장음표시 사용
571쪽
uidere, sibique pro potestate adsciscere. In ea contentione Essartius qui d Gin Normanni alia ante confuterat, speratair se tuto polle versari Parisiis, ' vi
imo non leue momentum Delphini rationibus sore: nam a Burgundo detectum erimen abduxerat ; itaque se in ciuitatem suam restituit. Illi eo Bur- sialiis glandus ira & vindictae face incensus, quod sibi infensissimum coram age si re impune , cerneret, in vulgus per emisiarios nuntiat , venisse Et Iartiunt, urbem ut proderet, conuenisse ipsum cum Delphino, ut praetextu hasti-ludij , admitterentur quingenti equites , quorum ope urbem diriperet atque incenderet. Accedit Iacauilla in Bituricensis locum Prorex constitu- Iaqueuille. tus ; i mque seditionis tubicen & antes anus, populi faecem ad tumultum vocat ; nec desimi duces, Caboquius ille lanius, Ioannes Treccnss Chirurgus, & Denissitus Caluomontanus. Per eiu simodi furoris mi nistros, Burgundiis ag reditur potestatem Delphino pulsi inuadere. Ac Anno 1 11. primum cum flamma ultionis impotentius ureret , Euaretium in Bastillam
confugientem vim minatus sibi reddi curat, assicitque saepticio, capite in platea abstita , & trunco corpore sircisastixo. Tum seditiosis caput iis albis indutos vi se dignosterent, in Delphini aedes impellit , qui sibi quosiam Procerum dedi efflagitent, quos in supplicium rapiant. Delphi
no de protervia ac vi expostulanti , Burgundus interuenit, atque comminanti, postquam is reponit, melius consulturum , cum ira deferbucrit , seditiosi impetu facto irrumpunt in conclauia , rettulsisque foribus Proceres quosdam ,& Delphini domesticos rapiunt in custodiam; in iis Eduardus Barrensis Dux, & Priverius , quorum ille emissis , hic in carcere caesus causa indicta , multique alij per vim necati siint, proiectis in profluentem corporibus. Moxque amentia ed promota est , ut turbu-Ienti Delphinum ipsum inuaserint, capto custodes dederint, deiectumque regimine, ut incapacem, & consiliis prauis, nimis obnoxium, decreto 1uo dixerint. Tuin Regem adeunt, & peς Monachum Carinclitana, monita quidem in speciem 1, sed re ipsa Opprobria pluresque contumelias in ipsum congerunt; cogitiarque Corbiensem Cancellarium, praeclari l-simae fidei virum ex auctorare. Ac quoniam una Reginae domus adhuc iit tegra ab vesania erat, in eam inuadunt similiter , Ludovicuin Bauaru iri Reginae fratrem corripiunt, matronasque nobiles quindecim , compili suntque in carcerem .Ea res plerosque ciuium a Burgundo auertit; erantqueaud pauci qui meliores partes tuebantur, quorum principes , Henricus Martius primarius Praeses Senatus, & Ioannes Iuvenalis Ursinus, magnae De Maileia apud probum quemque auctoritatis. Nec Vrsinus sine elogio appellandus, qui ex illustri Vrsiliorum familia Neapoli orta, ducens originem, e maio- rum sago sponte ad togam transiens , diu in Curia Parisiei iii Cnisidicumegerat; mox ob fidem atque eloquentiam celebris Regi innotuerat, a quo Praefectura Parisiensi donatus, incorrupta morum integritate, & prudcntia singulari, tantlim auctoritatis comparauerat, ut ciuium animos , cum
abessἡt soror, ad nutum flecteret, nusquam potentia ni si in bonum usus Ille igitur un, cum Martio tantum industria & solertia contendit, ut annuente Burgundo, rum Aurelianensibus qui armati concurrerant,Ponti strae, Anno x i
572쪽
mouentque in Burgundum , Rege simul de Delphino ductis ; Parisiensibi is antu exarmatis, dc vicorum catenis in castra Luparae & Bastillae de
latis. Primum in Picardiam ductus exercitus ,& post Sticssionem captam, direptam , atque incensam , quae Regi oblistere ausa elici ; in Atrebates promotae copiae. Attonitus perculsusque Burgulidus Attrebato se communiebat, eratque spes stram aliquando in latibulo poste oppugnari. Nam Flandri quandiu Rex abstineret Flandria, opem deuςgabant; Ni uernensis frater Regi adiunxerat se ; unaqtie ciuitas validum ac numerosum exercitum frustra excluderet. Iam hebdomade septima producebat ut obsidio, rerumque penuria laborabant obsessi, paucis diebus in potestateiri venturi hostium ; cum intercedentibus Duce Brabantiae & Comitissa Hannoniae, de pace agitur. Fremebant Aurelianenses eripi palmam sibi E manibus , comprimi atque extingui vindictae incendium, bellitamque inductam in retia ad furorem nouum expediri , sed ass)nsus accommodandus fuit Delphino, qui omnino pacem appetiit, nec Burgundum prorsus perditum voluit. Arbitror, generosus iuuenis cum administrare regnum ipse vellet , duisque inter factiones positus, potestatem alterutrius pertimesceret :libratam utramque lance aequa voluit, ne praepollenti obnoxius foret; facilius clauiim inter aequales moderaturus , quam si alteram oppriniendus attollerer. Ita pax contracta, reuocatis conditionibus quae Carnuti conuenerant; RExque admissias Atrebatum , Burgundi clientelam excepit; soluti mox exercitus, atque Aula Parisiis reddita. Et statim Delphinus propositum urgens, perorante Episcopo Carnutensi suo Cancellario, administrationem regni capessivit, tum aerarii, tum rerum quae ad pacem belltimque spectarent; quamuis Bituricensis aliique Principes intercederent ; quibus iam diuturnum regimen pro patrimonio erat. Hactenus Franciam miseriae singulae appetebant, dato identidem ad respirandum spatio; nunc turmatim taciunt impetum , ardore tanto atque freqtientia, domestica mala extraneis cumulantibus , ut videantur omnia infortunia conspiralle in unam , quibus diuino tantum numine seruari potuit. . Angliae Regi Henrico IV. Henricus filius eius nominis V. successerat, qui stabiliendo nouo imperio , postquam inducias cum Francis aliquoties protraxit, firmam ut pacem constitueret, Catharinam Caroli filiam, iamia pulcherrimam , gemina legatione in uxorem petierat. Et prima quidem repuliam pallus, generoso Francorum consilio , qui fatricidae filium assinitate regia indignum rati, nuptiarum spem interciderant; secunda legatione petebat easdem nuptias, sed armatus propemodum , & victoris more. Nam expeditus proditione domestica, atque ad supplicium raptis auctoribus , ardens animi , gloriaeque cupidior, sponsam quidem ambiebat in coniugem , sed maximam partem Francitae optabat dorem, easdem prouincias ac eodem iure quas Bretiniaco foedere Eduardus tenuerat. Cum eae conditiones grauissimae Francis viderentur, Legatos honorifice exceptos infectare dimiserunt. Quamobrem Henricus, quo die cellabant induciae eo exercitum iam paratum , nauibusque mille & quingentis impositum, Sutanto με ensi portu versus Franciam ducit: in eo erant grauium Equitum sex millia, sagittariorum viginti quatuor. Directit in oram Normanniae classis, & Ari-
573쪽
- florum in Secilianae ostio urbs obsessa ; ita ultioni & opportunitati bellum Q patrabatur ε, expugnanda urbe, in quam Piratae se recipiebant, Angliae spo- liis dudum opulenti, & claudendo amnis ostio ; quo Rhotoimagum Lotam-Hi g ut F anciana quam plurimR merces importabantur. Eiouteuilla Prae- Anfisa -- rectus, urbem propugnabat. Datum Duci Glocestrensi Regis fratri munus
pium oppugnandi oppidi, dum Rex in proximo clivo castris positis subsidia, si
qua inducerentur, repellit tegitque obsidentes. Et Glo strensis primo machinarum impetu, tum ad musos actis cuniculis , urbem die rricesimo septimo ad deditionem adegit; tam duris conditionibus, vi praesidio duntaxat emisso, ciues direpti sint,& magnam partem Caletum traduisti. Enimvero propugnantium Qrtitudine imminutus erat An li exercitus ut praeret morbos palum vulgatos, imminente iam hyeme, Caletum recedere ad instaurandas copias Henricus statuerit. Verum, ut erat ingentis animi atque intrepidi , ne crederet ut victi instar aut fugientis abscedere, placuit dimissis nauibus terrestri itinere per Normanniam, Picardiamque militari agmine ingredi. Consilium erat aleae plenum atque distriminis ; nam tota Francia delectu feruebat, aduolabant Proceres, Nobilesque, ingensque exercitus
imminebat ad Somonam, quem amnem Omnino Oportebat traiicere, M vastati agri commearum omnem abscindebant: Henricus nihilominus pergit , de Edilardi abavi haerens vestigiis , eiusdem etiam selicitatem consequitur. Magnis incedebat itineribus , accurata in milites disciplina , lege propositi, vi si quis aedem sacram violasset, capitale laret. Et obseruatur religiosi animi P cincipisque quem ambiret victoria factum eximium, quippe
Isis, iri Am cum audisset raptum esse de templo vasculum , in quo Sacrosanctus Chriati pium. stianorum cibus seruabatur , .iussit exercitum totum eo loci consistere, nec se inde mouit , qui festinabat tantopere, donec repertus Sacrilegus, reddi tum vas , & de reo sumptaim supplicium. Accedenti ad Somonam patuit vadum antea incolis inexploratum ,. transmisitque amnem, Peronam inter& Corbiam ; iam securus & Caletum properans. Sed Franci celeritate quam maxima iter occluserant, atque in Morinis castrα posuerant, Taruannam inter, atque Hesdinium, ad pagum cui Adincurtio nomen , ante ignobilem, mox Francorum clade lolige celeberrimum. Francicum exercitum regebat Albretius Comestabilis & Bucicautus Marescallus, viri peritissimi rei militaris ; eisntque sub signis Principes, Aurelianensis, & Borbonius,
Duces Barrensis, Alens'nius , & Brabantiae; Comites Eulius, Richemontius, Nivernensis, & selecta ex uniuerso regno nobilitas. Quin ardebat ipse Rex copias ducere, pugnimque conserere, ab ea prohibitus aegerrimi a. Bituricensi, qui memor cladis Pictaviensis, cuius pars fuerat, cum Francosa praelio dimouere rationum momentis haud posset, Regem Desphinumque Rhotomagi inhibuit; affirmans.minorem cladem suturam , ii periret. exercitus, quam si Rex ipse cum Delphino in necem aut vincula raperetur. At vero prudens animus praesagiebat quod accidit. Contra Franci ruentes. in perniciem , crepabant arma atque victoriam. Iam Henricus hosti insequenti; de prouocanti ad cerimen responderat, se suo non hostium arbitriobcllum gerere, venturum in praelium , ubi commodum soret , si latum se
574쪽
ire ; si Francis tantus sit praeliandi ardor , se euntem ad certandum cogant. In praesentia postquam animaduertit, nullum saluti nisi vilicat locum superelle, in id in cunibens,praelium comparat.Nocte quae diem octobris vicesimum quintum quo pugnatum est antecessit,gemino subsidio confirmat militem, religione & confidentia. Indicit omnibus peccatorum exomologesim , eam pse ptimus cum Tribunis & Centurionibus obit, imo militum plurimi, quod ea aetate sub discrimen vitae haud infrequens erat. sibi pugillum terrae inui in porrigunt, ad ceremoniam sacrae Eucharistiae restiendam .Quod postquam religiose perfectum cst, reliqua nocte securos iussit saltare & canere , instrumentis musicis,tubis & tympanis , ad faciendam hilaritatem adhibitis. Vbi Tot illuxit, copias disponit multum imminutas ; erant duntaxat trIa armatorum millia, sagittariorum tredecim. Ideo ne immense hostium numero Obrue retur, vires arte & peritia supplendas censuit. A tergo erat colliculus siluestri arbore vepretisque dentis conuestitus , qui muri instar ab hoste tegeret atque defenderet 1, praeterea iussit palos aprari, senos pedes oblongos utrinque serro indutos, quod singuli pedites prae se ferrent, atque in loco pugilae infigerent, ut iis circumclusus & Obuallatus exercitus , in hostium equites muniretur , eorumque maximum robur instinge
ret. Tum unum agmen ex uniuersis milite componit; in fronte Sagittarios collocat, atque ad alas , duas praeualidas equitum turmas. Suum militem Franci in agmen triplex partiuntur; primum ducebat flos Procerum & Nobilitatis, Comestabilis , Boucicautus, Aurelianensis atque Borbonius ; alterum Duces Barrensis & Aleia nius, tertium plurimi aequo imperio Proceres.Non initiir pugnantium a Scriptoribus numerus, fatentibus cunctis, nobilitatem, omnem e regno excitam , atque uni Anglo sex septEnive opponi. Aberat Burgundiae Dux, qui se Belgio suo continuit , intutum ratus ad exercitum accedere, cuius imperium penes Aurelianenses totum
erat 1, eumque ob causam prohibuit ne Philippus filius se ad hune conferret , quanquam cupidissimus pugnae adolescens , id vehementer arderet. Britanniae Dux aliique multi die quae pugnam secuta est, aduenere. Ita dispositi promouentur utrinque exercitus ; at prima Franci pernicies, quod ante in Creciaca de Pictaviensi pugna contigerat, ab Anglis Sagittariis. I, in Francos equites qui proruebant temere & incomposite, primum eiaculantur sagittas , equos sauciant atque transverberant; tum in disiectos& selutis ordinibus palantes inuadunt; proiectis arcubus, gladios securesque corripiunt, & magna celeri rate interfusi vagantibus, passim equos equitεsque mactant & sediunt.Postquam eo facto nutare coepit Francorum acies; Henricus cum armatis equitibus in eos irrumpit, de loco pulses in agmen alterum disicit: sic perturbatis confusisque agminibus , Proceribus Tribunisque frustra pugnantibus , virlimque agmen profligatur, & tertium vix direpto ense in fugam agitur. Locus Franco dissicilis erat, atque incommodus , angustus admodum prohibebat ne te equitatus explicaret in latera, nEve turmae expediri commode in aciem possent; ut plurimi
turba oppressi sint, ne dato quidem ad ferrum excrendum spatio; tum in
575쪽
pratis humido solo & uliginose pugnatum est , in quo vix stare equi pos
sint, & firmare vestigia. Ita partim qua loci dissicultate, qua sua temeritate atque audacia, Franci victi, caesi, di in fugam acti sunt. Caesi in acie quinquies mille, serme omnes Nobiles, quorum Principes, Comestabilis, Dux stabantiae,& Comes Ni uernensis, Ducis Burgundiae fratres, Robertus Dux Barrensis, Comitos Martius de Vaudemontius ι Bouci cautus captus , dum in Angliam ducitur,cxpirauit ob vulnera ; & caesus Dux Aleia sonitis, qui insta uiato Brtiter praelio , sibi serro in Anglico agmine viam patefaciens , ad Regem ipsum penetrauit, cius fratrem Ducem Eboracen sic in occidit, ichiique in Regis caput impacto , coronae partem deiecit , tandemque ab
irruente turba necatus est. In captiuis quatuordecim millia numerata ; in quibus Duccs Aurelianensis atque Boi nius , Comites Eusius, Vindo- cinensis. 5: Rique montius ; Domini Harcurius, Cranensis , Hui acrius, Caunius, aliique. Angli e suis praeter saucios plurimos, mille sexcentos numerabant in caesis. As Francorum adauxit perniciem , Bourno uillae facinus, qui in castra hostium indefensa irruens , ea diripuit, caesis calonibus S lixarum turba. Nam Henricus fugientium spectaculo motus , veritus.
que ne victus hostis instauraret praelium , suique seruandis captiuis & repellendis hostibus essent impares, necari captos iussit, plurimique pcrompti sunt. Sic patrata ad AZin curtium vi storia , quae Anglis monumento gloriae per illustri fuit , Francis temeritatis atque ignominiae. Flenricus flexo genu , Deo victori gratias cgit ; tum suos tum hostes, qui occubuetiam nullo delectu , tumulari iussit; ducensque captiuos Caletum, mox in Angliam venit ; nulla re post victoriam tentata ; Q lippe copiae infirmae admodum erant; & praeter salutem contra spem partam , tam in-ssnis palma, & consequuta laus , pro pluribus prouinciis erat, urbibusque
Regi Parisios redeunti dubia erant omnia & suspecta; imminebat Burgundiis , calamitatis pondus non leuamentum, qui periculum Franciae immotus spectauerat, nunc in eam deiectam incumbens , adducit exercitum , aemulisque lain captis aut caesis, non dubitat quin tibi praedae futurum regnum sit. Bituricensis quanquam annis grauior, publicam rem tutatur egregie ; Parisienses compescit, Regi auctor est ut nouum Comestabilem dicat, cuius sortitudine & fidelitate sulciatur regnum ; de arcessitus Ioannes Comes Arnaaniacus, socer Aurelianensis, cui commisi iis ensis ; isque adduxit e Vasconia Nobiles, pro genio gentis, militares viros atque intrepidos , celcbrisque prosapiae I quales , Fimmarco , Castera, Goularsius , Flammareiasius, Casau bonus, Eusius, Termaesius, Arnaeus, Negre pelisIeus, ct Terrida , qui in Ossicio ciues continerent, & muris hostem generosὰ arcerent. His munitus praesidiis Rex vetuit Bhirgundo Lutetiam vessius accedere ; & pergenti nihilominus sic Parisiensium portas animosque occluserat, ut is pluribus frustra tematis , quanquam Latiniaco capto, con-
Lampta sub spem inanem hyeme , tandem in Flandriam voti cassus abscesIerit. Mox attamen visus spem suscitasse, Ludovici Delphini obitu , qui vicesimum annum delibans, morte raptus est, non sinc veneni stupicione. Ille ab
576쪽
ab Biurgundo prorsus alienus , cuius fraudes perspexerat, & spreta uxore , D aio uis amoribus inescatus, Aurelianensium erat , qtranquain medius par- tium aspirabat ipse ad reghiun, quod iam capellebat, virique imperaturus, non seruiturus alterutri. Ioannes proximus frater Delphini nomen & spem Lud ita regni suscepit, totus ipse Burgundo addictus; sive ut fratri factionem op- Delphini honeret, sue indole ad deteriora; de uxorem duxerat Hannonii Comitis filiam, Burgundi ex sorore neptem ; agebatque in Hannonia , cum frater obiit. Statim igitur tacitum nudus cum Burgundo & Haimonio contrahit , quo ad eorum partes adstringebat se, tum Parisios venit. At Bituricensis, ut aggcrem v nienti Opponeret, curat Carolum Delphini fratrem dici
Gubernatorem Lutetiae , ipsique in Consiliarios & custodes assignat Armaniacum Comestabilem , & Tanegityum Cast livum , qui Burgundo insensissinii erant; praeterquam quod Carolus Mariam Regis Siciliae filiam duxerat , implacabili in Burgundum odio dissidentis. Ita Francia suo riunipsa malorum artifex, praeter causas veteres Talamitatum , nouas attexe
bat, de prudcntia caeca nectebat sibi liaqueum. Et vero Burgundiis post- quain animaducrtit Ioannem Delphinum minus pollere Parisiis , clam adornat coniurationem, qua non modo Armaniaci, sed ipse Rex , tollen-
di essunt e medio , & iam ad exitum perducebatur flagitium, ipso Paschatis die; cum a muliercula declaratur , & diligontia Cancellari, arque Ta-neguyj coniurati opprimuntur , atque in supplicium rapiuntur ; ipsorum Caput Almcnius Orge monti, Cancellarii filius ., perpetuo carceri mancipatur, vir Ecclaliasticus, opumque ingentium ; una ambitione ad cri- men impulsus, cum alia omnia tam abunde suppcterent. Inter has procellas illuxit qυaedam spes si renitatis, Sigismindus Imperator exc plus Pa- sisim indis
risiis. Ille ex 'Aragonia redux frustra tentata Petri Lunensis contumacia , ut exeatius Pa-
ad Concilium Constantiense profectus, deposita tiara, Christianae reipublicae bono consuleret; iter per Franciam habet, perrecturus in Angliam , 'si Reges possct conciliare, & ad tollendum schisma, & subleuandam Eccle- siam,curas omncs Regum & Priticipum , in id unum opus simul traducere. Verum nihil ab Franco Anglove, quod componeret pacem,impetrauit. Imo Franco offensi ni fuit; quod honoris causa deductus in Curiam,& lite coram disceptata, litigantium alterum cui ad causam impetrandam nobilitas deerat, ad se accivit,& dato insigni Equitem dixit; quod a Rege & Francis male exceptum est, quasi imperator ius sibi in Franciam arrogaret: atque 'ideo c ina in reditu Amedaeum VIII. Sabaudiae Comitem, Ducem vellet dicere,.prohibitus est ceremoniam Lugduni obire ,& in ipsam Sabaudiam re- inissus. Breui hoc interuallo sopita discordia, mox recruduit. Bello in Anglum perseuerante, cum eodem Burgundus priuatas inducias pactus erat
quod Regi atque Consilio permolcstum fuit; subditum absque Regis permissu cum hoste pacisci. Et postmodum detrimentum in Bituriccnsis cir Orte Biturit sis Francia patitur, hic suo fato obiit, senectute ad annos septuagenos lonos perducta; extremum ruentis patriae fulcrum I cui praeter auaritiam rara vi- tia erant , moderata ambitio, caeterique affectus ; paci & otio quam labori
de bello aptior; ideo istis insensus illa promouebat; decessit sine prole main
577쪽
cula; vir magnificus, atque aedificandi percupidus, existitque pro liberis os regia profan aagnificentiae monumenta. Nec multo pdst Ioannes Delphinus improuisa morte extinctus cst, siue, ut riuuor inualuit, veneno ,
matre praebito , difficilem nati indolem verita aut a Rege Siciliae , spem regni in Carolum generum derivante; sive ut similius vero, vitae intem perantia, usuque libidinum, quibus indulgebat immoderatius; nec enim toxicum ullum perniciosius. Carolus postremus Regis filius, natus annos quindecim, cum DeIphini appellatione regni regimen ad Armaniacos totu abduxit.Discordia tandem ablegata,& omni spe Burgundo abscissa, videbatur regnum subleuari,atque in Anglum vires verti polle, communem hostem , resque in Normannia non mediocriter promouentem. Penes Comestabilem administratio erat,&Consiliarios sibi adsciuerat viros praeclaros, Martinuin Cancellarium, Ta-neguyum urbis Praepositum , Dam martinum , 5: Cambiensem, quorum consensu unanimi regebat rempublicam. Verum idem qui tenebat clauum Comestabilis, is nauem, seque ipsum in scopulum & naufragium impulit. Praeclaras dotes tria potissimum vitia inficiebant; parsimonia quae auaritiam saperet, severitas quae accederet ad superbiam ; atque amor imperii, qui nimius ambitionem exscriberet 8, ita odium colligebat in vulgus,uibu-ura plurima indicendo,inorum fastu dignitatem tutando, &praefecturas tum ciuiles tum militares sectatoribus suis assignando. Excusabat quidem se Scvirtutum speciem praetexebat vitiis , inopiae aerarij parsimoniam tribucias, superbiam dignitatis curae & tutelae ,& praefecturas suorum temporis ne-' cessitati, ne quis oppositae factionis turbaret rempublicam ; sed male populo per has laruas imponitur, & optimatum vitia sub persen patent. Porro eorum ambitio molestissima postreino rcgnum pessumdedit. Regina, immoderatae potentiae Comestabilis , una obux erat 1, illa iam ab Regis morbo assueta interesse consiliis, regimen vel totum vel in partem capes.sere, quia tunc Burgundo infensa admodum erat, Comestabilem patiebatur , & loco principe exclusa, ambiebat secundum. Enimveris ille Reginae praesentiam terebat impatientius, de siue impotentis feminae ambitionem subueritus, siue omnem scrupulum amoliturus, statuit Reginam ab consi lio amouere, de penitus deturbare. Ided contumelias per gradus promouens,
Regin/ auia primum Regis nomine abstinere a consilio iussit; dein per Delphinum gemmas aurumque factum abripuit,mox unum e donaesticis ipsi percarum, rapi ex Aula, & fluuio mergi imperauit; postremo Aula pulsam Blesam, dein Turones cum Catharina filia ablegat, orbatam domesticis, datisque
custodibus, quorum acerbitas augeret miseriam , carcerόmque essiceret
quod assignatum erat hospitio. Subita Sc improuisa conuersio tam altum odium in Reginae mente ingenuit, ut in pol terum inexpiabile , vel vindicta patrata, fuerit. Non in viros Armaniacos conceptum est , sed in regnum , ipsumque Delphinum, ut Isabella se Reginam matrόmque oblita, regno & filio grauissimas aerumnas inuexerit, ad extremum spiritum odis. pertinax atque ultionis. At quoniam muliebre ingenium ad vindictam acutissimum & celerrimum est; illa, extincto vetere odio, se ad Burgun, dum
578쪽
dum applicuit, statuitque Catharinam filiam calamitatis suae participem, Anglo tradere, ipsisque regnum , Delphino raptum conficere. Gl mor- 1. V , v Iditur primum a Burgundo. Is Reginae litteris compellatus, arma consilia in Armaniaeos instruit. Sic plures urbes ad seditionem commouer, Rhotomagum maxime ; illis expeditis Parisos properat , captisque haud paucis oppidis , triginta hominum millia ad eos admouet. Verum suenuitate& diligentia Comestabilis , tam oppressis intus seditiosis, quam vi foris repulsa, discessit ab obsidio, & ad proximas urbes se conuertit; iamiaque Carnutum, Monstricum , Silvanechum , Ponti saram expugnauerat, cum Turones celeriter aduolans Reginam opportunitatem parantem, dum ad Diui Martini aedein proficiscitur , excipit, potitur Urbe, & CZrnutum Rutua bbe- praedam spontaneam, ducit. Regina extemplo testata scriptis, attineri Re- ra.
gem captiuum ab Armaniacis, gerit se pro Regente, Parisiensem Curiam abrogat, geminasque instituit, Ambiani alteram, alteram Trecis; Lotharingiae Ducem Comestabilem dicit, nouosque ad arbitrium regni administros. Interea Armaniaci seditionem Rhotomagensem compresserant, de Castelli ope magnam urbem reuocauerant ab insania, iis in poenam raptis, qui necauerant Regios Magistratus. Contra soluerant Silvanectensem obsidionem , ersique in visceribus regni bellum intestinum ; Burgundis decussatam crucem colore miniato pro insigni ferentibus, Armaniacis rectam& candidam. Eos inter motus Martinus V.oppreta schisinate creatus Pontifex , legatos Cardinales in Franciam misit, quorum cura & diligentia pax Delphinum inter & Burgundum Ducem sancita est ε, ea conditione ut praeteritarum rerum obliti, simul regnum concordibus animis administrarent. Idque foedus praeconio publico Parisiis masno populi gaudio enuntiatum est. Atque ita scribenti Iuuenali Ursino allentior potius, quim Monstreteto Burgundarum partium sectatori, atque affirmanti reiectim pacem ab Armaniacis , credo ut Parisiensium immanem saeuitiam quae conlecuta
est excusaret, culpamque in Armaniacos verteret.
Pace promulgata, dum securius Armaniaci agerent, tetra proditione VIII. Parisis in sede i inperij opprimuntur. Erat Pontisarae cum praesidio valido Uilterius Insulae Adami Dominus, nuper ab Armaniaco ad Burgundum 'i' 'O transgressus; ille clam adornata conspiratione , per Urbis Portam qu m ς- v llidi, iii serabat Perrinus Clericus Consulis filius , e philuinari dormientis patris gue ut de claues sustu ratus, noctu cum octingentis equitibus admissiis, iusto agmi- ι Iste Adam. ne ad Castelletum incedit, adiunctisque quadringentis e conspirantibus,
ciuem per vicos ad res nouas concitat, repetitis clamoribus, vitiat Rex O Dια Burgundia. Ad eas voces uniuersus populus conuenit, armisque raptis quae uib manum erant, surcis, malleis, verubus, fustibusque ; nam
alia detraxerat Conic stabilis; ad quodvis facinus se accinsit. Eoa filia xii Burgundi factio iam urbis potens, in duo agmina copias diuidit, alterum tendit ad Sancti Pauli palatium, fractisque foribus Regem somno excitar, atque equo impositum per urbem deducit, ut ea auctoritatis Regiae specie
vim atque amentiam suam obsignarent. Alierum agmen longὸ maiore insania grassabatur ; in Armaniacos conuersa rabies , violatae aedes, atque C ccc χ heia
579쪽
heri interempti, crudeliter. Festinatum in palatia Comestabilis, Caneel, nobilium & Magistratuum ; & quotquot occurrunt trucidati ne-L V - ' serie. Primo tumultu Comestabilis e Palatio suo profugus in vicini inopis obscuras aedes abdiderat se ; Tane guyus Castellius, immemor sui curam Anno i is. Omncm in Delphini salutem impenderat s aduolansque in Palatium raptum e somno , & sicut erat linteo inuolutum , Bastillam detulerat; mox Melodunum transmiserat , iubstitueratque Bastillae, sectos qui e strage euaderent, excepturus. At crudelissima laniena urbem implebat ; audie-
bantur passim clamantium Voces , vitiat Burgundsu , Armamacin pereus
de promiscue mactabantur viri, matronae, pueri, quot suspecti Ariua-Diacarum partium erant. Ita Martius Cancellarius, Guerrius , Curiae Magistratus, Conciliarii pecudum instar contrucidantur , dc ipse Comestabilis ab hospite proditus educitur e tugurio, & in carcerem conditur. Agebat paulo mitius Regium agmen, temperansque a caedibus , Omnis generis homines rapicbat in carcerem, iisque Parisienses custodiae omnes oppletae sunt. Sed non ideo popularis furor desaeuiit, die consequenti nouo cestro perculsi, carcerem custodiatque perfringunt, Comestabilem -- cant , aliosque omnis generis ad duo millia , in iis Praesules Constantiensem , Ebroicensem , Baiocensem , Siluancctensem & Santonum ; alios. que Abbates haud paucos, nulla religionis reuerentia ; atque cadauera promiscue carris plaustrisque imposita, extra urbem deserunt, de insepulta vel in profluentem coniiciunt, vel feris vulturibusqire in praedam deserunt. Tria ad contumeliam seruata, Comestabilis, Cancellari, , de Guerris, quae postquam in palatio ad ludibrium omnibus pati crant , a faece populi per lutum de vicos raptata sunt triduum , dc proicista inter putrescentia animalium corpora. Et Vilieri, obse ruata crud clis proic ruta, qui emortui Comestabilis tergo duas corrigias decussatas, derepta ferro cute, detraxit; vi Burgundi nota insigniretur vel mortuus. Tanesuyus tenta uerat quidem a Bastilla in ciuitatem irrumpere, & comitantibus Rieusio &Barbasano cum armatis mille sexcentis , pugnam in ipsa urbe miscuerat ;sed oppressus numero re pialsusque, quadringentis amissis, Bastillan primum, dein Melodunum ad Delphinum confugerat. Extemplo Burgundus Diuione Parisios venit, adducitque Reginam, incredibili Parisiensium
plausu exceptus , capessatque cum ea regni administrationem , nouis Magistratibus de Praesectis ad nutum suum constitutis. Nec ideo in urbe cossabatur a caedibus, aut conscribebatur suam intra materiam suror. Nam plebs ca=.lis afri rapinis Vexata, cruoremque intemperantius sitiens, Duce Capeluca carni-jori fice , lanienam instaurat, caroe rem infringit, vinctos interficit, de opulentum quemque , Armaniacarum partium specie , impunc caedit, aedesque diripit. Equo inuectus Capeluca princeps inccdebat purpuream c serico indutus clamydem, versoque pollice confodiebat quctuque ad libitum. Nec caedium crat finis, civesque plurimi clam urbe excedcbant; cum Burgundus tandem tot miseriarum pertaesus , veritusque ne furor ad se aliquando proserperet , praetextu expugnandi Montis-Erici, seditiosam turbam educit, mox Capelucana correptum suspendio necat, atque urbi tranquillitatem
580쪽
quillitatem restituit; post immensa flagitia,& patratam insolitium san- 'giline ultionem. Poenas ab aliis interfectoribus repetiit Deus ; nam pe- v stis saeuissima inuasit Lutetiam ; quae a Iunio mense, quo laniena patrata est , ad Octobris finem grassata, hominum millia quadraginta confecit , plerosque omnes ex infima plebe , qui se innoxio cruore polluerant ; de ut scribit Mons reletus , impia admodum morte, nulla criminum poenitentia, aut venia , desperationem inter & furorem , & ipse Burgundus, cui per tot flagitia parabatur regnum , eodem fato aliquanto post cadet.
Ille postquam Regem & Parisienses habuit in potestate, ad Delphinum I X.
conciliandum incumbit. Aderant Delphino viri armis te consilio opti- De ἡ 'πιmi. In bellis militarem artean collegerant, Rieusius Marescallus , Torsatus Balistariorum Praefectus, Aquila, & Barbasanus; erantque iuniores , 'sid egregio animo praediti, Stephanus Vignotius Hira dictus , Xantra- La Hire , lis fratres, Petrus & Potonius, Vascones nobiles ; Comes Dunensis Luia Xaintraulendo uici Aurelianensis filius , quorum in sequentibus praeclara memora buntur facinora. Promouebant arma consilio , Taneguyus Castellius , Vicccomes Narbonensis, Petrus Loria, Ioannes an Thomas Louuetius in Prouincia Phocen si Praeses, & Robertus Malsonius. lis Delphinus instructus Praesidiis, se in Burgundi dolos & vim propugnabar. Burgundus castrum Coucyum Delpitino eripuerat, caesis Prae recto Petro Xantrassio, rueretricis qua utebatur , proditione : Contra Potonius Petri frater Burgundi turmas in fugam egerat de profligauerat; verum cum alterutro ,
dc victore, semper Francia detrimentum pateretur ; Legati Pontificis , qui post tumultum Parisiensem ad Sancti Mauri, urbe haud procul, secesseranc, tantopere contenderunt, ut pax iterum Delphinum inter & Bu sun dum conuenerit, utroque in regni administrationem adscito. Annuebat Delphinus , nisi a suis in diuersum consilium raptus foret. Docent Burgundo summam esse perfidiam, nullam fidem , eum Pactorum illecebris lethalas obuelare insidivi I nocituram minus apertum hostem quam tectum. Ita reiiciendae pacis auctores sunt. Cum Anglus interea occupata Normannia, regni intima carperet, de suas res per Francorum turbas promoueret mirifice. Etenim Henricus sublimis animi, atque illustrem gloriam appetentis , ne elaberetur occasio, cum ingenti exercitu ex Anglia in Aulin M. Normanniam venerat. Sub signis erant quinquaginta hominum millia; mann meς- nobilitatis flos, Duces Clarentiae, & Gloc estriae Regis fratres; Duces Excester, Varuicius, Sombrelliatus, aliique. Rex quarto aduentus die Tucham Touques. arcem coepit; breuique tempore inseriorem Normanniam qua terrore quavi, cum plurimis urbibus sub iugum misit. Nempe Comestabilis ut se de
Parisios in Burgundum muniret, ex urbibus praesidia euocauerat, atque inuadenti prouinciam nudam obiecerat. Praeter Rhotomagum regionis caput , duo erant oppida Cadomum & Larca quae tenebantur praesidio de vim repellebant, nam Chereburgum iam Anglorum erat, turpi Ioannis Engenia ij proditione,qui accepta pecunia arcem tradiderat. Ergo Cadomum Ccce 3 munitum Caen.