnium ducuna, militum, ciuiumque laetitia Virgo excipitur, coliturque pro coelesti miraculo. Illa in Diuinam potentiam omnia reserens, cuius viribus sua infirmitas niteretur, uti urbem prorsus laberaret, post indictas ade6quc obitas publicas preces , militem urbe educit. Validiutina
hostium munimenta ultra amnem erant, tum quia ea ex parte immittebantur in urbem subsidia, tum quia prouinciae ex oppossita parte obiectae , Anglorum Imperio tenebantur. Praeter continuam fossam , munitam aggere,
per interualla Castella erexerant, valido defensa praesidio , quae basi illas vocabantia In primam quae Sancti Lupi dicebatur directus impetus, atque amne transito, ductu Virginis, profligati ad bastillam Angli, quadringenti caesi, peruenitque Castellum in potestatem Francorum ; deinceps sestinatum ad proximam , eademque sertitudine erepta est hosti. Consequenti die pugna instauratur, ducit Virgo ad bastillam pontis delectum ducum de copiarum. Castellum hostes in faucibus pontis posuerant, instruxerantque
turribus,atque accurate muniuerat,proximis aquis insessam inductis;in eo spe capi edae urbis collocata,quod arcem castronim & propugnaculum corastituerant, sortissimis militum ad prς sidium vocatis. Eam ob rem cruenta dimicatio ab hora decima ad nonam vespertina pugnantes tenuit; at flagrare quam maxime praelio, Virgo sagitta collum inter & humerum sauciatur; ζenetrante altius vulnere ; quo Francorum animi clim instingerentur, iu-,cbat Comes Dunensis receptui cani. At illa profligato dolore, & ne vuInere quidem obligato, precata Comitem ut tantisper consisteret, dum ipta Deum orat ; instaurato diuinitus per preces robore, aggressionem renoua .
598쪽
atque tandem irrumpit in Castellum, magna hostilim internecione , submerso Glacida, ruina ponticuli, dum recedit. Ita pons urbi restitiuus, atque aperta ingens prouincia. Angli continuis stragibus perculit , octo suo-rtim millibus imminuti, cum inspicerent urbem milite & commeatu initiu-ctam , obsidionem seluunt, & in proxima oppida se recipiunt. Liberata Aurelia erexit postea eodem in ponte victoriae monumentum , quod hodie perstat ; positis ex aere seruatoribus suis , simulacris ι Christo Cruci ast Io, Regi Carolo , & Puellae ; quae deinceps dicta est Aurelianensis; quasi in eam ciuitatem transcripta , quam virtute sua serualliet ; imo velut in ea ortum dux illet, in qua sua primum laus nata atque adulta mirifice foret. Rex tum illam tum fratres &posteros nobilitate donauit, adiunxitque sati irae Illustrissimae genti Insignia; Imprestum Scuto Caeruleo ensem argenteum , Capulo de Cruce aureis ; cuius mucroni inniteretur Corona araea, geminis liliis hine inde appictis. Atque apposte , ut Imago assertae Franciae iret in posteros , i sique ensis futuris seculis praeluceret, qui depulsa caligine , securitatem regno induxisset. Puella post primam sui muneris partem impletam, Regem ad alteram adhortata, ut Rhemos ad inaugurationem iret , expeditioni praeficitur, adiunctis in socios Alengonio & Dunensi. Sed prius oppida circa Aureliam recipere oportebat, ne vicinia incommodo foret. Et Iargaeum quidem aggressione altera captum, Sufibicio Comite capto, & quadringentis Anglis necatis ; plus aerumnarum Balgenciaci impensium , recipiente se in arcem Anglo , tribusque hebdomadis vim propulsante. Id dum expia gnatur,parum abfuit quin Rex in nouas turbas sese inuolueret. Nam Comestabilis gratulaturus faustum euentum , clim ad Regem accederet, ab ipso prohibitus, nihilominus pergebat, Rexque iusserat, instigante Tri mollio de riualem procul amouente, ut in accedentem quasi in hostem impetus fieret, enimvero aderat, ducebatque mille ducentos equites, eratque tumultus in proximo ; cum Puellae precibus procerumque , iracundia Regis deuicta est,admisi iisque Comestabilis; sed ea eonditione ut ab Aula abscederct, bellumque in Normanniae finibus adrnini staret ; inexpugnabili ambitione Triniol-lij, quae permetuebat consortem; nec Comestabilis postea vilis precibus perficere potuit, ut inaugurationi Regis pro dignitatis munere interciser. At Betfortius ut Balgeticiacum eriperet, selecta quatuor hominum millia claris ducibus tradit; Τalbotio , Scalae , & Fastolo; qui in via deditione arcis audita, cum regrederentur ; Puella hortante & ducente , Franci Duces ad insequendos eos impelluntur. Erat opera celeritatis , imo discriminis ; nam Angli Pataeo quod Belsiae oppidulum est, receperant sic; nec ij crant, qui tuti moenibus vincerentur facile.Verum ea fuit Francorum celeritas atque fortitudo, ut nullo permi ita ad muniendum se spatio , in oppidum irruperint, hostem vicerint ; ac post mille octingentos caesos , mille ducentos in captiuis habuerint: ad Virginis latus praeliabantiar Comestabilis, Bouacius, Ricusius, Alensonius, Dunensis, Hira, Santralius , isque postremus cum Talbotum haberet captiuum, generose virum pretio nullo dimisit, libertate pariter ab eo donatus postmodum ; ita viris sortibus victo-
599쪽
riae praemium erat ipsa victoria. Mox Rhemos institia itur iter, ae Treeisi, , vii indust i a patefactus aditus, quem cum Regi Trecenses negaresit, nec sine tormentis aperiri possct, quae Rex in fisti nato itinere haud deducebat; Virgo vi imponerct ciuibus, moles ad locanda tormenta erigi ac parari iussit, qua legitima fraude concepto metu , Trecenses Regem exceperunt. Continuo Catalaunum venienti patuit, ipsique Rhemenses , excusatis prioribus, admittunt Regem ; & inauguratio celebritate magna perficitur. Exin res Caroli semper increscere , quamquam incremento admodum lento, & prosperitare aeriinanis redempta : Contra Angli felicitas retro labi, & per intcrualla ultra Oceanum pelli. Nunc plures urbes excluso Anglo Regi patuerant, Laudunum, Suessio, Compendium, atque Bello-liacum ; clini Belserditis recepto ex Anglia supplemento, exercitum educit , Regique occurrit, in campis ad Siluanectum expassis. Post aliquot velitationes , neutro decretoriam pugnam ambienve, utrinqtie discellii ira est;
profecto Bellat dio in Normanniam , ad Comestabilem repellcndum, qui protiinciam de uastabat; & Carolo Parisios verse. Clam cum Burgundo actum erat de conciliatione , isque promiserat se Parisios Regi traditurum ; at spe pacis abrupta , tentare urbem voluit, vimque adhibere , repugnante Puella ; Franci cum strage dc pulsi sunt, plerisque sub ipsi moenia interfectis ; Virgo ipsa in femore grauiter saucia , aegre ab Aleia nio a putina abducta est. inare Rex adactus receptui canere, Meloduno & Senonibus in se latium receptis. Verum haud multo post grauiorem molestiam ob in riunium Virginis traxit. Ea quod postea fatebatur, vocata coe litiis ut Aureliam liberaret , Regcmque ad inaugurationem perduceret; pcr-fecto utrolie , impletaque proii incia , arma tamen tractabat, coelestis Puella capi- iussi fines praetergrella. Nec Deus ultra tutari miraculo Virginem voluit,& quae Brte praehderet sbi, infirmitati suae deseruit. Nempe Dux Burgundia post institutii in aurei velleris Ordinem, qui Ordo magno incremento peruenit ad Hispaniae Reges, confertur delectu eximio, in summo etiamnunc gloriae pretioὶ Compendium obsidebat, urbem propugnante Puella, atque Santratio. Ea semel cimi in hostcs ductis sexcentis hominibus prorupisIet, repulsa rtiter cum in urbem suos reciperet, tergaque tegeret inter ultimos pugnans , occluse fraude Flaui, Praefecti repagulo , inuidentis famae & laudi Virginis , hosti obiecta est. Spurio Vindocinensi capiendam se tradis, & postea Ioanne Lux emburgio redimente turpissimo- qtie commercio diuendente, ad Anglos perii enit, praeda optatissima, S: furoris notii mat cria. I, quasi Troiae Palladium eripuissent, atque extinxissent spem surgentem Franciae , festis isnibus sibi fratulati, in puellae
innoxiae vitam conseirant tum ne sorte libertati reddita noceret iterum, Purn mors, itina ut ignominiae suae istitem quantum licebat obstruerent. At clim belli legibus captitiae mors vetaretur, praetexunt odium noua fraude , tradunt-Anno 343z- que inson Iem , postulante uniuersitate Parisien si, Petro Cochonio Bello uacensi Episcopo , Burgundiae Ducis sectatori ; a quo per nefas ut comisecta haeresis & veneficis, perpetuo carceri mancipatur, nullo alimento praeter panem & frigidam. Verum nec ea poena liostium vesaniae factum est
600쪽
est satis ; atque iis urgentibiis iniquissimi Iudices retractata causa , quod Puella virilem vestem nondum deposui siet , quasi haereticam relapsam sammis addicunt, traduntque laico Iudici confecturo supplicium. Nee mora , palam Rhotomagi integerrima virgo igne extinguitur; ea tum animi constantia, tum Christiana demissione, & vitae contemptu , ut spectantibus admirationem adauxerit, congeminata sortitudinis laude; ut quaeram praeclara egerat, dura non minus fortiter toleraret. Et Deus prodigiis morientem dicitur prosequutus. Nam proxime cum roso succederet, vultus admirabili lumine coruscauit; & cum amata incendio emisit animam, euolauit c busto columba candida, ad coelum vecta alarum remigio ;& carnifice combustae cineres in amnem spargcnte, cor illibatum flammis repertum est: etenim virgo pura postquam leuem culpam purgauit ignibus , illico ut creditur rapta in coelum est; nec incendio cor obnoxium fuit, quod impura flamma nunquam flagrauerat. Iudices coelitus in poenam vocati, vel repentina morte, vel acerbis morbis extincti sunt; atque post restitutam Regi Normanniam, delegati a Callisto III. Pontifice
integri viri, reuocato iudicio, pronuntiarunt innoxiam Virginem , ac pcrsummum nefas damnatam. Ita fama, quod unum deerat, restituta , ut
hvs VII. memoria quacunque integerrima in posteros iret. Ibitque haud dubie; quam nuper Capellani praeclarissimum Poema excitatam Phoenicis instare biisti cineribus rediuiuam praestat ; & sempiterno , si quid aeternum in mortalibus est, monumento consignat.
Interea haudquaquam belli ardor deflagrabat; magno animo Franci Du- XIX. ces incumbebant operae , Aleia sonius , Rieusius , Culanus, Dunensis &Villaud-Calius Tribunus Hisipanus ; nec torpebant Angli ignavia , Bet- Opta. fortio, Talbotio , & Aronde lio , omni ope nitentibus sertunam ruentem sistere. Eamque in rem Bet lardius Henricum Regem ex Anglia exciverat,& palam Parisiis redimitum corona, ostentabat populis, magna liberali ratis iactantia. Nec animus est sigillatim leues pugnas, aut captas receptasque urbes recensere, leuia ad Historiam & documentum momenta, millaque re praeter Brtitudinem Ducum insignia; quae frequenter summa in minimis , & se totam in parilis exhibet. Seὸ ea sors cst mortalium rerum, ut in memoriam eant splendentia & inusitata, quanquam saepe inania ; solida & vera laude praegnantia praeterfluant cito atlle evanescant. Tamen lente res Francis procedebat, quandiu staret cum Anglo Burgi indus, abduci autem quando non poterat nisi aegerrime, rem totam Deus per incrementa lente disposuit. Ac primum Lit maximumque momentum, quod Tti mollius tandem gratia Regis deiectus est. Ille cum ad nutum Om- T. ,ssimnia regeret, amoueret suspectos studiis suis Proceres , atque in unam in- graitia Retia tentus rem , ut gratiam Regis sibi allereret, caetera omnia magno rcgni damno post haberet, Regis tandem studio paululum deflagrante , inimico priuato in eum grati andi opportunitas data est. Beulius ipsius ex λ- Dup uil. rore nepos , alii coniugem materterae dicunt, nescio qua ab eo affectus iniuria , ultione flagrans, viginti sociis coniurantibus, noctu in cubiculum