De iure et officijs bellicis, et disciplina militari, libri 3

241쪽

t i B ER II CVND Vs 'clitaretur .praesertim cum non minus ei iet imperatoris consilio superare, quam e gladio. & tadem omnium rerum inopia coactos aduersarios ad deditionς compulit'. & hac ratione sicile tui stet Pom- se peio, Caesarem ad Pharsalum egestati

omnium rerii opprimere, Ut proposuexat; nisi a suis, Dyrrhachina vietoria ela' ris, se a propolito dimoueri passus fuisset h. Fabius autem Max. ex hoc genere '' belli gerendi summam laudem meruit, etiam ipsius hostis Annibalis testimonio,

qui dicebat, se magis a non pugnante Fabio, quam a pugnante Marcello, timere : nec eum sententia sesellit. nam Fabi is suis artibus eo iam Annibalem sedendo redegerates ut non solum nihil ex raptis in diem comeatibus superaret, sed ne unde raperet quidem, quicquam reliqui esset, omni undique frumento, posteaquam ager parum tutus erat, in Vrbes munitas conuecto, ut vix decem dierum, quod copertum postea est, frumentum superesset, Hispanoru ob inopiam transitio paratas ierit, si maturitas temporum expectata fuisset: quam Terentius Varro cons. sua temeritate im- hediuit , cuius aduentu Annibal, in hisce dissicultatibus constitutus, quavis parte dimidia auctas hostiu copias cernebat,

ire gaudebat, sperans,id quod accidit, Oitunam praepostero ingenio & teme- i

242쪽

a,s DE IURE ET OFFIC. BELLritati consulis materiam daturam: cuili cuIpa ingens il lx cladea Cannensis Ro-a IM M lar manis illata fuit . hoc quoque consilio C. Sulpitio dictatori aduersus Gallos, Meutiquam placebat, quando nulla cogeret res, fortunae 'se comittere, aduersus ihostem, quem tempus deteriore in dies, , di locus alienus faceret; sine praeparato commeatu, sine firmo munimento morante: ad hoc ijs animis corporibusque, quorum omnis in impetu Vis esset, par- V m i p. ita eadem languescere morab. Alexader. Verb,clim Leucadiam obsideret, passus est ex finitimis locis omnes eo confuge- re, ut citius alimenta,quae habebat, consumerentur: quibus cosumptis, facilem, victoriam consecutus est. Sc Antigonus, , vastatis Atheniensium agris , sementis tempore decessit: δί quod reliquum habebant frumenti, in sationes spars ,re uersus nouo vere adultam segetem pro triuit,& ad famem redactos Atheiaieses in suam volutatem pertraxit.Vnde prae . - cepti Cabriis meminisse debemus, quo Cyrum filium monuit,nunquam exspectandam es e egestate ni,& in reru copia, maxime de inopia cogitandum. Lepius enim videmus exercitum consumi penuria, quam pugna: &,Vt ait Vegetius, .serro tauior est fames. Itaqh Vt diXimus,

hisce artibus praecipue superandi sunt bustes neque temere in acie vorsandii,

243쪽

LiBER sECVNDV s. rs nisi ubi thmpus necessitasque postulat:. exemplo Scipionis, qui in Numantinosi missus,cum vidisset coniunctam cuni in- fania. hostium temeritatem, dicebat se itempore redimere hostiu temeritatem, .

. es quod loco sapientiae est, aliena operiri

stultitiam. bonum enim imperatorem, itidem ut meaicu, ad malum curandum ultimo demurn loco serru adhibere debere : nihilominus tamen suo tempore adortus Numantinos fudit . His ali cri- a NM. Bbi posse videtur consilium Sertorii, qui Proscriptione Syllana dux Lusitanoruneri coactus, cum eos oratione flecteret non posset, ne cum Vniuersa Romanorum aciq confligerent; daos in cospectu eorum cunstituit equos, alterum valii dissimum, alterum infirmissimu: ac deinde validi cauda ab imbecillo sene paulatim carpi: infit mi a iuuene eximiarum Virium univorsam conuelli iussit: subij-ςiens, equi caudae coiisimilem esse Ro- . - manorum exercitu, cuius partes aliquis aggredius opprimere possit; uniuersun conatus prosternere, celerius tradiderii Victoria, quam occupauerit. quo exemplo Sertoriui barbaros, quos ratione flectere non poterat, in suam sentetiam pertraxit h. Porro quemadnaodum non bini. Max. temere fortuna tentada est,& ardua sus

1 cipienda: sic ab inceptis ' non facile dincedandum est, exemplo Marcelli, cum e

244쪽

ioo DE IURE ET OFFIC. BFLL. nim multa succedentes t*mere meeni'. bus, in oppugnatione Casilini, Roma , . ni milit s acciperet vulnera, neque satiacceptis succederet,& Fabius omittedam Iem paruam ac iuxta magnis difficilem. abscedendum inde censeret, quod res m iores instarent :Marcellus,n utra magnis oucibus sicut non agSredienda, ita semel aggressa non dimittetida el:e cicendo, quia masna famae momςnta ini Vtramque parte: ii fierent, tenuit ne in- a Uuisu tu. cepto abiretur φ. Quare laudandi quoq;

Caesaris milites, qui cum in obsidione Avarici omnium rerum dissicultate assicerentur, de Caesar ob inopiam sς dimis iturum oppugdationem diceret; uniuersi

ab eo, ne infe stare discederet, petebant:

hoc se ignomini et loςo laruros, si inceptab C. debet. oppugnationem relinqueret, dicendo h. - m liquidem helia stare merito summi duces eXistimauere, & eum, qui recede- bat, fugere credi. Vnde cum in reliquis rebus,tum pr sertim in bello constanti 'atque Iducia imperatoris plurimum idi praestant,& nepe ad vitiu*rs bElli euentumaximi sunt momenti. cuius rei speciosa eXempla nobis praebent Romani in

, primis, quod Cannens clade, exhaustis

imperii viribus, supplemetum exercitus , in Hispaniam mittere ausi, fecerunt ne hostilium locus castrorum,tum maXime

Caiqnam portam armis Annibale pul-- - sanie.

245쪽

L I B E R s E C V N V s. 1 fame,iminoris veniret,quam si Poeni illa non obtinuissent. Ita se gerere, inquit Val. Max --,quid aliud est,quam Ruten--3- ς tem fortunam in adiutorium sui pudore victam conuertexe φ Q io spectat, quod Caesar dicebat, si non omnia secunda cederet,fortunam esse industria subleuandam . Pari fiducia Scipio Aphricanus speculatores Annibalis,in castris suis deprehensos, nec siipplicio affecit, nec consilijs & viribus Poenorum pexcuctatus est: sed traditos eos tribunis militu, iussiosi omisso metu visere omnia, per castra,quo vellet, duci iussit: percunctatusque satin' percommode omnia ex-

plorassent, datis qui prosequerentur re tro ad Annibale dimisitiaquo tam pleno fiduciae spiritu Scipio prius anim0shostium,ut inquit Val. Maxim b.,quam ar- b Id. 3. c. I. ma contudit iam Annibal ,maxime hostis fiducia perculsus, protinus nuncium ad Scipionem misit, ut colloquendi se-

cum potestatem faceret: aequiorem im- .

petrari posse pace ratus,si integer quam si victus peteret ς. Porro summi duces e -- Lancile percipientes, quantum haberet in se boni constantia, atque fiducia, solentante conflictum magno studio illud a-y gere',quo maxime confidelem sibi redderent exercitum, & militum animos confirmarent: quod variis modis facie-kant. Valerius Coruinus dictator, cum

246쪽

a Liuim

Samnitibus bellum gerens, priusquam

signum pugne proponeret, leuibus certaminibus, tentanai hostis causa,aliquot dies moratus est, ne scilicet nouum bel-- L .lum sitos nouusquς hostis terreret R. Falsius consul,decertaturus cum Hetrudi scis, quo animus militum multitudine territus restitueretur, Samnitium bella,quq magna felicitate confec ant,extollebat;eleuabat Hetruscos,nec hoste ho- . sti, nec multitudinem multitudini comparandam esse aiebat :praeterea telum a

liud o cultum scituros in tempore, interea taceri opus esse : quibus ambagi' bus prodi simulabat hostes,& siuos mirui

titi. L s. in modum confirmabath. in quo certe

solertia Fabi, merito laudada,& ab imperatoribus imitanda est. communi e libet. ciuil. nim fit vitio naturae ut Caesar dicebatς, ut inuisis latitantibus, atque incognitis rebus magis confidamus vehementius - hue exterreamur. &, Vt inquit Liuius, saepe Vana pro veris maxime ua bello valuerunt. Veteres quoq; ad confirmandos militum animos, causam religionis peridoneam censebant. quo spectat om-

nia auspicia & oracula, quae si forte ad uersi quid signi facere viderentur, solent, nonnunquam imperatores, solerti qua- dam interpretatione, in bonum Vertere, ut militibus timorem eximerent. cuius . aes exstant innumera exempla. Ev qnse. ι iam,

247쪽

LIBER s Ε C V N D v si dem quemadmodum multa, ad confir- . mandos militum animos, cienda sunt: sic quoque magno studio, illa quae metu 3 1 inserre possent',aut militii animos quacunque ratione alienare, supprimenda sunt .nam, ut Caesar dicebat,uti corporisci vulnera, ita exercitu ν incomoda tegenda sunt: ne ea nudando,militibus timor addatur, & hostibus audacia crescat. in duo, iure Terentius V rro reprehedenus Videt tr.nam cum,accepta ci de Canensi, Capani legatos ad eum Venusiain misissent, quo cum paucis,ac semiaxmibus venerat: ita auxit reru sitarum sitique contemptum, njmis detegendo cladem nuda doque, ut qui prius aegre ferre se,aduersi aliquid accidisse Romanis laq-ciassent, pollicitique essent omnia quae ad bellum opus estent: reuersis domum legatis squi ex conleptu consulis, & eius

oratione,quet desperatione reru omnium continebat, quasi deletu Videretur no men Romanorum, referebant) omnes ad desectionem spectarent: confisi se totius Italiae imperio potiri posse, atq; it

foedus cum Annibale fecerunt . Similiter Philippus Macedonum reX, imprudenti consilio, aliquid ad charitate suorum, & Vt promptius pro eoPericulum adiret,ratus prose sturum se, si equitum,

qui ceciderant iii leui quoda pretiio cum Romanis, s*peliendorum curam habuis- set:

248쪽

xo DE IURE ET OFFIC. vi I L. set: afferri eos in castra iussit,ut conspiriceretur ab omnibus funeris honos. nam quod promptiores ad subeundam omnem dimicationem putabat facturii, idi metum pigritiamque incussit. qui enim hastis, sagittisquet,& rara lanceis Vulnere a M. 3i. Ta facta vidissent, inquit Livius R, cum Graecis Illyrici que pugnare assueti λpostquam gladio Hispaniensi detrviata

corpora, brachiis abscissis aut tota ceruice delecta,diuisa a corpore capi. a, patenritiaque viscera, & foedit i qm aliam vulonerum viderut,aduersus quae tela quosque viros pugnadum esset, pauidi vulgacernebant. It que Romani, cum P. Ru

liiij Lupi cons., bello sociali casi, cada

uere, & as orum non pauco im nobi ii ina, in urbem relato, videret populum. eo spectaculo commoueri & terreri; S.

C. decreuerunt, Vt minde mortuorum.

in bello corpora, ibi humaretur, Vbicunque cecidissent: ne ob eoru conspectum reliqui segniores ad militiam herent. quod decretum mox cogntu, &hoilesl, 'Him λ imitati sunt. Ceterum Chabrias, Athebes. ei Mil. l. r. niensium dux, optimum hunc impera- torem esse dicebat, qui maxime cog e muri nitas haberet res ' hostium*: quarum is γλ certe ignoratione multos fugatos e Xercitus, & de summae rerum non semel in periculum ventum fuisse legimus. Itaq; Cassius a Caesarianis in suo cornu Vi- ctuss

249쪽

& castris exutus, credens Brutuni λ uoque operatu, qui in suo cornu vicerat,quali cesperatis rebus, sibi ipsi morte

concivit. Simili errore, cun inter Romanos & Volscos magno pr. xlio certaretur, & nox incertos diremisset: tantus ab imprudentia euentus utraque castra tenuit timor, ut relictis sauciis,&magnarat te impedimetorum, ambo pro victis exercitus se in montes proximos reciperem R. & Curio legatus Casuis, bello

ciuili, temere credens perfugis, qui Iubam regem squi Pomeeio cum magnis copiis auxilio Venerat) reuocatum finitimo bello, & Suburia eius praefectum,

cum mediocribus copiis millum asererelar praelium temere commisit, & una cum eXercitu a copijs regis circunauentias, ad internecionem caesis est b. Vnde b- cum Vitio naturae, ut ait Caeser, quae vota ' ι μ' lumus,& crecimus libeter; di quae senti- natis reliquos sentire speramus: non v temere transfugis &exploratoribus fi- dem habere debemus. in quo Gallorum

morem idem Caesis est: diu: qui, δε γ ia

quibus cunque rumoribus audistioni-ιω M. 'hus permoti, de summis lype rebus conlatia ineunt, quotum eo senestigio poenitere necesse est cum incertis rumori- bus tertisant, Sc Pler que ad eorum vo-Iuntatem si ita respondeant. Quare eX-

pedit, ut illi, qui cum imperio sunt, ubi

duitora

250쪽

ipsi prodeant: exemplo Marcelli, qui ad collegam dicebat: Quin imus ipsi cum

equitibus' paucis exploratum : Lubiecta enim res oculis; certius dabit conillium. . Omnium autem maxime proderit imperator', si ad omnia quae aspera atque, ardua sunt,se ducem pnaebeat. si quid e - nim iniungere inferiori velis, ta prius in te, ac tuos si ipse iuris statueris, facilius omnes obedientes habeas. Imitari itaq; debet quilibet bonus imperator fortem& strenuum ducem, populo Israelitico

diuinitus excitatum dc datum Gedeo-pite enim,ut induit Seneca,bona Valetu- .do transit in reliqua membra. suntque rin hanc rem praeclara valerii Coruiniverba inquientis: Cum gloria belli, ac ee virtute sua quemque fretos, ire in aciem ee debere ; tum etiam intueri cuius ductu iauliciol ineunda pugna sit: Virum qui edaudiendus, dumtaxat magnisicus adhor- eetator sit,uerbis taliam feroX,operum mi- eelitariu expers .an qui ξc ipse tela tractare, ee procedere ante signa, versari in media ee mole pugnae sciat. facta mea, non dicta, ee- Vos milites sequi volo: nec disciplinam e modo, sed ex eplum etiam a me petere, cenui hac dextra mihi tres consulatus sum- ce